
Sukta 5.56
Atri (Ātreya) — probable for RV 5.56
Maruts (invoked through Agni as mediator)
Trishtubh (probable)
हे सूक्त इंद्राच्या वादळी गणातील मरुतांना तेजस्वी स्वर्गातून मानवी समुदायात उतरावे म्हणून आवाहन करते; त्यांच्या अवतरणाचा मार्ग दाखवून त्यांच्या उपस्थितीला यज्ञात फलदायी करणारा मध्यस्थ म्हणून अग्नीला हाक देते. त्यांच्या घट्ट ऐक्याची, तेजाची आणि अडथळ्यांना न जुमानणाऱ्या अग्रगतीची स्तुती करून, त्यांच्या आगमनाने यजमानाला समृद्धी, योग्य प्रेरणा आणि उदार सौभाग्य लाभावे अशी प्रार्थना करते.
Mantra 1
अग्ने शर्धन्तमा गणं पिष्टं रुक्मेभिरञ्जिभिः । विशो अद्य मरुतामव ह्वये दिवश्चिद्रोचनादधि ॥
हे अग्ने, आज मी मरुतांचा तो एकसंध, एकत्रित गण आवाहन करतो—जो सुवर्ण अलंकारांनी दीप्त आहे—जो द्युलोकाच्या प्रकाशमान रोचनातूनही उतरून येतो. ती शक्ती आमच्या विशः (मानव-समुदाय) मध्ये अवतरू दे आणि यज्ञाची सम्यक् गती प्रज्वलित करो.
Mantra 2
यथा चिन्मन्यसे हृदा तदिन्मे जग्मुराशसः । ये ते नेदिष्ठं हवनान्यागमन्तान्वर्ध भीमसंदृशः ॥
तू हृदयात जसा संकल्प करतोस, तेच माझ्या आशा निश्चयाने गाठून गेल्या आहेत. जे हवना (आवाहन) तुझ्या सर्वात जवळ पोहोचले आहेत—हे भीमसंदृश (भय-प्रभावी दृष्टी) असणाऱ्या—त्यांना तू वाढव, जेणेकरून ही हाक तुझ्या शक्तीसाठी निश्चित मार्ग ठरो.
Mantra 3
मीळ्हुष्मतीव पृथिवी पराहता मदन्त्येत्यस्मदा । ऋक्षो न वो मरुतः शिमीवाँ अमो दुध्रो गौरिव भीमयुः ॥
जशी उपजाऊ पृथ्वी आघाताने पराहत होऊन थरथरते, तशीच उन्मत्त आनंदाची लाट आमच्याकडे धावून येते. हे मरुतांनो, तुमचा वेग अस्वलासारखा प्रचंड आहे—अदम्य; बैलासारखा ढकलणारा; आणि आक्रमणात भीषण।
Mantra 4
नि ये रिणन्त्योजसा वृथा गावो न दुर्धुरः । अश्मानं चित्स्वर्यं पर्वतं गिरिं प्र च्यावयन्ति यामभिः ॥
ते आपल्या ओजाने खाली पाडतात—जसे रोखता न येणारे गुरांचे कळप. स्वर्गाकडे झुकणारा दगडसुद्धा—पर्वत, गिरी—ते आपल्या गमनमार्गांनी हलवून चालता करतात।
Mantra 5
उत्तिष्ठ नूनमेषां स्तोमैः समुक्षितानाम् । मरुतां पुरुतममपूर्व्यं गवां सर्गमिव ह्वये ॥
आता उठा—स्तोत्रांनी नीट समुक्षित (उत्साहित) झालेल्या या मरुतांसह. मी मरुतांना—अतिशय बहुल, अपूर्व—गवांच्या सर्गासारखे हाक देतो: जणू प्रकाशकिरण (गायी) मोकळ्यात सुटून वाहू लागतात।
Mantra 6
युङ्ग्ध्वं ह्यरुषी रथे युङ्ग्ध्वं रथेषु रोहितः । युङ्ग्ध्वं हरी अजिरा धुरि वोळ्हवे वहिष्ठा धुरि वोळ्हवे ॥
खरोखरच अरुषी (तांबूस/लालसर) अश्विनी रथाला जुडा; रथांवर रोहित (लाल) अश्वही जुडा. धुरीवर वेगवान हरि (कपिश/बे) अश्व जुडा, जेणेकरून ते तुम्हाला वहातील—धुरीवर तेच श्रेष्ठ वहनकर्ते, तुम्हाला वहोत.
Mantra 7
उत स्य वाज्यरुषस्तुविष्वणिरिह स्म धायि दर्शतः । मा वो यामेषु मरुतश्चिरं करत्प्र तं रथेषु चोदत ॥
आणि हा अरुष (तांबूस/लालसर), वाज-धारी (विजय/पुरस्कार-वहनकर्ता), प्रचंड-नाद करणारा—इथेच स्थापित झाला आहे; डोळ्यांना प्रत्यक्ष दिसणारा. हे मरुतांनो, प्रवासांत तो तुम्हाला फार काळ अडवू नये; रथांवर त्याला पुढे चालना द्या.
Mantra 8
रथं नु मारुतं वयं श्रवस्युमा हुवामहे । आ यस्मिन्तस्थौ सुरणानि बिभ्रती सचा मरुत्सु रोदसी ॥
आता आम्ही मरुत-रथाला—श्रवस्यु (यश-श्रवणाची आकांक्षा असलेला), दीप्त कीर्तीने युक्त—आवाहन करतो. ज्यात दोन रोदसी (द्यावा-पृथिवी) मरुतांसह एकरूप होऊन उभ्या आहेत, आपली दिव्य सुखे (सुरणानि) धारण करून.
Mantra 9
तं वः शर्धं रथेशुभं त्वेषं पनस्युमा हुवे । यस्मिन्त्सुजाता सुभगा महीयते सचा मरुत्सु मीळ्हुषी ॥
रथावर शोभणारा तुमचा तो तेजस्वी, वेगवान आणि यज्ञ-आनंदाची आकांक्षा धरणारा शर्ध (दल) आम्ही येथे आवाहन करतो. ज्यामध्ये सुजाता, सुभगा शक्ती मरुतांसह संयुक्त होऊन महिमेत वाढते—ती उदार दात्री.
Agni functions as the divine messenger in Vedic ritual. By calling Agni first, the poet asks him to conduct the Maruts from the heavenly luminous realm into the sacrifice and the human community.
The Maruts are a group of storm and wind powers—many acting as one—known for speed, brilliance, and a roaring presence. They bring energizing movement, protection, and the conditions for rain and increase.
In Vedic poetry, “cows” often symbolize rays of light or streams of abundance. The hymn uses this image to say the Maruts’ coming releases luminous, life-giving energies outward into the world.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.