Adhyaya 6

Verse 1

ऋषय ऊचुः । लिंगे प्रतिष्ठा च कथं शिवं हित्वा प्रवर्तिता । तत्कथ्यतां महाभाग परं शुश्रुषतां हि नः

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു: ശിവന്റെ പ്രത്യക്ഷസ്വരൂപത്തെ വിട്ടുവെച്ചതുപോലെ, ലിംഗത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയുടെ ആചാരം എങ്ങനെ ആരംഭിച്ചു? മഹാഭാഗനേ, അത് പറയുക; ഞങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 2

लोमश उवाच । यदा दारुवने शंभुर्भिक्षार्थं प्राचरत्प्रभुः

ലോമശൻ പറഞ്ഞു: ദാരുവനത്തിൽ പ്രഭു ശംഭു ഭിക്ഷാർത്ഥമായി സഞ്ചരിച്ചപ്പോൾ—

Verse 3

दिगंबरो मुक्तजटाकलापो वेदांतवेद्यो भुवनैकभर्ता । स ईश्वरो ब्रह्मकलापधारो योगीश्वराणां परमः परश्च

ദിഗംബരനായി, അഴിച്ചുവിട്ട ജടാകലാപത്തോടെ, വേദാന്തത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നവനായി, ഭുവനത്തിന്റെ ഏകധാരകനായി—ആ ഈശ്വരൻ സമസ്ത ബ്രഹ്മവിദ്യയുടെ ധാരകനാണ്; യോഗീശ്വരന്മാരിൽ പരമനും പരമാതീതനും.

Verse 4

अणोरणीयान्महतो मही यान्महानुभावो भुवनाधिपो महान् । स ईश्वरो भिक्षुरूपी महात्मा भिक्षाटनं दारुवने चकार

അണുവിലും സൂക്ഷ്മനും മഹത്തിലും മഹാനുമായ, അപാര മഹിമയുള്ള ഭുവനാധിപൻ മഹാദേവൻ—ആ ഈശ്വരൻ മഹാത്മാവ് ഭിക്ഷുരൂപം ധരിച്ചു ദാരുവനത്തിൽ ഭിക്ഷാടനം ചെയ്തു।

Verse 5

मध्याह्न ऋषयो विप्रास्तीर्थं जग्मुः स्वकाश्रमात् । तदानीमेव सर्वास्ता ऋषीभार्याः समागताः

മധ്യാഹ്നത്തിൽ ഋഷി-ബ്രാഹ്മണർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ആശ്രമങ്ങളിൽ നിന്ന് തീർത്ഥസ്നാനസ്ഥാനത്തേക്ക് പോയി; അതേ സമയത്ത് എല്ലാ ഋഷിപത്നിമാരും അവിടെ സമാഗമിച്ചു।

Verse 6

विलोकयंत्यः शंभुं तमाचख्युश्च परस्परम् । कोऽसौ भिक्षुकरूपोयमागतोऽपूर्वदर्शनः

ശംഭുവിനെ നോക്കി അവർ പരസ്പരം പറഞ്ഞു—“ഇവിടെ വന്ന ഈ ഭിക്ഷുരൂപി ആരാണ്? ഇത്തരമൊരു അപൂർവ ദർശനം മുമ്പൊരിക്കലും ഉണ്ടായിട്ടില്ല!”

Verse 7

अस्मै भिक्षां प्रयच्छामो वयं च सखिभिः सह । तथेति गत्वा सर्वास्ता गृहेभ्य आनयन्मुदा

“സഖികളോടൊപ്പം നാം ഇദ്ദേഹത്തിന് ഭിക്ഷ നൽകാം.” എന്ന് പറഞ്ഞു ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞ് അവർ എല്ലാവരും വീടുകളിലേക്ക് പോയി സന്തോഷത്തോടെ ഭിക്ഷാസാമഗ്രി കൊണ്ടുവന്നു।

Verse 8

भिक्षान्नं विविधं श्लक्ष्णं सोपचारं च शक्तितः । प्रदत्तं भिक्षितं तेन देवदेवेन शूलिना

അവർ തങ്ങളുടെ ശേഷിയനുസരിച്ച് വിവിധമായ മൃദുവായ അന്നഭിക്ഷയും യഥോചിത ഉപചാരങ്ങളോടുകൂടി അർപ്പിച്ചു; ദേവദേവനായ ശൂലധാരി പ്രഭു അത് സ്വീകരിച്ച് ഭുജിച്ചു।

Verse 9

काचित्प्रियतमं शंभुं बभाषे विस्मयान्विता । कोसि त्वं भिक्षुको भूत्वा आगतोत्र महामते

അപ്പോൾ ഒരു സ്ത്രീ വിസ്മയത്തോടെ തന്റെ പ്രിയനായ ശംഭുവിനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ മഹാമതേ! ഭിക്ഷുവിന്റെ വേഷത്തിൽ ഇവിടെ വന്നത് നീ ആരാണ്?”

Verse 10

ऋषीणामाश्रमं शुद्धं किमर्थं नो निषीदसि । तयोक्तोऽपि तदा शंभुर्बभाषे प्रहसन्निव

“ഇത് ഋഷിമാരുടെ ശുദ്ധ ആശ്രമമാണ്; നീ എന്തുകൊണ്ട് ഇരുന്ന് വിശ്രമിക്കുന്നില്ല?” എന്ന് പറഞ്ഞിട്ടും ശംഭു അപ്പോൾ പുഞ്ചിരിയോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 11

ईश्वरोहं सुकेशांते पावनं प्राप्तवानिमम् । ईश्वरस्य वचः श्रुत्वा ऋषिभार्या उवाच तम्

ശംഭു പറഞ്ഞു— “ഹേ സുകേശാന്തേ! ഞാൻ ഈശ്വരൻ; ഈ പാവനസ്ഥാനത്ത് എത്തിയിരിക്കുന്നു.” ഈശ്വരവചനം കേട്ട് ഋഷിയുടെ ഭാര്യ അവനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 12

ईश्वरोऽसि महाभाग कैलासपतिरेव च । एकाकिनः कथं देव भिक्षार्थमटनं तव

“നീ തീർച്ചയായും ഈശ്വരൻ, ഹേ മഹാഭാഗാ—കൈലാസപതിയും തന്നേ. ഹേ ദേവാ! ഭിക്ഷാർത്ഥം നീ എങ്ങനെ ഏകാകിയായി സഞ്ചരിക്കുന്നു?”

Verse 13

एवमुक्तस्तया शंभुः पुनस्तामब्रवीद्वचः । दाक्षायण्या विरहितो विचरामि दिगंबरः

അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ശംഭു വീണ്ടും പറഞ്ഞു— “ദാക്ഷായണിയിൽ നിന്ന് വിരഹിതനായി ഞാൻ ദിഗംബരനായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.”

Verse 14

भिक्षाटनार्थं सुश्रोणि संकल्परहितः सदा । तया सत्या विना किंचित्स्त्रीमात्रं मम भामिनि । न रोचते विशालाक्षि सत्यं प्रतिवदामि ते

ഹേ സുശ്രോണി! ഭിക്ഷാടനം നിമിത്തം ഞാൻ സദാ സംकल्पരഹിതനായി ഇരിക്കുന്നു. ഹേ ഭാമിനി! ആ സതീ ഇല്ലാതെ എനിക്ക് ഏതൊരു സാധാരണ സ്ത്രീയും രുചിക്കുന്നില്ല. ഹേ വിശാലാക്ഷി! ഞാൻ നിന്നോട് സത്യം തന്നെയാണ് പറയുന്നത്.

Verse 15

तस्योक्तं वचनं श्रुत्वा उवाच कमलेक्षणा । स्त्रियो हि सुखसंस्पर्शाः पुरुषस्य न संशयः

അവൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട് കമലനേത്രി പറഞ്ഞു—“സ്ത്രീകൾ പുരുഷനു സുഖകരമായ സ്പർശമുള്ളവരാണ്; ഇതിൽ സംശയമില്ല.”

Verse 16

तास्स्त्रियो वर्जिताः शंभो त्वादृशेन विपश्चिता

“അതുകൊണ്ട്, ഹേ ശംഭോ! നിന്നുപോലെയുള്ള വിവേകി പുരുഷൻ സ്ത്രീകളെ വर्जിക്കണം.”

Verse 17

इति च प्रमदाः सर्वा मिलिता यत्र शंकरः । भिक्षापात्रं च तच्छंभोः पूरितं च महागुणैः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ശങ്കരൻ ഉണ്ടായിരുന്നിടത്ത് എല്ലാ സദ്ഗൃഹിണികളും ഒന്നിച്ചു കൂടി; ശംഭുവിന്റെ ഭിക്ഷാപാത്രം ഉത്തമ നിവേദ്യങ്ങളാലും മഹാഗുണങ്ങളാലും നിറഞ്ഞു.

Verse 18

अन्नैश्चतुर्विधैः षड्भी रसैश्च परिपूरितम् । यदा संभुर्गंतुकामः कैलासं पर्वतं प्रति । तदा सर्वा विप्रपत्न्यो ह्यन्गच्छन्मुदान्विताः

ആ പാത്രം നാലുവിധ അന്നങ്ങളാലും ആറു രസങ്ങളാലും പരിപൂർണ്ണമായിരുന്നു. ശംഭു കൈലാസപർവ്വതത്തിലേക്ക് പോകുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചപ്പോൾ, എല്ലാ ബ്രാഹ്മണപത്നിമാരും ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞ് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു.

Verse 19

गृहकार्यं परित्यज्य चेरुस्तद्गतमानसाः । गतासु तासु सर्वासु पत्नीषु ऋषिसत्तमाः

ഗൃഹകാര്യങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, അവനിലേക്കു മനസ്സുറപ്പിച്ച് അവർ മുന്നോട്ടു നീങ്ങി. എല്ലാ ഭാര്യമാരും പോയശേഷം, ശ്രേഷ്ഠ ഋഷിമാർ (അവരുടെ അഭാവം) കണ്ടു.

Verse 20

यावदाश्रममभ्येत्य तावच्छून्यं व्यलोकयन् । परस्परमथोचुस्ते पत्न्यः सर्वाः कुतो गताः

അവർ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയപ്പോൾ അത് ശൂന്യമായി കണ്ടു. അപ്പോൾ അവർ തമ്മിൽ പറഞ്ഞു—“നമ്മുടെ എല്ലാ ഭാര്യമാരും എവിടെ പോയി?”

Verse 21

न विदामोऽथ वै सर्वाः केन नष्टेन चाहृताः । एवं विमृश्यमानास्ते विचिन्वंतस्ततस्ततः

അവർ പറഞ്ഞു—“ഞങ്ങൾക്ക് ഒന്നും അറിയില്ല; ആരാണ് അവരെ അപഹരിച്ച് അപ്രത്യക്ഷമാക്കിയത്?” ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച് അവർ ഇവിടെ അവിടെ തിരഞ്ഞു.

Verse 22

समपश्यंस्ततः सर्वे शिवस्यानुगताश्च ताः । शिवं दृष्ट्वा तु संप्राप्ता ऋषयस्ते रुषान्विताः

അപ്പോൾ എല്ലാവരും ആ സ്ത്രീകൾ ശിവനെ അനുഗമിച്ച് പോകുന്നതു കണ്ടു. ശിവനെ കണ്ടതോടെ ആ ഋഷിമാർ കോപം നിറഞ്ഞ് അവിടേക്ക് എത്തി.

Verse 23

शिवस्याथाग्रतो भूत्वा ऊचुः सर्वे त्वरान्विताः । किं कृतं हि त्वया शंभो विरक्तेन महात्मना । परदारापहर्त्तासि त्वमृषीणां न संशयः

ശിവന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നുകൊണ്ട് അവർ എല്ലാവരും അതിവേഗം പറഞ്ഞു—“ഹേ ശംഭോ! വൈരാഗ്യവാനായ മഹാത്മാവായിട്ടും നീ ഇതെന്തു ചെയ്തു? നീ ഋഷിമാരുടെ പരസ്ത്രീകളെ അപഹരിക്കുന്നവൻ—സംശയമില്ല!”

Verse 24

एवं क्षिप्तः शिवो मौनी गच्छमानोऽपि पर्वतम् । तदा स ऋषिभिः प्राप्तो महादेवोऽव्ययस्तथा । यस्मात्कलत्रहर्ता त्वं तस्मात्षंढो भव त्वरम्

ഇങ്ങനെ ശാസിക്കപ്പെട്ടിട്ടും മൗനിയായ ശിവൻ പർവതത്തേയ്ക്ക് നീങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു. അപ്പോൾ അവ്യയനായ മഹാദേവനെ ഋഷിമാർ നേരിട്ട്—“നീ പരസ്ത്രീഹർത്താവാകയാൽ ഉടൻ നപുംസകനാകുക” എന്നു ശപിച്ചു.

Verse 25

एवं शप्तः स मुनिभिर्लिंगं तस्यापतद्भुवि । भूमिप्राप्तं च तल्लिंगं ववृधे तरसा महत्

ഋഷികളുടെ ശാപത്താൽ അവന്റെ ലിംഗം ഭൂമിയിൽ വീണു. ഭൂമിയെ സ്പർശിച്ച ഉടൻ തന്നെ ആ ലിംഗം വേഗത്തിൽ അതിമഹത്തായി വളർന്നു.

Verse 26

आवृत्य सप्त पातालान्क्षणाल्लिंगमदोर्ध्वतः । व्याप्य पृथ्वीं समग्रां च अंतरिक्षं समावृणोत्

ഒരു ക്ഷണത്തിൽ ലിംഗം മേലോട്ടുയർന്ന് ഏഴ് പാതാളങ്ങളെയും മൂടി; സമഗ്ര ഭൂമിയെ വ്യാപിച്ച് അന്തരീക്ഷത്തെയും ആവരിച്ചു.

Verse 27

स्वर्गाः समावृताः सर्वे स्वर्गातीतमथाभवत् । न मही न च दिक्चक्रं न तोयं न च पावकः

എല്ലാ സ്വർഗങ്ങളും മൂടപ്പെട്ടു; അത് സ്വർഗാതീതമായി. ഭൂമിയുമില്ല, ദിക്കുചക്രവും ഇല്ല; ജലവും ഇല്ല, അഗ്നിയും ഇല്ല.

Verse 28

न च वायुर्न वाकाशं नाहंकारो न वा महत् । न चाव्यक्तं न कालश्च न महाप्रकृतिस्तथा

വായുവുമില്ല, ആകാശവും ഇല്ല; അഹങ്കാരവും ഇല്ല, മഹത്തത്ത്വവും ഇല്ല. അവ്യക്തവും ഇല്ല, കാലവും ഇല്ല; അതുപോലെ മഹാപ്രകൃതിയും ഇല്ല.

Verse 29

नासीद्द्ववैतविभागं च सर्वं लीनं च तत्क्षणात् । यस्माल्लीनं जगत्सर्वं तस्मिंल्लिगे महात्मनः

ദ്വൈതവിഭാഗം ഒന്നും ശേഷിച്ചില്ല; ആ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ എല്ലാം ലീനമായി. സർവ്വജഗത്തും അതിൽ ലയിച്ചതിനാൽ—ആ മഹാത്മാവിന്റെ ലിംഗത്തിൽ।

Verse 30

लयनाल्लिंगमित्येवं प्रवदंति मनीषिणः । तथाभूतं वर्द्धमानं दृष्ट्वा तेऽपि सुरर्षयः

‘ലയത്തിന്റെ ആധാരമായതിനാൽ ഇതിനെ ലിംഗം എന്നു വിളിക്കുന്നു’ എന്ന് മनीഷികൾ പറയുന്നു. അതിനെ അങ്ങനെ തന്നെ നിരന്തരം വർധിക്കുന്നതായി കണ്ടപ്പോൾ, ദേവർഷിമാരും—

Verse 31

ब्रह्मेंद्रविष्णुवाय्यग्निलोकपालाः सपन्नगाः । विस्मयाविष्टमनसः परस्परमथाब्रुवन्

ബ്രഹ്മാ, ഇന്ദ്രൻ, വിഷ്ണു, വായു, അഗ്നി, ലോകപാലകർ—നാഗന്മാരോടുകൂടെ—വിസ്മയാവിഷ്ടമായ മനസ്സോടെ, പിന്നെ പരസ്പരം സംസാരിച്ചു।

Verse 32

किमायामं च विस्तारं क्व चांतः क्व च पीठिका । इति चिंतान्विता विष्णुमूचुः सर्वे सुरास्तदा

“ഇതിന്റേ നീളവും വീതിയും എത്ര? ഇതിന്റെ അറ്റം എവിടെ, ഇതിന്റെ പീഠം എവിടെ?”—എന്ന ചിന്തയോടെ അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും വിഷ്ണുവിനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 33

देवा ऊचुः । अस्य मूलं त्वया विष्णो पद्मोद्भव च मस्तकम् । युवाभ्यां च विलोक्यं स्यात्स्थाने स्यात्परिपालकौ

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: “ഹേ വിഷ്ണുവേ, നീ ഇതിന്റെ മൂലം അന്വേഷിക്ക; ഹേ പദ്മോദ്ഭവാ (ബ്രഹ്മാ), നീ ഇതിന്റെ ശിഖരം അന്വേഷിക്ക. നിങ്ങൾ ഇരുവരും കണ്ടു പരിശോധിക്കട്ടെ; തത്തത് സ്ഥാനങ്ങളിൽ പാലകരായി നിലകൊള്ളുക.”

Verse 34

श्रुत्वा तु तौ महाभागौ वैकुंठकमलोद्भवौ । विष्णुर्गतो हि पातालं ब्रह्मा सर्वर्गं जगाम ह

ഇതു കേട്ടപ്പോൾ ആ രണ്ടു മഹാഭാഗന്മാർ—വൈകുണ്ഠനാഥൻ വിഷ്ണുവും കമലജനായ ബ്രഹ്മാവും—പുറപ്പെട്ടു. വിഷ്ണു പാതാളത്തിലേക്കു പോയി; ബ്രഹ്മാവ് സ്വർഗത്തിലേക്കു പോയി.

Verse 35

स्वर्गं गतस्तदा ब्रह्मा अवलोकनतत्परः । नापस्यत्तत्र लिंगस्य मस्तकं च विचक्षमः

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് സ്വർഗത്തിലേക്കു പോയി അന്വേഷിക്കുവാൻ തത്പരനായി. എങ്കിലും വിവേകശാലിയായിട്ടും അവിടെ ആ ലിംഗത്തിന്റെ ശിഖരം കാണാനായില്ല.

Verse 36

तथा गतेन मार्गेण प्रत्यावृत्त्याब्जसंभवः । मेरुपृष्ठमनुप्राप्तः सुरभ्या लक्षितस्ततः

താൻ പോയ അതേ വഴിയിലൂടെ മടങ്ങിവന്ന് കമലജനായ ബ്രഹ്മാവ് മേരു പർവതത്തിന്റെ പൃഷ്ഠഭാഗത്തെത്തി; അവിടെ സുരഭി അവനെ ശ്രദ്ധിച്ചു.

Verse 37

स्थिता या केतकीच्छायामुवाच मधुरं वचः । तस्या वचनमाकर्ण्य सर्वलोकपितामहः । उवाच प्रहसन्वाक्यं छलोक्त्या सुरभिं प्रति

കേതകിയുടെ നിഴലിൽ നിന്നുകൊണ്ട് അവൾ മധുരവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു. അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് സർവലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് ചിരിച്ചു, വഞ്ചനാഭാവമുള്ള വാക്കുകളാൽ സുരഭിയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 38

लिंगं महाद्भुतं दृष्टं येनव्याप्तं जगत्त्रयम् । दर्शनार्थं च तस्यांतं देवैः संप्रेषितोस्मयहम्

ത്രിലോകവും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ആ മഹാദ്ഭുത ലിംഗം ഞാൻ കണ്ടിരിക്കുന്നു. അതിന്റെ അന്തം ദർശിക്കുവാൻ ദേവന്മാർ എന്നെ അയച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 39

न दृष्टं मस्तकं तस्य व्यापकस्य महात्मनः । किं वक्ष्येऽहं च देवाग्रे चिंता मे चाति वर्तते

ആ സർവ്വവ്യാപിയായ മഹാത്മാവിന്റെ ശിരസ് ഞാൻ കണ്ടില്ല. ദേവന്മാരുടെ മുമ്പിൽ ഞാൻ എന്തു പറയും? മഹാ ചിന്ത എന്നെ കീഴടക്കുന്നു.

Verse 40

लिंगस्य मस्तकं दृष्टं देवानां च मृषा वदेः । ते सर्वे यदि वक्ष्यंति इंद्राद्या देवतागणाः

ഞാൻ ദേവന്മാരോട് ‘ലിംഗത്തിന്റെ ശിരസ് ഞാൻ കണ്ടു’ എന്ന് കള്ളമായി പറയും—ഇന്ദ്രാദി ദേവഗണങ്ങൾ എല്ലാം അതുപോലെ പറഞ്ഞ് പിന്തുണച്ചാൽ.

Verse 41

ते संति साक्षिमो देवा अस्मिन्नर्थे वदत्वरम् । अर्थेऽस्मिन्भव साक्षी त्वं केतक्या सह सुव्रते

ഈ കാര്യത്തിൽ ആ ദേവന്മാർ സാക്ഷികളാണ്—വേഗം പറഞ്ഞ് പിന്തുണയ്ക്കൂ. ഓ സുവ്രതേ! നീയും കേതകിയോടൊപ്പം ഈ വിഷയത്തിൽ സാക്ഷിയാകുക.

Verse 42

तद्वचः शिरसा गृह्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । केतकीसहिता तत्र सुरभी तदमानयत्

പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആ വാക്കുകൾ ശിരസ്സുനമിച്ച് സ്വീകരിച്ച്, സുരഭി അവിടെ കേതകിയെയും കൂടെ കൂട്ടി (ആജ്ഞപ്രകാരം) കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 43

एवं समागतो ब्रह्म देवाग्रे समुवाच ह

ഇങ്ങനെ എത്തിയ ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരുടെ സന്നിധിയിൽ പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 44

ब्रह्मोवाच । लिंगस्य मस्तकं देवा दृष्टवानहमद्भुतम् । समीचीनं चार्तितं च केतकीदल संयुतम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവന്മാരേ, ഞാൻ ലിംഗത്തിന്റെ അത്ഭുതകരമായ മസ്തകം കണ്ടു; അത് സുസംഘടിതവും ശോഭാമയവും കേതകീദളങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവുമായിരുന്നു.

Verse 45

विशालं विमलं श्लक्ष्णं प्रसन्नतरमद्भुतम् । रम्यं च रमणीयं च दर्शनीयं महाप्रभम्

അത് വിശാലവും വിമലവും മൃദുവും അത്യന്തം പ്രസന്ന-തേജസ്സോടുകൂടിയ അത്ഭുതവുമായിരുന്നു; രമ്യവും രമണീയവും ദർശനയോഗ്യവും മഹാപ്രഭയോടെ ദീപ്തവുമായിരുന്നു.

Verse 46

एतादृशं मया दृष्टं न दृष्टं तद्विनाक्वचित् । ब्रह्मणो हि वचः श्रुत्वा सुरा विस्मयमाययुः

ഇത്തരമൊരു ദൃശ്യം ഞാൻ കണ്ടു; ഇതുപോലെയുള്ളത് ഞാൻ മറ്റെവിടെയും ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവഗണം വിസ്മയത്തിലായി.

Verse 47

एवं विस्मयपूर्णास्ते इंद्राद्या देवतागणाः । तिष्ठंति तावत्सर्वेशो विष्णुरध्यात्मदीपकः

ഇങ്ങനെ വിസ്മയപൂർണ്ണരായ ഇന്ദ്രാദി ദേവഗണം അവിടെ നിലകൊണ്ടു. അപ്പോൾ സർവേശ്വരനും അധ്യാത്മദീപകനുമായ വിഷ്ണുവും അവിടെ തന്നെ സന്നിഹിതനായി നിന്നു.

Verse 48

पातालादागतः सद्यः सर्वेषामवदत्त्वरम् । तस्याप्यंतो न दृष्टो मे ह्यवलोकनतत्परः

പാതാളത്തിൽ നിന്ന് ഉടൻ മടങ്ങിവന്ന് അദ്ദേഹം എല്ലാവരോടും ത്വരിതമായി പറഞ്ഞു—“ഞാൻ അന്വേഷിച്ചും നോക്കിയും തത്പരനായിരുന്നിട്ടും, അതിന്റെ അന്ത്യം ഞാൻ കണ്ടില്ല.”

Verse 49

विस्मयो मे महाञ्जातः पातालात्परतश्चरन् । अतलं सुतलं चापि नितलं च रसातलम्

പാതാളത്തിനപ്പുറവും സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ എനിക്കുള്ളിൽ മഹാ വിസ്മയം ഉദിച്ചു—അതലം, സുതലം, നിതലം, രസാതലം എന്നിവ കടന്നുകൊണ്ട്।

Verse 50

तथा गतस्तलं चैव पातालं च तथातलम् । तलातलानि तान्येनं शून्यवद्यद्विभाव्यते

അങ്ങനെ അദ്ദേഹം സ്ഥലം, പാതാളം, അതലം എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ കടന്നു; ആ തലാതല ലോകങ്ങൾ എല്ലാം അദ്ദേഹത്തോടു താരതമ്യത്തിൽ ശൂന്യവും തുച്ഛവും പോലെ തോന്നി।

Verse 51

शून्यादपि च शून्यं च तत्सर्वं सुनिरीक्षितम् । न मूलं च न मध्यं च न चांतो ह्यस्य विद्यते

അവൻ എല്ലാം സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ചു—ശൂന്യത്തേക്കാളും ശൂന്യമായതിനെ; എങ്കിലും അതിന് മൂലവും ഇല്ല, മദ്ധ്യവും ഇല്ല, അന്തവും കണ്ടെത്താനായില്ല।

Verse 52

लिंगरूपी महादेवो येनेदं धार्यते जगत् । यस्य प्रसादादुत्पन्ना यूयं च ऋषयस्तथा

ലിംഗരൂപനായ മഹാദേവനാണ് ഈ സമസ്ത ജഗത്തെയും ധരിക്കുന്നത്; അവന്റെ പ്രസാദം കൊണ്ടുതന്നെ നിങ്ങൾക്കും—ഹേ ഋഷിമാരേ—ജന്മം ലഭിച്ചു।

Verse 53

श्रुत्वा सुराश्च ऋषयस्तस्य वाक्यमपूजयन् । तदा विष्णुरुवाचेदं ब्रह्माणं प्रहसन्निव

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും അവയെ പൂജ്യമായി ആദരിച്ചു. തുടർന്ന് വിഷ്ണു, മൃദുവായ അർത്ഥഭരിതമായ പുഞ്ചിരിയോടെ, ബ്രഹ്മാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 54

दृष्टं हि चेत्त्वया ब्रह्मन्मस्तकं परमार्थतः । साक्षिणः के त्वया तत्र अस्मिन्नर्थे प्रकल्पिताः

ഹേ ബ്രഹ്മൻ! നീ പരമാർത്ഥതഃ ആ ശിഖരം സത്യമായി കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഈ വാദത്തിനായി അവിടെ നീ ആരെയെല്ലാം സാക്ഷികളായി നിയോഗിച്ചു?

Verse 55

आकर्ण्य वचनं विष्णोर्ब्रह्मा लोकपितामहः । उवाच त्वरितेनैव केतकी सुरभीति च

വിഷ്ണുവിന്റെ വചനം കേട്ട് ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാ ഉടൻ പറഞ്ഞു—“കേതകി, സുരഭി.”

Verse 56

ते देवा मम साक्षित्वे जानीहि परमार्थतः । ब्रह्मणो हि वचः श्रुत्वा सर्वे देवास्त्वरान्विताः

“പരമാർത്ഥതഃ അറിഞ്ഞുകൊൾക—ആ ദേവന്മാർ എന്റെ പക്ഷത്ത് സാക്ഷികളാണ്.” ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്ക് കേട്ട് എല്ലാ ദേവന്മാരും അതിവേഗം ഉത്സുകരായി.

Verse 57

आह्वानं चक्रिरे तस्याः सुरभ्याश्च तया सह । आगते तत्क्षमादेव कार्यार्थं ब्रह्मणस्तदा

അപ്പോൾ അവർ കേതകിയെ വിളിച്ചു; അവളോടൊപ്പം സുരഭിയെയും ആഹ്വാനിച്ചു. അവർ എത്തിയ ഉടൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ കാര്യസാധനത്തിനായി ആ കാര്യം ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ആരംഭിച്ചു.

Verse 58

इंद्राद्यैश्च तदा देवैरुक्ता च सुरभी ततः । उवाच केतकीसार्द्धं दृष्टो वै ब्रह्मणा सुराः

അപ്പോൾ ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാർ ചോദിച്ചതിനാൽ സുരഭി കേതകിയോടൊപ്പം പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവന്മാരേ! ബ്രഹ്മാവ് നിശ്ചയമായും ശിഖരം കണ്ടിരിക്കുന്നു.”

Verse 59

लिंगस्य मस्तको देवाः केतकीदलपूजितः । तदा नभोगता वाणी सर्वेषां श्रृण्वतामभूत्

ഹേ ദേവന്മാരേ, ലിംഗത്തിന്റെ ശിഖരം കേതകീദളങ്ങളാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ എല്ലാവരും കേൾക്കുമ്പോൾ ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന വാണി ഉദിച്ചു.

Verse 60

सुरभ्या चैव यत्प्रोक्तं केतक्या च तथा सुराः । तन्मृषोक्तं च जानीध्वं न दृष्टो ह्यस्य मस्तकः

ഹേ ദേവന്മാരേ, സുരഭിയും കേതകിയും പറഞ്ഞത് അസത്യമെന്ന് അറിയുക; കാരണം ഈ ലിംഗത്തിന്റെ ശിഖരം കണ്ടിട്ടില്ല.

Verse 61

तदा सर्वेऽथ विबुधाः सेंद्रा वै विष्णुना सह । शेपुश्च सुरभीं रोषान्मृषावादनतत्पराम्

അപ്പോൾ ഇന്ദ്രനോടുകൂടി വിഷ്ണുവും ചേർന്ന് എല്ലാ ദേവന്മാരും കോപിച്ച്, അസത്യവചനത്തിൽ ലീനയായ സുരഭിയെ ശപിച്ചു.

Verse 62

मुखेनोक्तं त्वयाद्यैवमनृतं च तथा शुभे । अपवित्रं मुखं तेऽस्तु सर्वधर्मबहिष्कृतम्

ഹേ ശുഭേ, നീ വായാൽ ഇങ്ങനെ അസത്യം പറഞ്ഞു; അതിനാൽ നിന്റെ വായ് അപവിത്രമാകട്ടെ, സർവ്വധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് ബഹിഷ്കൃതമാകട്ടെ.

Verse 63

सुगंधकेतकी चापि अयोग्या त्वं शिवार्चने । भविष्यसि न संदेहो अनृता चैव भामिनि

ഹേ ഭാമിനി, സുഗന്ധമുള്ള കേതകീ, നീയും അസത്യം പറഞ്ഞു; അതിനാൽ സംശയമില്ലാതെ നീ ശിവാർച്ചനയ്ക്ക് അയോഗ്യയാകും.

Verse 64

तदा नभो गता वाणी ब्रह्मणं च शशाप वै । मृषोक्तं च त्वया मंद किमर्थं बालिशेन हि

അപ്പോൾ ആകാശവാണി ബ്രഹ്മാവിനെ ശപിച്ചു—“ഹേ മന്ദബുദ്ധേ! ബാലിശതയിൽ നീ എന്തിന് അസത്യം പറഞ്ഞു?”

Verse 65

भृगुणा ऋषिभिः साकं तथैव च पुरोधसा । तस्माद्युयं न पूज्याश्च भवेयुः क्लेशभागिनः

“ഭൃഗുവിനോടും ഋഷിമാരോടും നിന്റെ പുരോഹിതനോടും കൂടി—അതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ പൂജ്യരാകുകയില്ല; ക്ലേശത്തിന്റെ പങ്കാളികളാകും।”

Verse 66

ऋषयोऽपि च धर्मिष्ठास्तत्त्ववाक्यबहिष्कृताः । विवादनिरता मूढा अतत्त्वज्ञाः समत्सराः

“ധാർമ്മികരെന്ന് പ്രസിദ്ധരായ ഋഷിമാരും തത്ത്വവാക്യങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ടു; അവർ വാദത്തിൽ ലീനർ, മൂഢർ, തത്ത്വം അറിയാത്തവർ, അസൂയ നിറഞ്ഞവർ ആയി।”

Verse 67

याचकाश्चावदान्याश्च नित्यं स्वज्ञानघातकाः । आत्मसंभाविताः स्तब्धाः परस्परविनिंदकाः

“അവർ യാചകരുമായി, ദാനശീലരുമായി പോലും മാറി—എന്നാൽ നിത്യം സ്വന്തം വിവേകം നശിപ്പിക്കുന്നവർ; ആത്മഗർവ്വമുള്ളവർ, അഹങ്കാരത്തിൽ കടുപ്പമുള്ളവർ, പരസ്പരം നിന്ദിക്കുന്നവർ।”

Verse 68

एवं शप्ताश्च मुनयो ब्रह्माद्या देवतास्तथा । शिवेन शप्तास्ते सर्वे लिंगं शरणमाययुः

ഇങ്ങനെ ശപിക്കപ്പെട്ട മുനിമാരും ബ്രഹ്മാദി ദേവതകളും—ശിവശാപത്തിൽ പീഡിതരായി അവർ എല്ലാവരും ലിംഗത്തെ ശരണമായി പ്രാപിച്ചു।