
Sukta 7.71
Vasiṣṭha (traditional for Maṇḍala 7)
Aśvinau (with dawn/night transition imagery in the verse)
Triṣṭubh (probable)
अश्विनौंच्या स्तुतीचा हा लघु सूक्त, रात्र मागे सरून उषःकाळ उगवतो त्या तेजस्वी संधिकाळाच्या पार्श्वभूमीवर रचलेला आहे. वसिष्ठ दिव्य जुळ्या देवांना त्यांच्या प्रकाशमान रथावरून शीघ्र येण्याचे आवाहन करतो. ते “दिवसा आणि रात्री” अपाय दूर करणारे रक्षक, तसेच प्राणशक्ती, संपत्ती आणि कल्याण देणारे दाते म्हणून स्मरले जातात. सूक्ताचा शेवट काळजीपूर्वक विणलेल्या स्तुतिगीताच्या अर्पणाने होतो आणि स्वस्ति (शुभमंगल) द्वारे अखंड संरक्षणाची याचना केली जाते.
Mantra 1
अप स्वसुरुषसो नग्जिहीते रिणक्ति कृष्णीररुषाय पन्थाम् । अश्वामघा गोमघा वां हुवेम दिवा नक्तं शरुमस्मद्युयोतम् ॥
रात्रि आपल्या भगिनी उषेपासून मागे सरते आणि अरुण-प्रकाशाच्या तांबड्या पथासाठी कृष्ण (अंधाराचे) मार्ग सोडून देते. हे अश्विनौ—अश्व-बलाचे दाते, गो-समृद्धीचे दाते—दिवसा-रात्री आम्ही तुम्हांला हाक देतो; आमच्यापासून अनिष्टाचा शर (बाण) दूर करा.
Mantra 2
उपायातं दाशुषे मर्त्याय रथेन वाममश्विना वहन्ता । युयुतमस्मदनिराममीवां दिवा नक्तं माध्वी त्रासीथां नः ॥
हे अश्विनौ, दान-यज्ञ करणाऱ्या मर्त्याजवळ या, तुमच्या सुंदर रथावर आरूढ होऊन. आमच्यापासून आनंद न देणारा तो रोग दूर हाका; हे मधुमय (माध्वी) शक्तींनो, दिवसा-रात्री आमचे रक्षण करा.
Mantra 3
आ वां रथमवमस्यां व्युष्टौ सुम्नायवो वृषणो वर्तयन्तु । स्यूमगभस्तिमृतयुग्भिरश्वैराश्विना वसुमन्तं वहेथाम् ॥
उषेच्या अखेरच्या उषःकालात, हे वृषण (बलवान) जन, आमच्या सुम्नासाठी तुमचा रथ पुढे आणोत. ऋताशी युक्त (ऋत-युग) अश्वांसह, लगाम नीट धरणाऱ्या हस्तांसह, हे अश्विनौ, वसु-समृद्ध रथ इथे घेऊन या.
Mantra 4
यो वां रथो नृपती अस्ति वोळ्हा त्रिवन्धुरो वसुमाँ उस्रयामा । आ न एना नासत्योप यातमभि यद्वां विश्वप्स्न्यो जिगाति ॥
हे नराधिपतीहो! तुम्हाला वाहून नेणारा तुमचा जो रथ—त्रिबन्धुर, वसु-समृद्ध, उष्रया (दीप्त प्रकाश) मार्गांनी धावणारा—त्याच रथाने, हे नासत्यौ, आमच्याजवळ या, जेव्हा सर्वव्यापी प्रेरणा/आवाहन तुमच्यापर्यंत पोहोचते.
Mantra 5
युवं च्यवानं जरसोऽमुमुक्तं नि पेदव ऊहथुराशुमश्वम् । निरंहसस्तमसः स्पर्तमत्रिं नि जाहुषं शिथिरे धातमन्तः ॥
तुम्ही दोघांनी च्यवानाला जरेच्या बंधनातून मुक्त केले; पेदूसाठी वेगवान अश्व प्रकट/उपस्थित केला. अत्रीला संकुचनातून, तमसातून सोडविले; आणि जाहुषाला आत (सुरक्षित), शिथिल—अहिंसित अवस्थेत स्थापित केले.
Mantra 6
इयं मनीषा इयमश्विना गीरिमां सुवृक्तिं वृषणा जुषेथाम् । इमा ब्रह्माणि युवयून्यग्मन्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
हीच माझी मनीषा, हेच अश्विनांसाठी माझे गान; हे वृषणौ, ही सुवृक्त (सु-रचित) स्तुती स्वीकारा. तुमच्या शक्तीने युवत् झालेली ही ब्रह्म-वचने येथे आली आहेत; तुम्ही सदैव आम्हाला स्वस्ति-रूप विस्तारांनी रक्षित करा.
The Aśvins (Nāsatyā) are the youthful divine Twins who arrive swiftly in a shining chariot, known for rescue, healing, and bringing prosperity—especially at dawn.
The night-to-dawn change is a sacred transition in the Veda. It symbolizes moving from danger and obscurity into safety and light, fitting the Aśvins’ role as protectors and helpers.
The poet asks them to come quickly, remove the ‘dart’ of harm, and guard the worshippers continually with svasti—steady well-being and auspicious protection.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.