Adhyaya 1

Verse 1

अयोध्यामाहात्म्यं प्रारभ्यते । जयति पराशरसूनुः सत्यवतीहृदयनंदनो व्यासः । यस्यास्यकमलगलितं वाङ्मयममृतं जगत्पिबति

ഇപ്പോൾ അയോധ്യാ-മാഹാത്മ്യം ആരംഭിക്കുന്നു। പരാശരപുത്രനും സത്യവതീഹൃദയാനന്ദനുമായ വ്യാസമഹർഷിക്ക് ജയം; അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖകമലത്തിൽ നിന്ന് ഒഴുകുന്ന വാങ്മയാമൃതം ലോകം പാനം ചെയ്യുന്നു।

Verse 2

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत्

നാരായണനെ നമസ്കരിച്ചു, നരോത്തമനായ നരനെയും, ദേവി സരസ്വതിയെയും വന്ദിച്ച്, തുടർന്ന് ‘ജയം’ എന്നു ഉച്ചരിക്കണം।

Verse 3

व्यास उवाच । हिमवद्वासिनः सर्वे मुनयो वेदपारगाः । त्रिकालज्ञा महात्मानो नैमिषारण्यवासिनः

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹിമവാനിൽ വസിച്ചിരുന്ന ആ എല്ലാ മുനിമാരും വേദപാരംഗതരും ത്രികാലജ്ഞരുമായ മഹാത്മാക്കൾ; അവർ നൈമിഷാരണ്യവാസികളായിരുന്നു।

Verse 4

येऽर्बुदारण्यनिरता दण्डकारण्यवासिनः । महेन्द्राद्रिरता ये वै ये च विन्ध्यनिवासिनः

അർബുദാരണ്യത്തിൽ നിരതരായവർ, ദണ്ഡകാരണ്യവാസികൾ, മഹേന്ദ്രപർവതത്തിൽ രമിക്കുന്നവർ, വിന്ധ്യപർവതനിവാസികൾ—(അവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു)।

Verse 5

जंबूवनरता ये च ये गोदावरिवासिनः । वाराणसीश्रिता ये च मथुरावासिनस्तथा

കൂടാതെ ജംബൂവനത്തിൽ രമിച്ചവർ, ഗോദാവരീതീരവാസികൾ, വാരാണസിയെ ആശ്രയിച്ചവർ, അതുപോലെ മഥുരാവാസികൾ—(അവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു)।

Verse 6

उज्जयिन्यां रता ये च प्रथमाश्रमवासिनः । द्वारावतीश्रिता ये च बदर्य्याश्रयिणस्तथा

ഉജ്ജയിനിയിൽ രതരായവർ, പ്രഥമ ആശ്രമത്തിൽ വസിക്കുന്നവർ, ദ്വാരാവതിയെ ശരണം പ്രാപിച്ചവർ, അതുപോലെ ബദരിയിൽ ആശ്രയിച്ചവർ—ഇത്തരം മുനിമാർ അവിടെ ഒന്നിച്ചുകൂടി.

Verse 7

मायापुरीश्रिता ये च ये च कान्तीनिवासिनः । एते चान्ये च मुनयः सशिष्या बहवोऽमलाः

മായാപുരിയെ ആശ്രയിച്ചവരും കാന്തിയിൽ വസിക്കുന്നവരും—ഇവരും മറ്റു പല നിർമല മുനിമാരും ശിഷ്യന്മാരോടുകൂടെ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 8

कुरुक्षेत्रे महाक्षेत्रे सत्रे द्वादशवार्षिके । वर्तमाने च रामस्य क्षितीशस्य महात्मनः । समागताः समाहूताः सर्वे ते मुनयोऽमलाः

മഹാക്ഷേത്രമായ കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ ദ്വാദശവർഷ സത്രയാഗം നടക്കുമ്പോൾ, മഹാത്മാവായ ഭൂപതി രാജാ രാമന്റെ ഭരണകാലത്ത്—ആഹ്വാനിക്കപ്പെട്ട ആ എല്ലാ നിർമല മുനിമാരും അവിടെ സമാഗമിച്ചു.

Verse 9

सर्वे ते शुद्धमनसो वेदवेदांगपारगाः । तत्र स्नात्वा यथान्यायं कृत्वा कर्म जपादिकम्

അവർ എല്ലാവരും ശുദ്ധമനസ്സുള്ളവരും വേദ-വേദാംഗങ്ങളിൽ പാരംഗതരുമായിരുന്നു. അവിടെ വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് ജപാദി കർമങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു.

Verse 10

भारद्वाजं पुरस्कृत्य वेदवेदांगपारगम् । आसनेषु विचित्रेषु बृष्यादिषु ह्यनुक्रमात्

വേദ-വേദാംഗങ്ങളിൽ പാരംഗതനായ ഭാരദ്വാജനെ മുൻസ്ഥാനത്ത് ഇരുത്തി, അവർ ക്രമമായി വിവിധ ശോഭനാസനങ്ങളിൽ—കുഷനാദികളിൽ—ആസീനരായി.

Verse 11

उपविष्टाः कथाश्चक्रुर्नानातीर्थाश्रितास्तदा । कर्मांतरेषु सत्रस्य सुखासीनाः परस्परम्

അപ്പോൾ നാനാതീർത്ഥാശ്രിതരായ അവർ സത്രയാഗത്തിന്റെ കർമാന്തരങ്ങളിൽ സുഖാസീനരായി പരസ്പരം കഥകൾ സംസാരിച്ചു.

Verse 12

कथांतेषु ततस्तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् । आजगाम महातेजास्तत्र सूतो महामतिः

ആ ഭാവിതാത്മ മുനികളുടെ സംഭാഷണം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, അവിടെ മഹാതേജസ്സും മഹാമതിയും ഉള്ള സൂതൻ എത്തി.

Verse 13

व्यासशिष्यः पुराणज्ञो समः हर्षणसंज्ञकः । तान्प्रणम्य यथान्यायं मुनीनुपविवेश सः । उपविष्टो यथान्यायं मुनीनां वचनेन सः

അവൻ വ്യാസശിഷ്യൻ, പുരാണജ്ഞൻ, സമഭാവനുള്ളവൻ, ‘ഹർഷണ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ. അവൻ മുനിമാരെ യഥാവിധി പ്രണാമം ചെയ്ത് അവരുടെ സമീപം ഇരുന്നു; മുനിമാരുടെ വചനപ്രകാരം യഥോചിതമായി ആശനസ്ഥനായി.

Verse 14

व्यासशिष्यं मुनिवरं सूतं वै रोमहर्षणम् । तं पप्रच्छुर्मुनिवरा भारद्वाजादयोऽमलाः

വ്യാസശിഷ്യനായ മുനിവരൻ സൂതൻ രോമഹർഷണനെ, നിർമല മുനിവരന്മാരായ ഭാരദ്വാജാദികൾ ചോദ്യം ചെയ്തു.

Verse 15

ऋषय ऊचुः । त्वत्तः श्रुता महाभाग नानातीर्थाश्रिताः कथाः । सरहस्यानि सर्वाणि पुराणानि महामते

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ! നിങ്ങളിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ നാനാതീർത്ഥബന്ധിത കഥകൾ കേട്ടിരിക്കുന്നു; ഹേ മഹാമതേ! രഹസ്യങ്ങളോടുകൂടിയ എല്ലാ പുരാണങ്ങളും കേട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 16

सांप्रतं श्रोतुमिच्छामः सरहस्यं सनातनम् । अयोध्याया महापुर्या महिमानं गुणोज्ज्वलम्

ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ രഹസ്യസഹിതമായ സനാതനോപദേശം ശ്രവിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—മഹാപുരിയായ അയോധ്യയുടെ ഗുണോജ്ജ്വലമായ ദിവ്യ മഹിമയെ।

Verse 17

कीदृशी सा सदा मेध्याऽयोध्या विष्णुप्रियापुरी । आद्या सा गीयते वेदे पुरीणां मुक्तिदायिका

ആ അയോധ്യ എങ്ങനെയാണ്—എപ്പോഴും ശുദ്ധമായ, വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രിയപുരി? വേദങ്ങളിൽ അവൾ ആദ്യാപുരിയായി പാടപ്പെടുന്നു; പുരികളിൽ മോക്ഷദായിനി।

Verse 18

संस्थानं कीदृशं तस्यास्तस्यां के च महीभुजः । कानि तीर्थानि पुण्यानि माहात्म्यं तेषु कीदृशम्

അവളുടെ നഗരവിന്യാസവും രൂപവും എങ്ങനെയാണ്? ആ നഗരത്തിൽ ആരെല്ലാം രാജാക്കന്മാർ? അവിടെ ഏതു പുണ്യതീർഥങ്ങളുണ്ട്, അവയുടെ മഹാത്മ്യം എങ്ങനെയാണ്?

Verse 19

अयोध्यासेवनान्नृणां फलं स्यात्सूत कीदृशम् । किं चरित्रं सूत तस्याः का नद्यः के च संगमाः

ഹേ സൂത, അയോധ്യയെ സേവിച്ച് സന്ദർശിക്കുന്നതിലൂടെ മനുഷ്യർക്കെന്ത് ഫലം ലഭിക്കുന്നു? അവളുടെ പുണ്യചരിത്രം എന്ത്, അവിടെ ഏതു നദികളും ഏതു സംഗമങ്ങളും ഉണ്ട്?

Verse 20

तत्र स्नानेन किं पुण्यं दानेन च महामते । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामस्त्वत्तः सूत गुणाधिक

ഹേ മഹാമതേ, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്‌താൽയും ദാനം ചെയ്‌താൽയും എത്ര പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു? ഹേ ഗുണാധിക സൂത, അതെല്ലാം നിങ്ങളിൽ നിന്ന് ശ്രവിക്കുവാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 21

एतत्सर्वं क्रमेणैव तथ्यं त्वं वेत्थ सांप्रतम् । अयोध्याया महापुर्य्या माहात्म्यं वक्तुमर्हसि

നീ ഈ എല്ലാം ക്രമമായി യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നു; അതിനാൽ അയോധ്യ മഹാപുരിയുടെ മഹാത്മ്യം പറയുവാൻ നീ അർഹനാകുന്നു.

Verse 22

सूत उवाच । व्यासप्रसादाज्जानामि पुराणानि तपोधनाः । सेतिहासानि सर्वाणि सरहस्यानि तत्त्वतः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ തപോധനന്മാരേ! വ്യാസപ്രസാദത്താൽ ഞാൻ പുരാണങ്ങളും എല്ലാ ഇതിഹാസങ്ങളും അവയുടെ രഹസ്യങ്ങളോടുകൂടി തത്ത്വമായി അറിയുന്നു.

Verse 23

तं प्रणम्य प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं भवदग्रतः । अयोध्याया महापुर्या यथावत्सरहस्यकम्

അവനെ (വ്യാസനെ) പ്രണാമം ചെയ്ത്, നിങ്ങളുടെ മുമ്പിൽ അയോധ്യ മഹാപുരിയുടെ മഹാത്മ്യം യഥാവിധി രഹസ്യസഹിതം പ്രസ്താവിക്കും.

Verse 24

विद्यावन्तं विपुलमतिदं वेदवेदांगवेद्यं श्रेष्ठं शान्तं शमितविषयं शुद्धतेजोविशालम् । वेदव्यासं सततविनतं विश्ववेद्यैकयोनिं पाराशर्य्यं परमपुरुषं सर्वदाऽहं नमामि

വിദ്യാവാൻ, വിപുലമതിയുള്ളവൻ, വേദവും വേദാംഗങ്ങളുംകൊണ്ട് ജ്ഞേയൻ, ശ്രേഷ്ഠൻ, ശാന്തൻ, വിഷയങ്ങളെ ശമിപ്പിച്ച ഇന്ദ്രിയസംയമൻ, ശുദ്ധവും വിശാലവുമായ തേജസ്സുള്ളവൻ; സദാ വിനീതൻ, ലോകം ജ്ഞേയമാകുന്ന ഏകയോനി ആയ പാരാശര്യ വേദവ്യാസൻ—ആ പരമപുരുഷനെ ഞാൻ എപ്പോഴും നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 25

ॐ नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे । यस्य प्रसादाज्जानामि ह्ययोध्यामहिमामहम्

ॐ—അമിതതേജസ്സുള്ള ആ ഭഗവാൻ വ്യാസനു നമസ്കാരം; അവന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ അയോധ്യയുടെ മഹിമ അറിയുന്നു.

Verse 26

शृण्वन्तु मुनयः सर्वे सावधानाः सशिष्यकाः । माहात्म्यं कथयिष्यामि अयोध्याया महोदयम्

എല്ലാ മുനിമാരും ശിഷ്യന്മാരോടുകൂടെ ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം ശ്രവിക്കട്ടെ. ഇനി ഞാൻ അയോധ്യയുടെ മംഗളകരവും ഉന്നതിദായകവുമായ മഹാത്മ്യം വിവരിക്കും.

Verse 27

उदीरितमगस्त्याय स्कन्देनाश्रावि नारदात् । अगस्त्येन पुरा प्रोक्तं कृष्णद्वैपायनाय तत्

നാരദനിൽ നിന്ന് ശ്രവിച്ച് സ്കന്ദൻ ഇത് അഗസ്ത്യനോട് പ്രസ്താവിച്ചു. പുരാതനകാലത്ത് അഗസ്ത്യൻ അതേ കാര്യം കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ (വ്യാസൻ) നോട് പറഞ്ഞു.

Verse 28

कृष्णद्वैपायनाच्चैतन्मया प्राप्तं तपोधनाः । तदहं वच्मि युष्मभ्यं श्रोतुकामेभ्य आदरात्

ഹേ തപോധനന്മാരേ! ഇത് എനിക്ക് കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ (വ്യാസൻ) നിന്നു ലഭിച്ചതാണ്. അതുകൊണ്ട് ശ്രവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന നിങ്ങളോട് ഞാൻ ആദരപൂർവ്വം പറയുന്നു.

Verse 29

नमामि परमात्मानं रामं राजीवलोचनम् । अतसीकुसुमश्यामं रावणांतकमव्ययम्

പരമാത്മാവായ രാമനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു—പദ്മനേത്രൻ, അതസീകുസുമംപോലെ ശ്യാമവർണ്ണൻ, രാവണാന്തകൻ, അവ്യയൻ.

Verse 30

अयोध्या सा परा मेध्या पुरी दुष्कृतिदुर्ल्लभा । कस्य सेव्या च नाऽयोध्या यस्यां साक्षाद्धरिः स्वयम्

ആ അയോധ്യ പരമപവിത്രവും പരമമേധ്യവുമായ നഗരിയാണ്; ദുഷ്കൃത്യഭാരിതർക്കത് ദുർലഭം. എവിടെ സാക്ഷാൽ ഹരി സ്വയം വിരാജിക്കുന്നുവോ, അത്തരം അയോധ്യ ആര്ക്ക് സേവനീയമല്ല?

Verse 31

सरयूतीरमासाद्य दिव्या परमशोभना । अमरावतीनिभा प्रायः श्रिता बहुतपोधनैः

സരയൂതീരത്തെത്തുമ്പോൾ ആ പുരി ദിവ്യവും പരമശോഭനവുമായതായി ദൃശ്യമാകുന്നു; പ്രായഃ അമരാവതിയെപ്പോലെ, അനേകം തപോധന മഹർഷിമാർ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നതാണ്.

Verse 32

हस्त्यश्वरथपत्त्याढ्या संपदुच्चा च संस्थिता । प्राकाराढ्यप्रतोलीभिस्तोरणैः कांचनप्रभैः

അവൾ ഹസ്തി, അശ്വം, രഥം, പാദാതി സേന എന്നിവകൊണ്ട് സമൃദ്ധയും ഉന്നത സമ്പത്തിൽ സ്ഥാപിതയുമാണ്; ദൃഢ പ്രാകാരങ്ങൾ, ഭവ്യ പ്രതോലി ദ്വാരങ്ങൾ, കാഞ്ചനപ്രഭ തോരണങ്ങൾ എന്നിവാൽ അലങ്കൃതയാണ്.

Verse 33

सानूपवेषैः सर्वत्र सुविभक्तचतुष्टया । अनेकभूमिप्रासादा बहुभित्तिसुविक्रिया

അത് എല്ലായിടത്തും യോജിച്ച വാസവിന്യാസങ്ങളാൽ ശോഭിച്ച്, നാല് വിഭാഗങ്ങളായി സുസംവിധിതമാണ്; അനേകം നിലകളുള്ള പ്രാസാദങ്ങളും, പല ഭിത്തികളിലെ സൂക്ഷ്മ ശില്പപ്രവൃത്തിയുള്ള ഭവനങ്ങളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 34

पद्मोत्फुल्लशुभोदाभिर्वापीभिरुपशोभिता । देवतायतनैर्दिव्यैर्वेदघोषैश्च मण्डिता

ശുഭജലമുള്ള, പദ്മങ്ങൾ വിരിഞ്ഞ വാപികൾ (കുളങ്ങൾ) അവളെ അത്യന്തം ശോഭിപ്പിക്കുന്നു; ദിവ്യ ദേവതാലയങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയും വേദഘോഷങ്ങളുടെ നാദത്തോടെ മണ്ഡിതയുമാണ്.

Verse 35

वीणावेणुमृदंगादिशब्दैरुत्कृष्टतां गता । शालैस्तालैर्नालिकेरैः पनसामलकैस्तथा

വീണ, വേണു, മൃദംഗാദി വാദ്യങ്ങളുടെ മധുരനാദങ്ങളാൽ അവൾ ഉത്കൃഷ്ടത പ്രാപിക്കുന്നു; കൂടാതെ ശാല, താള, നാരികേലം, പനസം, ആമലകം എന്നീ വൃക്ഷങ്ങളാലും ശോഭിതയാണ്.

Verse 36

तथैवाम्रकपित्थाद्यैरशोकैरुपशोभिता । आरामैर्विविधैर्युक्ता सर्वर्तुफलपादपैः

അതുപോലെ ആ പുരി മാവ്, കപിത്തം മുതലായ വൃക്ഷങ്ങളാലും അശോകവൃക്ഷങ്ങളാലും ശോഭിതമാണ്. നാനാവിധ ഉദ്യാനങ്ങളാൽ യുക്തമായി, സർവ്വഋതുക്കളിലും ഫലം തരുന്ന വൃക്ഷങ്ങളാൽ പരിപൂർണ്ണമാണ്।

Verse 37

मालतीजातिबकुलपाटलीनागचंपकैः । करवीरैः कर्णिकारैः केतकीभिरलंकृता

ആ പുരി മാലതി, ജാതി, ബകുലം, പാടലി, നാഗചമ്പക പുഷ്പങ്ങളാലും, കൂടാതെ കരവീര, കർണികാര, കേതകീ പുഷ്പങ്ങളാലും അലങ്കൃതമാണ്।

Verse 38

निम्बजंवीरकदलीमातुलिंगमहाफलैः । लसच्चंदनगंधाढ्यैर्नागरैरुपशोभिता

ആ പുരി വേപ്പ്, ഞാവൽ, വാഴ, മാതുലിംഗം (വലിയ നാരങ്ങ) എന്നിവയും മഹാഫലവൃക്ഷങ്ങളും കൊണ്ടു ശോഭിതമാണ്; മിനുങ്ങുന്ന ചന്ദനസൗരഭ്യത്തിൽ സമൃദ്ധമായ നാഗരവൃക്ഷങ്ങളാലും അതി മനോഹരമാണ്।

Verse 39

देवतुल्यप्रभायुक्तैर्नृपपुत्रैश्च संयुता । सुरूपाभिर्वरस्त्रीभिर्देवस्त्रीभिरिवावृता

ആ പുരി ദേവതുല്യപ്രഭയുള്ള രാജപുത്രന്മാരാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; സുന്ദരിയായ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീകളാൽ—ദേവസ്ത്രീകളാൽ എന്നപോലെ—ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 40

श्रेष्ठैः सत्कविभिर्युक्ता बृहस्पतिसमैर्द्विजैः । वणिग्जनैस्तथा पौरैः कल्पवृक्षैरिवावृता

ആ പുരി ശ്രേഷ്ഠ സത്കവികളാൽ യുക്തമാണ്, ബൃഹസ്പതിസമനായ ദ്വിജന്മാരാൽ സമൃദ്ധമാണ്; കൂടാതെ വണികജനങ്ങളും പൗരജനങ്ങളും—കൽപവൃക്ഷങ്ങൾപോലെ—ചുറ്റിനിൽക്കുന്നു।

Verse 41

अश्वैरुच्चैःश्रवस्तुल्यैर्दंतिभिर्दिग्गजैरिव । इति नानाविधैर्भावैरुपेतेन्द्रपुरी समा

ഉച്ചൈഃശ്രവസിനെപ്പോലുള്ള അശ്വങ്ങളാലും ദിഗ്ഗജങ്ങളെപ്പോലുള്ള ഗജങ്ങളാലും സമ്പന്നമായി, നാനാവിധ ഗുണവൈഭവങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമായ ആ പുരി ഇന്ദ്രപുരിയോടു സമമായിരുന്നു।

Verse 42

यस्यां जाता महीपालाः सूर्यवंशसमुद्भवाः । इक्ष्वाकुप्रमुखाः सर्वे प्रजापालनतत्पराः

ആ നഗരത്തിൽ സൂര്യവംശത്തിൽ ജനിച്ച, ഇക്ഷ്വാകു മുതലായ ഭൂപാല രാജാക്കന്മാർ ഉദിച്ചു; അവർ എല്ലാവരും പ്രജാപാലനത്തിലും ലോകക്ഷേമത്തിലും നിരതരായിരുന്നു।

Verse 43

यस्यास्तीरे पुण्यतोया कूजद्भृंगविहंगमा । सरयूर्नाम तटिनी मानसप्रभवोल्लसा

അതിന്റെയ്ക്കരയിൽ പുണ്യജലധാരയായ സരയൂ നദി ഒഴുകുന്നു; അവിടെ തേൻചീറ്റികളുടെ മുഴക്കവും പക്ഷികളുടെ കൂകലും മുഴങ്ങുന്നു; മാനസസരോവരത്തിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ചതെന്നു പ്രസിദ്ധമായ ആ തടിനി ദീപ്തമായി തിളങ്ങുന്നു।

Verse 44

धर्मद्रवपरीता सा घर्घरोत्तमसंगमा । मुनीश्वराश्रिततटा जागर्ति जगदुच्छ्रिता

ആ നദി ധർമ്മരസത്തിന്റെ പ്രവാഹം നിറഞ്ഞതും, ശ്രേഷ്ഠമായ ഘർഘരയുമായി സംഗമിക്കുന്നതുമാണ്; മഹാമുനികൾ ആശ്രയിക്കുന്ന തീരങ്ങളുള്ള അവൾ ലോകങ്ങളെ ധരിച്ചു സദാ ജാഗരൂകയായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 45

दक्षिणाच्चरणांगुष्ठान्निःसृता जाह्नवी हरेः । वामांगुष्ठान्मुनिवराः सरयूर्निर्गता शुभा

ഹരിയുടെ വലത് പാദാംഗുഷ്ഠത്തിൽ നിന്ന് ജാഹ്നവി (ഗംഗ) ഉദ്ഭവിച്ചു; ഹേ മുനിവരന്മാരേ, അവന്റെ ഇടത് പാദാംഗുഷ്ഠത്തിൽ നിന്ന് ശുഭമായ സരയൂ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 46

तस्मादिमे पुण्यतमे नद्यौ देवनमस्कृते । एतयोः स्नानमात्रेण ब्रह्महत्यां व्यपोहति

അതുകൊണ്ട്, ദേവന്മാർ നമസ്കരിക്കുന്ന മഹാത്മാവേ, ഈ രണ്ടു നദികളും അതിപുണ്യമായവയാണ്; ഇവയിൽ വെറും സ്നാനം ചെയ്താൽ പോലും ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം നീങ്ങും.

Verse 47

तामयोध्यामथ प्राप्तोऽगस्त्यः कुम्भोद्भवो मुनिः । यात्रार्थं तीर्थमाहात्म्यं ज्ञात्वा स्कन्दप्रसादतः

അതിനുശേഷം കുംഭോത്ഭവനായ മുനി അഗസ്ത്യൻ ആ അയോധ്യയിൽ എത്തി; സ്കന്ദപ്രസാദത്താൽ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കായി അവിടത്തെ തീർത്ഥമാഹാത്മ്യം അറിഞ്ഞു.

Verse 48

आगत्य तु इतः सोऽपि कृऽत्वा यात्रां क्रमेण च । यथोक्तेन विधानेन स्नात्वा संतर्प्य तान्पितॄन्

അവിടെ എത്തി അദ്ദേഹം കൂടി ക്രമമായി തീർത്ഥയാത്ര നടത്തി; ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.

Verse 49

पूजयित्वा यथान्यायं देवताः सकला अपि । सर्वाण्यपि च तीर्थानि नमस्कृत्य यथाविधि

അദ്ദേഹം യഥാന്യായം എല്ലാ ദേവതകളെയും പൂജിച്ചു; കൂടാതെ യഥാവിധി എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങൾക്കും നമസ്കാരം അർപ്പിച്ചു.

Verse 50

कृतकृत्योर्ज्जितानन्दस्तीर्थमाहात्म्यदर्शनात् । अभूदगस्त्यो रूपेण पुलकां चितविग्रहः

തീർത്ഥമാഹാത്മ്യം ദർശിച്ചതിനാൽ അഗസ്ത്യൻ കൃതകൃത്യനായി പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരത്തിൽ രോമാഞ്ചം തെളിഞ്ഞു.

Verse 51

स त्रिरात्रं स्थितस्तत्र यात्रां कृत्वा यथाविधि । स्तुवन्नयोध्यामाहात्म्यं प्रतस्थे मुनिसत्तमः

ആ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ അവിടെ മൂന്നു രാത്രികൾ താമസിച്ചു; വിധിപ്രകാരം തീർത്ഥയാത്ര നിർവഹിച്ചു, അയോധ്യാമാഹാത്മ്യം സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 52

तमायांतं विलोक्याशु बहुलानन्दसुन्दरम् । कृष्णद्वैपायनो व्यासः पप्रच्छानंदकारणम्

അവൻ അപാരാനന്ദത്തിൽ ദീപ്തനായി മനോഹരമായി വരുന്നതു കണ്ടു, കൃഷ്ണദ്വൈപായന വ്യാസൻ ഉടൻ തന്നെ ആ ആനന്ദത്തിന്റെ കാരണമെന്തെന്ന് ചോദിച്ചു।

Verse 53

व्यास उवाच । कुतः समागतो ब्रह्मन्सांप्रतं मुनिसत्तमः । परमानंदसंदोहः समभूत्सांप्रतं तव

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, മുനിശ്രേഷ്ഠാ! നീ ഇപ്പോൾ എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? ഈ സമയത്ത് നിനക്കുള്ളിൽ പരമാനന്ദത്തിന്റെ മഹാപ്രവാഹം എന്തുകൊണ്ട് ഉദിച്ചു?

Verse 54

कस्मादानंदपोषोऽभूत्तव ब्रह्मन्वदस्व मे । ममापि भवदानंदात्प्रमोदो हृदि जायते

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, എനിക്ക് പറയുക—നിന്റെ ആനന്ദം ഇങ്ങനെ എന്തുകൊണ്ട് വർധിച്ചു? നിന്റെ ആനന്ദം കൊണ്ടു എന്റെ ഹൃദയത്തിലും പ്രമോദം ജനിക്കുന്നു।

Verse 55

अगस्त्य उवाच । अहो महदथाश्चर्य्यं विस्मयो मुनिसत्तम । दृष्ट्वा प्रभावं मेऽद्याभूदयोध्यायास्तपोधन

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഇതെത്ര മഹത്തായ അത്ഭുതം! ഹേ തപോധനാ, ഇന്ന് അയോധ്യയുടെ പ്രഭാവം കണ്ടപ്പോൾ എനിക്കുള്ളിൽ വിസ്മയം ഉദിച്ചു।

Verse 56

तस्मादानंदसंदोहः समभून्मम सांप्रतम् । तच्छ्रुत्वागस्त्यवचनं व्यासः प्रोवाच तं मुनिम्

അതുകൊണ്ട് ഈ നിമിഷം തന്നെ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ആനന്ദസമൂഹം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. അഗസ്ത്യന്റെ വചനം കേട്ട് വ്യാസൻ ആ മുനിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 57

व्यास उवाच । भगवन्ब्रूहि तत्त्वेन विस्तरात्सरहस्यकम् । अयोध्याया महापुर्या महिमानं गुणाधिकम्

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ! തത്ത്വപ്രകാരം, വിശാലമായി, അന്തർമർമ്മങ്ങളോടുകൂടി, ഗുണസമൃദ്ധമായ മഹാപുരിയായ അയോധ്യയുടെ മഹിമ പറയുക.

Verse 58

कः क्रमस्तीर्थयात्रायाः कानि तीर्थानि को विधिः । कि फलं स्नानतस्तत्र दानस्य च महामुने । एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तराद्वदतां वर

തീർത്ഥയാത്രയുടെ ക്രമം എന്ത്? ഏത് ഏത് തീർത്ഥങ്ങളുണ്ട്, വിധി എന്ത്? അവിടെ സ്നാനത്തിനും ദാനത്തിനും ഫലം എന്ത്, ഹേ മഹാമുനേ? വക്താക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഇതെല്ലാം വിശാലമായി വിശദീകരിക്കൂ.

Verse 59

अगस्त्य उवाच । अहो धन्यतमा बुद्धिस्तव जाता तपोधन । दृश्यते येन पृच्छा ते ह्ययोध्यामहिमाश्रिता

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—അഹോ! ഹേ തപോധന, നിനക്കുണ്ടായ ബുദ്ധി അത്യന്തം ധന്യമാണ്; കാരണം നിന്റെ ചോദ്യം അയോധ്യയുടെ മഹിമയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നതായി കാണുന്നു.

Verse 60

अकारो ब्रह्म च प्रोक्तं यकारो विष्णुरुच्यते । धकारो रुद्ररूपश्च अयोध्यानाम राजते

‘അ’ ബ്രഹ്മാ എന്നു പ്രോക്തം, ‘യ’ വിഷ്ണു എന്നു ഉച്യते, ‘ധ’ രുദ്രസ്വരൂപം—ഇങ്ങനെ ‘അയോധ്യ’ എന്ന നാമം ദിവ്യമായി പ്രകാശിക്കുന്നു.

Verse 61

सर्वोपपातकैर्युक्तैर्ब्रह्महत्यादिपातकैः । नायोध्या शक्यते यस्मात्तामयोध्यां ततो विदुः

സകല ഉപപാതകങ്ങളാലും ബ്രഹ്മഹത്യാദി മഹാപാതകങ്ങളാലും ഭാരിതരായവർക്കും അയോധ്യയെ ജയിക്കുകയോ കീഴടക്കുകയോ സാധ്യമല്ല; അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവൾ ‘അയോധ്യാ’—അജേയ—എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 62

विष्णोराद्या पुरी येयं क्षितिं न स्पृशति द्विज । विष्णोः सुदर्शने चक्रे स्थिता पुण्यकरी क्षितौ

ഹേ ദ്വിജാ! ഇത് വിഷ്ണുവിന്റെ ആദ്യപുരിയാണ്; ഇത് ഭൂമിയെ സ്പർശിക്കുന്നില്ല. വിഷ്ണുവിന്റെ സുദർശനചക്രത്തിൽ നിലകൊണ്ട് ലോകത്തിന് പുണ്യവും പുണ്യഫലവും നൽകുന്നു।

Verse 63

केन वर्णयितुं शक्यो महिमाऽस्यास्तपोधन । यत्र साक्षात्स्वयं देवो विष्णुर्वसति सादरः

ഹേ തപോധനാ! ഈ നഗരിയുടെ മഹിമയെ യഥാർത്ഥമായി ആരാണ് വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയുക? ഇവിടെ സാക്ഷാൽ സ്വയം ദേവനായ വിഷ്ണു സാദരമായി വസിക്കുന്നു।

Verse 64

सहस्रधारामारभ्य योजनं पूर्वतो दिशि । प्रतीचि दिशि तथैव योजनं समतोवधिः

സഹസ്രധാരയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് കിഴക്കുദിശയിൽ ഒരു യോജന വരെ അതിരുകൾ വ്യാപിക്കുന്നു; പടിഞ്ഞാറുദിശയിലും അതുപോലെ ഒരു യോജന വരെ സമമായ പരിധിയുണ്ട്।

Verse 65

दक्षिणोत्तरभागे तु सरयूतमसावधिः । एतत्क्षेत्रस्य संस्थानं हरेरन्तर्गृहं स्थितम् । मत्स्याकृतिरियं विप्र पुरी विष्णोरुदीरिता

തെക്കും വടക്കും ഭാഗങ്ങളിൽ സരയൂയും തമസയും അതിരുകളാണ്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വിന്യാസം ഹരിയുടെ അന്തർഗൃഹംപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു. ഹേ വിപ്രാ! വിഷ്ണുവിന്റെ ഈ പുരി മത്സ്യാകൃതിയെന്ന് പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 66

पश्चिमे तस्य मूर्द्धा तु गोप्रतारासिता द्विज

ഹേ ദ്വിജാ! അതിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് അതിന്റെ ‘ശിരസ്’ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അത് ‘ഗോപ്രതാരാ’ എന്ന സ്ഥലചിഹ്നത്താൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 67

पूर्वतः पृष्ठभागो हि दक्षिणोत्तरमध्यमः । तस्यां पुर्य्यां महाभाग नाम्ना विष्णुर्हरिः स्वयम् । पूर्वंदृष्टप्रभावोऽसौ प्राधान्येन वसत्यपि

കിഴക്കുവശത്ത് അതിന്റെ പൃഷ്ഠഭാഗം; മദ്ധ്യഭാഗം തെക്കും വടക്കും ഇടയിലാണ്. ഹേ മഹാഭാഗാ! ആ പുരിയിൽ സ്വയം ഹരി—വിഷ്ണു—‘വിഷ്ണു’ എന്ന നാമത്താൽ വസിക്കുന്നു. പുരാതനകാലം മുതൽ ദർശിതമായ മഹിമയുള്ള അവൻ അവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യത്തോടെ വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 68

व्यास उवाच । भगवन्किं प्रभावोऽसौ योऽयं विष्णुहरिस्त्वया । कीर्तितो मुनिशार्दूल प्रसिद्धिं गतवान्कथम् । एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तरेण ममाग्रतः

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ! നിങ്ങൾ കീര്ത്തിച്ച ഈ ‘വിഷ്ണു-ഹരി’യുടെ പ്രഭാവം എന്താണ്, ഹേ മുനിശാർദൂലാ? അദ്ദേഹം എങ്ങനെ പ്രസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു? ഇതെല്ലാം എന്റെ മുമ്പിൽ വിശദമായി പറയുക.

Verse 69

अगस्त्य उवाच । विष्णुशर्मेति विख्यातः पुराभूद्ब्राह्मणोत्तमः । वेदवेदांगतत्त्वज्ञो धर्मकर्मसमाश्रितः

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് ‘വിഷ്ണുശർമ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം വേദ-വേദാംഗ തത്ത്വജ്ഞനും ധർമ്മകർമ്മങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതനുമായിരുന്നു.

Verse 70

योगध्यानरतो नित्यं विष्णुभक्तिपरायणः । स कदाचित्तीर्थयात्रां कुर्वन्वैष्णवसत्तमः । अयोध्यामागतो विष्णुर्विष्णुःसाक्षाद्वसेदिति

അദ്ദേഹം നിത്യം യോഗധ്യാനത്തിൽ രതനും വിഷ്ണുഭക്തിയിൽ പരായണനും ആയിരുന്നു. ആ വൈഷ്ണവസത്തമൻ ഒരിക്കൽ തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ അയോധ്യയിൽ എത്തി—“ഇവിടെ സാക്ഷാൽ വിഷ്ണു സ്വയം വസിക്കുന്നു” എന്ന് ധ്യാനിച്ച്.

Verse 71

चिंतयन्मनसा वीरस्तपः कर्तुं समुद्यतः । स वै तत्र तपस्तेपे शाकमूलफलाशनः

മനസ്സിൽ ഗാഢമായി ചിന്തിച്ച ആ ധീരൻ തപസ്സിന് ഒരുങ്ങി. അവിടെ ശാകം, മൂലം, ഫലം എന്നിവ ആഹാരമാക്കി തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 72

ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यस्थो ह्यतपत्स महातपाः । वार्षिके च निरालम्बो हेमन्ते च सरोवरे

ഗ്രീഷ്മത്തിൽ ആ മഹാതപസ്വി പഞ്ചാഗ്നികളുടെ മദ്ധ്യേ നിന്നു തപസ്സു ചെയ്തു. വർഷാകാലത്ത് അവൻ നിരാലംബനായി, ഹേമന്തത്തിൽ സരോവരത്തിൽ വസിച്ചു.

Verse 73

स्नात्वा यथोक्तविधिना कृत्वा विष्णोस्तथार्चनम् । वशीकृत्येन्द्रियग्रामं विशुद्धेनांतरात्मना

വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിച്ച ശേഷം, ശുദ്ധ അന്തരാത്മാവോടെ അവൻ ഇന്ദ്രിയസമൂഹത്തെ വശപ്പെടുത്തി.

Verse 74

मनो विष्णौ समावेश्य विधाय प्राणसंयमम् । ओंकारोच्चारणाद्धीमान्हृदि पद्मं विकासयन्

മനസ്സിനെ വിഷ്ണുവിൽ ലയിപ്പിച്ച് പ്രാണസംയമം ചെയ്ത്, ആ ധീമാൻ ‘ഓം’ ഉച്ചാരണത്താൽ ഹൃദയപദ്മം വികസിപ്പിച്ചു.

Verse 75

तन्मध्ये रविसोमाग्निमण्डलानि यथाविधि । कल्पयित्वा हरिं मूर्तं यस्मिन्देशे सनातनम्

ആ ഹൃദയപദ്മത്തിന്റെ മദ്ധ്യേ വിധിപ്രകാരം രവി, സോമ, അഗ്നി മണ്ഡലങ്ങളെ ധ്യാനിച്ച്, ആ പവിത്ര അന്തർദേശത്തിൽ സനാതന ഹരിയെ സാകാരമായി ഭാവിച്ചു.

Verse 76

पीतांबरधरं विष्णुं शंखचक्रगदाधरम् । तं च पुष्पैः समभ्यर्च्य मनस्तस्मिन्निवेश्य च

പീതാംബരം ധരിച്ച, ശംഖ-ചക്ര-ഗദാധാരിയായ വിഷ്ണുവിനെ അവൻ ധ്യാനിച്ചു. പുഷ്പങ്ങളാൽ സമ്യകമായി അർച്ചിച്ച് മനസ്സിനെ മുഴുവനായി അവനിൽ തന്നെ നിവേശിപ്പിച്ചു.

Verse 77

ब्रह्मरूपं हरिं ध्यायञ्जपन्वै द्वादशाक्षरम् । वायुभक्षः स्थितस्तत्र विप्रस्त्रीन्वत्सरान्वसन्

ബ്രഹ്മരൂപനായ ഹരിയെ ധ്യാനിക്കുകയും ദ്വാദശാക്ഷര മന്ത്രം ജപിക്കുകയും ചെയ്ത്, ആ ബ്രാഹ്മണൻ അവിടെ വായുവേ ആഹാരമാക്കി മൂന്നു വർഷം പാർത്തു.

Verse 78

ततो द्विजवरो ध्यात्वा स्तुतिं चक्रे हरेरिमाम् । प्रणिपत्य जगन्नाथं चराचरगुरुं हरिम् । विष्णुशर्माथ तुष्टाव नारायणमतंद्रितः

അപ്പോൾ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജൻ ധ്യാനിച്ച് ഹരിയുടെ ഈ സ്തുതി രചിച്ചു. ജഗന്നാഥനും ചരാചരങ്ങളുടെ ഗുരുവുമായ ഹരിയെ പ്രണാമിച്ച്, വിഷ്ണുശർമ ക്ഷീണമില്ലാതെ നാരായണനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 79

विष्णुशर्म्मोवाच । प्रसीद भगवन्विष्णो प्रसीद पुरुषोत्तम । प्रसीद देवदेवेश प्रसीद कमलेक्षण

വിഷ്ണുശർമ പറഞ്ഞു—പ്രസീദിക്കണമേ, ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവേ; പ്രസീദിക്കണമേ, പുരുഷോത്തമാ. പ്രസീദിക്കണമേ, ദേവദേവേശാ; പ്രസീദിക്കണമേ, കമലാക്ഷാ.

Verse 80

जय कृष्ण जयाचिंत्य जय विष्णो जयाव्यय । जय यज्ञपते नाथ जय विष्णो पते विभो

ജയം കൃഷ്ണനു, ജയം അചിന്ത്യനു; ജയം വിഷ്ണുവിനു, ജയം അവ്യയനു. ജയം യജ്ഞപതേ നാഥാ; ജയം, പ്രഭു വിഷ്ണുവേ—സർവ്വവ്യാപി വിഭോ.

Verse 81

जय पापहरानंत जय जन्मज्वरापह । नमः कमलनाभाय नमः कमलमालिने

പാപഹര അനന്തനേ, ജയം; ജന്മജ്വരം അകറ്റുന്നവനേ, ജയം. കമലനാഭനു നമസ്കാരം; കമലമാലാധാരിയ്ക്കു നമസ്കാരം.

Verse 82

नमः सर्वेश भूतेश नमः कैटभसूदन । नमस्त्रैलोक्यनाथाय जगन्मूल जगत्पते

സർവേശ്വരാ, ഭൂതേശ്വരാ—നമസ്കാരം; കൈടഭസൂദനാ—നമസ്കാരം. ത്രൈലോക്യനാഥാ—നമസ്കാരം; ജഗന്മൂലാ, ജഗത്പതേ—നമസ്കാരം.

Verse 83

नमो देवाधिदेवाय नमो नारायणाय वै । नमः कृष्णाय रामाय नमश्चक्रायुधाय च

ദേവാധിദേവനു നമസ്കാരം; നിശ്ചയമായും നാരായണനു നമസ്കാരം. കൃഷ്ണനു നമസ്കാരം, രാമനു നമസ്കാരം, ചക്രായുധനു കൂടി നമസ്കാരം.

Verse 84

त्वं माता सर्वलोकानां त्वमेव जगतः पिता । भयार्त्तानां सुहृन्मित्रं त्वं पिता त्वं पितामहः

നീ സർവ്വലോകങ്ങളുടെ മാതാവാണ്; നീയേ ജഗത്തിന്റെ പിതാവും. ഭയാർത്തരായവർക്കു നീ ഹിതൈഷി സുഹൃത്ത്; നീ പിതാവാണ്, നീയേ പിതാമഹനും.

Verse 85

त्वं हविस्त्वं वषट्कारस्त्वं प्रभुस्त्वं हुताशनः । करणं कारणं कर्त्ता त्वमेव परमेश्वरः

നീ ഹവിസ്സാണ്, നീ വഷട്കാരമാണ്; നീ പ്രഭുവാണ്, നീ ഹുതാശനൻ (യജ്ഞാഗ്നി) ആണ്. നീ കരണം, കാരണം, കർത്താവ്—നീ തന്നെയാണ് പരമേശ്വരൻ.

Verse 86

शंखचक्रगदापाणे मां समुद्धर माधव

ശംഖചക്രഗദാധരനായ മാധവാ! എന്നെ ഉയർത്തി ഈ സംസാരസാഗരത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ധരിക്കണമേ।

Verse 87

प्रसीद मंदरधर प्रसीद मधुसूदन । प्रसीद कमलाकान्त प्रसीद भुवनाधिप

മന്ദരധരാ, പ്രസന്നനാകണമേ; മധുസൂദനാ, പ്രസന്നനാകണമേ. കമലാകാന്താ, പ്രസന്നനാകണമേ; ഭുവനാധിപാ, പ്രസന്നനാകണമേ.

Verse 88

अगस्त्य उवाच । इत्येवं स्तुवतस्तस्य मनोभक्त्या महात्मनः । आविर्बभूव विश्वात्मा विष्णुर्गरुडवाहनः

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ആ മഹാത്മാവ് ഹൃദയഭക്തിയോടെ ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കുമ്പോൾ, വിശ്വാത്മാവായ ഗരുഡവാഹന വിഷ്ണു അവന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 89

शंखचक्रगदापाणिः पीतांबरधरोऽच्युतः । उवाच स प्रसन्नात्मा विष्णुशर्माणमव्ययः

ശംഖചക്രഗദാധരനും പീതാംബരധാരിയും ആയ അച്യുതൻ—അവ്യയനായ വിഷ്ണു—പ്രസന്നചിത്തത്തോടെ വിഷ്ണുശർമയോട് അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 90

श्रीभगवानुवाच । तुष्टोऽस्मि भवतो वत्स महता तपसाऽधुना । स्तोत्रेणानेन सुमते नष्टपापोऽसि सांप्रतम्

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—വത്സാ, നിന്റെ മഹത്തായ തപസ്സാൽ ഞാൻ ഇപ്പോൾ പ്രസന്നനാണ്. ഹേ സുമതേ, ഈ സ്തോത്രം മൂലം നിന്റെ പാപങ്ങൾ ഈ നിമിഷം തന്നെ നശിച്ചു.

Verse 91

वरं वरय विप्रेन्द्र वरदोऽहं तवाग्रतः । नाऽतप्ततपसा द्रष्टुं शक्यः केनाप्यहं द्विज

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, വരം വരിക്ക; ഞാൻ നിന്റെ മുമ്പിൽ വരദാതാവാണ്. ഹേ ദ്വിജാ, തപസ്സില്ലാതെ എന്നെ ആരും ദർശിക്കുവാൻ കഴിയില്ല.

Verse 92

विष्णुशर्म्मोवाच । कृतकृत्योऽस्मि देवेश सांप्रतं तव दर्शनात् । त्वद्भक्तिमचलामेकां मम देहि जगत्पते

വിഷ്ണുശർമ പറഞ്ഞു— ഹേ ദേവേശാ, ഇപ്പോൾ നിന്റെ ദർശനത്താൽ ഞാൻ കൃതകൃത്യനായി. ഹേ ജഗത്പതേ, എനിക്ക് ഒന്നേകാൽ ദാനം ചെയ്യുക—നിനക്കുള്ള അചല ഭക്തി.

Verse 93

श्रीभगवानुवाच । भक्तिरस्त्वचला मे वै वैष्णवी मुक्तिदायिनी । अत्रैवास्त्वचला मे वै जाह्नवी मुक्तिदायिनी

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു— എനിക്കുള്ള വൈഷ്ണവീ ഭക്തി നിനക്കു അചലമായിരിക്കട്ടെ; അത് മുക്തിദായിനിയാണ്. കൂടാതെ ഇവിടെ തന്നേ ജാഹ്നവീ (ഗംഗ)യും അചലമായി നിലകൊള്ളട്ടെ—മുക്തിദായിനിയായി.

Verse 94

इदं स्थानं महाभाग त्वन्नाम्ना ख्यातिमेष्यति

ഹേ മഹാഭാഗാ, ഈ സ്ഥലം നിന്റെ നാമത്താൽ തന്നെ ഖ്യാതി പ്രാപിക്കും.

Verse 95

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा देवदेवेशश्चक्रेणोत्खाय तत्स्थलम् । जलं प्रकटयामास गांगं पातालमंडलात्

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു— ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവദേവേശൻ ചക്രംകൊണ്ട് ആ സ്ഥലം ഉത്ഖനനം ചെയ്തു; പാതാളമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നു ഗംഗാജലം പ്രസ്ഫుటമാക്കി.

Verse 96

जलेन तेन भगवान्पवित्रेण दयांबुधिः । नीरजस्तु भूमितलं क्षणाच्चक्रे कृपावशात्

ആ പവിത്രജലത്താൽ കരുണാസമുദ്രനായ ഭഗവാൻ കൃപാവശനായി ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ഭൂമിതലം നിർമലമാക്കി।

Verse 97

चक्रतीर्थमिति ख्यातं ततः प्रभृति तद्द्विज । जातं त्रैलोक्यविख्यातमघौघध्वंसकृच्छुभम्

അന്നുമുതൽ, ഹേ ദ്വിജാ, അത് ‘ചക്രതീർത്ഥം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായി—ത്രിലോകവിഖ്യാതം, ശുഭപ്രദം, പാപപ്രവാഹനാശകം।

Verse 98

तत्र स्नानेन दानेन विष्णुलोकं व्रजेन्नरः

അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ദാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കും।

Verse 99

ततः स भगवान्भूयो विष्णुशर्माणमच्युतः । कृपया परया युक्त उवाच द्विजवत्सलः

പിന്നീട് ദ്വിജവത്സലനായ, പരമകൃപയാൽ യുക്തനായ ഭഗവാൻ അച്യുതൻ വീണ്ടും വിഷ്ണുശർമയോട് അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 100

श्रीभगवानुवाच । त्वन्नामपूर्विका विप्र मन्मूर्तिरिह तिष्ठतु । विष्णुहरीति विख्याता भक्तानां मुक्तिदायिनी

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വിപ്രാ, നിന്റെ നാമത്തെ മുൻപദമാക്കി എന്റെ മൂർത്തി ഇവിടെ നിലനില്ക്കട്ടെ. ‘വിഷ്ണു-ഹരി’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായി അത് ഭക്തർക്കു മോക്ഷം നൽകുന്നതായിരിക്കും।

Verse 101

अगस्त्य उवाच । इति श्रुत्वा वचो विप्रो वासुदेवस्य बुद्धिमान् । स्वनामपूर्विकां मूर्तिं स्थापयामास चक्रिणः

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—വാസുദേവന്റെ വചനം ശ്രവിച്ച ആ ബുദ്ധിമാൻ ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ നാമം മുൻപദമാക്കി ചക്രധാരിയായ ഭഗവാന്റെ മൂർത്തി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു।

Verse 102

ततः प्रभति विप्रेश शंखचक्रगदाधरः । पीतवासाश्चतुर्बाहुर्नाम्ना विष्णुहरिः स्थितः

അതിനുശേഷം, ഹേ വിപ്രശ്രേഷ്ഠാ, ശംഖ-ചക്ര-ഗദാധാരിയും പീതാംബരധാരിയും ആയ ചതുര്ഭുജപ്രഭു അവിടെ ‘വിഷ്ണു-ഹരി’ എന്ന നാമത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 103

कार्तिके शुक्लपक्षस्य प्रारभ्य दशमी तिथिम् । पूर्णिमामवधिं कृत्वा यात्रा सांवत्सरी भवेत्

കാർത്തിക ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ദശമി തിഥിയിൽ ആരംഭിച്ച് പൗർണ്ണമി വരെ തുടരുന്ന ഈ യാത്ര വാർഷിക വ്രതാചാരമായി ഭവിക്കുന്നു।

Verse 104

चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते । बहुवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते

ചക്രതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനാകുന്നു; ആയിരങ്ങളായ വർഷങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ മഹിമപ്പെടുന്നു।

Verse 105

पितॄनुद्दिश्य यस्तत्र पिंडान्निर्वापयिष्यति । तृप्तास्तु पितरो यान्ति विष्णुलोकं न संशयः

അവിടെ പിതൃങ്ങളെ ഉദ്ദേശിച്ച് ആരെങ്കിലും പിണ്ഡദാനം ചെയ്താൽ, തൃപ്തരായ പിതാക്കൾ വിഷ്ണുലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു—സംശയമില്ല।

Verse 106

चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा विष्णुहरिं विभुम् । सर्वपापक्षयं प्राप्य नाकपृष्ठे महीयते

ചക്രതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭു വിഷ്ണു-ഹരിയെ ദർശിച്ചാൽ, സർവ്വപാപക്ഷയം പ്രാപിച്ച് സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ മഹത്വം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 107

स्वशक्त्या तत्र दानानि दत्त्वा निष्कल्मषो नरः । विष्णुलोके वसेद्धीमान्यावदिन्द्राश्चतुर्दश

അവിടെ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ദാനങ്ങൾ നൽകിയാൽ മനുഷ്യൻ കല്മഷരഹിതനാകും; ജ്ഞാനി പതിനാലു ഇന്ദ്രന്മാരുടെ കാലംവരെ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ വസിക്കും।

Verse 108

अन्यदापि नरस्तत्र चक्रतीथे जितेंद्रियः । दृष्ट्वा सकृद्धरिं देवं सर्वपापैः प्रमुच्यते

മറ്റൊരു സമയത്തും അവിടെ ചക്രതീർത്ഥത്തിൽ ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹമുള്ളവൻ ദേവൻ ഹരിയെ ഒരിക്കൽ മാത്രം ദർശിച്ചാൽ മതി; സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകും।

Verse 109

इति सकलगुणाब्धिर्ध्येयमूर्तिश्चिदात्मा हरिरिह परमूर्त्या तस्थिवान्मुक्तिहेतोः । तमिह बहुलभक्त्या चक्रतीर्थाभिषेकी वसति सुकृतिमूर्त्तिर्योऽर्चयेद्विष्णुलोके

ഇങ്ങനെ സർവ്വഗുണങ്ങളുടെ സമുദ്രവും ധ്യാനയോഗ്യമായ മൂർത്തിയും ചൈതന്യാത്മസ്വരൂപനുമായ ഹരി ഇവിടെ മോക്ഷഹേതുവായി പരമമൂർത്തിയായി വിരാജിക്കുന്നു. ചക്രതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മഹാഭക്തിയോടെ ഇവിടെ അവനെ ആരാധിക്കുന്നവൻ പുണ്യമൂർത്തിയായി വിഷ്ണുലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു।