
Sukta 3.46
Viśvāmitra Gāthina (traditional, Mandala 3)
Indra
Triṣṭubh (very likely)
हे लघु इंद्रसूक्त वज्रधारी प्रभूची महती गाते—स्वयं-सार्वभौम, सदैव तरुण तरीही अजर असा वृषभ—ज्याची वीरकर्मे विशाल व सर्वत्र प्रसिद्ध आहेत. यात इंद्र सर्व मापांपलीकडे, द्युलोक, पृथ्वी व अंतरिक्ष यांनाही ओलांडून उफाळून येतो असे वर्णन आहे; आणि यज्ञाचा परिपाक संस्कारित व अर्पित सोमाने होतो, जेणेकरून तो पिऊन रक्षण व विजयासाठी सामर्थ्य प्रदान करो.
Mantra 1
युध्मस्य ते वृषभस्य स्वराज उग्रस्य यूनः स्थविरस्य घृष्वेः । अजूर्यतो वज्रिणो वीर्याणीन्द्र श्रुतस्य महतो महानि ॥
हे इंद्रा! तुझ्याच आहेत ती वीर्ये—युद्धशील वृषभाची, स्वराज्, उग्र, तरुण असूनही स्थिर, आक्रमणात वेगवान; अजर वज्रधारीची। श्रुत (प्रसिद्ध) महाबलवानाचे महान पराक्रम खरोखरच महान आहेत।
Mantra 2
महाँ असि महिष वृष्ण्येभिर्धनस्पृदुग्र सहमानो अन्यान् । एको विश्वस्य भुवनस्य राजा स योधया च क्षयया च जनान् ॥
हे महिषा! तू पुरुषार्थ-शक्तींनी महान आहेस; धन जिंकणारा, उग्र, इतरांना पराभूत करणारा। सर्व भुवनांचा तू एकटाच राजा आहेस; तू जनांना युद्धास प्रवृत्त करतोस आणि त्यांना सुरक्षित निवासात स्थिरही करतोस।
Mantra 3
प्र मात्राभी रिरिचे रोचमानः प्र देवेभिर्विश्वतो अप्रतीतः । प्र मज्मना दिव इन्द्रः पृथिव्याः प्रोरोर्महो अन्तरिक्षादृजीषी ॥
तो आपल्या मापांतून ओसंडून वाहतो, तेजस्वी; सर्व दिशांनी देवांनाही ओलांडून—अप्रतिहत—पुढे सरकतो। ऋजिषी (सरळ झेपावणारा) इंद्र महिम्याने द्यौ व पृथ्वीपलीकडे वाढतो, अंतरिक्षाच्या विस्तीर्ण महानतेपलीकडेही।
Mantra 4
उरुं गभीरं जनुषाभ्युग्रं विश्वव्यचसमवतं मतीनाम् । इन्द्रं सोमासः प्रदिवि सुतासः समुद्रं न स्रवत आ विशन्ति ॥
जन्मतःच उरु व गभीर, अभ्युग्र (अतिशय प्रचंड), विश्वव्यापक, आणि मतींचा (विचार/प्रेरणा) सहाय्यक—अशा इंद्रामध्ये, प्रदिवि (उच्च लोक) येथे सुतलेल्या सोमरसाच्या धारा तशाच प्रवेश करतात, जशा वाहत्या जलधारा समुद्रात जाऊन मिसळतात.
Mantra 5
यं सोममिन्द्र पृथिवीद्यावा गर्भं न माता बिभृतस्त्वाया । तं ते हिन्वन्ति तमु ते मृजन्त्यध्वर्यवो वृषभ पातवा उ ॥
हे इंद्रा! ज्या सोमाला पृथ्वी व द्यावा (आकाश) तुझ्यासाठी माता जशी गर्भ (शिशू) धारण करते तसा धारण करून राखतात—तोच सोम अध्वर्यु तुझ्यासाठी प्रवाहित करतात, तोच तुझ्यासाठी शुद्ध करतात; हे वृषभा, तू पान करावे म्हणून.
It proclaims Indra’s unmatched, immeasurable power—he overflows all limits—and it directs that praise into the Soma offering so Indra may drink and empower the sacrificer.
It is a poetic way of saying Indra cannot be contained by ordinary limits: his might and radiance surpass even the cosmic domains of heaven, earth, and the midspace.
Soma is the purified offering prepared by the priests; it is upheld by Heaven and Earth and then pressed and cleansed so Indra, the Bull, may drink and become fully invigorated.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.