Adhyaya 8

Verse 1

। लोमश उवाच । तस्करोऽपि पुरा ब्रह्मन्सर्वधर्मबाहिष्कृतः । ब्रह्मघ्नोऽसौ सुरापश्च सुवर्णस्य च तस्करः

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, പണ്ടുകാലത്ത് ഒരു കള്ളൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ സർവ്വധർമ്മത്തിൽ നിന്നു ബഹിഷ്കൃതൻ. അവൻ ബ്രാഹ്മണഹന്താവും, സുരാപാനിയും, സ്വർണ്ണചോറനും ആയിരുന്നു।

Verse 2

लंपटोहि महापाप उत्तमस्त्रीषु सर्वदा । द्यूतकारी सदा मंदः कितवैः सह संगतः

അവൻ കാമലമ്പടനും മഹാപാപിയും ആയിരുന്നു; എപ്പോഴും പരസ്ത്രീകളിൽ ലോളുപൻ. നിത്യവും ചൂതാടുന്നവൻ, മന്ദബുദ്ധി, വഞ്ചകരോടൊപ്പം സങ്കരിച്ചവൻ।

Verse 3

एकदा क्रीडता तेन हारितं द्यूतमद्भुतम् । कितवैर्मर्द्यमानो हि तदा नोवाच किञ्चन

ഒരിക്കൽ അവൻ കളിക്കുമ്പോൾ അത്ഭുതമായ ചൂതാട്ടത്തിൽ വലിയ തോൽവി സംഭവിച്ചു। ചൂതന്മാർ അടിച്ചമർത്തിയിട്ടും അപ്പോൾ അവൻ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല।

Verse 4

पीडितोऽप्यभवत्तूष्णीं तैरुक्तः पापकृत्तमः । द्यूते त्वया च तद्द्रव्यं हारितं किं प्रयच्छसि

പീഡിതനായിട്ടും അവൻ മൗനമായി നിന്നു. അപ്പോൾ അവർ ആ മഹാപാപിയോട് പറഞ്ഞു—“ചൂതാട്ടത്തിൽ നീ ആ ധനം നഷ്ടപ്പെടുത്തി; ഇനി എന്ത് നൽകും?”

Verse 5

नो वा तत्कथ्यतां शीघ्रं याथातथ्येन दुर्मते । यद्धारितं प्रयच्छामि रात्रावित्यब्रवीच्च सः

അവർ പറഞ്ഞു—“അല്ലെങ്കിൽ, വേഗം യഥാർത്ഥം പറഞ്ഞുതരുക, ദുർബുദ്ധിയേ!” അവൻ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ നഷ്ടപ്പെടുത്തിയതു രാത്രി അടയ്ക്കാം.”

Verse 6

तैर्मुक्तस्तेन वाक्येन गतास्ते कितवादयः । तदा निशीथसमये गतोऽसौ शिवमंदिरम्

അവന്റെ വാക്കിനെ ആശ്രയിച്ച് അവർ അവനെ വിട്ടയച്ചു; ചൂതാട്ടക്കാർ മുതലായവർ പോയി. പിന്നെ അർദ്ധരാത്രിയിൽ അവൻ ശിവമന്ദിരത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 7

शिरोधिरुह्य शम्भोश्च घण्टामादातुमुद्यतः । तावत्कैलासशिखरे शंभुः प्रोवाच किंकरान्

ശംഭുവിന്റെ (ലിംഗത്തിന്റെ) ശിരസ്സിൽ കയറി അവൻ മണി എടുക്കാൻ ഉത്സുകനായി. അതേസമയം കൈലാസശിഖരത്തിൽ ശംഭു തന്റെ കിങ്കരന്മാരോട് പറഞ്ഞു.

Verse 8

अनेन यत्कृतं चाद्य सर्वेषामधिकं भुवि । सर्वेषामेव भक्तानां वरिष्ठोऽयं च मत्प्रियः

“ഇന്ന് ഇവൻ ചെയ്തതു ഭൂമിയിൽ എല്ലാവരിലും മീതെയാണ്. സത്യമായി, എല്ലാ ഭക്തന്മാരിലും ഇവൻ ശ്രേഷ്ഠൻ; എനിക്കു അത്യന്തം പ്രിയനും.”

Verse 9

इति प्रोक्त्वान यामास वीरभद्रादिभिर्गणैः । ते सर्वे त्वरिता जग्मुः कैलासाच्छिववल्लभात्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവാധിദേവൻ ശിവൻ വീരഭദ്രാദി ഗണങ്ങളെ അയച്ചു. ശിവന് പ്രിയമായ കൈലാസത്തിൽ നിന്ന് അവർ എല്ലാവരും വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 10

सर्वैर्डमरुनादेन नादितं भुवनत्रयम् । तान्दृष्ट्वा सहसोत्तीर्य तस्करोसौ दुरात्मवान् । लिंगस्य मस्तकात्सद्यः पलायनपरोऽभवत्

എല്ലാവരുടെയും ഡമരുനാദം മൂലം ത്രിഭുവനവും മുഴങ്ങി. അവരെ കണ്ട ഉടൻ ആ ദുഷ്ടനായ കള്ളൻ ലിംഗത്തിന്റെ ശിരസ്സിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്ന് ഇറങ്ങി, ഉടൻ തന്നെ ഓടിപ്പോകാൻ ഒരുങ്ങി.

Verse 11

पलायमानं तं दृष्ट्वा वीरभद्रः समाह्वयत्

അവൻ ഓടിപ്പോകുന്നത് കണ്ട വീരഭദ്രൻ അവനെ വിളിച്ചു. കോപത്തോടെ “നിർത്തു, നിർത്തു!” എന്ന് ഉച്ചത്തിൽ പറഞ്ഞു.

Verse 12

कस्माद्विभेपि रे मन्द देवदेवो महेस्वरः । प्रसन्नस्तव जातोद्य उदारचरितो ह्यसौ

“എ മന്ദബുദ്ധിയേ! നീ എന്തിന് ഭയപ്പെടുന്നു? ദേവദേവനായ മഹേശ്വരൻ ഇന്ന് നിന്നിൽ പ്രസന്നനായിരിക്കുന്നു; അവൻ സത്യത്തിൽ ഉദാരചരിതനാണ്.”

Verse 13

इत्युक्त्वा तं विमाने च कृत्वा कैलासमाययौ । पार्षदो हि कृतस्तेन तस्करो हि महात्मना

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവനെ വിമാനത്തിൽ ഇരുത്തി കൈലാസത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. ആ മഹാത്മാവായ പ്രഭു ആ കള്ളനെ തന്റെ പാർഷദനാക്കി.

Verse 14

तस्माद्भाव्या शिवे भक्तिः सर्वेषामपि देहिनाम् । पशवोऽपि हि पूज्याः स्युः किं पुनर्मानवाभुवि

അതുകൊണ്ട് ദേഹധാരികളായ എല്ലാവരും ശിവഭക്തി വളർത്തണം. ശിവസംബന്ധം കൊണ്ടു മൃഗങ്ങളും പൂജ്യരാകുന്നുവെങ്കിൽ, ഭൂമിയിലെ മനുഷ്യർ എത്ര അധികം പൂജ്യരാകും!

Verse 15

ये तार्किकास्तर्कपरास्तथ मीमांसकाश्च ये । अन्योन्यवादिनश्चान्ये चान्ये वात्मवितर्ककाः

തർക്കത്തിൽ ആസക്തരായ താർക്കികരും, മീമാംസകരും; മറ്റുചിലർ പരസ്പരം വാദിക്കുന്നവർ, ഇനിയും ചിലർ ആത്മവിചാരത്തിൽ തർക്കിക്കുന്നവർ—

Verse 16

एकवाक्यं न कुर्वंति शिवार्चनबहिष्कृताः । तर्को हि क्रियते यैश्च तेसर्वे किं शिवं विना

ശിവാരാധനയെ ഒഴിവാക്കുന്നവർ ഏകവാക്യമായി—ഏകനിർണ്ണയമായി—ചേരുന്നില്ല. വെറും തർക്കവാദം നടത്തുന്നവർ, ശിവനില്ലാതെ അവർ എല്ലാവരും എന്ത്?

Verse 17

तथा किं बहुनोक्तेन सर्वेऽपि स्थिरजंगमाः । प्राणिनोऽपि हि जायंते केवलं लिंगधारिणः

കൂടുതൽ പറഞ്ഞാൽ എന്ത് പ്രയോജനം? സ്ഥാവര-ജംഗമമായ എല്ലാ പ്രാണികളും സത്യത്തിൽ ലിംഗധാരികളായിട്ടേ ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 18

पिण्डीयुक्तं यता लिंगं स्थापितं च यथाऽभवत् । तथा नरा लिंगयुक्ताः पिण्डीभूतास्तता स्त्रियः

പിണ്ഡി/പീഠികയോടുകൂടി ലിംഗം എങ്ങനെ സ്ഥാപിതമായോ, അതുപോലെ പുരുഷർ ലിംഗയുക്തർ; സ്ത്രീകൾ തദനുസരിച്ച് പിണ്ഡീ-സ്വരൂപിണികൾ, ആധാരസ്വരൂപിണികൾ.

Verse 19

शिवशक्तियुतं सर्वं जगदेतच्चराचरम् । तं शिवं मौढ्यतस्त्यक्त्वा मूढाश्चान्यं भजंति ये

ഈ സകല ചരാചര ലോകവും ശിവശക്തിയാൽ വ്യാപ്തമാണ്. മോഹവശാൽ ആ ശിവനെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റൊരാളെ ഭജിക്കുന്നവർ സത്യത്തിൽ മൂഢരാണ്.

Verse 20

धर्ममात्यंतिकं तुच्छं नश्वरं क्षणभंगुरम् । यो विष्णुः स शिवो ज्ञेयो यः शिवो विष्णुरेव सः

പേരിൽ മാത്രം ‘അത്യന്തിക’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ലൗകികധർമ്മം തുച്ഛവും നശ്വരവും ക്ഷണഭംഗുരവുമാണ്. അറിയുക—വിഷ്ണുവേ ശിവൻ; ശിവനേ വിഷ്ണു.

Verse 21

पीठिका विष्णुरूपं स्याल्लिंगरूपी महेश्वरः । तस्माल्लिंगार्चनं श्रेष्ठं सर्वेषामपि वै द्विजाः

പീഠിക വിഷ്ണുരൂപവും മഹേശ്വരൻ ലിംഗരൂപവുമാണ്. അതിനാൽ, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ലിംഗാർചന എല്ലാവർക്കും നിശ്ചയമായും ശ്രേഷ്ഠം.

Verse 22

ब्रह्मा मणिमयं लिंगं पूजयत्यनिशं शुभम् । इन्द्रो रत्नमयं लिंगं चन्द्रो मुक्तामयं तथा

ബ്രഹ്മാവ് നിരന്തരം ശുഭമായ മണിമയ ലിംഗത്തെ പൂജിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രൻ രത്നമയ ലിംഗത്തെയും, ചന്ദ്രനും മുക്താമയ (മുത്തുമയ) ലിംഗത്തെയും പൂജിക്കുന്നു.

Verse 23

भानुस्ताम्रमयं लिंगं पूजयत्यनिशं शुभम् । रौक्मं लिंगं कुबेरश्च पाशी चारक्तमेव च

ഭാനു (സൂര്യൻ) നിരന്തരം ശുഭമായ താമ്രമയ ലിംഗത്തെ പൂജിക്കുന്നു. കുബേരൻ സ്വർണമയ ലിംഗത്തെയും, പാശീ (വരുണൻ) രക്തവർണ്ണ ലിംഗത്തെയും പൂജിക്കുന്നു.

Verse 24

यमो नीलमयं लिंगं राजतं नैरृतस्तथा । काश्मीरं पवनो लिंगमर्चयत्यनिशं विभोः

യമൻ നീലമയ ലിംഗത്തെ പൂജിക്കുന്നു; നൈഋതനും വെള്ളി ലിംഗത്തെ അർച്ചിക്കുന്നു. പവനദേവൻ വിഭുവായ ശിവന്റെ കാശ്മീരവർണ്ണ (കേസരി) ലിംഗത്തെ നിരന്തരം ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 25

एवं ते लिंगिताः सर्वे लोकपालाः सवासवाः । तथा सर्वेऽपि पाताले गंधर्वाः किंनरैः सह

ഇങ്ങനെ വസുക്കളോടുകൂടിയ എല്ലാ ലോകപാലകരും ലിംഗഭക്തിയാൽ ലിംഗിതരായിരിക്കുന്നു. അതുപോലെ പാതാളത്തിലും കിന്നരന്മാരോടുകൂടിയ എല്ലാ ഗന്ധർവരും അതേ ഭക്തിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 26

दैत्यानां वैष्णवाः केचित्प्रह्लादप्रमुखा द्विजाः । तथाहि राक्षसानां च विभीषणपुरोगमाः

ഹേ ദ്വിജാ! ദൈത്യരിൽ ചിലർ വൈഷ്ണവഭക്തരാണ്—അവരിൽ പ്രഹ്ലാദൻ പ്രധാനൻ. അതുപോലെ രാക്ഷസരിലും വിഭീഷണന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഭക്തർ ഉണ്ട്.

Verse 27

बलिश्च नमुचिश्चैव हिरण्यकशिपुस्तथा । वृषपर्वा वृषश्चैव संह्रादो बाण एव च

ബലിയും നമുചിയും, അതുപോലെ ഹിരണ്യകശിപുവും; വൃഷപർവയും വൃഷനും; സംഹ്രാദനും ബാണനും—ഇവർ ഇവിടെ പ്രസിദ്ധരായി പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 28

एते चान्ये च बहवः शिष्याः शुक्रस्य धीमतः । एवं शिवार्चनरताः सर्वे ते दैत्यदानवाः

ഇവരും മറ്റും അനേകരും ധീമാനായ ശുക്രാചാര്യന്റെ ശിഷ്യരായിരുന്നു. ഇങ്ങനെ ആ ദൈത്യദാനവന്മാർ എല്ലാവരും ശിവാർച്ചനയിൽ സദാ ലീനരായിരുന്നു.

Verse 29

राक्षसा एव ते सर्वे शिवपूजान्विताः सदा । हेतिः प्रहेतिः संयातिर्विघसः प्रघसस्तथा

അവർ എല്ലാവരും രാക്ഷസന്മാരായിരുന്നു; നിത്യം ശിവപൂജയിൽ നിരതരായിരുന്നു—ഹേതി, പ്രഹേതി, സംയാതി, വിഘസ, പ്രഘസ എന്നിവരും।

Verse 30

विद्युज्जिह्वस्तीक्ष्णदंष्ट्रो धूम्राक्षो भीमविक्रमः । माली चैव सुमाली च माल्यवानतिभीषमः

വിദ്യുജ്ജിഹ്വ, തീക്ഷ്ണദംഷ്ട്ര, ധൂമ്രാക്ഷ—ഭീമവിക്രമികൾ; കൂടാതെ മാലി, സുമാലി, അതിഭീഷണനായ മാല്യവാൻ।

Verse 31

विद्युत्कैशस्तडिज्जिह्वो रावणश्च महाबलः । कुंभकर्णो दुराधर्षो वेगदर्शी प्रतापवान्

വിദ്യുത്കൈശ, തടിജ്ജിഹ്വ, മഹാബലനായ രാവണൻ; കൂടാതെ ദുരാധർഷനായ കുംഭകർണൻ, പ്രതാപവാനായ വേഗദർശി।

Verse 32

एते हि राक्षसाः श्रेष्ठा शिवार्चनरताः सदा । लिंगमभ्यर्च्य च सदा सिद्धिं प्राप्ताः पुरा तु ते

ഇവർ രാക്ഷസന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠർ; നിത്യം ശിവാർചനയിൽ നിരതർ. ലിംഗത്തെ തുടർച്ചയായി അഭ്യർചിച്ച് അവർ പൂർവകാലത്ത് സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു।

Verse 33

रावणेन तपस्तप्तं सर्वेषामपि दुःखहम् । तपोधिपो महादेवस्तुतोष च तदा भृशम्

രാവണൻ ചെയ്ത തപസ്സ് എല്ലാവർക്കും ദുഃഖകരമായിരുന്നു; എങ്കിലും തപോധിപനായ മഹാദേവൻ അപ്പോൾ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി।

Verse 34

वरान्प्रायच्छत तदा सर्वेषामपि दुर्लभान् । ज्ञानं विज्ञानसहितं लब्धं तेन सदाशिवात्

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ എല്ലാവർക്കും ദുർലഭമായ വരങ്ങൾ പ്രസാദിച്ചു. രാവണൻ സദാശിവനിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനവും വിജ്ഞാനവും (അനുഭവസഹിതമായ ബോധം) പ്രാപിച്ചു.

Verse 35

अजेयत्वं च संग्रामे द्वैगुण्यं शिरसामपि । पंचवक्त्रो महा देवो दशवक्त्रोऽथ रावणः

അവൻ യുദ്ധത്തിൽ അജേയത്വവും, ശിരസ്സുകളുടെ ദ്വിഗുണത്വവും കൂടി നേടി. മഹാദേവൻ പഞ്ചവക്ത്രൻ; അപ്പോൾ രാവണൻ ദശവക്ത്രനായി.

Verse 36

देवानृषीन्पितॄंश्चैव निर्जित्य तपसा विभुः । महेशस्य प्रसादाच्च सर्वेषामधिकोऽभवत्

തപസ്സിന്റെ ബലത്തിൽ ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും പിതൃകളെയും പോലും ജയിച്ച ആ മഹാബലൻ മഹേശന്റെ പ്രസാദത്താൽ എല്ലാവരിലും ശ്രേഷ്ഠനായി.

Verse 37

राजा त्रिकूटाधिपतिर्महेशेन कृतो महान् । सर्वेषां राक्षसानां च परमासनमास्तितः

ആ രാജാവ്—ത്രികൂടാധിപതി—മഹേശൻ അത്യന്തം മഹാനാക്കി; പിന്നെ എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരിലും പരമാസനത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായി.

Verse 38

तपस्विनां परीक्षायै यदृषीणां विहिंसनम् । कृतं तेन तदा विप्रा रावणेन तपस्विना

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, തപസ്വികളുടെ തപസ്സിനെ പരീക്ഷിക്കാനായി ആ തപസ്വിയായ രാവണൻ അന്ന് ഋഷിമാരോട് ചെയ്ത ഏതു ഹിംസയും ഉപദ്രവവും അതേ ലക്ഷ്യത്താലായിരുന്നു.

Verse 39

अजेयो हि महाञ्जातो रावणो लोकरावणः । सृष्ट्यंतरं कृतं येन प्रसादाच्छंकरस्य च

നിശ്ചയമായും രാവണൻ—‘ലോകഭയങ്കരൻ’—മഹാബലവാനായി അജേയനായി ജനിച്ചു; ശങ്കരന്റെ പ്രസാദത്താൽ സൃഷ്ടിവ്യവസ്ഥയിൽ പോലും മാറ്റം വരുത്തി.

Verse 40

लोकपाला जितास्तेन प्रतापेन तपस्विना । ब्रह्मापि विजितो येन तपसा परमेण हि

ആ തപസ്വിയുടെ പ്രതാപവും തേജസ്സും കൊണ്ട് ലോകപാലന്മാർ കീഴടങ്ങി; അവന്റെ പരമതപസ്സാൽ ബ്രഹ്മാവും പോലും വശനായി.

Verse 41

अमृतांशुकरो भूत्वा जितो येन शशी द्विजाः । दाहकत्वाज्जितो वह्निरीशः कैलासतोलनात्

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! അമൃതസമമായ കിരണങ്ങൾ പകരുന്ന ചന്ദ്രനും അവനാൽ വശമായി; ദഹനശക്തിയിൽ അഗ്നിയും കീഴടങ്ങി; കൈലാസം ഉയർത്തിയതിലൂടെ ഈശ്വരനെയും അവൻ വെല്ലുവിളിച്ചു.

Verse 42

ऐश्वर्येण जितश्चेन्द्रो विष्णुः सर्वगतस्तथा । लिंगार्चनप्रसादेन त्रैलोक्यं च वशीकृतम्

ഐശ്വര്യബലത്താൽ ഇന്ദ്രനും കീഴടങ്ങി, അതുപോലെ സർവ്വവ്യാപിയായ വിഷ്ണുവും; ലിംഗാർചനയുടെ പ്രസാദത്താൽ ത്രിലോകവും വശമായി.

Verse 43

तदा सर्वे सुरगणा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । मेरुपृष्ठं समासाद्य सुमंत्रं चक्रिरे तदा

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാ-വിഷ്ണുമാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും മേരു പർവതത്തിന്റെ പൃഷ്ഠഭാഗം (ശിഖരപ്രദേശം) പ്രാപിച്ച്, അവിടെ മംഗളകരമായ മന്ത്രാനുഷ്ഠാനം നടത്തി.

Verse 44

पीडिताः स्मो रावणेन तपसा दुष्करेण वै । गोकर्णाख्ये गिरौ देवाः श्रूयतां परमाद्भुतम्

ഹേ ദേവന്മാരേ! ഗോകർണ്ണ പർവ്വതത്തിൽ രാവണന്റെ കഠിനമായ തപസ്സினால் ഞങ്ങൾ പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അത്യന്തം അത്ഭുതകരമായ ഇത് കേട്ടാലും.

Verse 45

साक्षाल्लिंगार्चनं येन कृतमस्ति महात्मना । ज्ञानज्ञेयं ज्ञानगम्यं यद्यत्परममद्भुतम् । तत्कृतं रावणेनैव सर्वेषां दुरतिक्रमम्

ആ മഹാത്മാവ് സാക്ഷാൽ ശിവലിംഗത്തെ പൂജിച്ചു. ജ്ഞാനത്താൽ അറിയേണ്ടതും ജ്ഞാനത്താൽ പ്രാപിക്കേണ്ടതുമായ അത്ഭുതകരമായതെല്ലാം രാവണൻ സാധിച്ചു.

Verse 46

वैराग्यं परमास्थाय औदार्यं च ततोऽधिकम् । तेनैव ममता त्यक्ता रावणेन महात्मना

പരമമായ വൈരാഗ്യത്തെയും അതിലുപരി ഔദാര്യത്തെയും കൈക്കൊണ്ട് ആ മഹാത്മാവായ രാവണൻ മമതയെ ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 47

संवत्सरसहस्राच्च स्वशिरो हि महाभुजः । कृत्त्वा करेण लिंगस्य पूजनार्थं समर्पयत्

ആയിരം വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, ആ മഹാബാഹു സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് തന്റെ ശിരസ്സ് ഛേദിച്ച് ശിവലിംഗപൂജയ്ക്കായി സമർപ്പിച്ചു.

Verse 48

रावणस्य कबंधं च तदग्रे च समीपतः । योगधारणया युक्तं परमेण समाधिना

രാവണന്റെ തലയില്ലാത്ത ഉടൽ (കബന്ധം) അവിടെത്തന്നെ മുന്നിൽ യോഗധാരണയോടെ പരമമായ സമാധിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്തു.

Verse 49

लिंगे लयं समाधाय कयापि कलया स्थितम् । अन्यच्छिरोविवृश्च्यैवं तेनापि शिवपूजनम् । कृतं नैवान्यमुनिना तथा चैवापरेणहि

ലിംഗത്തിൽ തന്റെ ചൈതന്യം ലയിപ്പിച്ച്, ഏതോ ദിവ്യകലയുടെ ബലത്തിൽ അവൻ അവിടെ തന്നെ സ്ഥിരനായി നിലകൊണ്ടു. പിന്നെ അതേവിധം മറ്റൊരു ശിരസ്സും ഛേദിച്ച്, വീണ്ടും ശിവപൂജ ചെയ്തു—ഇത്തരം കർമ്മം മറ്റൊരു മുനിയും, മറ്റാരും ചെയ്തിട്ടില്ല.

Verse 50

एवं शिरांस्येव बहूनि तेन समर्पितान्येव शिवार्चनार्थे । भूत्वा कबंधो हि पुनः पुनश्च शिवोऽसौ वरदो बभूव

ഇങ്ങനെ ശിവാരാധനയ്ക്കായി അവൻ അനേകം ശിരസ്സുകൾ സമർപ്പിച്ചു. അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും കബന്ധനായി (ശിരസ്സില്ലാത്തവനായി) ആയിട്ടും, ആ ശിവൻ തന്നേ അവനു വരദാതാവായി ഭവിച്ചു.

Verse 51

मया विनासुरस्तत्र पिंडीभूतेन वै पुरा । वरान्वरय पौलस्त्य यथेष्टं तान्ददाम्यहम्

മുമ്പ് ഞാൻ അവിടെ പിണ്ഡീഭൂത രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായിരുന്നപ്പോൾ, എന്നെ കൂടാതെ അവിടെ ഒരു അസുരനും നിലനിൽക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഹേ പൗലസ്ത്യ, വരങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുക; നിനക്കിഷ്ടമുള്ളതുപോലെ ഞാൻ നൽകും.

Verse 52

रावणेन तदा चोक्तः शिवः परममंगलः । यदि प्रसन्नो भगवन्देयो मे वर उत्तमः

അപ്പോൾ രാവണൻ പരമമംഗളനായ ശിവനോട് പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ, നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ എനിക്ക് ഉത്തമമായ വരം ദയചെയ്യുക.”

Verse 53

न कामयेऽन्यं च वरमाश्रये त्वत्पदांबुजम् । यथा तथा प्रदातव्यं यद्यस्ति च कृपा मयि

“എനിക്ക് മറ്റൊരു വരവും വേണ്ട; ഞാൻ നിങ്ങളുടെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു. എനിക്കു മേൽ കൃപയുണ്ടെങ്കിൽ, നിങ്ങൾക്ക് യുക്തമെന്നു തോന്നുന്ന വിധത്തിൽ തന്നേ ദയചെയ്യുക.”

Verse 54

तदा सदाशिवेनोक्तो रावणो लोकरावणः । मत्प्रसादाच्च सर्वं त्वं प्राप्स्यसे मनसेप्सितम्

അപ്പോൾ സദാശിവൻ ലോകഭീതികരനായ രാവണനോട് അരുളിച്ചെയ്തു—“എന്റെ പ്രസാദത്താൽ നീ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്ന എല്ലാം നിശ്ചയമായി പ്രാപിക്കും।”

Verse 55

एवं प्राप्तं शिवात्सर्वं रावणेन सुरेश्वराः । तस्मात्सर्वैर्भवद्भिश्च तपसा परमेण हि

ഹേ സുരേശ്വരന്മാരേ! ഇങ്ങനെ രാവണൻ ശിവനിൽ നിന്ന് എല്ലാം പ്രാപിച്ചു; അതുകൊണ്ട് നിങ്ങളൊക്കെയും പരമതപസ്സു നിശ്ചയമായി അനുഷ്ഠിക്കണം।

Verse 56

विजेतव्यो रावणोयमिति मे मनसि स्थितम् । ्च्युतस्य वचः श्रुत्वा ब्रह्माद्या देवतागणाः

“ഈ രാവണനെ ജയിക്കണം”—എന്ന് എന്റെ മനസ്സിൽ നിശ്ചയം ഉറച്ചു. ച്യുതന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ബ്രഹ്മാദി ദേവഗണങ്ങൾ ആലോചനയിൽ ഏർപ്പെട്ടു।

Verse 57

चिंतामापेदिरे सर्वे चिरं ते विषयान्विताः । ब्रह्मापि चेंद्रियग्रस्तः सुता रमितुमुद्यतः

വിഷയാസക്തിയിൽ ദീർഘകാലം ബന്ധിതരായ അവർ എല്ലാവരും ആശങ്കയിൽ വീണു; ഇന്ദ്രിയാധീനനായ ബ്രഹ്മാവും സ്വന്തം പുത്രിയോടു രമിക്കാൻ ഉത്സുകനായി।

Verse 58

इंद्रो हि जारभावाच्च चंद्रो हि गुरुतल्पगः । यमः कदर्यभावाच्च चंचलत्वात्सदागतिः

ഇന്ദ്രൻ ജാരഭാവം മൂലം, ചന്ദ്രൻ ഗുരുതൽപഗത്വം മൂലം, യമൻ കദര്യഭാവം മൂലം—ഇങ്ങനെ ചാഞ്ചല്യത്താൽ അവർ എപ്പോഴും പതനത്തിലേക്ക് വഴുതുന്നു।

Verse 59

पावकः सर्वभक्षित्वात्तथान्ये देवतागणाः । अशक्ता रावणं जेतुं तपसा च विजृंभितम्

സർവ്വഭക്ഷകനായ പാവകൻ (അഗ്നി)യും മറ്റ് ദേവഗണങ്ങളും, തപസ്സാൽ അത്യന്തം പ്രബലനായ റാവണനെ ജയിക്കാൻ അശക്തരായി.

Verse 60

शैलादो हि महातेजा गणश्रेष्ठः पुरातनः । बुद्धि मान्नीतिनिपुणो महाबलपराक्रमी

ശൈലാദൻ മഹാതേജസ്സുള്ളവൻ, പുരാതനനും ഗണങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും; ബുദ്ധിമാനും നയനിപുണനും മഹാബല-പരാക്രമശാലിയും ആയിരുന്നു.

Verse 61

शिवप्रियो रुद्ररूपी महात्मा ह्युवाच सर्वानथ चेंद्रमुख्यान् । कस्माद्यूयं संभ्रमादागताश्च एतत्सर्वं कथ्यतां विस्तरेण

ശിവപ്രിയനും രുദ്രരൂപിയുമായ മഹാത്മാവ് ഇന്ദ്രപ്രമുഖരായ എല്ലാവരോടും പറഞ്ഞു—“നിങ്ങൾ ഇങ്ങനെ കലക്കത്തോടെയും അതിവേഗത്തോടെയും എന്തുകൊണ്ട് വന്നിരിക്കുന്നു? എല്ലാം വിശദമായി പറയുക.”

Verse 62

नंदिना च तदा सर्वे पृष्टाः प्रोचुस्त्वरान्विताः

അപ്പോൾ നന്ദി ചോദിച്ചതോടെ, അവർ എല്ലാവരും അത്യാവശ്യബോധത്തോടെ ഒരുമിച്ച് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 63

देवा ऊचुः । रावणेन वयं सर्वे निर्जिता मुनिभिः सह । प्रसादयितुमायाताः शिवं लोकेश्वरेश्वरम्

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—“മുനികളോടുകൂടി ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും രാവണനാൽ പരാജിതരായി. ലോകേശ്വരന്മാരുടെയും ഈശ്വരനായ ശിവനെ പ്രസന്നനാക്കാൻ ഞങ്ങൾ വന്നിരിക്കുന്നു.”

Verse 64

प्रहस्य भगवान्नंदी ब्रह्माणं वै ह्युवाच ह । क्व यूयं क्व शिवः शंभुस्तपसा परमेण हि । द्रष्टव्यो हृदि मध्यस्थः सोऽद्य द्रष्टुं न पार्यते

പുഞ്ചിരിയോടെ ഭഗവാൻ നന്ദി ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു— “നിങ്ങൾ എവിടെ, ശിവൻ ശംഭു എവിടെ! അദ്ദേഹം പരമതപസ്സാൽ ഹൃദയമദ്ധ്യത്തിൽ വസിച്ച് ദർശനീയൻ; എന്നാൽ ഇന്ന് നിങ്ങള്ക്ക് അവനെ ദർശിക്കാനാവുന്നില്ല।”

Verse 65

यावद्भावा ह्यनेकाश्च इंद्रियार्थास्तथैव च । यावच्च ममताभावस्तावदीशो हि दुर्लभः

മനം പലഭാവങ്ങളിലേക്കു ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കയും, ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ നിലനിൽക്കയും, ‘എന്റെത്’ എന്ന മമത തുടരുകയും ചെയ്യുന്നിടത്തോളം— ഈശ്വരപ്രാപ്തി സത്യത്തിൽ ദുർലഭമാണ്।

Verse 66

जितेंद्रियाणां शांतानां तन्निष्ठानां महात्मनाम् । सुलभो लिंगरूपी स्याद्भवतां हि सुदुर्लभः

ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച് ശാന്തരായി തത്ത്വത്തിൽ അചഞ്ചലനിഷ്ഠയുള്ള മഹാത്മാക്കൾക്ക് ലിംഗരൂപനായ ഈശ്വരൻ സുലഭൻ; എന്നാൽ നിങ്ങള്ക്ക് അദ്ദേഹം അത്യന്തം ദുർലഭൻ।

Verse 67

तदा ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च विपश्चितः । प्रणम्य नंदिनं प्राहुः कस्मात्त्वं वानराननः । तत्सर्वं कथयान्यं च रावणस्य तपोबलम्

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരും ജ്ഞാനികളായ ഋഷിമാരും നന്ദിയെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു— “നിനക്ക് വാനരമുഖം എന്തുകൊണ്ട്? അതെല്ലാം ഞങ്ങളോട് പറയുക; കൂടാതെ രാവണന്റെ തപോബലവും വിവരിക്കുക।”

Verse 68

नंदीश्वर उवाच । कुबेरोऽधिकृतस्तेन शंकरेण महात्मना । धनानामादिपत्ये च तं द्रष्टुं रावणोऽत्र वै

നന്ദീശ്വരൻ പറഞ്ഞു— “മഹാത്മാവായ ശങ്കരൻ കുബേരനെ ധനങ്ങളുടെ അധിപതിയായി നിയമിച്ചു. അവനെ ദർശിക്കാനാണ് ഇവിടെ രാവണനും വന്നത്।”

Verse 69

आगच्छत्त्वरया युक्तः समारुह्य स्ववाहनम् । मां दृष्ट्वा चाब्रवीत्क्रुद्धः कुबेरो ह्यत्र आगतः

അവൻ അതിവേഗം തന്റെ വാഹനത്തിൽ കയറി എത്തി. എന്നെ കണ്ട ഉടൻ ക്രോധത്തോടെ പറഞ്ഞു— “കുബേരൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു!”

Verse 70

त्वया दृष्टोऽथ वात्रासौ कथ्यतामविलंबितम् । किं कार्यं धनदेनाद्य इति पृष्टो मया हि सः

അവൻ പറഞ്ഞു— “നീ അവനെ കണ്ടോ ഇല്ലയോ? വൈകാതെ പറയുക.” അപ്പോൾ ഞാൻ ചോദിച്ചു— “ഇന്ന് ധനദൻ (കുബേരൻ) കൂടെ നിനക്ക് എന്ത് കാര്യം?”

Verse 71

तदोवाच महातेजा रावणो लोकरावणः । मय्यश्रद्धान्वितो भूत्वा विषयात्मा सुदुर्मदः

അപ്പോൾ മഹാതേജസ്സുള്ള, ലോകങ്ങളെ വിറപ്പിക്കുന്ന രാവണൻ, എന്നോടുള്ള ശ്രദ്ദ നഷ്ടപ്പെടുത്തി, വിഷയാസക്തനായി, അത്യന്തം അഹങ്കാരത്തോടെ സംസാരിച്ചു।

Verse 72

शिक्षापयितुमारब्धो मैवं कार्यमिति प्रभो । यथाहं च श्रिया युक्त आढ्योऽहं बलवानहम् । तथा त्वं भव रे मूढ मा मूढत्वमुपार्जय

എന്നെ ‘പഠിപ്പിക്കാൻ’ തുടങ്ങി അവൻ പറഞ്ഞു— “പ്രഭോ, ഇങ്ങനെ ചെയ്യരുത്. ഞാൻ ശ്രീസമ്പന്നനും ധനവാനും ബലവാനുമാണ്; അതുപോലെ നീയും ആകുക, ഹേ മൂഢാ! മൂഢത്വം കൂട്ടിക്കൂട്ടരുത്.”

Verse 73

अहं मूढः कृतस्तेन कुबेरेण महात्मना । मया निराकृतो रोषात्तपस्तेपे स गुह्यकः

“ആ മഹാത്മാവായ കുബേരൻ എന്നെ മൂഢനാക്കി. കോപത്തിൽ ഞാൻ അവനെ നിരസിച്ചപ്പോൾ, ഗുഹ്യകരുടെ അധിപൻ അവൻ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.”

Verse 74

कुबेरः स हि नंदिन्किमागतस्तव मंदिरम् । दीयतां च कुबेरोद्य नात्र कार्या विचारणा

ഹേ നന്ദിൻ, ആ കുബേരൻ നിന്റെ മന്ദിരത്തിലേക്ക് എന്തിനാണ് വന്നത്? ഇന്നുതന്നെ കുബേരനെ ഏൽപ്പിക്കൂ—ഇവിടെ ആലോചന വേണ്ട।

Verse 75

रावणस्य वचः श्रुत्वा ह्यवोचं त्वरितोऽप्यहम् । लिंगकोसि महाभाग त्वमहं च तथाविधः

രാവണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഞാൻ ഉടൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ, നീ ‘ലിംഗക’ ആകുന്നു; ഞാനും അതുപോലെ തന്നെയാണ്।

Verse 76

उभयोः समनां ज्ञात्वा वृथा जल्पसि दुर्मते । यथोक्तः स त्ववादीन्मां वदनार्थे बलोद्धतः

ഞങ്ങൾ ഇരുവരും സമമാണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും, ഹേ ദുർമതേ, നീ വ്യർത്ഥമായി പുച്ഛിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ബലഗർവത്തിൽ വീർപ്പിച്ചവൻ വെറും വാദത്തിനായി എന്നോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 77

यथा भवद्भिः पृष्टोऽहं वदनार्थे महात्मभिः । पुरावृत्तं मया प्रोक्तं शिवार्चनविधेः फलम् । शिवेन दत्तं सालूप्यं न गृहीतं मया तदा

ഹേ മഹാത്മാക്കളേ, നിങ്ങൾ എന്നോട് പറയാൻ ചോദിച്ചതുപോലെ ഞാൻ പുരാവൃത്തം—ശിവാർചനവിധിയുടെ ഫലം—വിവരിച്ചു. ശിവൻ നൽകിയ സാലൂപ്യം ഞാൻ അന്ന് സ്വീകരിച്ചില്ല।

Verse 78

याचितं च मया शंभोर्वदनं वानरस्य च । शिवेन कृपया दत्तं मम कारुण्यशालिना

കൂടാതെ ഞാൻ ശംഭുവിനോട് വാനരമുഖം അപേക്ഷിച്ചു; കരുണാനിധിയായ ശിവൻ ദയയാൽ അത് എനിക്ക് നൽകി।

Verse 79

निराभिमानिनो ये च निर्दभा निष्परिग्रहाः । शंभोः प्रियास्ते विज्ञेया ह्यन्ये शिववबहिष्कृताः

അഹങ്കാരരഹിതരും ദംഭരഹിതരും അപരിഗ്രഹികളും ആയവർ ശംഭുവിന് പ്രിയരെന്നു അറിയുക; മറ്റുള്ളവർ ശിവാനുഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് ബഹിഷ്കൃതർ.

Verse 80

तथावदन्मया सार्द्धं रावणस्तपसो बलात् । मया च याचितान्येव दश वक्त्राणि धीमता

ഞാൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, തപോബലത്താൽ രാവണൻ (പ്രഭാവം കാണിച്ചു/പ്രത്യക്ഷനായി); ആ ധീമാൻ എന്നോടു പത്ത് മുഖങ്ങൾ അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 81

उपहासकरं वाक्यं पौलस्त्यस्य तदा सुराः । मया तदा हि शप्तोऽसौ रावणो लोकरावणः

ഹേ ദേവന്മാരേ! അപ്പോൾ പൗലസ്ത്യൻ (രാവണൻ) പറഞ്ഞ പരിഹാസവാക്ക് കാരണം ഞാൻ അന്നുതന്നെ അവനെ ശപിച്ചു—ലോകങ്ങളെ കരയിക്കുന്ന രാവണനെ.

Verse 82

ईदृशान्येव वक्त्राणि येषां वै संभवंति हि । तैः समेतो यदा कोऽपि नरवर्यो महातपाः । मां पुरस्कृत्य सहसा हनिष्यति न संशयः

ഇത്തരം മുഖങ്ങൾ ആരിൽ ഉണ്ടാകുന്നുവോ, അവരുടെ നേരെ ഒരു നരശ്രേഷ്ഠ മഹാതപസ്വി എന്നെ മുന്നിൽ വെച്ച് നേരിടുമ്പോൾ, അവൻ അവനെ പെട്ടെന്ന് വധിക്കും—സംശയമില്ല.

Verse 83

एवं शप्तो मया ब्रह्मन्रावणो लोकरावणः । अर्चितं केवलं लिंगं विना तेन महात्मना

ഹേ ബ്രഹ്മൻ! ഇങ്ങനെ എന്റെ ശാപം ലഭിച്ച രാവണൻ—ലോകരാവണൻ—ആയി; എങ്കിലും ആ മഹാത്മാവ് (യോഗ്യ പീഠം/ആധാരം) കൂടാതെ ലിംഗത്തെ മാത്രം ആരാധിച്ചു.

Verse 84

पीठिकारूपसंस्थेन विना तेन सुरोत्तमाः । विष्णुना हि महाभागास्तस्मात्सर्वं विधास्यति

ഹേ സുരോത്തമന്മാരേ! പീഠികാ-രൂപസ്ഥാപനം കൂടാതെ ലിംഗപൂജ നടന്നതിനാൽ, ഹേ മഹാഭാഗ്യവാന്മാരേ, വിഷ്ണു എല്ലാം യഥാവിധി ക്രമപ്പെടുത്തും।

Verse 85

देवदेवो महादेवो विष्णुरूपी महेश्वरः । सर्वे यूयं प्रार्थयंतु विष्णुं सर्वगुहाशयम्

ദേവദേവനായ മഹാദേവൻ, വിഷ്ണുരൂപത്തിൽ മഹേശ്വരൻ—നിങ്ങൾ എല്ലാവരും സർവ്വഗുഹാശയനായ വിഷ്ണുവിനെ പ്രാർത്ഥിക്കുവിൻ।

Verse 86

अहं हि सर्वदेवानां पुरोवर्ती भवाम्यतः । ते सर्वे नंदिनो वाक्यं श्रुत्वा मुदितमानसाः । वैकुंठमागता गीर्भिर्विष्णुं स्तोतुं प्रचक्रिरे

‘അതുകൊണ്ട് ഞാൻ എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും മുമ്പിൽ പോകും.’ നന്ദിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവർ എല്ലാവരും ആനന്ദചിത്തരായി വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് ചെന്നു, പവിത്രവചനങ്ങളാൽ വിഷ്ണുവിനെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 87

देवा ऊचुः । नमो भगवते तुभ्यं देवदेव जगत्पते । त्वदाधारमिदं सर्वं जगदेतच्चराचरम्

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ ദേവദേവാ, ഹേ ജഗത്പതേ! ഈ സമസ്ത ചരാചര ജഗത്ത് നിന്റെ ആധാരത്തിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്।

Verse 88

एतल्लिंगं त्वया विष्णो धृतं वै पिण्डिरूपिणा । महाविष्णुस्वरूपेण घातितौ मधुकैटभौ

ഹേ വിഷ്ണോ! ഈ ലിംഗം നീ പിണ്ഡ-രൂപം ധരിച്ചു വഹിച്ചിരുന്നു; മഹാവിഷ്ണു-സ്വരൂപത്തിൽ മധുവിനെയും കൈടഭനെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു।

Verse 89

तथा कमठरूपेण धृतो वै मंदराचलः । वराहरूपमास्थाय हिरण्याक्षो हतस्त्वया

അതുപോലെ കൂർമ്മരൂപം ധരിച്ചു നീ മന്ദരാചലത്തെ താങ്ങി; വരാഹരൂപം സ്വീകരിച്ച് നീ ഹിരണ്യാക്ഷനെ വധിച്ചു।

Verse 90

हिरण्यकशिपुर्दैत्यो हतो नृहरिरूपिणा । त्वया चैव बलिर्बद्धो दैत्यो वामनरूपिणा

ദൈത്യനായ ഹിരണ്യകശിപുവിനെ നീ നൃസിംഹരൂപത്തിൽ വധിച്ചു; വാമനരൂപത്തിൽ ദൈത്യരാജൻ ബലിയെ നീ ബന്ധിച്ചു।

Verse 91

भृगूणामन्वये भूत्वा कृतवीर्यात्मजो हतः । इतोप्यस्मान्महाविष्णो तथैव परिपालय

ഭൃഗുവംശത്തിൽ ജനിച്ച് നീ കൃതവീര്യന്റെ പുത്രൻ (കാർത്തവീര്യാർജുനൻ)നെ വധിച്ചു. ഹേ മഹാവിഷ്ണോ, ഇന്നും അതുപോലെ ഞങ്ങളെ പരിപാലിക്കണമേ।

Verse 92

रावमस्य भयादस्मात्त्रातुं भूयोर्हसि त्वरम्

ഈ രാവണന്റെ ഭയത്തിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കുവാൻ നീ വീണ്ടും വേഗത്തിൽ വന്ന് ഞങ്ങളെ മോചിപ്പിക്കണമേ।

Verse 93

एवं संप्रार्थितो देवैर्भगवान्भूतभावनः । उवाच च सुरान्सर्वान्वासुदेवो जगन्मयः

ദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ പ്രാർത്ഥിച്ചതോടെ, സർവ്വഭൂതഭാവനനും ജഗന്മയനും ആയ ഭഗവാൻ വാസുദേവൻ എല്ലാ സുരന്മാരോടും ഇപ്രകാരം അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 94

हे देवाः श्रूयतां वाक्यं प्रस्तावसदृशं महत् । शैलादिं च पुरस्कृत्य सर्वे यूयं त्वरान्विताः । अवतारान्प्रकुर्वन्तु वानरीं तनुमाश्रिताः

ഹേ ദേവന്മാരേ, അവസരാനുസൃതമായ ഈ മഹത്തായ വാക്ക് ശ്രവിക്കുവിൻ. ശൈലാദികളെ മുൻനിർത്തി, നിങ്ങളെല്ലാവരും ത്വരയോടെ വാനരദേഹം ആശ്രയിച്ച് അവതാരങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കുവിൻ।

Verse 95

अहं हि मानुषो भूत्वा ह्यज्ञानेन समावृतः । संभविष्याम्ययोध्यायं गृहे दशरथस्य च । ब्रह्मविद्यासहायोस्मि भवतां कार्यसिद्धये

ഞാൻ തന്നെ മനുഷ്യനായി, ദൈവലീലാവശാൽ അജ്ഞാനത്തിൽ ആവൃതനായി, അയോധ്യയിൽ ദശരഥന്റെ ഗൃഹത്തിൽ ജന്മിക്കും. ബ്രഹ്മവിദ്യയെ സഹായിയായി കൊണ്ടു നിങ്ങളുടെ കാര്യസിദ്ധി വരുത്തും।

Verse 96

जनकस्य गृहे साक्षाद्ब्रह्मविद्या जनिष्यति । भक्तो हि रावणः साक्षाच्छिवध्यानपरायणः

ജനകന്റെ ഗൃഹത്തിൽ സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മവിദ്യ ജന്മിക്കും. കാരണം രാവണൻ സത്യമായും ഭക്തൻ—പ്രത്യക്ഷമായി ശിവധ്യാനത്തിൽ പരായണൻ।

Verse 97

तपसा महता युक्तो ब्रह्मविद्यां यदेच्छति । तदा सुसाध्यो भवति पुरुषो धर्मनिर्जितः

മഹത്തായ തപസ്സോടെ യുക്തനായ ഒരാൾ ബ്രഹ്മവിദ്യയെ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ, അവൻ സത്യമായി സാദ്ധ്യനാകുന്നു—ധർമ്മം നിയന്ത്രിക്കുകയും നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ।

Verse 98

एवं संभाष्य भगवान्विष्णुः परममङ्गलः । वाली चेन्द्रांशसंभूतः सुग्रीवों शुमतः सुतः

ഇങ്ങനെ പ്രസംഗിച്ച പരമമംഗളസ്വരൂപനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു (നിയമിച്ചു): വാലി ചന്ദ്രാംശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചു; സുഗ്രീവൻ ശുമതന്റെ പുത്രനായി।

Verse 99

तथा ब्रह्मांशसंभूतो जाम्बवान्नृक्षकुञ्जरः । शिलादतनयो नंदी शिवस्यानुचरः प्रियः

അതുപോലെ ബ്രഹ്മാംശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച കരടികളുടെ അധിപനായ ജാംബവാൻ പ്രത്യക്ഷനായി; ശിലാദന്റെ പുത്രനായ നന്ദി, ശിവന്റെ പ്രിയ അനുചരനായി, അവനും പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 100

यो वै चैकादशो रुद्रो हनूमान्स महाकपिः । अवतीर्णः सहायार्थं विष्णोरमिततेजसः

ആ മഹാകപിയായ ഹനുമാൻ തന്നെയാണ് ഏകാദശ രുദ്രൻ; അമിതതേജസ്സുള്ള വിഷ്ണുവിനെ സഹായിക്കുവാൻ അദ്ദേഹം ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചുവെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 101

मैंदादयोऽथ कपयस्ते सर्वे सुरसत्तमाः । एवं सर्वे सुरगणा अवतेरुर्यथा तथम्

മൈന്ദ മുതലായ ആ വാനരന്മാർ എല്ലാവരും ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരായിരുന്നു; ഇങ്ങനെ എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും തത്തത്ത വിധിപ്രകാരം അവതരിച്ചുവന്നു।

Verse 102

तथैव विष्णुरुत्पन्नः कौशल्यानंदवर्द्धनः । विश्वस्य रमणाच्चैव राम इत्युच्यते बुधैः

അതുപോലെ വിഷ്ണു കൗശല്യയുടെ ആനന്ദം വർധിപ്പിക്കുന്നവനായി ജനിച്ചു; സർവ്വലോകത്തെയും രമിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ പണ്ഡിതർ അവനെ ‘രാമൻ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു।

Verse 103

शेषोपि भक्त्या विष्णोश्च तपसाऽवातरद्भुवि

ശേഷനും വിഷ്ണുഭക്തിയാലും തപസ്സാലും ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചുവന്നു।

Verse 104

दोर्दण्डावपि विष्णोश्च अवतीर्णौ प्रतापिनौ । शत्रुघ्नभरताख्यौ च विख्यातौ भुवनत्रये

വിഷ്ണുവിന്റെ രണ്ടു പരാക്രമശാലി ഭുജങ്ങളും അവതരിച്ചു—ഭരതൻ, ശത്രുഘ്നൻ എന്ന നാമങ്ങളോടെ—ത്രിലോകത്തും പ്രസിദ്ധരായി।

Verse 105

मिथिलाधिपतेः कन्या या उक्ता ब्रह्मवादिभिः । सा ब्रह्मविद्यावतरत्सुराणां कार्य्यसिद्धये । सीता जाता लांगलस्य इयं भूमिविकर्षणात्

മിഥിലാധിപതിയുടെ പുത്രി—ബ്രഹ്മവാദികൾ പ്രസ്താവിച്ചതുപോലെ—ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി ബ്രഹ്മവിദ്യയുടെ അവതാരരൂപമായി അവതരിച്ചു. ഭൂമി ഉഴുതപ്പോൾ ലാംഗലത്തിൽ നിന്ന് അവൾ സീതയായി ജനിച്ചു।

Verse 106

तस्मात्सीतेति विख्याता विद्या सान्वीक्षिकी तदा । मिथिलायां समुत्पन्ना मैथितीत्यभिधीयते

അതുകൊണ്ട് ആ ആൻവീക്ഷികീ വിദ്യ ‘സീത’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായി; മിഥിലയിൽ ഉദ്ഭവിച്ചതിനാൽ ‘മൈഥിതീ’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 107

जनकस्य कुले जाता विश्रुता जनकात्मजा । ख्याता वेदवती पूर्वं ब्रह्मविद्याघनाशिनी

ജനകന്റെ കുലത്തിൽ അവൾ ജനകാത്മജയായി പ്രസിദ്ധയായി. മുൻപ് അവൾ ‘വേദവതി’ എന്ന പേരിൽ ഖ്യാതയായിരുന്നു; ബ്രഹ്മവിദ്യയാൽ അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഘനാന്ധകാരം നശിപ്പിക്കുന്നവൾ।

Verse 108

सा दत्ता जनकेनैव विष्णवे परमात्मने

അവളെ ജനകൻ തന്നേ പരമാത്മാവായ വിഷ്ണുവിന് അർപ്പിച്ചു നൽകി।

Verse 109

तयाथ विद्यया सार्द्धं देवदेवो जगत्पतिः । उग्रे तपसि लीनोऽसौ विष्णुः परमदुष्करम्

അപ്പോൾ അവളോടും ആ പവിത്രവിദ്യയോടും കൂടി ദേവദേവനും ജഗത്പതിയുമായ വിഷ്ണു അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ ഉഗ്രതപസ്സിൽ ലീനനായി।

Verse 110

रावणं जेतुकामो वै रामो राजीवलोचनः । अरण्यवासमकरोद्देवानां कार्यसिद्धये

രാവണനെ ജയിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ പദ്മനയനനായ രാമൻ ദേവന്മാരുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി വനവാസം സ്വീകരിച്ചു।

Verse 111

शेषावतारोऽपि महांस्तपः परमदुष्करम् । तताप परया शक्त्या देवानां कार्यसिद्धये

ശേഷന്റെ മഹത്തായ അവതാരവും പരമശക്തിയോടെ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സു ചെയ്തു, ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി।

Verse 112

शत्रुघ्नो भरतश्चैव तेपतुः परमं तपः

ശത്രുഘ്നനും ഭരതനും കൂടെ പരമ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 113

ततोऽसौ तपसा युक्तः सार्द्धं तैर्देवतागणैः । सगणं रावणं रामः षड्भिर्मासैरजीहनत् । विष्णुना घातितः शस्त्रैः शिवसारूप्यमाप्तवान्

പിന്നീട് തപോബലത്തോടെ യുക്തനായി ആ ദേവഗണങ്ങളോടുകൂടെ രാമൻ ആറുമാസത്തിനകം രാവണനെ അവന്റെ സൈന്യസഹിതം വധിച്ചു. വിഷ്ണുവിന്റെ ശസ്ത്രങ്ങളാൽ ഘാതിതനായ അവൻ ശിവസാരൂപ്യം പ്രാപിച്ചു।

Verse 114

सगमः स पुनः सद्यो बंधुभिः सह सुव्रताः

അവൻ വീണ്ടും ഉടൻ തന്നെ സുവ്രതന്മാരായ ബന്ധുക്കളോടുകൂടെ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 115

शिवप्रसादात्सकलं द्वैताद्वैतमवाप ह । द्वैताद्वैतविवेकार्थमृपयोप्यत्र मोहिताः । तत्सर्वं प्राप्नुवंतीह शिवार्चनरता नराः

ശിവപ്രസാദത്താൽ ദ്വൈതവും അദ്വൈതവും എന്ന സമഗ്രദർശനം ലഭിക്കുന്നു. ദ്വൈത-അദ്വൈത വിവേകാർത്ഥം ഇവിടെ ഋഷിമാരും മോഹിതരാകുന്നു; എങ്കിലും ശിവാരാധനയിൽ രതരായവർ ഇവിടെ അതെല്ലാം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 116

येऽर्चयंति शिवं नित्यं लिंगरूपिणमेव च । स्त्रियो वाप्यथ वा शूद्राः श्वपचा ह्यंत्यवासिनः । तं शिवं प्राप्नुवंत्येव सर्वदुःखोपनाशनम्

നിത്യമായി ലിംഗരൂപിയായ ശിവനെ അർച്ചിക്കുന്നവർ—സ്ത്രീകളായാലും, ശൂദ്രരായാലും, ശ്വപചരായാലും, അന്ത്യവാസികളായാലും—അവർ തീർച്ചയായും സർവ്വദുഃഖനാശകനായ ആ ശിവനെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 117

पशवोऽपि परं याताः किं पुनर्मानुषादयः

മൃഗങ്ങളുപോലും പരമപദം പ്രാപിച്ചു; പിന്നെ മനുഷ്യാദികളുടെ കാര്യം എത്രയധികം!

Verse 118

ये द्विजा ब्रह्मचर्येण तपः परममास्थिताः । वर्षैरनेकैर्यज्ञानां तेऽपि स्वर्गपरा भवन्

ബ്രഹ്മചര്യത്താൽ പരമതപസ്സിൽ നിലകൊണ്ട് അനേകം വർഷങ്ങൾ യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്ത ദ്വിജന്മാരും ഫലമായി വെറും സ്വർഗ്ഗം മാത്രമേ പ്രാപിച്ചുള്ളൂ।

Verse 119

ज्योतिष्टोमो वाजपेयो ह्यतिरात्रादयो ह्यमी । यज्ञाः स्वर्गं प्रयच्छंति सत्त्रीणां नात्र संशयः

ജ്യോതിഷ്ടോമം, വാജപേയം, അതിരാത്രം മുതലായ യാഗങ്ങൾ യജമാനന്മാർക്ക് നിശ്ചയമായും സ്വർഗം നൽകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 120

तत्र स्वर्गसुखं भुक्त्वा पुण्यक्षयकरं महत् । पुण्यक्षयेऽपि यज्वानो मर्त्यलोकं पतंति वै

അവിടെ സ്വർഗസുഖം അനുഭവിച്ച്—അത് മഹത്തായി പുണ്യക്ഷയം വരുത്തുന്നതാകയാൽ—പുണ്യം തീർന്നാൽ യജമാനന്മാരും നിശ്ചയമായി മർത്ത്യലോകത്തിലേക്ക് വീഴും।

Verse 121

पतितानां च संसारे दैवाद्बुद्धिः प्रजायते । गुणत्रयमयी विप्रास्तासुतास्त्विह योनिषु

സംസാരത്തിൽ പതിച്ചവർക്കു ദൈവവിധിയാൽ (പുതിയ) ബുദ്ധി ഉദിക്കുന്നു; ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ഇവിടെ അവരുടെ സന്തതി വിവിധ യോനികളിൽ ത്രിഗുണമയമായി ജനിക്കുന്നു।

Verse 122

यथा सत्त्वं संभवति सत्त्वयुक्तभवं नराः । राजसाश्च तथा ज्ञेयास्ता मसाश्चैव ते द्विजाः

സത്ത്വം എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നുവോ അതുപോലെ ജീവികൾ സത്ത്വയുക്തരായി ജനിക്കുന്നു; അതുപോലെ അവർ രാജസമോ താമസമോ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു—ഹേ ദ്വിജന്മാരേ।

Verse 123

एवं संसारचक्रेऽस्मिन्भ्रमिता बहवो जनाः । यदृच्छया दैवगत्या शिवं संसेवते नरः

ഇങ്ങനെ ഈ സംസാരചക്രത്തിൽ അനേകർ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു; എന്നാൽ സദ്ഭാഗ്യവശാൽ—ദൈവഗതിയാൽ—ഒരാൾ ശിവനെ സേവിച്ച് ഉപാസിക്കുന്നു।

Verse 124

शिवध्यानपराणां च नराणां यतचेतसाम् । मायानिरसनं सद्यो भविष्यति न चान्यथा

ശിവധ്യാനത്തിൽ നിരതരായി നിയന്ത്രിതചിത്തരായ മനുഷ്യർക്കു മായാനിരസനം ഉടൻ സംഭവിക്കും—മറ്റെങ്ങനെല്ല.

Verse 125

मायानिरसनात्सद्यो नश्यत्येव गुणत्रयम् । यदा गुणत्रयातीतो भवतीति स मुक्तिभाक्

മായാനിരസനം സംഭവിച്ചാൽ ത്രിഗുണങ്ങൾ ഉടൻ ലയിക്കുന്നു. ഒരാൾ ത്രിഗുണാതീതനാകുമ്പോൾ അവൻ തന്നെയാണ് മോക്ഷഭാഗി.

Verse 126

तस्माल्लिङ्गार्चनं भाव्यं सर्वेषामपि देहिनाम् । लिङ्गरूपी शिवो भूत्वा त्रायते संचराचरम्

അതുകൊണ്ട് എല്ലാ ദേഹികളുമെല്ലാം ലിംഗാർച്ചനം ചെയ്യേണ്ടതാണ്. ശിവൻ ലിംഗരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായി ചരാചര സകലത്തെയും രക്ഷിച്ച് തരിക്കുന്നു.

Verse 127

पुरा भवद्भिः पृष्टोऽहं लिङ्गरूपी कथं शिवः । तत्सर्वं कथितं विप्रा याथातथ्येन संप्रति

മുന്‍പ് നിങ്ങള്‍ എന്നോട് ചോദിച്ചിരുന്നു—“ലിംഗരൂപത്തില്‍ ശിവന്‍ എങ്ങനെ?” ഹേ വിപ്രന്മാരേ, അതെല്ലാം ഇപ്പോൾ യഥാർത്ഥമായി ഞാൻ പറഞ്ഞു കഴിഞ്ഞു.

Verse 128

कथं गरं भक्षितवाञ्छिवो लोकमहेश्वरः । तत्सर्वं श्रूयतां विप्रा यतावत्कथयामि वः

ലോകമഹേശ്വരനായ ശിവൻ മാരകവിഷം എങ്ങനെ ഭക്ഷിച്ചു? ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ശ്രവിക്കൂ—അത് മുഴുവനും ക്രമമായി ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറയുന്നു.