Adhyaya 137: The Tale of the Vulture and the She-Jackal: The Māhātmya of the Saukarava Sacred Field

Verse 1

अथ गृध्रजम्बुकाख्यानम् । तत्रादित्यवरप्रदानम् ॥ सूत उवाच ॥ श्रुत्वा तु विपुलं ह्येतदपराधविशोधनम् ॥ कर्म भागवतं श्रेष्ठं सर्वभागवत प्रियम् ॥

ഇപ്പോൾ ഗൃധ്ര-ജംബുകാഖ്യാനം; അതിൽ ആദിത്യൻ (സൂര്യൻ) വരം നൽകുന്നു. സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഈ വിപുലമായ അപരാധ-വിശോധനം ശ്രവിച്ച്, സർവ്വഭക്തർക്കും പ്രിയമായ ഈ ശ്രേഷ്ഠ ഭാഗവതകർമ്മം…

Verse 2

मम किं तात राज्येन कोशेन च बलेन च ॥ यस्त्वया रहितस्तात न शक्नोमि विचेष्टितुम्

ഹേ താതാ! രാജ്യം, ഖജനാവ്, ബലം—ഇവ കൊണ്ട് എനിക്ക് എന്ത്? നിന്നില്ലാതെ, ഹേ താതാ, ഞാൻ ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നില്ല.

Verse 3

इति गृध्रजम्बूकोपाख्यानं समाप्तम्

ഇങ്ങനെ കഴുകനും കുറുക്കനും സംബന്ധിച്ച ഉപാഖ്യാനം സമാപ്തമായി.

Verse 4

अहो कर्म महाश्रेष्ठं भगवन्स्तव भाषितम् ॥ मम चैव प्रियार्थाय तव भक्तसुखावहम्

അഹോ! ഭഗവൻ, നിങ്ങളുടെ വചനങ്ങളിൽ പ്രസ്താവിച്ച കർമ്മം മഹാശ്രേഷ്ഠം; അത് എന്റെ പ്രിയാർത്ഥത്തിനും നിങ്ങളുടെ ഭക്തർക്കു സുഖമംഗളം നൽകുന്നതുമാണ്.

Verse 5

संगृह्य चोभौ चरणौ भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ न चैव रत्नानीच्छामि हस्त्यश्वथमेव च

അവൾ ഇരുപാദങ്ങളും പിടിച്ചു ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു—“എനിക്ക് രത്നങ്ങൾ വേണ്ട; ആനയും കുതിരയും, രഥവും വേണ്ട.”

Verse 6

अभिषेकं राजशब्दं मम संज्ञापितं त्वया ॥ एतन्न बहुमन्येऽहं विना तात त्वया ह्यहम्

നിങ്ങൾ എനിക്ക് അഭിഷേകവും ‘രാജാവ്’ എന്ന പദവിയും നിശ്ചയിച്ചു; എന്നാൽ താതാ, നിങ്ങളില്ലാതെ ഇതിന് ഞാൻ വലിയ വില കൊടുക്കുന്നില്ല—കാരണം നിങ്ങളില്ലാതെ ഞാൻ ഒന്നുമല്ല।

Verse 7

श्रुतं ह्येव महाबाहो सर्वधर्मार्थ साधकम् ॥ तव भक्तसुखार्थाय तद्भवान्वक्तुमर्हति

ഹേ മഹാബാഹോ, ഇത് സർവ്വധർമ്മാർത്ഥ ലക്ഷ്യങ്ങൾ സാധിപ്പിക്കുന്നതെന്ന് കേട്ടിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ നിങ്ങളുടെ ഭക്തരുടെ സുഖാർത്ഥം നിങ്ങൾ അത് പ്രസ്താവിക്കേണ്ടതാണ്.

Verse 8

पट्टबन्धेन कार्यं च यावद्ध्रियति मे गुरुः ॥ एका स्वपितुमिच्छामि मध्याह्ने तु तथाविधे

എന്റെ ഗുരു പട്ടബന്ധം (തലക്കെട്ട്/പട്ടികെട്ടൽ) എന്ന ആവശ്യമായ പ്രവർത്തി ചെയ്യുന്നിടത്തോളം, ഞാൻ മധ്യാഹ്നത്തിൽ അതേവിധം ഒറ്റയ്ക്ക് ഉറങ്ങാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 9

क्रीडामेवात्र जानामि येन क्रीडन्ति बालकाः ॥ राज्यचिन्तां न जानामि राजानो यां तु कुर्वते

ഇവിടെ ഞാൻ അറിയുന്നത് കളിയത്രേ—കുട്ടികൾ കളിക്കുന്നതുപോലെ; രാജാക്കന്മാർ ചെയ്യുന്ന രാജ്യചിന്ത എനിക്ക് അറിയില്ല।

Verse 10

किमुच्यते व्रतं चैव शुभं कुब्जाम्रकं महत् ॥ कतरच्छापि तच्छ्रेष्ठं क्षेत्रं भक्तसुखावहम्

വ്രതം എന്നു പറയുന്നത് എന്ത്? ശുഭമായ മഹത്തായ കുബ്ജാമ്രകം എന്ത്? ഇവയിൽ ഏതാണ് ഭക്തർക്കു സുഖമംഗളം നൽകുന്ന ശ്രേഷ്ഠ ക്ഷേത്രം?

Verse 11

न चिरं वाल्पकालं तु यथा कश्चिन्न पश्यति ॥ श्वशुरो यदि वा श्वश्रूर्यथैवान्यो नराधिप

ദീർഘകാലമല്ല—അൽപകാലം മാത്രം—ആരോ (അതിനെ) കാണാതെ പോകുന്നു, ഹേ നരാധിപ; ശ്വശുരനോ ശ്വശ്രുവോ, അതുപോലെ മറ്റാരോ.

Verse 12

ततः पुत्रवचः श्रुत्वा कलिङ्गानां महीपतिः ।। उवाच मधुरं वाक्यं सामपूर्वं यशस्विनि ॥

അപ്പോൾ പുത്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കലിംഗരുടെ രാജാവ്, ഹേ യശസ്വിനി, ആദ്യം സാമ (സമാധാന) ഉപദേശത്തോടെ മധുരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 13

सुप्ता नैव च द्रष्टव्या व्रतमेतन्मुहूर्त्तकम् ।। आत्मनो वै गृृहजना ये केचित्स्वजने जनाः ॥

നിദ്രാവസ്ഥയിൽ ഒരിക്കലും കാണപ്പെടരുത്—ഇത് നിശ്ചിത കാലത്തേക്കുള്ള വ്രതമാണ്. സ്വന്തം വീട്ടിലെവർ, ഏതെങ്കിലും സ്വജന-ബന്ധുക്കൾ ഉണ്ടായാലും…

Verse 14

यच्चेदं भाषसे पुत्र नाहं जानामि तद्वचः ।। पुत्र शिक्षापयिष्यन्ति पौरजानपदास्तव ॥

മകനേ, നീ ഇവിടെ പറയുന്ന വാക്ക് ഞാൻ അറിയുകയോ അംഗീകരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. മകനേ, നിന്റെ നഗരവാസികളും ജനപദവാസികളും നിന്നെ ഉപദേശിക്കും.

Verse 15

तं प्रयान्तं ततो दृष्ट्वा पौरजानपदास्तव ।

അപ്പോൾ അവൻ പുറപ്പെടുന്നതു കണ്ടിട്ട്, നിന്റെ നഗരവാസികളും ജനപദവാസികളും…

Verse 16

परं कोकामुखं स्थानं तथा कुब्जा म्रकं परम् ।। परं सौकरवं स्थानं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥

കോകാമുഖം എന്ന പരമ പുണ്യക്ഷേത്രം ഉണ്ട്; അതുപോലെ കുബ്ജാ, മ്രകയും പരമ ശ്രേഷ്ഠം. സൗകരവം എന്ന സ്ഥലം പരമോത്തമം; അത് സമസ്ത സംസാരബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷം നൽകുന്നതാണ്.

Verse 17

ते मां प्रसुप्तां पश्येयुः कदाचिदपि संस्थिताम् ।। ततो भार्यावचः श्रुत्वा कलिङ्गैश्वर्यवर्द्धनः ॥

അവർ എന്നെ ഒരിക്കലും നിദ്രയിൽ കിടക്കുന്നതായി കാണരുത്. തുടർന്ന് ഭാര്യയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കലിംഗത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം വർധിപ്പിച്ചവൻ (രാജാവ്)…

Verse 18

एवं संदिश्य तं तत्र स राजा धर्मशास्त्रतः ।। गमनाय मतिं चक्रे क्षेत्रं सौकरवं प्रति ॥

ഇങ്ങനെ അവിടെ അവനോട് ഉപദേശം നൽകി, ആ രാജാവ് ധർമ്മശാസ്ത്രാനുസാരമായി യാത്രയ്ക്ക് മനസ്സുറപ്പിച്ച് സൗകരവ ക്ഷേത്രഭൂമിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 19

यत्र संस्थाः च मे देवि ह्युद्धृतासि रसातलात् ।। यत्र भागीरथी गङ्गा मम सौकरवे स्थिता ॥

എവിടെ, ദേവീ, നീ എനോടൊപ്പം വസിക്കുന്നു; എവിടെ നീ രസാതലത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്തപ്പെട്ടുവോ; കൂടാതെ എവിടെ ഭാഗീരഥീ ഗംഗ എന്റെ സൗകരവത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതയായിരിക്കുന്നുവോ.

Verse 20

बाढमित्येव तां वाक्यं प्रत्युवाच वसुन्धरे ।। विस्रब्धा भव सुश्रोणि कल्याणेन यशस्विनि ॥

‘ബാഢം’ എന്നു പറഞ്ഞ്, ഹേ വസുന്ധരേ, അവളുടെ വാക്കിന് മറുപടി നൽകി—‘ഹേ സുഷ്രോണി, നിർഭയയായി ഇരിക്ക; ഹേ യശസ്വിനി, മംഗളത്തോടെ ഇരിക്ക.’

Verse 21

सकलत्रसुताः सर्वेऽप्यनुयान्ति नराधिपम् ।

ഭാര്യകളും പുത്രന്മാരും സഹിതം എല്ലാവരും ആ നരാധിപനെ അനുഗമിച്ചു।

Verse 22

धरोवाच ॥ केषु लोकेषु यान्तीश सौकरे ये मृताः प्रभो ॥ किं वा पुण्यं भवेत् तत्र स्नातस्य पिबतस्तथा ॥

ധര പറഞ്ഞു—ഓ പ്രഭു, ഈശ്വരാ! സൗകരത്തിൽ മരിക്കുന്നവർ ഏതു ലോകങ്ങളിലേക്കാണ് പോകുന്നത്? അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവനും ആ ജലം പാനം ചെയ്യുന്നവനും ഏതു പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു?

Verse 23

न त्वां वै द्रक्ष्यते कश्चिच्छयनीये महाव्रताम् ॥ एवं गच्छति काले तु तयोस्तु तदनन्तरे ॥

ഹേ മഹാവ്രതധാരിണീ, ശയനസ്ഥാനത്തിരിക്കുന്ന നിന്നെ നിശ്ചയമായും ആരും കാണുകയില്ല. ഇങ്ങനെ കാലം കടന്നാൽ, ഉടൻതന്നെ അവരിരുവര്ക്കും തുടർസംഭവം സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 24

हस्त्यश्व रथयानानि स्त्रियश्चान्तःपुरस्थिताः ॥ संहृष्टमनसः सर्वे अनुयान्ति नराधिपम् ॥

ആനകൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ മറ്റു വാഹനങ്ങൾ—അന്തഃപുരത്തിൽ പാർക്കുന്ന സ്ത്രീകളും—എല്ലാവരും ഹർഷിതമനസ്സോടെ രാജാവിനെ അനുഗമിക്കുന്നു.

Verse 25

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु मे परमं गुह्यं यत्त्वया पृच्छितं मम ॥ मम क्षेत्रं परं चैव शुद्धं भागवतप्रियम् ॥

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു: നീ എന്നോടു ചോദിച്ചതായ എന്റെ പരമഗുഹ്യം കേൾക്കുക. ഇത് എന്റെ പരമോന്നത ക്ഷേത്രം—ശുദ്ധവും ഭഗവദ്ഭക്തർക്കു പ്രിയവും ആകുന്നു.

Verse 26

कति तीर्थानि पद्माक्ष क्षेत्रे सौकरवे तव ॥ धर्मसंस्थापनार्थाय तद्विष्णो वक्तुमर्हसि ॥

ഹേ പദ്മാക്ഷാ, നിന്റെ സൗകരവ ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്ര തീർത്ഥങ്ങളുണ്ട്? ധർമ്മസ്ഥാപനാർത്ഥം, ഹേ വിഷ്ണുവേ, അത് പ്രസ്താവിക്കേണ്ടത് നിനക്കുതകുന്നു.

Verse 27

कलिङ्गो जरया युक्तो पुत्रं राज्येऽभ्यषेचयत् ॥ राज्यं दत्त्वा वरारोहे यथान्यायं कुलोद्भवम् ॥

കലിംഗൻ വാർദ്ധക്യബാധിതനായി തന്റെ പുത്രനെ രാജസ്ഥാനത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തു. ഹേ വരാരോഹേ, രാജ്യം ഏല്പിച്ച്, ന്യായപ്രകാരം കുലജന്മനായ അവകാശിയെ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 28

अथ दीर्घेण कालेन प्राप्य सौकरवं तदा ॥ धनधान्यसमृद्ध्यादि प्रददौ तत्र माधवि ॥

പിന്നെ ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷം സൗകരവം പ്രാപിച്ച്, ഹേ മാധവി, അവിടെ ധന-ധാന്യാദി സമൃദ്ധി പ്രസാദിച്ചു।

Verse 29

यत्र स्नातस्य यत्पुण्यं गतस्य च मृतस्य च ॥ यत्र यानि च तीर्थानि मम संस्थानसंस्थिताः ॥

എവിടെ സ്നാനം ചെയ്തവനും, അവിടെ ചെന്നവനും, അവിടെയേ മരിച്ചവനും പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നുവോ; കൂടാതെ എന്റെ അധീനസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥിതമായ തീർത്ഥങ്ങൾ എവിടെയുണ്ടോ—

Verse 30

एकाकी स्वपते तत्र यत्र कश्चिन्न पश्यति ॥ स तु दीर्घेण कालेन कलिङ्गकुलवर्ध्धनः ॥

അവൻ അവിടെ ഒറ്റയ്ക്കായി ഉറങ്ങുന്നു; ആരും കാണാത്തിടത്ത്. എന്നാൽ ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷം അവൻ കലിംഗകുലത്തെ വർധിപ്പിച്ചവനായി.

Verse 31

ततः स पद्मपत्राक्षः कलिङ्गानां जनाधिपः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं काञ्चीराजसुतां तदा ॥

അപ്പോൾ പദ്മപത്രാക്ഷനായ കലിംഗജനാധിപൻ, ആ സമയത്ത് കാഞ്ചീരാജന്റെ പുത്രിയോട് മധുരവചനങ്ങൾ ഉച്ഛരിച്ചു।

Verse 32

शृणु पुण्यं महाभागे मम क्षेत्रेषु सुन्दरि ॥ प्राप्नुवन्ति महाभागे गता सौकरवं प्रति ॥

ഹേ സുന്ദരി, ഹേ മഹാഭാഗേ, എന്റെ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ പുണ്യവൃത്താന്തം ശ്രവിക്കൂ; സൗകരവത്തേക്കു പോയവർ, ഹേ മഹാഭാഗേ, അതിന്റെ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 33

सुतानजनयत्पञ्च आदित्यसमतेजसः ॥ एवं तु मानुषं लोकं मम मायाप्रमोहितम् ॥

അവൻ സൂര്യസമമായ തേജസ്സുള്ള അഞ്ചു പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു; ഇങ്ങനെ മനുഷ്യലോകം എന്റെ മായയാൽ മോഹിതമായി ഭ്രമിക്കുന്നു.

Verse 34

पूर्णं वर्षसहस्रं वै जीवितं मम सुन्दरि ॥ ब्रूहि तत्परमं गुह्यं यन्मया पूर्वपृच्छितम् ॥

ഹേ സുന്ദരി, എന്റെ ആയുസ്സ് നിശ്ചയമായും പൂർണ്ണമായ ആയിരം വർഷമാണ്. ഞാൻ മുമ്പ് ചോദിച്ച പരമഗുഹ്യം അതു പറയുക.

Verse 35

दश पूर्वापराश्चापि अपरे सप्त पञ्च च ॥ स्वर्गं गच्छन्ति पुरुषास्तेषां ये तत्र वै मृताः ॥

മുൻ-പിന്ന് വിഭാഗങ്ങളിൽ പത്ത്, പിന്നെ മറ്റുള്ളവർ ഏഴും അഞ്ചും; അവരിൽ അവിടെ മരിക്കുന്ന പുരുഷന്മാർ നിശ്ചയമായും സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 36

आत्मकर्मसु संयुक्तं चक्रवत्परिवर्तते ॥ जातो जन्तुर्भवेद्बालो बालस्तु तरुणो भवेत् ॥

സ്വകർമങ്ങളിൽ ബന്ധിതനായ ജീവൻ ചക്രംപോലെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു; ജനിച്ച ജീവി ബാലനാകുന്നു, ബാലൻ പിന്നെ യുവാവാകുന്നു.

Verse 37

ततो भर्त्तुर्वचः श्रुत्वा प्रहस्य रुचिरेक्षणा ॥ उभौ तौ चरणौ गृह्य राजानं वाक्यमब्रवीत् ॥

അപ്പോൾ ഭർത്താവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മനോഹരനേത്രയായ അവൾ ചിരിച്ചു; അവന്റെ ഇരുപാദങ്ങളും പിടിച്ച് രാജാവിനോട് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 38

गमनादेव सुश्रोणि मुखस्य मम दर्शनात् ॥ सप्तजन्मान्तरे भद्रे जायते विपुले कुले ॥

ഹേ സുഷ്രോണി, വെറും വരികയും എന്റെ മുഖദർശനം ചെയ്യുകയും ചെയ്താൽ, ഹേ ഭദ്രേ, ഏഴ് ജന്മങ്ങൾക്കു ശേഷം അവൻ മഹത്തായ കുലത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.

Verse 39

तरुणो मध्यमं याति पश्चाद्याति जरां ततः ॥ बालो वै यानि कर्माणि करोत्यक्ष्ञानतः स्वयम् ॥

യുവാവ് മധ്യവയസ്സിലേക്കു കടന്നു, പിന്നെ വാർദ്ധക്യത്തിലേക്കു പോകുന്നു. ബാലൻ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികൾ അവൻ അജ്ഞാനവശാൽ തന്നേ ചെയ്യുന്നതാണ്.

Verse 40

एवमेतन्महाभाग यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ उपोष्य तु त्रिरात्रं त्वं पश्चाच्छ्रोष्यसि मानद ॥

ഹേ മഹാഭാഗാ, നീ എന്നോടു ചോദിച്ചതുപോലെ ഇതു തന്നെയാണ് സത്യം. എന്നാൽ ഹേ മാനദ, നീ മൂന്നു രാത്രികൾ ഉപവസിച്ച് പിന്നെ അത് കേൾക്കും.

Verse 41

धनधान्यसमृद्धेषु रूपवान्गुणवान्शुचिः ॥ मद्भक्तश्चैव जायेत मम कर्मपरायणः ॥

ധനധാന്യസമൃദ്ധമായ കുലങ്ങളിൽ അവൻ രൂപവാനും ഗുണവാനും ശുചിയുമായിട്ട് ജനിക്കുന്നു; കൂടാതെ എന്റെ ഭക്തനായി എന്റെ വിധിത കർമങ്ങളിൽ പരായണനാകുന്നു.

Verse 42

न स लिप्यति पापेन एवमेतन्न संशयः ॥ ततः करिष्यतो राज्यं निष्कण्टकमनामयम्

അവൻ പാപത്താൽ മലിനനാകുന്നില്ല—ഇതിൽ സംശയമില്ല. തുടർന്ന് അവൻ മുള്ളുകളില്ലാത്ത (വിഘ്നരഹിത)യും രോഗരഹിതവുമായ രാജ്യം ഭരിക്കും.

Verse 43

बाढमित्येव तां राजा प्रत्युवाच यशस्विनि ॥ पद्मपत्रविशालाक्षि पूर्णचन्द्रनिभानने

രാജാവ് അവളോടു മറുപടി പറഞ്ഞു—“തഥാസ്തു”, ഹേ യശസ്വിനി; പദ്മപത്രംപോലെ വിശാലനേത്രയേ, പൂർണ്ണചന്ദ്രസദൃശമുഖയേ।

Verse 44

एवं वै मानुषो भूत्वा अपराधविवर्जितः ॥ गमनं तस्य क्षेत्रस्य मरणं तत्र कारणम्

ഇങ്ങനെ മനുഷ്യനായി, അപരാധവിവർജിതനായി, ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള അവന്റെ ഗമനം—അവിടെത്തന്നെയുള്ള അവന്റെ മരണം—ഫലസിദ്ധിയുടെ കാരണമെന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 45

सप्तसप्ततिवर्षाणि ह्यतीतानि यशस्विनि ॥ अष्टसप्ततिके वर्षे एकान्ते तु नराधिपः

ഹേ യശസ്വിനി, സത്യമായി എഴുപത്തേഴു വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിരുന്നു. എഴുപത്തെട്ടാം വർഷത്തിൽ രാജാവ് ഏകാന്തത്തിൽ (സ്ഥിതനായി/ചിന്തിച്ചു).

Verse 46

यथा वदसि सुश्रोणि तथैव मम रोचते ॥ दन्तकाष्ठं समादाय द्वादशाङ्गुलमायतम्

“ഹേ സുശ്രോണി, നീ പറയുന്നതുപോലെ തന്നേ എനിക്കും ഇഷ്ടമാണ്.” പന്ത്രണ്ടു അങ്കുലം നീളമുള്ള ദന്തകാഷ്ഠം എടുത്തുകൊണ്ട് (അവൻ ഗ്രഹിച്ചു).

Verse 47

ये मृतास्तस्य क्षेत्रस्य सौकरस्य प्रभावतः ॥ शङ्खचक्रगदापद्मधनुर्हस्ताश्चतुर्भुजाः

സൗകരക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അവിടെ മരിച്ചവർ ചതുര്ഭുജരായി, കൈകളിൽ ശംഖം, ചക്രം, ഗദ, പദ്മം, ധനുസ് എന്നിവ ധരിക്കുന്നു।

Verse 48

तमेव चिन्तयन्नर्थं मध्यसंस्थे दिवाकरे ॥ माधवस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी

അതേ കാര്യത്തെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട്, സൂര്യൻ മധ്യാഹ്നത്തിൽ മദ്ധ്യസ്ഥാനനായിരിക്കെ, മാധവമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ദ്വാദശിയിൽ (അവൻ തുടർന്നു—അടുത്ത ഭാഗം സൂചിതം).

Verse 49

स्नात्वा सङ्कल्पयामास त्रिरात्रं नियमाविन्वितौ ॥ उपोष्य तौ त्रिरात्रं तु विधिना नियमाविन्वितौ

സ്നാനം ചെയ്ത് അവർ നിയമസഹിതമായ ത്രിരാത്രിവ്രതത്തിന് സംकल्पം ചെയ്തു. തുടർന്ന് വിധിപ്രകാരം മൂന്ന് രാത്രികൾ ഉപവസിച്ച്, നിയമങ്ങളാൽ സംയമിതരായി നിന്നു.

Verse 50

त्यक्त्वा कलेवरं तूर्णं श्वेतद्वीपं प्रयान्ति ते ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे

ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് അവർ വേഗത്തിൽ ശ്വേതദ്വീപത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. മറ്റൊന്നും ഞാൻ പറയും; അത് കേൾക്കുക, ഹേ വസുന്ധരേ.

Verse 51

बुद्धिः सम्पद्यते तस्य प्रियादर्शनलालसा ॥ कोऽर्च्यस्तत्किं व्रतं चास्या एषा स्वपिति निर्जने

അവനിൽ ബുദ്ധി ഉദിക്കുന്നു, പ്രിയദർശനത്തിനുള്ള ആകാംക്ഷയോടുകൂടെ—‘ആരെയാണ് ആരാധിക്കേണ്ടത്? അത് ഏതു ആചാരം, അവൾക്കുള്ള വ്രതം ഏത്?’ അവൾ ഇവിടെ ഏകാന്തത്തിൽ ഉറങ്ങുന്നു.

Verse 52

ततः स्नातौ शुची क्षौमे परिधाय तु वाससी ॥ प्रणम्य भूषितौ विष्णुं दम्पती तदनन्तरम्

അതിനുശേഷം സ്നാനം ചെയ്ത് ശുദ്ധരായി, ശുദ്ധമായ ക്ഷൗമവസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു, അലങ്കരിച്ച ദമ്പതികൾ ഉടൻ വിഷ്ണുവിന് പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 53

तीर्थेषु तेषु स्नातश्च यां प्राप्नोति परां गतिम् ॥ चक्रतीर्थं महाभागे यत्र चक्रं प्रतिष्ठितम्

ആ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഹേ മഹാഭാഗ്യവതീ, ചക്രം പ്രതിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്ന സ്ഥലം ചക്രതീർത്ഥം ആകുന്നു.

Verse 54

न सुप्ताया व्रतं किञ्चिद्दृश्यते धर्मसंचयः ॥ न च विष्णुकृतं कर्म न चैवेश्वरचोदितम्

നിദ്രിതനായ (അശ്രദ്ധനായ) ഒരാളുടെ വ്രതം ധർമ്മസഞ്ചയമായി കാണപ്പെടുന്നില്ല; അത് വിഷ്ണുവിനായി ചെയ്ത കർമമല്ല, ഈശ്വരൻ നിർദേശിച്ചതുമല്ല.

Verse 55

ततः सा सुन्दरी भूषां समुत्तार्य शुभेक्षणा ॥ मह्यं निवेदयामास प्रोवाच च जनेश्वरम्

അപ്പോൾ ശുഭനേത്രയായ ആ സുന്ദരി ആഭരണം എടുത്തുയർത്തി എനിക്ക് സമർപ്പിച്ചു; ജനേശ്വരനായ രാജാവിനോടും അവൾ സംസാരിച്ചു.

Verse 56

वैशाख द्वादशीं प्राप्य स्नायाद्यो विधिपूर्वकम् ॥ दशवर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च

വൈശാഖ മാസത്തിലെ ദ്വാദശി ലഭിച്ചപ്പോൾ വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ പത്തായിരം വർഷവും കൂടാതെ പത്ത് നൂറ് വർഷവും തുല്യമായ പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 57

न तत्र एष विद्येत यश्चरेद्व्रतमीदृशम् ॥ बार्हस्पत्येषु धर्मेषु याम्येषु च न विद्यते

അവിടെ (മറ്റെവിടെയും) ഇത്തരത്തിലുള്ള വ്രതം ആചരിക്കുന്നവൻ ആരും കാണപ്പെടുന്നില്ല; ഇത് ബാർഹസ്പത്യ ധർമ്മങ്ങളിലും യാമ്യ ധർമ്മങ്ങളിലും ഇല്ല.

Verse 58

उवाच मधुरं वाक्यं कलिङ्गाधिपतिं तथा ॥ सृगाली पूर्वमेवाहं तिर्यग्योनिव्यवस्थिताः

അവൾ കലിംഗാധിപതിയോട് മധുരവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു— “മുൻപ് ഞാൻ ശൃഗാലിയായിരുന്നുവു; തിര്യക്-യോണിയിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.”

Verse 59

धनधान्यसमृद्धो हि जायते विपुले कुले ॥ मद्भक्तश्चापि जायेत मम कर्मपरायणः

അവൻ ധനധാന്യസമൃദ്ധനായി മഹത്തായ കുലത്തിൽ ജനിക്കുന്നു; കൂടാതെ എന്റെ ഭക്തനായി ജനിച്ച്, എന്റെ കർമവിധാനങ്ങളിൽ പരായണനാകുന്നു.

Verse 60

न एष विद्यते तत्र सुप्ता चरति यद्व्रतम् ॥ भुक्त्वा तु कामभोगानि भुक्त्वा तु पिशितोदनम्

അവിടെ ഉറങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കെ ഒരാൾ വ്രതം ആചരിക്കുന്നു എന്നതു ഇല്ല; കൂടാതെ കാമഭോഗങ്ങളിൽ ലീനനായി മാംസാന്നം കഴിച്ച് വ്രതാചരണം യുക്തമല്ല.

Verse 61

विद्धास्मि सोमदत्तेन बाणेन मृगलीप्सुना ॥ एतं शिरसि मे राजन्पश्य बाणं सुसंस्कृतम्

വേട്ടയ്ക്കു മോഹമുള്ള സോമദത്തന്റെ അമ്പാൽ ഞാൻ കുത്തേറ്റിരിക്കുന്നു; രാജാവേ, നോക്കുക— ഈ നന്നായി നിർമ്മിച്ച അമ്പ് എന്റെ തലയിൽ തന്നെയുണ്ട്.

Verse 62

अपराधं वर्जयति दीक्षितश्चैव जायते ॥ भूत्वा वै मानुषस्तत्र तीर्थे संसारसागरम्

അവൻ അപരാധം ഉപേക്ഷിച്ച് വിധിപൂർവ്വം ദീക്ഷിതനാകുന്നു; അവിടെ ആ തീർത്ഥത്തിൽ മനുഷ്യനായി, സംസാരസാഗരം കടന്നുപോകുന്നു.

Verse 63

ताम्बूलं रक्तवस्त्रं तु सुसूक्ष्मे पट्टवाससी ॥ सुगन्धैर्भूषिता गात्रे सर्वरत्नसमायुता

അവളുടെ കൈയിൽ താംബൂലം ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൾ രക്തവർണ്ണ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു; അതിസൂക്ഷ്മമായ പട്ടുവസ്ത്രങ്ങളും അണിഞ്ഞിരുന്നു. സുഗന്ധങ്ങളാൽ അവളുടെ ദേഹം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; സർവ്വവിധ രത്നങ്ങളാലും സമന്വിതയായിരുന്നു.

Verse 64

यस्य दोषेण मेऽप्येषा रुजा शिरसि संस्थिता ॥ काञ्चीराजकुले जन्म पित्रा दत्ता तव प्रिया

ആരുടെ ദോഷം മൂലം എനിക്കും ഈ ശിരോവേദന തലയിൽ സ്ഥിരമായി വന്നു പാർത്തുവോ! അവൾ കാഞ്ചിയുടെ രാജകുലത്തിൽ ജനിച്ചവൾ; പിതാവാൽ ദത്തയായ അവൾ നിന്റെ പ്രിയയാണ്.

Verse 65

तीर्त्वा चक्रगदाशङ्खपद्मपाणिश्चतुर्भुजः ॥ मम रूपधरः श्रीमान्मम लोके महीयते

അവൻ കടന്നെത്തി, ചതുർഭുജനായി—കൈകളിൽ ചക്രം, ഗദ, ശംഖം, പദ്മം ധരിച്ചു—എന്റെ രൂപം ധരിച്ച ആ ശ്രീമാൻ എന്റെ ലോകത്തിൽ മഹത്വപ്പെടുന്നു.

Verse 66

मम कान्ता विशालाक्षी किमत्र चरते व्रतम् ॥ कुप्येतापि तु सन्तुष्टा प्रिया मे कमलेक्षणा

എന്റെ കാന്ത, വിശാലാക്ഷി—ഇവിടെ അവൾ ഏതു വ്രതമാണ് അനുഷ്ഠിക്കുന്നത്? അവൾ കോപിച്ചാലും തൃപ്തസ്വഭാവിനിയാണ്; എന്റെ പ്രിയ കമലനയനയാണ്.

Verse 67

क्षेत्रप्रभावान्मे सैषा जाता सिद्धिर्नमोऽस्तु ते ॥ स ततः पद्मपत्राक्षः कलिङ्गानां जनाधिपः

ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രഭാവം മൂലം എനിക്കു ഈ സിദ്ധി ജനിച്ചു—നിനക്കു നമസ്കാരം. തുടർന്ന് പദ്മപത്രാക്ഷനായ അവൻ കലിംഗരുടെ ജനാധിപനായിത്തീർന്നു.

Verse 68

चक्रतीर्थे विशालाक्षि मरणे कृतकृत्यतः ॥ एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य श्रोतुकामा वसुन्धरा

ചക്രതീർത്ഥത്തിൽ, ഹേ വിശാലാക്ഷി, മരണസമയത്ത് മനുഷ്യൻ കൃതകൃത്യനാകുന്നു. അവന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് വസുന്ധരാ (ഭൂമി) കൂടുതൽ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 69

अवश्यमेव द्रष्टव्या कीदृशं चरति व्रतम् ॥ किन्नरैः सुप्रलक्ष्येत वशीकरणमुत्तमम्

അവളെ നിർബന്ധമായും കാണണം—അവൾ ഏതു തരത്തിലുള്ള വ്രതമാണ് അനുഷ്ഠിക്കുന്നത്? കിന്നരന്മാർക്ക് ഇത് വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിയാം; ഇത് വശീകരണത്തിന്റെ ഉത്തമ കർമ്മമാണെന്ന്.

Verse 70

श्रुत्वा राजा प्रियां वाक्यं प्रत्युवाच स्मृतिङ्गतः ॥ अहं गृध्रो महाभागे तेनैव वनचारिणा

പ്രിയയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, സ്മൃതി ഉണർന്നപ്പോൾ രാജാവ് മറുപടി പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹാഭാഗേ, ഞാൻ ഗൃധ്രൻ; ആ വനചാരിയാൽ തന്നേ…”

Verse 71

शिरस्यञ्जलिमाधाय श्लक्ष्णमेतदुवाच ह ॥ तत्र सौकरवे तीर्थे चन्द्रमास्त्वामतोषयत्

അവൻ ശിരസ്സിൽ അഞ്ജലി വച്ച് ഈ മൃദുവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു—അവിടെ സൗകരവ തീർത്ഥത്തിൽ ചന്ദ്രൻ നിന്നെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി/പ്രസന്നനാക്കി.

Verse 72

अथ योगीश्वरी भूत्वा यत्र गच्छति रोचते ॥ अथवा चान्यसंसृष्टा कामरोगेण चावृता

പിന്നീട് യോഗീശ്വരിയായി അവൾ എവിടെയെവിടെയോ പോകുമ്പോൾ അവിടെ അവിടെ മനോഹരമായി തോന്നുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരാളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കാമരോഗം കൊണ്ട് മൂടപ്പെടുന്നു.

Verse 73

सोमदत्तेन बाणेन एकेनैव निपातितः ॥ ततो जातोऽस्म्यहं भद्रे कलिङ्गानां जनाधिपः

സോമദത്തൻ വിട്ട ഒരൊറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് ഞാൻ വീണുപോയി; തുടർന്ന്, ഹേ ഭദ്രേ, ഞാൻ കലിംഗരുടെ അധിപനായിത്തീർന്നു.

Verse 74

एतदाचक्ष्व तत्त्वेन परं कौतूहलं हि मे ॥ वसुधाया वचः श्रुत्वा विष्णुर्मायाकरण्डकः

ഇത് തത്ത്വപ്രകാരം എനിക്കു പറയുക; എന്റെ കൗതുകം അത്യന്തം. വസുധയുടെ വചനം കേട്ട്, ‘മായാ-കരണ്ഡകം’ എന്ന വിഷ്ണു…

Verse 75

एवं चिन्तयतस्तस्य अस्तं प्राप्तो दिवाकरः ॥ संवृत्ता रजनी सुभ्रूः सर्वसार्थसुखावहा

അവൻ ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചു. തുടർന്ന്, ഹേ സുഭ്രൂ, രാത്രി വന്നു; അത് കൂടിയിരുന്ന എല്ലാവർക്കും ആശ്വാസം നൽകി.

Verse 76

जातोऽस्मि परमा व्युष्टिः प्राप्तं राज्यं मया महत् ॥ सिद्धिर्लब्धा वरारोहे मया सर्वाङ्गसुन्दरी

ഞാൻ പരമ പ്രഭാതംപോലൊരു മഹാ നവോത്ഥാനം പ്രാപിച്ചു; മഹത്തായ രാജ്യം എനിക്ക് ലഭിച്ചു. ഹേ വരാരോഹേ, സർവാംഗസുന്ദരി, എനിക്ക് സിദ്ധിയും ലഭിച്ചു.

Verse 77

उवाच वाक्यं मेदिन्याः मेषदुन्दुभिनिःस्वनः ॥ शृणु भूमे प्रयत्नेन कथ्यमानं मयानघे

മേഷദുന്ദുഭിനിസ്വനൻ മേദിനിയോട് പറഞ്ഞു—ഹേ ഭൂമേ, ഹേ അനഘേ, ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക.

Verse 78

ततो रात्र्यां व्यतीतायां प्रभातसमये शुभे ॥ पठन्ति मागधा बन्दिसूता वैतालिकास्तथा

അനന്തരം രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ശുഭപ്രഭാതസമയത്ത്, മാഗധരും ബന്ദി-സൂതരും വൈതാലികരും സ്തുതിപാഠം ചെയ്തു।

Verse 79

अकामपतितेनापि पश्य क्षेत्रस्य वै फलम् ॥ ये च भागवतश्रेष्ठा ये च नारायणप्रियाः

അനവധാനം കൊണ്ടുപോലും അതിൽ പതിച്ചവനും ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഫലം കാണുക; ഇത് ഭാഗവതശ്രേഷ്ഠർക്കും നാരായണപ്രിയർക്കും ഉപകാരകരമാണ്।

Verse 80

तस्य वै कारणं येन तेन चाराधितोऽस्म्यहम् ॥ तस्य प्रीतोऽस्म्यहं देवि विशुद्धेनान्तरात्मना

ഏത് കാരണത്താലും ഏത് രീതിയിലുമാണ് അവൻ എന്നെ ആരാധിച്ചതോ, അതുവഴി ഞാൻ ആരാധിതനായി. ദേവീ, അവന്റെ വിശുദ്ധ അന്തരാത്മാവാൽ ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്।

Verse 81

शङ्खदुन्दुभिनादैश्च बोधितो वसुधाधिपः ॥ सर्वलोकहितार्थाय उदिते च दिवाकरे

ശംഖ-ദുന്ദുഭി നാദങ്ങളാൽ വസുധാധിപൻ (രാജാവ്) ഉണർന്നു; സൂര്യൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ, സർവ്വലോകഹിതാർത്ഥം പ്രവർത്തിച്ചു।

Verse 82

पौरजानपदाः सर्वे श्रुत्वा तु तदनन्तरम्॥ लाभालाभौ परित्यज्य सर्वकर्माण्यकारयन्॥

അതിനു ശേഷം അത് കേട്ട പട്ടണവാസികളും ജനപദവാസികളും എല്ലാവരും ലാഭനഷ്ടചിന്ത ഉപേക്ഷിച്ച്, എല്ലാ വിധികർമ്മങ്ങളും നടത്തിച്ചു।

Verse 83

मां स द्रष्टुं न शक्नोति मम तेजःप्रमोहितः॥ ततो निमीलिताक्षेण कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्॥

എന്റെ തേജസ്സാൽ മോഹിതനായ അവന് എന്നെ നോക്കാൻ കഴിയില്ല; അതുകൊണ്ട് കണ്ണുകൾ അടച്ച് തലയിൽ അഞ്ജലി വെച്ച് ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചു।

Verse 84

स्नातस्तु विधिना सोऽथ क्षौमाभ्यामुपसंवृतः॥ भूत्वा चोत्सारयामास आज्ञां दत्त्वा यथोचितम्॥

പിന്നീട് അവൻ വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് ക്ഷൗമ (നാര) വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു; യഥോചിതമായ ആജ്ഞകൾ നൽകി കാര്യങ്ങൾ ക്രമപ്പെടുത്തി നടത്തിച്ചു।

Verse 85

सर्वे शङ्खधराश्चैव सर्वे चायुधसंयुताः। ताः स्त्रियश्च वरारोहे स्तुतिमन्या महौजसः॥

എല്ലാവരും ശംഖം ധരിച്ചവരും എല്ലാവരും ആയുധസജ്ജരുമായിരുന്നു. ഹേ സുന്ദരീ, ആ സ്ത്രീകൾ സ്തുതിയിൽ ലീനരായി മഹത്തായ ഓജസ്സോടെ നിലകൊണ്ടു।

Verse 86

न शक्नोति तथा वक्तुं भीरुः सन्त्रस्तलोचनः॥ एवमेतद्विचेष्टन्तं ब्राह्मणानामपीश्वरम्॥

അവൻ ഭീരുവായി, ഭയത്തിൽ കണ്ണുകൾ വിറയ്ക്കുന്നു; അങ്ങനെ സംസാരിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ പോലും അധിപൻ ഇത്തരത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു।

Verse 87

व्रतस्थं यः स्पृशेन्मां तु नारी पुरुष एव च॥ धर्मयुक्तेन दण्डेन मम वध्यो भवेत् तु सः॥

ഞാൻ വ്രതസ്ഥയായിരിക്കുമ്പോൾ എന്നെ സ്പർശിക്കുന്നവൻ—സ്ത്രീയായാലും പുരുഷനായാലും—ധർമ്മാനുസൃതമായ ദണ്ഡത്തോടെ, എന്റെ വിധിപ്രകാരം ശിക്ഷാർഹനാകും।

Verse 88

श्वेतद्वीपे प्रमोदन्ते सर्वभोगसमन्विताः॥ एवं ते कथितं भूमे व्युष्टिः सौकरवे महत्॥

ശ്വേതദ്വീപിൽ അവർ സർവ്വഭോഗസമ്പന്നരായി ആനന്ദിക്കുന്നു. ഹേ ഭൂമീ, ഇങ്ങനെ സൗകരവത്തെ സംബന്ധിച്ച മഹത്തായ വൃത്താന്തം നിനക്കു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു।

Verse 89

वाणीं सूक्ष्मां समादाय स सोमो चोदितो मया॥ किं वा फलं समुद्धिश्य तप्यसे सुमहत्तपः॥

സൂക്ഷ്മമായ വാണി സ്വീകരിച്ച്, എന്റെ പ്രേരണയാൽ ആ സോമൻ പറഞ്ഞു—‘ഏത് ഫലത്തെ ഉദ്ദേശിച്ച്, ഏത് ഫലപ്രാപ്തിയെ ലക്ഷ്യമാക്കി നീ ഇത്ര മഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്യുന്നു?’

Verse 90

एवमाज्ञापयित्वा तु कालिङ्गो नृपतिः किल॥ गतश्च त्वरया धीमान् प्रविष्टस्तत्र सुव्रते॥

ഇങ്ങനെ ആജ്ഞാപിച്ച്, കലിംഗരാജാവ് എന്നു പറയപ്പെടുന്നവൻ അതിവേഗം പുറപ്പെട്ടു; ആ ധീമാൻ അവിടെ പ്രവേശിച്ചു—ഹേ സുവ്രതേ।

Verse 91

अकामपतिताश्चैव श्वेतद्वीपमुपागताः॥ य एतेन विधानेन वासं तीर्थे तु कारयेत्॥

അവരും ഉദ്ദേശമില്ലാതെ അവിടെ വീണു ശ്വേതദ്വീപത്തെ പ്രാപിച്ചു. ഈ വിധാനപ്രകാരം തീർത്ഥത്തിൽ വാസം ഏർപ്പെടുത്തുന്നവൻ…

Verse 92

ब्रूहि तत्त्वेन मे सोम यत्ते मनति वर्तते ॥ सर्वं सम्पादयिष्यामि त्वत्प्रसादान्न संशयः ॥

ഹേ സോമാ, നിന്റെ മനസ്സിൽ ഉള്ളത് എനിക്ക് സത്യമായി പറയുക. നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ എല്ലാം സാധിപ്പിക്കും—സംശയമില്ല।

Verse 93

मरणं च विशालाक्षि श्वेतद्वीपं च गच्छति ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

ഹേ വിശാലാക്ഷി! മരണവും ശ്വേതദ്വീപത്തിലേക്കു പോകുന്നു. ഹേ വസുന്ധരേ! മറ്റൊന്നും ഞാൻ പറയും—ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുക.

Verse 94

मम वाक्यं ततः श्रुत्वा ग्रहाणां प्रवरेश्वरः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं सोमतीर्थमवस्थितः ॥

എന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, ഗ്രഹദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അധീശ്വരൻ സോമതീർത്ഥത്തിൽ നിലകൊണ്ട് മധുരവചനം പറഞ്ഞു.

Verse 95

पर्यङ्कस्य तले तत्र राजा दर्शनलालसः ॥ विलोक्य तां वरारोहां ततश्चिन्तापरायणाम् ॥ ततः कमलपत्राक्षी वेदनायासपीडिता ॥ रुजार्ता रुरुदे तत्र शिरोवेदनताडिता ॥

അവിടെ കിടക്കയുടെ താഴെ, ദർശനം കാണുവാനുള്ള ആകാംക്ഷയോടെ രാജാവ് ചിന്തയിൽ മുങ്ങിയിരുന്ന ആ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീയെ നോക്കി. പിന്നെ താമരഇലപോലുള്ള കണ്ണുകളുള്ള അവൾ വേദനയും ക്ഷീണവും കൊണ്ട് പീഡിതയായി, ദുഃഖാർത്തയായി, കടുത്ത തലവേദനയാൽ താഡിതയായി അവിടെ കരഞ്ഞു.

Verse 96

स्नानादाखोटके तीर्थे यत्फलं समुपाश्नुते ॥ दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ॥

ആഖോട്ടക തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യഫലം പത്തായിരം വർഷങ്ങളും കൂടാതെ നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങളും നിലനിൽക്കും എന്നു പറയുന്നു.

Verse 97

भगवन् यदि तुष्टोऽसि मम चात्र गतः प्रभो ॥ योगनाथो जगच्छ्रेष्ठः सर्वयोगीश्वरेश्वरः ॥

ഹേ ഭഗവൻ! നിങ്ങൾ പ്രസന്നനായി എന്റെ നിമിത്തം ഇവിടെ വന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഹേ പ്രഭോ—നിങ്ങൾ യോഗനാഥൻ, ലോകത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠൻ, എല്ലാ യോഗീശ്വരന്മാരുടെയും പരമേശ്വരൻ ആകുന്നു.

Verse 98

किं मया तु कृतं कर्म पूर्वमेव सुदुष्करम् ॥ येनाहमीदृशीं प्राप्ता दशां पुण्यपरिक्षयात् ॥

ഞാൻ മുമ്പ് ഏതു അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കര്‍മ്മം ചെയ്തു, അതിന്റെ ഫലമായി പുണ്യക്ഷയത്താൽ ഞാൻ ഇത്തരമൊരു അവസ്ഥയിൽ എത്തി?

Verse 99

नन्दनं समवाश्रित्य मोदन्ते चैव सर्वदा ॥ ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जायते विपुले कुले ॥

നന്ദനവനം ആശ്രയിച്ച് അവർ എപ്പോഴും ആനന്ദിക്കുന്നു; പിന്നെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് പതിച്ചവൻ മഹത്തായ കുലത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.

Verse 100

यावल्लोका धरिष्यन्ति तावत्त्वयि जनार्दन ॥ अतुला त्वयि मे भक्तिर्भवेन्नित्यं सुनिश्चला ॥

ഹേ ജനാർദന! ലോകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം നിനക്കുള്ള എന്റെ ഭക്തി അതുലമായും നിത്യമായും ദൃഢമായി അചഞ്ചലമായും ഇരിക്കട്ടെ.

Verse 101

भर्त्ता च मां न जानाति क्लिश्यमानामनाथवत् ॥ अथ मां किं कथं भर्त्ता मन्यते स्वजनोऽपि वा ॥

എന്റെ ഭർത്താവും എന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല; ഞാൻ അനാഥയെന്നപോലെ ക്ലേശിക്കുന്നു. അപ്പോൾ എന്റെ ഭർത്താവ് എന്നെ എന്തായി, എങ്ങനെ കരുതുന്നു? എന്റെ സ്വജനങ്ങളും എന്ത് ചിന്തിക്കുന്നു?

Verse 102

मद्भक्तश्चैव जायेत एवमेतन्न संशयः॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि स्नातो गृध्रवटे नरः

“അവൻ തീർച്ചയായും എന്റെ ഭക്തനാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല. വീണ്ടും മറ്റൊന്ന് ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു: ഗൃധ്രവടത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത മനുഷ്യൻ …”

Verse 103

यच्चापि मम तद्रूपं त्वया संस्थापितं प्रभो॥ सप्तद्वीपेषु दृश्येत तत्र तत्रैव संस्थितम्

പ്രഭോ! നീ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന എന്റെ അതേ രൂപം ഏഴു ദ്വീപുകളിലും അവിടവിടെയായി നിലകൊണ്ട് ദർശനീയമാകട്ടെ.

Verse 104

कथये किं शयानाऽऽतु सखीनां शयने स्थिता॥ एवमत्र न युज्येत यन्मया परिचिन्तितम्

ഞാൻ എന്തു പറയണം? സഖികളുടെ ശയ്യയിൽ ശയനിച്ചിരിക്കുന്ന നിലയിൽ—ഞാൻ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചതെല്ലാം ഇവിടെ ഇങ്ങനെ യുക്തമാകുന്നില്ല.

Verse 105

यत्फलं समवाप्नोति स्नानमात्रकृतोदकः॥ नववर्षसहस्राणि नववर्षशतानि च

മാത്രം സ്നാനം (അഥവാ സ്നാനബന്ധിത ജലാർപ്പണം) ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഒൻപതിനായിരം വർഷവും കൂടാതെ ഒൻപതിനൂറ് വർഷവും ആകുന്നു.

Verse 106

सोम इत्येव यज्ञेषु पिबन्तु मम ब्राह्मणाः॥ गतिः पारमिका तेषां दिव्या विष्णो भवेद्यथा

യജ്ഞങ്ങളിൽ എന്റെ ബ്രാഹ്മണർ ‘സോമ’ എന്നു മാത്രം ഉച്ചരിച്ച് പാനം ചെയ്യട്ടെ; അവരുടെ പരമഗതി വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ദിവ്യമായിരിക്കട്ടെ.

Verse 107

किंच वात्मनि दुःखस्य सर्वमेतच्च युज्यते॥ किंच मां वक्ष्यते भर्त्ता किं च मामितरे जनाः

കൂടാതെ, എന്റെ സ്വന്തം ദുഃഖത്തിന്റെ മുന്നിൽ ഇതെല്ലാം എങ്ങനെ യുക്തമാകും? എന്റെ ഭർത്താവ് എന്നോട് എന്ത് പറയും, മറ്റുള്ളവർ എന്നോട് എന്ത് പറയും?

Verse 108

इन्द्रलोकं समासाद्य मोदते निर्जरैः सह॥ इन्द्रलोकात्परिभ्रष्टो मम तीर्थप्रभावतः

ഇന്ദ്രലോകത്തെ പ്രാപിച്ച് അവൻ അമരന്മാരോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കുന്നു; എന്നാൽ എന്റെ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവം മൂലം ഇന്ദ്രലോകത്തിൽ നിന്നുമുതൽ അവൻ പതിക്കുന്നു.

Verse 109

अधर्मे च न मे बुद्धिर्भवेद्विष्णो कदाचन। पतित्वं चाथ गच्छेयमोषधीनां तथा कुरु

ഹേ വിഷ്ണുവേ, ഒരിക്കലും എന്റെ ബുദ്ധി അധർമ്മത്തിലേക്ക് ചായരുതേ. കൂടാതെ ഞാൻ പതിതാവസ്ഥയിലേക്കു പോകാതിരിക്കുവാൻ—ഔഷധികളുടെ കാര്യത്തിലും അങ്ങനെ തന്നെ ക്രമീകരിക്കണമേ.

Verse 110

ततो ब्रूयामिदं वाक्यं यन्मे हृद्यवतिṣ्ठते॥ ततः प्रियावचः श्रुत्वा समुत्थाय ततो नृपः

അപ്പോൾ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്ന ആ വാക്ക് ഞാൻ പറയും. തുടർന്ന് പ്രിയവചനങ്ങൾ കേട്ട് രാജാവ് പിന്നെ എഴുന്നേറ്റു.

Verse 111

यत्त्वया पृच्छितं पूर्वं सर्वसंसारमोक्षणम्॥ ततो नारायणाच्छ्रुत्वा पृथिवी संहितव्रता

നീ മുമ്പ് ചോദിച്ചതായ—സംസാരത്തിൽ നിന്നുള്ള സമ്പൂർണ്ണ മോക്ഷം—അത് നാരായണനിൽ നിന്ന് കേട്ട് പൃഥിവി തന്റെ വ്രതത്തിൽ ദൃഢയായി.

Verse 112

यदि तुष्टो महादेव आदिमध्यान्तवर्जितः ॥ मम चैव प्रियार्थाय एतन्मे दीयतां वरः ॥

ആദി-മധ്യ-അന്തങ്ങളില്ലാത്ത മഹാദേവൻ പ്രസന്നനായാൽ, എന്റെ പ്രിയാർത്ഥത്തിനായി ഈ വരം എനിക്കു നൽകപ്പെടട്ടെ.

Verse 113

दोरभ्यामालिङ्ग्य वै भार्यां वाक्यमेतदुवाच ह ॥ किमिदं भाषसे भद्रे आत्मानं न प्रशंससि ॥

അവൻ ഇരുകൈകളാലും ഭാര്യയെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് പറഞ്ഞു— “ഭദ്രേ, ഇതെന്താണ് പറയുന്നത്? നിന്നെക്കുറിച്ച് നീ നല്ലവണ്ണം എന്തുകൊണ്ട് പറയുന്നില്ല?”

Verse 114

उवाच मधुरं वाक्यं लोकनाथं जनार्दनम् ॥ केन कर्मविपाकेन तीर्थं पुनरवाप्यते ॥

അവൾ ലോകനാഥനായ ജനാർദനനോട് മധുരമായി പറഞ്ഞു— “ഏത് കർമ്മവിപാകഫലത്താൽ തീർത്ഥം വീണ്ടും ലഭിക്കുന്നു?”

Verse 115

ततः सोमवचः श्रुत्वा तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥ एवं तप्तं महाभागे तपः सोमेन निश्चयात् ॥

പിന്നീട് സോമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഞാൻ അവിടെയേ അപ്രത്യക്ഷനായി. ഓ മഹാഭാഗേ, ഇങ്ങനെ സോമൻ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 116

अशोच्या शोचिता या तु यच्च निन्दसि चात्मनि ॥ भिषजः किं न विद्यन्ते अष्टकर्मसमाहिताः ॥

നീ ദുഃഖിക്കേണ്ടവളല്ല; എങ്കിലും നിന്നെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കുന്നു; കൂടാതെ നീ നിന്നെയേ നിന്ദിക്കുന്നു. അഷ്ടകർമ്മത്തിൽ പരിശീലിതരായ വൈദ്യർ ഇല്ലയോ?

Verse 117

स्नानं वा मरणं देव यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु देवि महाभागे पूर्वधर्मकृतो नराः ॥

“സ്നാനം ആകട്ടെ മരണം ആകട്ടെ, ഓ ദേവാ, യഥാവിധി വിശദീകരിക്കേണ്ടത് നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്.” ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു— “ഓ ദേവി, ഓ മഹാഭാഗേ, കേൾക്കുക— മുൻധർമ്മകൃതരായ മനുഷ്യരെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയുന്നു.”

Verse 118

प्राप्ता च परमा सिद्धिः सोमतीर्थेऽन्यदुर्लभा ॥ स्नायाद्यः सोमतीर्थे तु मम कर्मपरायणः ॥

സോമതീർത്ഥത്തിൽ പരമസിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു; അത് മറ്റിടങ്ങളിൽ ദുർലഭം. ഞാൻ നിർദേശിച്ച കർമവിധിയിൽ നിഷ്ഠനായി സോമതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ അതിന്റെ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 119

ये तु संस्थापयेयुस्ते शिरसो वेदनां पराम् ॥ त्वया पूर्वं व्रतमिषाद्वेदना यदि गोपिता ॥

ആ വ്രതം സ്ഥാപിക്കുന്നവർ തലയിൽ അത്യന്തം കടുത്ത വേദന അനുഭവിക്കും. നീ മുമ്പ് വ്രതത്തിന്റെ പേരിൽ ആ വേദന മറച്ചുവെച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ…

Verse 120

केनचित्कर्मदोषेण तिर्यग्योनिमवाप्य हि ॥ जन्मान्तरार्जितैः पुण्यैस्तीर्थस्नानजपादिभिः ॥

ഏതോ കർമദോഷം മൂലം തിര്യഗ്യോനി (മൃഗജന്മം) ലഭിച്ചാലും, മറ്റു ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പുണ്യങ്ങളാൽ—തീർത്ഥസ്നാനം, ജപം മുതലായവ വഴി—ഉദ്ധാരം സംഭവിക്കും.

Verse 121

अष्टमेन तु भक्तेन मम कर्मविधौ स्थितः ॥ फलं तस्य प्रवक्ष्यामि सोमतीर्थे नरस्य यत ॥

അഷ്ടമ (വ്രത/അനുഷ്ഠാനം) യുക്തനായ ഭക്തൻ, ഞാൻ ഉപദേശിച്ച കർമവിധിയിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, സോമതീർത്ഥത്തിൽ ആ മനുഷ്യന് ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 122

येन वै क्लिश्यसे भद्रे शिरस्य सुखपीडिता ॥ वायुनाऽ कफपित्तेन शोणितेन कफेन वा

ഹേ ഭദ്രേ, നീ ഏതു കാരണത്താൽ ക്ലേശിക്കുന്നു—തലയിൽ അസ്വസ്ഥമായ അമർച്ചയുണ്ടോ—വായുവാൽ ആണോ, കഫ-പിത്തം മൂലമോ, ശോണിതം (രക്തം) മൂലമോ, അല്ലെങ്കിൽ കഫം മാത്രം കൊണ്ടോ?

Verse 123

महादानैश्च लभ्येत तीर्थे पञ्चत्वमर्च्छकैः ॥ जन्मान्तरकृतं कर्म यत्स्वल्पमपि वा बहु

മഹാദാനങ്ങളാൽ അതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു; തീർത്ഥത്തിൽ ആരാധകർ ‘പഞ്ചത്വം’ പ്രാപിക്കുന്നു. മുൻജന്മത്തിൽ ചെയ്ത കർമ്മം—അൽപമായാലും അധികമായാലും—നിശ്ചയം ഫലമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.

Verse 124

यत्र तप्तं तपस्तेन सोमेन सुमहात्मना ॥ पञ्चवर्षसहस्राणि एकपादेन तिष्ठता

അവിടെ മഹാത്മാവായ സോമൻ ഒരു കാലിൽ നിന്നുകൊണ്ട് അഞ്ചായിരം വർഷം തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 125

सन्निपातस्य दोषेण येनेदं पीड्यते शिरः ॥ काले विकाले कृत्वा वै पित्तोद्रेकं यशस्विति

സന്നിപാതദോഷം മൂലം ഈ ശിരസ് പീഡിതമാണ്; കാലത്തും വികാലത്തും പിത്തോദ്രേകം ഉണ്ടാക്കി—ഹേ യശസ്വീ.

Verse 126

तत्कदाचित्फलत्येव न तस्य परिसङ्क्षयः ॥ कदाचिद्वासहायो वै पुण्यतीर्थादिदर्शनात्

ആ കർമ്മം ഒരിക്കൽ എങ്കിലും തീർച്ചയായും ഫലിക്കും; അതിന് പൂർണ്ണനാശമില്ല. ചിലപ്പോൾ പുണ്യതീർത്ഥാദികളുടെ ദർശനത്തിലൂടെ സഹായവും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 127

पञ्चवर्षसहस्राणि तथैवोर्ध्वमुखः स्थितः ॥ एवमुग्रं तपः कृत्वा कान्तिमानभवच्च सः

അഞ്ചായിരം വർഷം അവൻ അതുപോലെ ഊർധ്വമുഖനായി നിന്നു; ഇങ്ങനെ ഉഗ്രതപസ്സു ചെയ്ത് അവൻ കാന്തിമാനായി.

Verse 128

अश्नासि पिशितं चान्नं तेनिदं दूष्यते शिरः ॥ क्रियतेऽत्र शिरावेधो रुधिरस्राव एव च

നീ മാംസവും അന്നവും ഭക്ഷിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഈ ശിരസ് ദൂഷിതമാകുന്നു. ഇവിടെ ശിരോപ്രദേശത്ത് ശിരാവേധം ചെയ്യുകയും രക്തസ്രാവം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 129

दुर्बलं प्रबलं भूत्वा प्रबलं दुर्बलं भवेत् ॥ पापान्तरं समासाद्य गहना कर्मणो गतिः

ദുർബലൻ ശക്തനാകാം; ശക്തനും ദുർബലനാകാം. കൂടുതൽ പാപത്തെ അഭിമുഖീകരിക്കുമ്പോൾ കർമത്തിന്റെ ഗതി ഗഹനവും ഗ്രഹിക്കാൻ ദുഷ്കരവുമാണ്.

Verse 130

ममापराधान्मुक्तश्च ब्राह्मणानां पतिस्तथा ॥ एवमेव महाभागे सोमतीर्थे कृतोदकः

അവൻ എനിക്കെതിരായ അപരാധത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി; അതുപോലെ ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ അധിപതിയുമായി. ഓ മഹാഭാഗേ, സോമതീർത്ഥത്തിൽ ഉദകകർമ്മം/സ്നാനം ചെയ്താലും അങ്ങനെ തന്നെയാകുന്നു.

Verse 131

दीयते चेच्छिरोऽभ्यङ्गः कथं तिष्ठति वेदना ॥ किमेतद्गोपितं भद्रे मयि तन्न निवेदितम्

ശിരസ്സിൽ അഭ്യംഗം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ വേദന എങ്ങനെ നിലനിൽക്കും? ഓ ഭദ്രേ, ഇത് എന്തുകൊണ്ട് മറച്ചുവെച്ചു—എനിക്ക് എന്തുകൊണ്ട് അറിയിച്ചില്ല?

Verse 132

यदल्पमिव दृश्येत तन्महत्त्वाय कल्पते ॥ अत एव मनुष्यत्वं प्राप्तं राजत्वमेव च ॥

ചെറുതായി തോന്നുന്നതും മഹത്ത്വത്തിനുള്ള അടിസ്ഥാനമാകാം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യജന്മവും രാജത്വവും ലഭിച്ചു.

Verse 133

त्रिंशद्वर्षसहस्राणि त्रिंशद्वर्षशतानि च ॥ जायते ब्राह्मणः सुभ्रु वेदवेदाङ्गपारगः ॥

മുപ്പതിനായിരം വർഷങ്ങളും, അതിനുപുറമേ മൂന്നു നൂറു വർഷങ്ങളും കഴിഞ്ഞാൽ—ഹേ സുഭ്രൂ—ഒരാൾ ബ്രാഹ്മണനായി ജനിച്ച്, വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പാരംഗതനാകും.

Verse 134

त्वया व्रतमिषेणायमात्मा संक्लिश्यते वृथा ॥ या त्वं वै भाषसे वाक्यं सौकरे गमनं प्रति ॥

നീ വ്രതമെന്ന പേരിൽ ഈ ആത്മാവിനെ വ്യർഥമായി ക്ലേശിപ്പിക്കുന്നു; സൌകരത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയെക്കുറിച്ച് നീ പറയുന്ന വാക്കുകളും അതേ നിലയിൽ തന്നെ കാണേണ്ടതാണ്.

Verse 135

सृगाली चैव गृध्रश्च तीर्थस्यैव प्रभावतः ॥ मरणादेव सम्प्राप्य क्षीणपापौ स्मृतिं पुनः ॥

തീർത്ഥത്തിന്റെ തന്നെ മഹിമകൊണ്ട് ഒരു പെൺകുറുക്കിയും ഒരു കഴുകനും—മരണത്തിലൂടെ മാത്രം—പാപം ക്ഷയിച്ച് വീണ്ടും സ്മൃതി പ്രാപിച്ചു.

Verse 136

स एष ब्राह्मणो भूत्वा संसाराद्विप्रमुच्यते ॥ तस्य चिह्नं प्रवक्ष्यामि सोम तीर्थस्य सुन्दरी ॥

അവൻ ബ്രാഹ്മണനായി സംസാരത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി വിമുക്തനാകുന്നു. ഹേ സുന്ദരി, സോമതീർത്ഥത്തിന്റെ ലക്ഷണം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും.

Verse 137

भर्तुर्गृहीत्वा चरणौ सा पतिं प्रत्यभाषत ॥ प्रसीद मे महाराज नेदं प्रष्टुं त्वमर्हसि ॥

ഭർത്താവിന്റെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ച് അവൾ ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു—“മഹാരാജാ, എനിക്കു പ്രസാദിക്കണമേ; ഇത് ചോദിക്കുന്നത് നിങ്ങള്ക്ക് യോജിച്ചതല്ല.”

Verse 138

तीर्थं वैवस्वतं नाम यत्रार्कस्तप्तवांस्तपः ॥ कदाचित्पुत्रकामेन मार्त्तण्डेन महत्तपः ॥

വൈവസ്വതം എന്നൊരു തീർത്ഥമുണ്ട്; അവിടെ അർക്കൻ (സൂര്യൻ) തപസ്സു ചെയ്തു. ഒരിക്കൽ പുത്രകാമനയോടെ മാർത്താണ്ഡൻ മഹത്തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 139

तत्तीर्थं येन विज्ञेयं मम मार्गानुसारिणा ॥ वैशाखस्य तु मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशी ॥

എന്റെ മാർഗ്ഗം അനുസരിക്കുന്നവൻ ആ തീർത്ഥം തിരിച്ചറിയണം; വൈശാഖമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ദ്വാദശി തിഥിയാണ് അതിന്റെ ലക്ഷണം.

Verse 140

मम पूर्वकथां वीर दुष्टकर्मानुसारिणीम् ॥ ततो भार्यावचः श्रुत्वा कलिङ्गानां जनाधिपः ॥

വീരാ! ദുഷ്ടകർമ്മാനുസാരിയെക്കുറിച്ചുള്ള എന്റെ മുൻകഥ കേട്ട ശേഷം, ഭാര്യയുടെ വാക്കുകളും കേട്ട്, കലിംഗരുടെ ജനാധിപൻ പ്രവർത്തിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 141

कृतं चान्द्रायणं तत्र दशवर्षसहस्रकम् ॥ ततः सप्तसहस्राणि वायुभक्षस्तु संस्थितः ॥

അവിടെ അവൻ പത്തായിരം വർഷം ചാന്ദ്രായണ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു. അതിനുശേഷം ഏഴായിരം വർഷം വായുവേ ആഹാരമാക്കി നിലകൊണ്ടു.

Verse 142

प्रवृत्ते चान्धकारे तु यत्र कश्चिन्न दृश्यते॥ सोमेन च विना भूमिर्दृश्यते चन्द्रसप्रभा॥

അന്ധകാരം വ്യാപിച്ചപ്പോൾ ഒന്നും കാണാനാകാത്തിടത്തിലും, സോമൻ (ചന്ദ്രൻ) ഇല്ലാതിരുന്നാലും ഭൂമി ചന്ദ്രസദൃശമായ പ്രകാശത്തോടെ ദൃശ്യമാകുന്നു.

Verse 143

उवाच मधुरं वाक्यं सुहितेनान्तरात्मना॥ किमिदं गोप्यते देवि ममाग्रे वरवर्णिनि॥

അവൻ അന്തരാത്മയിൽ സദ്ഭാവത്തോടെ മധുരവാക്യം പറഞ്ഞു— “ദേവി, ഹേ മനോഹരവർണ്ണിനി, എന്റെ മുമ്പിൽ ഇത് എന്തുകൊണ്ട് മറയ്ക്കപ്പെടുന്നു?”

Verse 144

आलोकश्चैव दृश्येत सोमस्तत्र न दृश्यते॥ एवं त्वां वच्मि हे भद्रे एष विस्मयः परः॥

അവിടെ പ്രകാശം കാണപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ചന്ദ്രൻ കാണപ്പെടുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട്, ഹേ ഭദ്രേ, ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു— ഇതൊരു പരമ അത്ഭുതം.

Verse 145

तथ्यमेव महाभागे पृच्छ्यमाना यशस्विनि॥ ततो भर्तृवचः श्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचना॥

ഹേ മഹാഭാഗേ, ഹേ യശസ്വിനീ, ചോദിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ഇത് സത്യമാണ്. തുടർന്ന് ഭർത്താവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവളുടെ കണ്ണുകൾ അത്ഭുതത്തോടെ വിരിഞ്ഞു.

Verse 146

विवस्वन्तं महाभागं मम कर्मपरायणम्॥ वरं वरय भद्रं ते यस्ते मनसि वर्त्तते॥

എന്റെ കര്‍മ്മത്തിൽ പരായണനായ മഹാഭാഗൻ വിവസ്വന്തനെ (തിരഞ്ഞെടുക്കുക). ഹേ ഭദ്രേ, നിനക്ക് മംഗളം വരട്ടെ— നിന്റെ മനസ്സിലുള്ളതെല്ലാം വരമായി ചോദിക്കൂ.

Verse 147

एतच्चिह्नं महाभागे पुण्ये सौकरवे मम॥ सौमतीर्थे विशालाक्षि येन मुच्यन्ति जन्तवः॥

ഹേ മഹാഭാഗേ, ഇത് എന്റെ പുണ്യമായ സൗകരവ പ്രദേശത്തിന്റെ ചിഹ്നമാണ്. ഹേ വിശാലാക്ഷി, സൗമതീർത്ഥത്തിൽ ഇതിലൂടെ ജീവികൾ (ബന്ധനം/ക്ലേശം) വിട്ട് മോചിതരാകുന്നു.

Verse 148

उवाच मधुरं वाक्यं कलिङ्गानां महाधिपम्॥ भर्त्ता धर्मो यशो भर्त्ता भर्त्तैव प्रियमान्त्मनः॥

അവൾ കലിംഗരുടെ മഹാധിപനോടു മധുരവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു— “ഭർത്താവാണ് ധർമ്മം, ഭർത്താവാണ് യശസ്; സത്യത്തിൽ ഭർത്താവാണ് ആത്മാവിന് പ്രിയൻ।”

Verse 149

ततो ममवचः श्रुत्वा कश्यपस्य सुतो बली॥ मधुरं स्वरमादाय प्रत्युवाच महद्वचः॥

അപ്പോൾ എന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കശ്യപപുത്രനായ ബലി, മൃദുസ്വരം സ്വീകരിച്ച്, ഗൗരവമുള്ള വചനത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 150

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे॥ प्रभावमस्य क्षेत्रस्य विस्मयं परमं महत्॥

ഞാൻ നിന്നോട് മറ്റൊന്നും പറയും; കേൾക്കുക, ഹേ വസുന്ധരേ. ഇതാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രഭാവം—അത്യന്തം മഹത്തായ അത്ഭുതം।

Verse 151

तस्य पूर्वेण पार्श्वेन तीर्थं गृध्रवटं स्मृतम्॥ यत्राकामो मृतो गृध्रो मानुषत्वमुपागतः॥

അതിന്റെ കിഴക്കുവശത്ത് ‘ഗൃധ്രവട’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥമുണ്ട്; അവിടെ ഇച്ഛയില്ലാതെ മരിച്ച ഒരു കഴുകൻ മനുഷ്യാവസ്ഥ പ്രാപിച്ചു।

Verse 152

अवश्यमेव तद्वाच्यं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ तथापि नोत्सहे वक्तुं हृदि यत्परिवर्तते

നീ എന്നോട് ചോദിക്കുന്നതു തീർച്ചയായും പറയേണ്ടതാണ്; എങ്കിലും എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ തിരിഞ്ഞുമറിഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതു പറയാൻ എനിക്ക് ധൈര്യമില്ല।

Verse 153

यदि देव प्रसन्नोऽसि अयं मे दीयतां वरः ॥ पुत्रमिच्छाम्यहं देव प्रसादात्ते सुरेश्वर

ഹേ ദേവാ, നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ എനിക്ക് ഈ വരം നല്കണമേ—ഹേ സുരേശ്വരാ, നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ എനിക്ക് ഒരു പുത്രൻ വേണം.

Verse 154

अकामा तु मृता तीर्थे आत्मनः कर्मनिश्चयात् ॥ मम क्षेत्रप्रभावेण सृगाली मानुषी भवेत्

അവൾ അനിഷ്ടത്തോടെ തീർത്ഥത്തിൽ മരിച്ചു—സ്വകർമത്തിന്റെ നിശ്ചിത ഫലത്താൽ; എന്നാൽ എന്റെ ക്ഷേത്രപ്രഭാവം കൊണ്ടു ആ ശൃഗാലി (പെൺ നരി) മനുഷ്യയായി മാറും.

Verse 155

तव पीडाकरमिति तन्मां न प्रष्टुमर्हसि ॥ एतद्दुःखं महाभाग हृदि मे परिवर्तते

ഇത് നിനക്കു വേദന ഉണ്ടാക്കുമെന്നതിനാൽ നീ എന്നോടത് ചോദിക്കരുത്; ഹേ മഹാഭാഗ, ഈ ദുഃഖം എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിരന്തരം തിരിയുന്നു.

Verse 156

विवस्वद्वचनं श्रुत्वा तुष्टोऽहं तस्य सुन्दरी ॥ तस्य शुद्धेन मनसा प्रोक्तवानस्मि सुन्दरी

വിവസ്വത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഞാൻ അവനിൽ സന്തുഷ്ടനായി, ഹേ സുന്ദരി; ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ ഞാൻ അവനോട് പറഞ്ഞു, ഹേ സുന്ദരി.

Verse 157

राजपुत्री विशालाक्षी श्यामा सर्वाङ्गसुन्दरी ॥ गुणवद्रूपसम्पन्ना चतुःषष्टिकलान्विता

അവൾ രാജകുമാരി—വിശാലനേത്രയുള്ളവൾ, ശ്യാമവർണ്ണ, സർവാംഗസുന്ദരി; ഗുണവും രൂപവും സമ്പന്ന, അറുപത്തിനാലു കലകളിലും നിപുണ.

Verse 158

सुखे हि वर्तसे नित्यं महाराजोऽसि सुन्दरः ॥ बह्व्यो मत्सदृशा भार्या स्तिष्ठन्त्यन्तःपुरे तव

നീ എപ്പോഴും സുഖത്തിൽ വസിക്കുന്നു; നീ മഹാരാജാവും സുന്ദരനും ആകുന്നു. എന്നെപ്പോലെയുള്ള അനേകം ഭാര്യമാർ നിന്റെ അന്തഃപുരത്തിൽ പാർക്കുന്നു.

Verse 159

यमश्च यमुना चैव मिथुनं जनयिष्यतः ॥ एवं तस्य वरं दत्त्वा आदित्यस्य वसुन्धरे

യമനും യമുനയും തീർച്ചയായും ഇരട്ടകളായി ജനിക്കും. ഓ വസുന്ധരേ, ഇങ്ങനെ ആദിത്യനു ആ വരം നൽകി…

Verse 160

प्राश्नासि पिशितान्नं च प्रावारान्भूषणानि च ॥ आच्छादयसि यानैश्च हस्त्यश्व-रथपृष्ठगः

നീ മാംസസന്നാഹമുള്ള ആഹാരം കഴിക്കുന്നു; പുതപ്പുകളും ആഭരണങ്ങളും സ്വീകരിക്കുന്നു. പിന്നെ ആന, കുതിര, രഥം എന്നിവയുടെ മേൽ കയറി വാഹനങ്ങളാൽ കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നു.

Verse 161

आत्मयोगप्रभावेण तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥ आदित्योऽपि गतो भद्रे वेश्म स्वं च महाधनम्

എന്റെ സ്വയോഗശക്തിയുടെ പ്രഭാവത്താൽ ഞാൻ അവിടെയേ തന്നെ അപ്രത്യക്ഷനായി. ഓ ഭദ്രേ, ആദിത്യനും തന്റെ ഭവനത്തേക്കും മഹാധനത്തേക്കും പോയി.

Verse 162

अहो तीर्थप्रभावो वै त्वया प्रोक्तो महान्मम ॥ यस्य देव प्रभावेण तिर्यग्योनित्वमागतौ ॥ गृध्रश्चैव सृगाली च प्राप्तौ वै मानुषीं तनुम् ॥

അഹോ! നീ എനിക്ക് തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹത്തായ പ്രഭാവം പറഞ്ഞു. ഈ ദൈവപ്രഭാവത്താൽ തിര്യക്-യോണിയിൽ പതിച്ച കഴുകനും പെൺകുറുക്കിയും മനുഷ്യദേഹം പ്രാപിച്ചു.

Verse 163

बिभर्षि स्वेच्छया राजन्न मां सम्प्रष्टुमर्हसि ॥ त्वं मे देवो गुरुः साक्षाद्भर्त्ता यज्ञः सनातनः ॥

ഹേ രാജാവേ, നീ സ്വേച്ഛയാൽ തന്നെ എന്നെ ധരിച്ചു പോഷിക്കുന്നു; അതിനാൽ നിന്നോടു ചോദിക്കാൻ ഞാൻ അർഹൻ. നീ എനിക്ക് ദേവൻ, സാക്ഷാത് ഗുരു, രക്ഷകൻ, സനാതന യജ്ഞതത്ത്വം തന്നേ.

Verse 164

दशवर्षसहस्राणि सूर्यलोके महीयते ॥ अथवा तत्र सुष्रोणि म्रियते पुण्यवान्नरः ॥

പതിനായിരം വർഷം സൂര്യലോകത്തിൽ അവൻ മഹിമപ്പെടുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ ഹേ സുഷ്രോണി, അവിടെ പുണ്യവാൻ മനുഷ്യൻ മരണമടയുന്നു.

Verse 165

स्नानेन तत्र तीर्थे च मरणाद्वा जनार्दन ॥ कां गतिं वै प्रपद्यन्ते तन्ममाचक्ष्व केशव ॥

ഹേ ജനാർദന, അവിടെ ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്‌താലോ അല്ലെങ്കിൽ അവിടെ മരിച്ചാലോ അവർ ഏതു ഗതിയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്? ഹേ കേശവ, അത് എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരേണം.

Verse 166

यमलोकं न गच्छेत्तु तीर्थस्यास्य प्रभावतः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे स्नानस्य मरणस्य च ॥

ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവം മൂലം യമലോകത്തിലേക്ക് പോകേണ്ടതില്ല. ഹേ ഭദ്രേ, സ്നാനത്തെയും അവിടെയുള്ള മരണത്തെയും കുറിച്ച് ഇതാണ് നിന്നോട് പറഞ്ഞത്.

Verse 167

चिह्नं च कीदृशं तेषां जायन्ते येन ते तथा ॥ अकामावपि तौ क्षेत्रे प्राप्तौ नु परमां गतिम् ॥

അവരിൽ ഏതു തരത്തിലുള്ള ലക്ഷണങ്ങൾ ഉദിക്കുന്നു, അതിലൂടെ അവർ അങ്ങനെ തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു? കൂടാതെ ആ രണ്ടുപേരും—ഇച്ഛയില്ലാതിരുന്നാലും—ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ പരമഗതി പ്രാപിച്ചോ?

Verse 168

पतिव्रतानां सर्वासामेष धर्मः सनातनः ॥ न संशये नियोक्तव्यः सुखस्थो हि पतिः स्त्रिया ॥

എല്ലാ പതിവ്രതസ്ത്രീകൾക്കും ഇതുതന്നെ സനാതനധർമ്മം—സംശയത്തോടെ ഭർത്താവിനെ ബന്ധിക്കരുത്; ഭാര്യ ഭർത്താവിനെ സുഖസ്ഥനായി നിലനിർത്തണം.

Verse 169

फलं चैव यथावृत्तं तीर्थे सौकरवे मम ॥ आख्यानानां महाख्यानं क्रियाणां च महाक्रिया ॥

ഫലവും, സംഭവിച്ചതുപോലെ തന്നേ, എന്റെ സൗകരവ തീർത്ഥത്തിൽ—ഇത് ആഖ്യാനങ്ങളിൽ മഹാഖ്യാനം, കർമങ്ങളിൽ മഹാക്രിയയും ആകുന്നു.

Verse 170

ततो महीवचः श्रुत्वा विष्णुर्धर्मविदां वरः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं धर्मकामो वसुन्धराम् ॥

അപ്പോൾ ഭൂമിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ധർമ്മവിദന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വിഷ്ണു, ധർമ്മത്തിൽ അഭിലാഷിയാകെ, വസുന്ധരയോട് മധുരവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 171

एतन्निश्चित्य मे पीडां न प्रष्टुं त्वमिहार्हसि ॥ ततो भार्यावचः श्रुत्वा कलिङ्गानां जनाधिपः ॥

എന്റെ ഈ പീഡ നിശ്ചയമായി അറിഞ്ഞിട്ടും, ഇവിടെ നീ എന്നോട് ചോദ്യം ചെയ്യാൻ അർഹനല്ല. തുടർന്ന് ഭാര്യയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കലിംഗരുടെ ജനാധിപൻ (രാജാവ്) (പ്രവർത്തിച്ചു).

Verse 172

एष जप्यः प्रमाणं च सन्ध्योपासनमेव च ॥ एष तेजश्च मन्त्रश्च सर्वभागवतप्रियम्

“ഇതുതന്നെ ജപിക്കേണ്ടത്; ഇതുതന്നെ പ്രമാണം, ഇതുതന്നെ സന്ധ്യോപാസനയുടെ ആചാരം. ഇതുതന്നെ തേജസ്സ്, ഇതുതന്നെ മന്ത്രം—സകല ഭാഗവതഭക്തർക്കും പ്രിയം.”

Verse 173

शृणु तत्त्वेन मे भूमे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ उभौ तौ कारणाद्यस्मात्प्राप्तौ वै मानुषीं गतिम्

ഹേ ഭൂമീ! നീ എന്നോടു ചോദിക്കുന്നതു തത്ത്വപ്രകാരം കേൾക്കുക. ഒരു പ്രത്യേക കാരണത്തിൽ നിന്നു ആ ഇരുവരും നിശ്ചയമായി മനുഷ്യാവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 174

धर्मश्चार्थश्च कामश्च यशः स्वर्गश्च मानद ॥ पृष्टया मे सदा वाच्यं सर्वं सत्यं प्रियं तव

ഹേ മാനദാ! ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, യശസ്, സ്വർഗ്ഗം—ഇവയെക്കുറിച്ച് നീ ചോദിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ എപ്പോഴും എല്ലാം പറയണം: സത്യവും നിനക്കു പ്രിയമായതും.

Verse 175

उवाच मधुरं वाक्यं भार्यापीडाभिपीडितः ॥ शृणु तत्त्वेन मे भद्रे शुभं वा यदि वाशुभम्

ഭാര്യയുടെ പീഡയിൽ പീഡിതനായി അവൻ മധുരവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: “ഹേ ഭദ്രേ! തത്ത്വപ്രകാരം കേൾക്കുക—ശുഭമായാലും അശുഭമായാലും.”

Verse 176

अवश्यमेव वक्तव्यं पृष्टया पतिना ध्रुवम् ॥ यानि गुह्यान्यगुह्यानि स्त्रियो धर्मपथे स्थिताः

ഭർത്താവ് ചോദിച്ചാൽ നിശ്ചയമായി നിർബന്ധമായും പറയണം—രഹസ്യമാകട്ടെ രഹസ്യമല്ലാത്തതാകട്ടെ; ധർമ്മപഥത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സ്ത്രീകൾ അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.

Verse 177

पिशुनाय न दातव्यं मूर्खे भागवते न तु ॥ न च वैश्याय शूद्राय येन जानन्ति मां परम्

ഇത് പിശുനനു നൽകരുത്; മൂഢനു പോലും നൽകരുത്—അവൻ ‘ഭാഗവതൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടാലും. വൈശ്യനോ ശൂദ്രനോക്കും നൽകരുത്; അതിലൂടെ അവർ എന്നെ പരമനെന്നു അറിയുമെന്നതിനാൽ.

Verse 178

तस्मिन्काले ह्यतिक्रान्ते मम कर्मविनिश्चयात् ॥ त्रेतायुगे ह्युपक्रान्ते ज्ञाते च युगसंस्थितौ

ആ സമയം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, എന്റെ കര്‍മ്മനിശ്ചയപ്രകാരം; ത്രേതായുഗം ആരംഭിക്കുകയും യുഗക്രമം അറിയപ്പെടുകയും ചെയ്തു…

Verse 179

पण्डितानां सभामध्ये ये च भागवता भुवि ॥ मठे ब्राह्मणमध्ये तु ये च वेदविदां वराः

പണ്ഡിതരുടെ സഭാമദ്ധ്യേയും, ഭൂമിയിലെ ഭാഗവതഭക്തന്മാരിലും; കൂടാതെ മഠങ്ങളിൽ, ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ ഇടയിൽ—വേദവിദന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായവരിലും…

Verse 180

तत्र राजा महाभागः स्वधर्मकृतनिश्चयः ॥ ब्रह्मदत्तेति विख्यातः पुरं काम्पिल्लमास्थितः

അവിടെ മഹാഭാഗ്യശാലിയായ ഒരു രാജാവ്—സ്വധർമ്മാനുഷ്ഠാനത്തിൽ ദൃഢനിശ്ചയനായ—‘ബ്രഹ്മദത്തൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായവൻ, കാംപില്ല നഗരത്തിൽ വസിച്ചു।

Verse 181

भर्त्तारं च समासाद्य रहस्तां गोपयन्ति न ॥ कृत्वा सुदुष्करं कर्म रागलोभप्रमोहिता

ഭർത്താവിനെ സമീപിച്ചിട്ടും അവൾ ആ രഹസ്യം മറച്ചുവെച്ചില്ല. അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കർമ്മം ചെയ്ത്, രാഗവും ലോഭവും മൂലം അവൾ മോഹിതയായി.

Verse 182

दीक्षिताय च दातव्यं ये च शास्त्राणि जानते ॥ एतत्ते कथितं भद्रे पुण्यं सौकरवे महत्

ഇത് ദീക്ഷിതനായവർക്കും, ശാസ്ത്രങ്ങൾ അറിയുന്നവർക്കും നൽകേണ്ടതാണ്. ഹേ ഭദ്രേ, സൗകരവ (വരാഹ-പരമ്പര) സംബന്ധമായ ഈ മഹാപുണ്യം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു.

Verse 183

तस्य पुत्रो महाभागः सर्वधर्मेषु निष्ठितः ॥ सोमदत्तेति विख्यातः कुमारः शुभलक्षणः

അവന്റെ പുത്രൻ മഹാഭാഗ്യവാൻ, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിലും നിഷ്ഠയുള്ളവൻ ആയിരുന്നു. ‘സോമദത്തൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ആ യുവാവ് ശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ യുക്തനായിരുന്നു.

Verse 184

या सुगोपायते गुह्यं सती सा नोच्यते बुधैः ॥ एवं चिन्त्य महाभागे ब्रूहि सत्यं यशस्विनि

രഹസ്യം സൂക്ഷ്മമായി കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന സതീസ്ത്രീയെ പണ്ഡിതർ കുറ്റപ്പെടുത്തുകയില്ല. അതിനാൽ, ഹേ മഹാഭാഗ്യവതീ, ഹേ യശസ്വിനീ, സത്യം പറയുക.

Verse 185

य एतत्पठते सुभ्रु कल्य उत्थाय मानवः ॥ तेन द्वादशवर्षाणि चिन्तितोऽहं न संशयः

ഹേ സുഭ്രൂ, പുലർച്ചെ എഴുന്നേറ്റ് ഇതു പാരായണം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യനെ ഞാൻ പന്ത്രണ്ടു വർഷം സ്മരിക്കും—സംശയമില്ല.

Verse 186

पित्रर्थे मृगयां यातो मृगलिप्सुर्वने तदा ॥ अरण्ये स तदा गत्वा व्याघ्रसिंहनिषेविते

പിതാവിന്റെ കാര്യമെന്നോണം അവൻ അന്ന് വേട്ടയ്ക്കായി പോയി, വനത്തിൽ മൃഗത്തെ ആഗ്രഹിച്ച്. അപ്പോൾ കടുവകളും സിംഹങ്ങളും സഞ്ചരിക്കുന്ന അരണ്യത്തിലേക്ക് അവൻ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 187

अधर्मस्ते न भविता गुह्यार्थकथने मम ॥ ततो भर्तृवचः श्रुत्वा सा देवी परमप्रिया

എനിക്കു രഹസ്യകാര്യം പറയുന്നതിൽ നിനക്കു അധർമ്മം ഉണ്ടാകുകയില്ല. തുടർന്ന് ഭർത്താവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അത്യന്തം പ്രിയയായ ആ ദേവി (മറുപടി പറഞ്ഞു).

Verse 188

न स जायेत गर्भेषु मुक्तिमाप्नोति शाश्वतीम् ॥ यः पठेदेकमध्यायं तारयेत्स कुलान्दश

അവൻ വീണ്ടും ഗർഭങ്ങളിൽ ജനിക്കുകയില്ല; ശാശ്വത മോക്ഷം പ്രാപിക്കും. ഒരധ്യായം പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ തന്റെ കുലത്തിലെ പത്തു തലമുറകളെ തരിക്കും.

Verse 189

अङ्गमध्ये तु विद्धा सा स्फुरन्ती सर्वमङ्गला ॥ तथा सा बाणसन्तप्ता व्यथया च परिप्लुता

ശരീരത്തിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗത്ത് വേദനിപ്പിക്കപ്പെട്ട അവൾ, സർവമംഗളസ്വരൂപിണിയായിട്ടും വിറച്ചു. അമ്പിന്റെ ദാഹത്തിൽ ദഗ്ധയായി, വ്യഥയിൽ പൂർണ്ണമായി മുങ്ങിപ്പോയി.

Verse 190

अवश्यमेव वक्तव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ यदि गुह्यं न मे कार्यं श्रूयतां राजसत्तम

ഇത് നിർബന്ധമായും പറയേണ്ടതാണ്—ഇതുതന്നെ സനാതനധർമ്മനീതിയാണ്. എനിക്ക് രഹസ്യമാക്കേണ്ട കാര്യമില്ലെങ്കിൽ, കേൾക്കുക, രാജശ്രേഷ്ഠാ.

Verse 191

पीत्वा सा सलिलं तत्र वृक्षं शाकोटकङ्गता ॥ आतपेन परिक्लान्ता बाणविद्धातुरा भृशम्

അവിടെ വെള്ളം കുടിച്ച് അവൾ ശാകോടക വൃക്ഷത്തിങ്കലേക്ക് പോയി. ചൂടിൽ ക്ഷീണിച്ച്, അമ്പുകൊണ്ട് വേദനിതയായി അത്യന്തം കഷ്ടപ്പെട്ടു.

Verse 192

अभिषिञ्चस्व राज्ये स्वे ज्येष्ठं पुत्रं कुलोचितम्॥ एहि नाथ मया सार्द्धं क्षेत्रं सौकरवं प्रति॥

നിന്റെ രാജ്യത്തിൽ കുലോചിതനായ ജ്യേഷ്ഠപുത്രനെ അഭിഷേകം ചെയ്യുക. ഹേ നാഥാ, എന്നോടൊപ്പം ‘സൗകരവ’ എന്ന പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് വരിക.

Verse 193

अकामाऽ मुञ्चती प्राणान् तीर्थं सोमात्मकं प्रति॥ एतस्मिन्नन्तरे भद्रे राजपुत्रः क्षुधार्दितः॥

അവൾ അനിഷ്ടത്തോടെ പ്രാണൻ വിട്ടുകൊണ്ടു, സോമസ്വഭാവമുള്ള തീർത്ഥത്തേക്കു മുഖം തിരിച്ചു നിന്നു. അതിനിടയിൽ, ഹേ ഭദ്രേ, രാജപുത്രൻ വിശപ്പാൽ പീഡിതനായി.

Verse 194

ततो भार्यावचः श्रुत्वा कलिङ्गानां जनाधिपः॥ बाढमित्येव वाक्येन छन्दयामास तां प्रियाम्॥

അപ്പോൾ ഭാര്യയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കലിംഗരുടെ അധിപൻ ‘ബാഢം’ എന്നു മാത്രം പറഞ്ഞ് പ്രിയയ്ക്കു സമ്മതം നൽകി.

Verse 195

प्राप्तो गृध्रवटं तीर्थं विश्रामं तत्र चाकरोट्॥ अथ पश्यति गृध्रं स वटशाखां समाश्रितम्॥

അവൻ ഗൃധ്രവടം എന്ന തീർത്ഥത്തിലെത്തി അവിടെ വിശ്രമിച്ചു. പിന്നെ വടവൃക്ഷത്തിന്റെ ശാഖയിൽ ഇരുന്ന ഒരു കഴുകനെ കണ്ടു.

Verse 196

दास्यामि राज्यं पुत्राय वचनात्तव सुन्दरि॥ यथा पूर्वं मया लब्धं स्वपितुर्यद्यथाक्रमम्॥

ഹേ സുന്ദരി, നിന്റെ വചനപ്രകാരം ഞാൻ രാജ്യം പുത്രനു നൽകും—മുമ്പ് ഞാൻ എന്റെ പിതാവിൽ നിന്ന് ക്രമമായി ലഭിച്ചതുപോലെ തന്നെ.

Verse 197

एकेन स तु बाणेन तया गृध्रो निपातितः॥ स तत्र पतितो गृध्रो वटमूले यशस्विनि॥

അവൾ ഒരൊറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് ആ കഴുകനെ വീഴ്ത്തി. ഹേ യശസ്വിനി, ആ കഴുകൻ അവിടെ വടവൃക്ഷത്തിന്റെ അടിവേരിൽ വീണു.

Verse 198

इत्युक्त्वा तौ महाभागौ युक्तं चैव परस्परम्॥ राजा च राजपुत्री च निष्क्रान्तौ तद्गृहात्ततः॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് ആ രണ്ടു മഹാഭാഗ്യവാന്മാർ പരസ്പരം ഏകമതത്തോടെ—രാജാവും രാജകുമാരിയും—ആ ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 199

गतासुर्नष्टसंज्ञो वै बाणभिन्नस्तथा हृदि॥ तं दृष्ट्वा पतितं गृध्रं राजपुत्रस्तुतोष ह॥

അവന്റെ പ്രാണവായു പോയി, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു, ഹൃദയം അമ്പാൽ ഭേദിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; വീണുകിടന്ന ആ കഴുകനെ കണ്ട രാജകുമാരൻ സന്തോഷിച്ചു।

Verse 200

ततः कञ्चुकिनं दृष्ट्वा प्रोवाचोच्चस्वरेण च॥ अपसारय सर्वं वै जनमावृत्य तिष्ठति॥

പിന്നീട് കഞ്ചുകിയെ കണ്ടു അവൻ ഉച്ചസ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു—“എല്ലാവരെയും മാറ്റിനിർത്തുക; വഴിയെ തടഞ്ഞ് ഇവിടെ തന്നെ നില്ക്കുക।”