Sukta 56
Sukta 5.56
Atri (Ātreya) — probable for RV 5.56
Maruts (invoked through Agni as mediator)
Trishtubh (probable)
આ સૂક્ત ઇન્દ્રના તોફાની ગણ એવા મરુતોને તેજસ્વી સ્વર્ગમાંથી માનવ સમુદાયમાં ઉતરવા આમંત્રિત કરે છે; તેમની અવતરણયાત્રા ચલાવી તેમની ઉપસ્થિતિને યજ્ઞમાં અસરકારક બનાવનાર મધ્યસ્થ તરીકે અગ્નિને આવાહન કરે છે. તેમના સંઘટિત એકત્વ, તેજ અને અપ્રતિરોધ્ય આગેકૂચની સ્તુતિ કરીને, તેમની આવકથી યજમાનને સમૃદ્ધિ, યોગ્ય પ્રેરણા અને ઉદાર સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત થાય એવી પ્રાર્થના કરે છે.
Mantras
Mantra 1
अग्ने शर्धन्तमा गणं पिष्टं रुक्मेभिरञ्जिभिः । विशो अद्य मरुतामव ह्वये दिवश्चिद्रोचनादधि ॥
હે અગ્નિ, આજે હું મરુતોના ગાઢ એકતાવાળા, સમૂહમાં ગૂંથાયેલા ગણને આવાહન કરું છું—સુવર્ણ અલંકારોથી ઝગમગતા—જે દ્યૌના તેજસ્વી લોકમાંથી પણ અહીં ઉતરે છે. તેઓ અમારી માનવ વસતિમાં અવતરશે અને યજ્ઞની યોગ્ય ગતિ પ્રજ્વલિત કરે.
Mantra 2
यथा चिन्मन्यसे हृदा तदिन्मे जग्मुराशसः । ये ते नेदिष्ठं हवनान्यागमन्तान्वर्ध भीमसंदृशः ॥
તમે હૃદયમાં જે ઇચ્છો છો, ત્યાં સુધી મારી આશાઓ ખરેખર પહોંચી ગઈ છે. જે હવન-આહ્વાનો તમારે સૌથી નજીક આવી પહોંચ્યા છે—હે ભયંકર દર્શનવાળા—તેમને વધારશો, જેથી આહ્વાન તમારું બળ વહન કરતો નિશ્ચિત માર્ગ બને.
Mantra 3
मीळ्हुष्मतीव पृथिवी पराहता मदन्त्येत्यस्मदा । ऋक्षो न वो मरुतः शिमीवाँ अमो दुध्रो गौरिव भीमयुः ॥
જેમ દાનશક્તિથી સમૃદ્ધ પૃથ્વી પર આઘાત પડે ત્યારે કંપે છે, તેમ ઉછળતો ઉલ્લાસ અમારી તરફ ધસી આવે છે. હે મરુતો, તમારું વેગી બળ રીંછ જેવું છે—અડગ, બળદ સમા ધક્કાવાળું, અને આક્રમણમાં ભયંકર.
Mantra 4
नि ये रिणन्त्योजसा वृथा गावो न दुर्धुरः । अश्मानं चित्स्वर्यं पर्वतं गिरिं प्र च्यावयन्ति यामभिः ॥
જે તેઓ બળથી નીચે દબાવે છે—જેમ અંકુશ ન માને એવા ઢોર. આકાશલક્ષી પથ્થર સુધી, પર્વત અને ગિરિ પણ—તેઓ પોતાના માર્ગો/ગતિઓથી હલાવી દે છે. તેમ જ તેઓ અમારી અંદરના સ્થિર અવરોધોને ખસેડી માર્ગને ગતિમાન કરે છે.
Mantra 5
उत्तिष्ठ नूनमेषां स्तोमैः समुक्षितानाम् । मरुतां पुरुतममपूर्व्यं गवां सर्गमिव ह्वये ॥
હવે ઊઠો—આ સ્તોત્રોથી સુપોષિત, સુપ્રેરિત થયેલાઓ સાથે. હું મરુતોને—અતિપ્રચુર, અપૂર્વ—ગાયો (કિરણો)ના સર્ગ સમા, પ્રકાશશક્તિઓના મુક્ત પ્રવાહ સમા, આહ્વાન કરું છું.
Mantra 6
युङ्ग्ध्वं ह्यरुषी रथे युङ्ग्ध्वं रथेषु रोहितः । युङ्ग्ध्वं हरी अजिरा धुरि वोळ्हवे वहिष्ठा धुरि वोळ्हवे ॥
ખરેખર, અરુષી (રુદ્રવર્ણ) અશ્વીઓને રથમાં જોડો; રથોમાં રોહિત (લાલ) અશ્વોને જોડો. ધુરા (યોક) પર ઝડપી હરિ (કપિલ/બય) અશ્વોને જોડો—તમને વહન કરવા; ધુરા પર શ્રેષ્ઠ વહનકર્તાઓને જોડો—તમને વહન કરવા.
Mantra 7
उत स्य वाज्यरुषस्तुविष्वणिरिह स्म धायि दर्शतः । मा वो यामेषु मरुतश्चिरं करत्प्र तं रथेषु चोदत ॥
અને આ અરુષ (રુદ્રવર્ણ), વાજ્ય (વિજય/ઇનામ-વાહક), તુવિષ્વણિ (મહાન નાદવાળો) અહીં સ્થાપિત થયો છે—દૃષ્ટિગોચર. હે મરુતો, યાત્રાઓમાં તે તમને લાંબો વિલંબ ન કરાવે; રથોમાં તેને આગળ ધપાવો.
Mantra 8
रथं नु मारुतं वयं श्रवस्युमा हुवामहे । आ यस्मिन्तस्थौ सुरणानि बिभ्रती सचा मरुत्सु रोदसी ॥
હવે અમે શ્રવસ્યુમા (વિજયી શ્રવણ અને તેજસ્વી યશવાળો) મરુત-રથને આવાહન કરીએ છીએ. જેમાં રોદસી—દિવ અને પૃથ્વી—મરુતો સાથે એકસાથે સ્થિર થાય છે, પોતાના સુરણા (દિવ્ય આનંદો/વરો) ધારણ કરીને.
Mantra 9
तं वः शर्धं रथेशुभं त्वेषं पनस्युमा हुवे । यस्मिन्त्सुजाता सुभगा महीयते सचा मरुत्सु मीळ्हुषी ॥
તમારો તે શર્ધ (મરુત-ગણ) રથ પર શુભ્ર, તેજસ્વી, વેગવાન અને યજ્ઞના યથાર્થ આનંદ માટે આતુર—અમે તેને અમારી તરફ આવવા આહ્વાન કરીએ છીએ. જેમાં સુજાત, સુભાગા શક્તિ મહિમામાં વધે છે—મરુતો સાથે સંયુક્ત, દાનમાં ઉદાર એવી.
Inside Sukta 56
How it unfolds
- Where it opens
Agni is addressed first, asked to bring down the unified, golden-bright Marut-host from the luminous heaven into the human community.
- Development
The hymn builds the image of the Maruts as a vigorous collective power awakened by stomas; their arrival is portrayed as a release of luminous energies—like cows (rays) streaming outward—bringing force and expansion.
- Climax
The call peaks in the direct summoning of their splendid, impetuous chariot-host, emphasizing their irresistible momentum and the worshipper’s urgent invitation.
- Where it settles
It ends with the assurance that in their fellowship a well-born, fortunate, bounteous power (mīḷhuṣī) grows great—signaling prosperity and generous giving as the hymn’s final fruit.
The deity: Maruts
- In the VedaThe Maruts are a youthful, roaring, many-formed host—brilliantly adorned, chariot-borne, and tightly ‘pressed/compacted’ in unity—whose coming shakes the worlds and fills the sky with radiance and sound. They are praised as mighty companions of Indra, swift and impetuous, yet also bringers of help, vigor, and bounty to the worshipper.
- Cosmic functionThey govern storm-power and atmospheric dynamism—winds, thunder, and the charging life-force that clears, quickens, and releases fertility and rain; their collective force renews movement between heaven and earth.
- Inner significancePsychologically, the Maruts signify the surge of prāṇa and courageous energies that break inertia, purify stagnation, and drive the being toward right action; with Agni as guide, this force becomes disciplined inspiration rather than mere turbulence.
The seer
- Atri (Ātreya)Ātreya gotra (Atri’s seer-family) · One of the great Vedic ṛṣis and a principal family-seer of the Rig Veda; celebrated for hymns of luminous vision and for establishing powerful sacrificial speech (stoma) that ‘invigorates’ the gods.
Famous verses
divaś cid rocanād adhi
gavāṃ sargam iva
तं वः शर्धं रथेशुभं त्वेषं पनस्युमा हुवे । यस्मिन्त्सुजाता सुभगा महीयते सचा मरुत्सु मीळ्हुषी ॥Attributes of the deity
- Storm-host; many in one (gaṇa/śardha)
- Brilliant, golden-adorned (rukma imagery)
- Swift, chariot-borne, impetuous (tveṣa)
- Companions and empowerers of Indra
- Bringers of vigor, protection, and abundance
- World-shaking sound and radiant movement
Also by this seer
- Rig Veda Mandala 5 (many hymns of the Ātreyas, including prominent Agni and Indra praises)
- Atri is remembered in later tradition among the Saptarṣi and as a key ancestor of major Vedic lineages
- Associated in Vedic memory with hymnic mastery that calls divine forces from the ‘rocanā’ (luminous realms)
The rite, step by step
- Kindle/establish Agni and seat him as hotṛ and messenger (dūta) between humans and the gods
- Recite the opening invitation calling the ‘compact host’ of Maruts from the luminous heaven into the viś (community)
- Offer oblations while praising their unity, brilliance, and forward-driving force; request their ‘descent’ and aid
- Intensify the stoma (hymnic pressure) to ‘invigorate’ them and prompt their rising/arrival (ut tiṣṭha motif)
- Conclude by calling their splendid chariot-host and asking that bounteous fortune/abundance flourish in their company
Offerings
- Ghee (ājya) into Agni
- Soma (where applicable in the rite)
- Grain-cakes or simple oblations (as regional/practice variants)
- Hymns of praise (stoma) as the primary ‘offering’ of speech
Frequently Asked Questions
Agni functions as the divine messenger in Vedic ritual. By calling Agni first, the poet asks him to conduct the Maruts from the heavenly luminous realm into the sacrifice and the human community.
The Maruts are a group of storm and wind powers—many acting as one—known for speed, brilliance, and a roaring presence. They bring energizing movement, protection, and the conditions for rain and increase.
In Vedic poetry, “cows” often symbolize rays of light or streams of abundance. The hymn uses this image to say the Maruts’ coming releases luminous, life-giving energies outward into the world.
Ask anything about Sukta 56 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
