Adhyaya 22

Verse 1

सूत उवाच । एवमुक्तास्तदा देवा विष्णुना परमेष्ठिना । जग्मुः सर्वे महेशं च द्रष्टुकामाः पिनाकिनम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ പരമേഷ്ഠിയായ വിഷ്ണു ഇങ്ങനെ അരുളിയതോടെ, എല്ലാ ദേവന്മാരും പിനാകധാരിയായ മഹേശനെ ദർശിക്കുവാൻ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 2

परे पारे परमेण समाधिना । योगपीठे स्तितं शंभुं गणैश्च परिवारितम्

അവർ പരപ്പാരത്ത്, പരമ സമാധിയിൽ, യോഗപീഠത്തിൽ ആസീനനായ ശംഭുവിനെ—ഗണങ്ങളാൽ പരിവൃതനായവനെ—ദർശിച്ചു।

Verse 3

यज्ञोपवितविधिना उरसा बिभ्रंत वृतम् । वासुकिं सर्पराजं च कंबलाश्वतरौ तथा

അവർ അവനെ യജ്ഞോപവീതവിധിപ്രകാരം വക്ഷസ്ഥലത്ത് ധരിച്ചവനായി കണ്ടു; കൂടാതെ ആഭരണമായി സർപ്പരാജൻ വാസുകിയെയും, കംബലനും അശ്വതരനും കൂടി।

Verse 4

कर्णद्वये धारयंतं तथा कर्कोटकेन हि । पुलहेन च बाहुभ्यां धारयंतं च कंकणे

അവർ അവനെ ഇരുകർണ്ണങ്ങളിലും—നിശ്ചയമായും കർക്കോടകനെ—ധരിച്ചവനായി കണ്ടു; കൂടാതെ ഭുജങ്ങളിൽ പുളഹനെ കങ്കണങ്ങളായി ധരിച്ചവനായി കൂടി കണ്ടു।

Verse 5

सन्नृपुरे शङ्खकपद्मकाभ्यां संधारयंतं च विराजमानम् । कर्पूरगौरं शितिकंठमद्भुतं वृपान्वितं देववरं ददर्शुः

ആ ദിവ്യ സന്നൃപുരത്തിൽ അവർ ശംഖവും പദ്മവും ധരിച്ച് ദീപ്തിയായി വിരാജിക്കുന്ന പരമദേവനെ ദർശിച്ചു—കർപ്പൂരഗൗരകാന്തിയോടെ, നീലകണ്ഠനായി, അത്ഭുതനും മഹിമാസമ്പന്നനുമായ ദേവവരൻ।

Verse 6

तदा ब्रह्मा च विष्णुश्च ऋषयो देवदानवाः । तुष्टुवुर्विविधैः सूक्तैर्वेदोपनिपदन्वितैः

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും, ഋഷിമാരും ദേവ-ദാനവസമൂഹങ്ങളും—വേദോപനിഷദ്‌ഭാവസമ്പന്നമായ വിവിധ സൂക്തങ്ങളാൽ അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 7

ब्रह्मोवाच । नमो रुद्राय देवाय मदनांतकराय च । भर्गाय भूरिभाग्याय त्रिनेत्राय त्रिविष्टषे

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—രുദ്രദേവനു നമസ്കാരം, മദനാന്തകനു നമസ്കാരം. ഭർഗ്ഗനായ മഹാസൗഭാഗ്യസ്വരൂപനു, ത്രിനേത്രനു, സ്വർഗത്തിൽ സ്തുത്യനായ പ്രഭുവിനു നമസ്കാരം।

Verse 8

शिपिविष्टाय भीमाय शेषशायिन्नमोनमः । त्र्यंबकाय जगद्धात्रे विश्वरूपाय वै नमः

ശിപിവിഷ്ടനു, ഭീമനു, ശേഷശായിയ്ക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം. ത്ര്യമ്പകനു, ജഗദ്ധാത്രിയ്ക്കു, വിശ്വരൂപനു തീർച്ചയായും നമസ്കാരം।

Verse 9

त्वं धाता सर्वलोकानां पिता माता त्वमीश्वरः । कृपया परया युक्तः पाह्यस्मांस्त्वं महेश्वर

നീ തന്നെയാണ് സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ധാതാവ്; നീ തന്നെയാണ് പിതാവും മാതാവും—നീ തന്നെയാണ് ഈശ്വരൻ. പരമകരുണയോടെ യുക്തനായി, ഹേ മഹേശ്വരാ, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 10

इत्थं स्तुवत्सु देवेषु नन्दी प्रोवाच तान्प्रति । किमर्थमागता यूयं किं वा मनसि वर्तते

ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ നന്ദി അവരോട് പറഞ്ഞു— “നിങ്ങൾ ഏതു കാര്യമെന്നു വന്നു? നിങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ എന്താണ് നിലകൊള്ളുന്നത്?”

Verse 11

ते प्रोचुर्देवकार्यार्थं विज्ञप्तुं शंभुमागता । विज्ञप्तो नंदिना तेन शैलादेन महात्मना । ध्यानस्थितो महादेवः सुरकार्यार्थसिद्धये

അവർ പറഞ്ഞു— “ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി ശംഭുവിനോട് അപേക്ഷിക്കാനാണ് ഞങ്ങൾ വന്നത്।” ശൈലാദന്റെ മഹാത്മപുത്രനായ നന്ദി അറിയിച്ചതോടെ ധ്യാനസ്ഥനായ മഹാദേവൻ ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി പ്രവൃത്തനായി।

Verse 12

ब्रह्मादयः सुग्गणाः सुरसिद्धसंघास्त्वां द्रष्टुमेव सुरवर्य विसेषयंति । कार्य्यार्थिनोऽसुरवरैः परिभर्त्स्यमाना अभ्यागताः सपदि शत्रुभिरर्दिताश्च

ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ! ബ്രഹ്മാദി സുന്ദരഗണങ്ങൾ—ദേവസിദ്ധസംഘങ്ങൾ—വിശേഷമായി നിന്റെ ദർശനം ആഗ്രഹിച്ച് വന്നിരിക്കുന്നു. കാര്യസിദ്ധി തേടുന്ന അവർ, ശ്രേഷ്ഠ അസുരന്മാർ നിന്ദിച്ചതിനാലും ശത്രുക്കൾ പീഡിപ്പിച്ചതിനാലും, ഉടൻ ഇവിടെ എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 13

तस्मात्त्वया हि देवेश त्रातव्याश्चाधुना सुराः । एवं तेन तदा शंभुर्विज्ञप्तो नंदिना द्विजाः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവേശാ! ഇപ്പോൾ ദേവന്മാരെ നീ തന്നേ രക്ഷിക്കണം. ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ഇങ്ങനെ അന്ന് നന്ദി ശംഭുവിനോട് അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 14

शनैःशनैरुपरमच्छंभुः परमकोपनः । समाधेः परमात्माऽसावुवाच परमेश्वरः

അത്യന്തം കോപിച്ചിരുന്ന ശംഭുവും ക്രമേണ ശാന്തനായി. തുടർന്ന് ആ പരമാത്മാ പരമേശ്വരൻ സമാധിയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 15

महादेव उवाच । कस्माद्युयं महाभागा ह्यागता मत्समीपगाः । ब्रह्मादयो ह्यमी देवा ब्रूत कारणमद्य वै

മഹാദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാഭാഗ്യവാന്മാരേ, നിങ്ങൾ എന്തു കാരണത്താൽ എന്റെ സമീപത്തു വന്നിരിക്കുന്നു? ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരേ, ഇപ്പോൾ കാരണം പറയുവിൻ.

Verse 16

तदा ब्रह्मा ह्युवाचेदं सुरकार्यं महत्तरम् । तारकेण कृतं शंभो देवानां परमाद्भुतम्

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ശംഭോ, ദേവന്മാരുടെ കാര്യത്തിൽ അതിമഹത്തായ ഒരു സംഭവം സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു; താരകൻ പരമാദ്ഭുതം ചെയ്തിരിക്കുന്നു.

Verse 17

कष्टात्कष्टतरं देव तद्विज्ञप्तुमिहागताः । हे शंभो तव पुत्रेण औरसेन हतो भवेत् । तारको देवशत्रुश्च नान्यथा मम भाषितम्

ഹേ ദേവാ, കഷ്ടത്തേക്കാൾ കഷ്ടതരമായ ദുരന്തം സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു; അത് അറിയിക്കാനാണ് ഞങ്ങൾ ഇവിടെ വന്നത്। ഹേ ശംഭോ, ദേവശത്രുവായ താരകൻ നിന്റെ ഔരസപുത്രനാൽ മാത്രമേ വധിക്കപ്പെടൂ; എന്റെ വചനം മറ്റഥാ അല്ല.

Verse 18

तस्मात्त्वया गिरिजा देव शंभो गृहीतव्या पाणिना दक्षिणेन । पाणिग्रहेणैव महानुभाव दत्ता गिरीन्द्रेण च तां कुरुष्व

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദൈവിക ശംഭോ, നീ ഗിരിജയെ വലങ്കൈകൊണ്ട് പാണിഗ്രഹണം ചെയ്ത് വിവാഹം കഴിക്കണം। ഹേ മഹാനുഭാവാ, ഗിരീന്ദ്രൻ അവളെ ദത്തമായി നൽകിയിരിക്കുന്നു; പാണിഗ്രഹണത്തിലൂടെയേ അവളെ സ്വീകരിക്കൂ.

Verse 19

ब्रह्मणो हि वचः श्रुत्वा प्रहसन्नब्रवीच्छिवः । यदा मया कृता देवी गिरिजा सर्वसुन्दरी

ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനം കേട്ട് ശിവൻ പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ സർവ്വസുന്ദരിയായ ദേവി ഗിരിജയെ സൃഷ്ടിച്ചപ്പോൾ…”

Verse 20

तदा सर्वे सुरेन्द्राश्च ऋषयो मुनयस्तथा । सकामाश्च भविष्यंति अक्षमाश्च परे पथि

അപ്പോൾ എല്ലാ സുരേന്ദ്രന്മാരും, ഋഷിമുനിമാരും കൂടി കാമനയാൽ നിറയും; ആ ഉന്നത പഥത്തിൽ അവർ സംയമം സഹിക്കാൻ അശക്തരാകും।

Verse 21

मदनो हि मया दग्धः सर्वेषां कार्यसिद्धये । मया ह्यधि कृता तन्वी गिरिजा च सुमध्यमा

എല്ലാവരുടെയും കാര്യസിദ്ധിക്കായി ഞാൻ മദനനെ ദഹിപ്പിച്ചു. കൂടാതെ സുമധ്യമയായ, സുന്ദരമായി സ്ലിം ആയ ഗിരിജ (പാർവതി)യെയും ഞാൻ അധീനപ്പെടുത്തി നയിച്ചു।

Verse 22

तदानीमेव भो देवाः पार्वती मदनं च सा । जीवयिष्यति भो ब्रह्मन्नात्र कार्या विचारणा

ഹേ ദേവന്മാരേ, ഇപ്പോഴുതന്നെ ആ പാർവതി മദനനെ ജീവിപ്പിക്കും. ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഇതിൽ ആലോചന ആവശ്യമില്ല।

Verse 23

एवं विमृश्य भो देंवाः कार्या कार्यविचारणा । मदनेनैव दग्धेन सुरकार्यं महत्कृतम्

ഹേ ദേവന്മാരേ, ഇങ്ങനെ നന്നായി ആലോചിച്ച് ചെയ്യേണ്ട കാര്യം തീരുമാനിക്കൂ. ദഹിക്കപ്പെട്ട മദനനാൽ ദേവകാര്യത്തിന് മഹത്തായ ഉപകാരം ഇതിനകം നടന്നു കഴിഞ്ഞു।

Verse 24

यूयं सर्वे च निष्कामा मया नास्त्यत्र संशयः । यथाहं च सुराः सर्वे तथा यूयं प्रयत्नतः

നിങ്ങൾ എല്ലാവരും നിഷ്കാമരാണ്—ഇതിൽ എനിക്ക് സംശയമില്ല. ഞാൻ എങ്ങനെയോ, എല്ലാ ദേവന്മാരും എങ്ങനെയോ, അതുപോലെ നിങ്ങൾയും നിങ്ങളുടെ പരിശ്രമത്താൽ അങ്ങനെ തന്നെയാണ്।

Verse 25

तपः परमसंयुक्ताः पारयामः सुदुष्करम् । परमानन्दसंयुक्ताः सुखिनः सर्व एव हि

ഞങ്ങൾ പരമതപസ്സോടെ സംയുക്തരായി അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കാര്യവും സാധിപ്പിക്കുന്നു. പരമാനന്ദത്തോടു ഏകീഭവിച്ചതിനാൽ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിശ്ചയം സുഖികളാണ്.

Verse 26

यूयं समाधिना तेन मदनेन च विस्मृतम् । कामो हि नरकायैव तस्मात्क्रोधोऽभिजायते

ആ സമാധിയാൽ നിങ്ങൾ മദനനെ മറന്നിരിക്കുന്നു. കാമം നരകത്തിലേക്കുള്ള വഴിയത്രേ; അതിൽ നിന്നാണ് ക്രോധം ജനിക്കുന്നത്.

Verse 27

क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहाद्भ्रमते मनः । कामक्रोधौ परित्यज्य भवद्भिः सुरसत्तमैः । सर्वैरेव च मंतव्यं मद्वाक्यं नान्यथा क्वचित्

ക്രോധത്തിൽ നിന്ന് മോഹം ജനിക്കുന്നു; മോഹത്തിൽ നിന്ന് മനസ്സ് വഴിതെറ്റുന്നു. ദേവശ്രേഷ്ഠരേ, കാമവും ക്രോധവും ഉപേക്ഷിക്കുവിൻ. എന്റെ വാക്ക് എല്ലാവരും എപ്പോഴും അംഗീകരിക്കണം—ഒരിക്കലും മറ്റെങ്ങനെ അല്ല.

Verse 28

एवं विश्राव्य भगवान्स हि देवो वृषध्वजः । सुरान्प्रबोधयामास तथा ऋषिगणान्मुनीन्

ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിച്ച ശേഷം വൃഷധ്വജനായ ഭഗവാൻ ശിവൻ ദേവന്മാരെ ജാഗ്രതപ്പെടുത്തി ഉപദേശിച്ചു; അതുപോലെ ഋഷിഗണങ്ങളെയും മുനിമാരെയും ബോധിപ്പിച്ചു.

Verse 29

तूष्णींभूतोऽभवच्छंभुर्ध्यानमाश्रित्य वै पुनः । आस्ते पुरा यथावच्च गणैश्च परिवारितः

അപ്പോൾ ശംഭു വീണ്ടും മൗനനായിട്ട്, പുനരായും ധ്യാനത്തെ ആശ്രയിച്ചു, മുൻപുപോലെ യഥാവിധി നിലകൊണ്ടു—തന്റെ ഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി.

Verse 30

ध्यानास्थितं च तं दृष्ट्वा नन्दौ सर्वान्विसृज्य तान् । सब्रह्मसेन्द्रान्विबुधानुवाच प्रहसन्निव

അവനെ ധ്യാനനിഷ്ഠനായി കണ്ട നന്ദി എല്ലാവരെയും വിട്ടയച്ചു; പിന്നെ ബ്രഹ്മാവും ഇന്ദ്രനും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ദേവന്മാരോട് മന്ദഹാസത്തോടെപോലെ പറഞ്ഞു।

Verse 31

यतागतेन मार्गेण गच्छध्वं मा विलंबितम् । तथेति मत्वा ते सर्वे स्वंस्वं स्थानमथाऽव्रजन्

നിങ്ങൾ വന്ന വഴിയേ തന്നെ പോകുക; താമസിക്കരുത്. ‘തഥാസ്തു’ എന്നു കരുതി അവർ എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു പോയി।

Verse 32

गतेषु तेषु सर्वेषु समाधिस्थोऽभवद्भवः । आत्मानमात्मना कृत्वा आत्मन्येन विचंतयन्

അവർ എല്ലാവരും പോയശേഷം ഭവൻ (ശിവൻ) സമാധിയിൽ സ്ഥിരനായി—ആത്മാവിനെ ആത്മാവാൽ തന്നെ സാക്ഷാത്കരിച്ചു, ആത്മനിലേകമാത്രം ധ്യാനിച്ചു।

Verse 33

परात्परतरं स्वच्छं निर्मलं निरवग्रहम् । निरञ्जनं निराभासं यस्मिन्मुह्यंति सूरयः

പരാത്പരത്തിനും അതീതമായ ആ തത്ത്വം അത്യന്തം സ്വച്ഛവും നിർമ്മലവും അവ്യയവും; തടസ്സരഹിതം, നിരഞ്ജനം, ആഭാസശൂന്യം—അതിൽ ജ്ഞാനികളും മയങ്ങുന്നു।

Verse 34

भानुर्नभात्यग्निरथो शशी वा न ज्योतिरेवं न च मारुतो न हि । यं केवलं वस्तुविचारतोऽपि सूक्ष्मात्परं सूक्ष्मतरात्परं च

അവിടെ സൂര്യൻ പ്രകാശിക്കുന്നില്ല, അഗ്നിയുമില്ല, ചന്ദ്രപ്രകാശവും ഇല്ല; സാധാരണ ജ്യോതി ഒന്നുമില്ല, കാറ്റും ഇല്ല. അതിനെ ‘വസ്തു’യായി കരുതി സൂക്ഷ്മവിചാരിച്ചാലും, അത് സൂക്ഷ്മത്തിനും അതീതം, അതിസൂക്ഷ്മത്തിനും അതീതം.

Verse 35

अनिर्द्देश्य मचिन्त्यं च निर्विकारं निरामयम् । ज्ञप्तिमात्रस्वरूपं च न्यासिनो यांति तत्र वै

വിവരിക്കാനാകാത്തതും ചിന്താതീതവും, നിർവികാരവും നിരാമയവും, ശുദ്ധചൈതന്യമാത്രസ്വരൂപവുമായ ആ പരതത്ത്വത്തിലേക്കു തന്നേ ന്യാസികൾ നിശ്ചയമായി എത്തിച്ചേരുന്നു।

Verse 36

शब्दातीनं निर्गुणं निर्विकारं सत्तामात्रं ज्ञानगम्यं त्वगम्यम् । यत्तद्वस्तु सर्वदा कथ्यते वै वेदातीतैश्चागमैर्मन्त्रभूतैः

ശബ്ദാതീതവും നിർഗുണവും നിർവികാരവും, സത്താമാത്രസ്വരൂപവും; ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മാത്രമേ ഗമ്യമാകൂ, സാധാരണ മാർഗ്ഗങ്ങൾക്ക് അഗമ്യവും—ആ തത്ത്വത്തെ വേദാതീത പ്രകാശനങ്ങളും മന്ത്രസ്വരൂപമായ ആഗമങ്ങളും എപ്പോഴും പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 37

तद्वस्तुभूतो भगवान्स ईश्वरः पिनाकपाणिर्भगवान्वृध्वजः । येनैव साक्षान्मकरध्वजो हतस्तपो जुषाणः परमेश्वरः सः

ആ തത്ത്വം തന്നെയാണ് സ്വയം ഭഗവാൻ ഈശ്വരൻ—പിനാകധാരി, വൃഷധ്വജൻ ശിവൻ. അവനാൽ തന്നേ മകരധ്വജൻ (കാമൻ) പ്രത്യക്ഷമായി സംഹരിക്കപ്പെട്ടു; തപസ്സിൽ രമിക്കുന്ന ആ പരമേശ്വരൻ തന്നെയാണ് അദ്ദേഹം।

Verse 38

लोमश उवाच । गिरिजा हि तदा देवी तताप परमं तपः । तपसा तेन रुद्रोऽपि उत्तमं भयमागतः

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ദേവി ഗിരിജ പരമമായ തപസ്സു ചെയ്തു. ആ തപസ്സിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ രുദ്രനും മഹത്തായ ആശങ്കയിൽ ആകപ്പെട്ടു।

Verse 39

विजित्य तपसा देवी पार्वती परमेण हि । शम्भुं सर्वार्थदं स्थाणुं केवलं स्वस्वरूपिणम्

ദേവി പാർവതി പരമമായ തപസ്സിലൂടെ എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും ജയിച്ച് ശംഭുവിനെ പ്രസന്നനാക്കി/വശപ്പെടുത്തി—അവൻ സർവാർത്ഥദാതാവ്, സ്ഥാണു (അചലൻ), സ്വന്തം സ്വരൂപത്തിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നവൻ।

Verse 40

यदा जितस्तया देव्या तपसा वृषभध्वजः । समाधेश्चलितो भूत्वा यत्र सा पार्वती स्थिता

ദേവിയുടെ തപസ്സാൽ വൃഷഭധ്വജനായ മഹാദേവൻ ജയിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അദ്ദേഹം സമാധിയിൽ നിന്ന് ചലിച്ച് പാർവതി നിലകൊണ്ടിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി।

Verse 41

जगाम त्वरितेनैव देवदेवः पिनाकधृक् । तत्रापश्यत्स्थितां देवीं सखीभिः परिवारिताम्

ദേവദേവനായ പിനാകധാരി വേഗത്തിൽ അവിടെ ചെന്നു; അവിടെ സഖിമാർ ചുറ്റിനിന്ന ദേവിയെ അദ്ദേഹം കണ്ടു।

Verse 42

वेदिकोपरि विन्यस्तां यथैव शशिनः कलाम् । स देवस्तां निरीक्ष्याथ बटुर्भूत्वाथ तत्क्षणात्

വേദികയുടെ മീതെ ചന്ദ്രകലപോലെ സ്ഥാപിതയായ അവളെ ദേവൻ നോക്കി; അതേ ക്ഷണത്തിൽ അദ്ദേഹം ബടു—യുവ തപസ്വി—രൂപം ധരിച്ചു।

Verse 43

ब्रह्मचारिस्वरूपेण महेशो भगवान्भवः । सखीनां मध्यमाश्रित्य ह्युवाच बटुरूपवान् । किमर्थमालिमध्यस्था तन्वी सर्वांगसुन्दरी

ഭഗവാൻ ഭവനായ മഹേശൻ ബ്രഹ്മചാരിസ്വരൂപം ധരിച്ചു സഖിമാരുടെ നടുവിൽ നിന്നു ബടുരൂപത്തിൽ പറഞ്ഞു—“ഹേ തന്വീ, സർവാംഗസുന്ദരീ! സഖിമാരുടെ മദ്ധ്യേ നീ എന്തിനാണ് നില്ക്കുന്നത്?”

Verse 44

केयं कस्य कुतो याता किमर्थं तप्यते तपः । सर्वं मे कथ्यतां सख्यो याथा तथ्येन संप्रति

“ഇവൾ ആരാണ്? ആരുടേതാണ്? എവിടെ നിന്ന് വന്നതാണ്? എന്തിനാണ് തപസ്സു ചെയ്യുന്നത്? ഹേ സഖിമാരേ, ഇപ്പോൾ തന്നെ സത്യമായി എല്ലാം എനിക്ക് പറയുക।”

Verse 45

तदोवाच जया रुद्रं तपसः कारणं परम्

അപ്പോൾ ജയാ രുദ്രനോടു പറഞ്ഞു; തന്റെ തപസ്സിന്റെ പരമ കാരണമെന്തെന്നു നിവേദിച്ചു.

Verse 46

हिमाद्रेर्दुहितेयं वै तपसा रुद्रमीश्वरम् । प्राप्तुकामा पतित्वन सेय मत्रोपविश्य च

ഇവൾ നിശ്ചയമായും ഹിമാദ്രിയുടെ പുത്രി; രുദ്രേശ്വരനെ ഭർത്താവായി പ്രാപിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു ഇവിടെ ഇരുന്ന് തപസ്സു ചെയ്യുന്നു.

Verse 47

तपस्तताप सुमहत्सर्वेषां दुरतिक्रमम् । बटो जानीहि मे वाक्यं नान्यथा मम भाषितम्

അവൾ അതിമഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്തു; അത് എല്ലാവർക്കും അതിക്രമിക്കാൻ ദുഷ്കരം. ഹേ ബടു, എന്റെ വാക്ക് അറിയുക—എന്റെ പ്രസ്താവം മറ്റഥയല്ല.

Verse 48

तच्छत्वा वचनं तस्याः प्रहस्येदमुवाच ह । श्रृण्वतीनां सखीनां वै महेशो बटुरूपवान्

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ബടുരൂപത്തിലുള്ള മഹേശൻ ചിരിച്ചു; സഖികൾ കേൾക്കുമ്പോൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 49

मूढेयं पार्वती सख्यो न जानाति हिताहितम् । किमर्थं च तपः कार्यं रुद्रपाप्त्यर्थमेव च

ഹേ സഖികളേ, ഈ പാർവതി മോഹിതയാണ്; ഹിതാഹിതം അവൾ അറിയുന്നില്ല. തപസ്സെന്തിന്—രുദ്രപ്രാപ്തിക്കായി മാത്രമോ?

Verse 50

सोऽमंगलः कपाली च श्मशानालय एव च । अशिवः शिवशब्देन भण्यते च वृथाथ वै

അവൻ അമംഗളൻ, കപാലധാരി, ശ്മശാനവാസി. ‘അശിവൻ’ ആയവനെ വ്യർത്ഥമായി ‘ശിവ’ എന്ന നാമത്തിൽ വിളിക്കുന്നു.

Verse 51

अनया हि वृतो रुद्रो यदा सख्यः समेष्यति । तदेयमशुभा तन्वी भविष्यति न संशयः

സഖികളേ! അവൾ റുദ്രനെ വരിച്ച് അവൻ അവളോടൊപ്പം ചേരുമ്പോൾ, ഈ സുന്ദര സുന്ദരിയായ തന്വി നിശ്ചയമായും അശുഭഭാഗ്യവതിയാകും—സംശയമില്ല.

Verse 52

यो दक्षशापाद्विकृतो यज्ञबाह्योऽभवद्विटा । ये ह्यंगभूताः शर्वस्य सर्पा ह्यासन्महाविषाः

ഹേ സുന്ദരീ! ദക്ഷശാപം മൂലം വികൃതനായി യജ്ഞത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ടവൻ. ശർവന്റെ അങ്കാഭരണങ്ങൾ സർപ്പങ്ങളാണ്—അവ ഭയങ്കര മഹാവിഷധരങ്ങൾ.

Verse 53

शवभस्मान्वितो रुद्रः कृत्तिवासा ह्यमंगलः । पिशाचैः प्रमथैर्भूतैरावृतो हि निरंतरम्

റുദ്രൻ ശവഭസ്മം പുരട്ടി, ചർമവസ്ത്രം ധരിച്ചു, അമംഗളൻ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; പിശാചുകൾ, പ്രമഥങ്ങൾ, ഭൂതഗണങ്ങൾ അവനെ നിരന്തരം ചുറ്റിപ്പറ്റുന്നു.

Verse 54

तेन रुद्रेण किं कार्यमनया सुकुमारया । निवार्यतां सखीभिश्च मर्तुकामा पिशाचवत्

ആ റുദ്രനുമായി ഈ സുകുമാരിക്ക് എന്ത് കാര്യം? സഖികൾ അവളെ തടയട്ടെ; അവൾ പിശാചുകളിലേക്കു ഓടുന്നതുപോലെ, മരണത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവളായി തോന്നുന്നു.

Verse 55

इंद्रं हित्वा मनोज्ञं च यमं चैव महाप्रभम् । नैरृतं च विशालाक्षं वरुणं च अपां पतिम्

മനോജ്ഞനായ ഇന്ദ്രനെ വിട്ട്, മഹാപ്രഭുവായ യമനെയും, വിശാലനേത്രനായ നൈഋതനെയും, ജലാധിപനായ വരുണനെയും—

Verse 56

कुबेरं पवनं चैव तथैव च विभावसुम् । एवमादीनि वाक्यानि उवाच परमेश्वरः । सखीनां श्रृण्वतीनां च यत्र सा तपसि स्थिता

കുബേരനെയും, പവനനെയും (വായു), അതുപോലെ വിഭാവസുവിനെയും (അഗ്നി). ഇത്തരത്തിലുള്ള വചനങ്ങൾ പരമേശ്വരൻ ഉച്ചരിച്ചു—അവൾ തപസ്സിൽ സ്ഥിരയായി നിന്ന സ്ഥലത്ത് അവളുടെ സഖിമാർ കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 57

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य रुद्रस्य बटुरूपिणः । चुकोप च शिवा साध्वी महेशं बटुरूपिणम्

ബടുരൂപം ധരിച്ചിരുന്ന രുദ്രന്റെ വചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ, സാദ്ധ്വിയായ ശിവ ബടുരൂപ മഹേശനോട് ക്രോധിച്ചു.

Verse 58

जये त्वं विजये साध्वि प्रम्लोचेऽप्यथ सुन्दरि । सुलोचने महाभागे समीचीनं कृतं हि मे

“ജയാ, വിജയാ—ഹേ സാദ്ധ്വീ; നീയും പ്രമ്ലോചാ—ഹേ സുന്ദരി; സുലോചനാ—ഹേ മഹാഭാഗ്യവതീ; ഞാൻ ചെയ്തതു തീർച്ചയായും യുക്തമായതാണ്.”

Verse 59

किमेतस्य बटोः कार्यं भवतीनामिहाधुना । बटुस्वरूपमास्थाय आगतो देवनिंदकः

“ഇപ്പോൾ ഇവിടെ നിങ്ങളിടയിൽ ഈ ബടുവിന് എന്ത് കാര്യം? ബടുരൂപം ധരിച്ച് ദേവനിന്ദകൻ വന്നിരിക്കുന്നു.”

Verse 60

अयं विसृज्यतां सख्यः किमनेन प्रयोजनम् । बटुस्वरूपिणं रुद्रं कुपिता सा ततोऽब्रवीत्

“സഖിമാരേ, ഇവനെ വിട്ടയക്കൂ—ഇവനാൽ എന്ത് പ്രയോജനം?” എന്നു കോപിച്ച അവൾ ബടുരൂപധാരിയായ രുദ്രനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 61

बटो गच्छाशु त्वरितो न स्थेयं च त्वयाऽधुना । किमनेन प्रलापेन तव नास्ति प्रयोजनम्

“ഹേ ബടു, വേഗം പോകൂ; ഇനി ഇവിടെ നിൽക്കരുത്. ഈ പ്രലാപം കൊണ്ട് എന്ത് ഫലം? ഇവിടെ നിനക്ക് പ്രയോജനം ഇല്ല.”

Verse 62

बटुर्निर्भर्त्सितस्तत्र तया चैवं तदा पुनः । प्रहस्य वै स्थिरो भूत्वा पुनर्वाक्यमथाब्रवीत्

അവൾ അവിടെ ഇങ്ങനെ ശാസിച്ചിട്ടും ബടു ചിരിച്ചു, സ്ഥിരമായി നിന്നു, പിന്നെയും ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 63

शनैः शनैरवितथं विजयां प्रति सत्वरम् । कस्मात्कोपस्तयातन्वि कृतः केनैव हेतुना

“പതുക്കെ പതുക്കെ, എങ്കിലും തീർച്ചയായും, വിജയം ലഭിക്കുന്നു. ഹേ തന്വി, നീ എന്തിന് കോപിച്ചു? ഏതു കാരണത്താൽ ഈ കോപം ഉദിച്ചു?”

Verse 64

सर्वेषामपि तद्वाच्यं वचनं सूक्तमेव यत् । यथोक्तेन च वाक्येन कस्मात्तन्वी प्रकोपिता

“ആ വാക്ക് എല്ലാവരുടെയും മുമ്പിൽ പറയേണ്ടതുതന്നെ; കാരണം അത് സത്യമായും സുക്തമാണ്. എന്നാൽ ഹേ തന്വി, പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയുള്ള വാക്കുകളാൽ നീ എന്തിന് കോപിച്ചു?”

Verse 65

यः शंभुरुच्यते लोके भिक्षुको भिक्षुकप्रियः । यदि मे ह्यनृतं प्रोक्तं तदा कोप इहोचितः

ലോകത്തിൽ ഭിക്ഷുക്കനായി, ഭിക്ഷുക്കൾക്ക് പ്രിയനായവനായി പ്രസിദ്ധനായ ശംഭുവേ—ഞാൻ അസത്യം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഇവിടെ കോപം വരുന്നത് തീർച്ചയായും യുക്തമാണ്।

Verse 66

इयं तावत्सुरूपा च विरूपोऽसौ सदाशिवः । विशालाक्षी त्वियं बाला विरूपाक्षो भवस्तथा

ഇവൾ തീർച്ചയായും സുന്ദരി; എന്നാൽ ആ സദാശിവൻ വിചിത്രരൂപൻ. ഈ ബാലിക വിശാലനയന; ഭവനും വിരൂപാക്ഷൻ—വിചിത്രനയനൻ.

Verse 67

एवंभूतेन रुद्रेण मोहितेयं कथं भवेत् । सभाग्यो हि पतिः स्त्रीणां सदा भाव्यो रतिप्रियः

ഇത്തരത്തിലുള്ള രുദ്രനോട് അവൾ എങ്ങനെ മോഹിതയാകും? സ്ത്രീകൾക്കുള്ള ഭർത്താവ് ഭാഗ്യവാൻ, എപ്പോഴും വാഞ്ചനീയൻ, രതിപ്രിയൻ ആയിരിക്കണം.

Verse 68

इयं कथं मोहितास्ति निर्गुणेन युगात्मिका । न श्रुतो न च विज्ञातो न दृष्टः केन वा शिवः

യുഗാത്മികയായ ഇവൾ നിർഗുണനായവനാൽ എങ്ങനെ മോഹിതയായി? ശിവനെ ആരും കേട്ടിട്ടില്ല, യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിഞ്ഞിട്ടില്ല, കണ്ടിട്ടുമില്ല.

Verse 69

सकामानां च भूतानां दुर्लभो हि सदाशिवः । तपसा परमेणैव गर्वितेयं सुमध्यमा

കാമനകളാൽ പ്രേരിതരായ ജീവികൾക്ക് സദാശിവൻ തീർച്ചയായും ദുർലഭൻ. ഈ സുമധ്യമാ പരമതപസ്സിനാൽ മാത്രമേ ഗർവിതയായുള്ളൂ.

Verse 70

निःस्तंभो हि सदा स्थाणुः कथं प्राप्स्यति तं पतिम् । मयोक्तं किं विशालाक्षि कस्मान्मे रुषिताऽधुना

സ്ഥാണു സദാ ആശ്രയരഹിതൻ; അവൾ അവനെ ഭർത്താവായി എങ്ങനെ പ്രാപിക്കും? ഹേ വിശാലാക്ഷി, ഞാൻ എന്തു പറഞ്ഞതുകൊണ്ടാണ് നീ ഇപ്പോൾ എന്നോടു കോപിക്കുന്നത്?

Verse 71

यावद्रोषो भवेन्नॄणां नारीणां च विशेषतः । तेन रोषेण तत्सर्वं भस्मीभूतं भविष्यति

മനുഷ്യരിൽ—പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകളിൽ—കോപം ഉയരുന്നിടത്തോളം, ആ കോപം തന്നെയാൽ ഇതെല്ലാം ഭസ്മീഭവിക്കും.

Verse 72

सुकृतं चोर्जितं तन्वि सत्यमेवोदितं सति । कामः क्रोधश्च लोभश्च दंभो मात्सर्यमेव च

ഹേ തന്വി, ഹേ സതി, ഞാൻ പറഞ്ഞത് സത്യമായിത്തന്നെ—കഷ്ടാർജിതമായ പുണ്യവും കാമം, ക്രോധം, ലോഭം, ദംഭം, മാത്സര്യം എന്നിവകൊണ്ട് ക്ഷയിക്കുന്നു.

Verse 73

च प्रपंचश्चतेन सर्वं विनश्यति । तस्मात्तपस्विभिर्युक्तं कामक्रोधादिवर्जनम्

ഇവയാൽ തന്നെയാണ് സകല പ്രപഞ്ചബന്ധവും നശിക്കുന്നത്; അതിനാൽ തപസ്വികൾ കാമക്രോധാദികളെ വെടിയുന്നത് യുക്തമാണ്.

Verse 74

यदीश्वरो हृदि मध्ये विभाव्यो मनीषिभिः सर्वदा ज्ञप्तिमात्रः । तदा सर्वैर्मुनिवृत्त्या विभाव्यस्तपस्विभिर्नान्यथा चिंतनीयः

ജ്ഞാനികൾ ഹൃദയമദ്ധ്യേ ഈശ്വരനെ സദാ ശുദ്ധ ബോധമാത്രമായി ധ്യാനിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, തപസ്വികളും മുനിവൃത്തിയോടെ അവനെയേ ധ്യാനിക്കണം; മറ്റെങ്ങനെ ചിന്തിക്കരുത്.

Verse 75

एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शंभोस्तदाब्रवीद्विजया तं च सर्वम् । गच्छात्र किंचित्तव नास्ति कार्यं न वक्तव्यं वचनं बालिशान्यत्

ശംഭുവിന്റെ ആ വചനങ്ങൾ കേട്ട് വിജയാ അവനോട് മുഴുവനായി മറുപടി പറഞ്ഞു— “ഇവിടെ നിന്ന് പോകുക; നിനക്ക് ഇവിടെ ഒന്നും ചെയ്യാനില്ല. ഇനി ബാലിശവാക്കുകൾ പറയരുത്।”

Verse 76

एवं विवदमानं तं बटुरूपं सदाशिवम् । विसर्जयामास तदा विजया वाक्यकोविदा

ഇങ്ങനെ വാദിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ബടുരൂപ സദാശിവനെ വാക്ചാതുര്യമുള്ള വിജയാ അപ്പോൾ വിടവാങ്ങിച്ചു।

Verse 77

तिरोधानं गतः सद्यो महेशो गिरिजां प्रति । अलक्ष्यमाणः सर्वासां सखीनां परमेश्वरः

ഉടൻ മഹേശൻ ഗിരിജയിലേക്കു തിരിഞ്ഞ് അന്തർധാനം പ്രാപിച്ചു; പരമേശ്വരൻ അവളുടെ എല്ലാ സഖിമാർക്കും അദൃശ്യനായി।

Verse 78

प्रादुर्बभूव सहसा निजरूपधरस्तदा । यदा ध्यानस्थिता देवी निजध्यानपरा सती

ദേവി സതി സ്വന്തം ധ്യാനത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ലീനയായി ധ്യാനസ്ഥിതിയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ പെട്ടെന്ന് തന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 79

तदा हृदिस्थो देवेशो बहिर्हृष्टिचरोभवत् । नेत्रे उन्मील्य सा साध्वी गिरिजायतलोचना । अपश्यद्देवदेवेशं सर्वलोकमहेश्वरम्

അപ്പോൾ ഹൃദയത്തിൽ വസിച്ചിരുന്ന ദേവേശൻ പുറത്തായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. കണ്ണുകൾ തുറന്ന് ആ സാധ്വി—വിശാലനേത്രയായ ഗിരിജ—ദേവദേവേശനെയും സർവ്വലോക മഹേശ്വരനെയും ദർശിച്ചു।

Verse 80

द्विभुजं चैकवक्त्रं कृत्तिवाससमद्भुतम् । कपर्दं चंद्ररेखांकं निवीतं गजचर्मणा

അവൻ അത്ഭുതസ്വരൂപൻ—ദ്വിഭുജൻ, ഏകവക്ത്രൻ, കൃത്തിവാസം (തോൽവസ്ത്രം) ധരിച്ചവൻ; ജടാധാരി, ചന്ദ്രരേഖാങ്കിതൻ, ഗജചർമംകൊണ്ട് നിവീതൻ (ഉപവീതരൂപത്തിൽ) ശോഭിച്ചു।

Verse 81

कर्णस्थौ हि महानागौ कंबलाश्वतरौ तदा । वासुकिः सर्पराजश्च कृताहारो महाद्युति

അപ്പോൾ അവന്റെ കർണ്ണസ്ഥാനങ്ങളിൽ രണ്ട് മഹാനാഗങ്ങൾ—കംബലയും അശ്വതരനും—സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നു; സർപ്പരാജൻ വാസുകിയും കൃതാഹാരൻ (പുഷ്ടൻ), മഹാദ്യുതിയോടെ (ദീപ്തിയോടെ) അവനെ അലങ്കരിച്ചു।

Verse 82

वलयानि महार्हाणि तदा सर्पमयानि च । कृतानि तेन रुद्रेण तथा शोभाकराणि च

അപ്പോൾ അമൂല്യമായ വളയങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു—അവ സർപ്പമയമായി നിർമ്മിതം; ആ രുദ്രൻ തന്നെയാണ് അവ നിർമ്മിച്ചത്, അവയും ശോഭ നൽകുന്നവയായി നിന്നു।

Verse 83

एवंभूतस्तदा शंभुः पार्वतीं प्रति चाग्रतः । उवाच त्वरया युक्तो वरं वरय भामिनि

ഇങ്ങനെ ആയിരിക്കെ ശംഭു മുന്നിൽ നിന്ന പാർവതിയോട് പറഞ്ഞു; ത്വരയാൽ പ്രേരിതനായി—“ഹേ ഭാമിനി, വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക; നിനക്കിഷ്ടമുള്ളത് അപേക്ഷിക്ക” എന്നു അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 84

व्रीडया परया युक्ता साध्वी प्रोवाच शंकरम् । त्वं नाथो मम देवेश त्वया किं विस्मृतं पुरा

പരമ ലജ്ജയോടെ യുക്തയായ സാദ്ധ്വി ശങ്കരനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവേശാ! നീയേ എന്റെ നാഥൻ; എന്നാൽ മുമ്പ് നടന്നതിൽ നിന്നെന്താണ് വിസ്മൃതമായത്?”

Verse 85

दक्षयज्ञविनाशं च यदर्थं कृतवान्प्रभो । स त्वं साहं समुत्पन्ना मेनायां कार्यसिद्धये

പ്രഭോ! ദക്ഷയജ്ഞവിനാശം നിങ്ങൾ പൂർവ്വം ഏതു ദിവ്യഹേതുവിനായി ചെയ്തുവോ, അതേ കാര്യസിദ്ധിക്കായി ഞാൻ മേനയുടെ ഗർഭത്തിൽ പുനർജനിച്ചു; നിങ്ങൾയും ഇവിടെ തന്നെയുണ്ട്।

Verse 86

देवानां देवदेवेश तारकस्य वधं प्रति । भवतो हि मया देव भविष्यति कुमारकः

ദേവദേവേശാ! ദേവന്മാരുടെ ഹിതത്തിനും താരകവധത്തിനുമായി, ദേവാ, നിങ്ങളുടെയും എന്റെയും സംയോഗത്തിൽ നിന്ന് നിശ്ചയമായും ഒരു കുമാരൻ ജനിക്കും।

Verse 87

तस्मात्त्वया हि कर्तव्यं मम वाक्यं महेश्वर । गंतव्यं हिमवत्पार्श्व नात्र कार्या विचारणा

അതുകൊണ്ട്, മഹേശ്വരാ! എന്റെ വാക്ക് നിങ്ങൾ നിർബന്ധമായി അനുഷ്ഠിക്കണം; ഹിമവാന്റെ സമീപത്തേക്ക് പോകണം—ഇതിൽ ആലോചന വേണ്ട।

Verse 88

याचस्व मां महादेव ऋषिभिः परिवारितः । करिष्यति न संदेहस्तव वाक्यं च मे पिता

മഹാദേവാ! ഋഷിമാർ ചുറ്റിനിൽക്കെ എന്റെ കൈ ചോദിക്കൂ; സംശയമില്ല—എന്റെ പിതാവ് നിങ്ങളുടെ വാക്ക് നടപ്പാക്കി നിങ്ങളുടെ വചനത്തെ മാനിക്കും।

Verse 89

दक्षकन्या पुराहं वै पित्रा दत्ता यदा तव । यथोक्तविधिना तत्र विवाहो न कृतस्त्वया

പൂർവ്വം ഞാൻ ദക്ഷന്റെ പുത്രിയായിരിക്കെ പിതാവ് എന്നെ നിങ്ങളെക്കു നൽകിയപ്പോൾ, നിങ്ങൾ അവിടെ ശാസ്ത്രോക്തവിധിപ്രകാരം വിവാഹം നടത്തുകയുണ്ടായില്ല।

Verse 90

न ग्रहाः पूजितास्तेन दक्षेण च महात्मना । ग्रहाणां विषयत्वेन सच्छिद्रोऽयं महानभूत्

മഹാത്മാവായ ദക്ഷൻ ഗ്രഹങ്ങളെ പൂജിച്ചില്ല. ഗ്രഹങ്ങളെ വിഷയമാക്കി അവഗണിച്ചതിനാൽ ഈ മഹത്തായ കര്‍മ്മം ദോഷമുള്ളതായും, ചിദ്രം ഉള്ളതുപോലെയും ആയി.

Verse 91

तस्माद्यथोक्तविधिना कर्तुमर्हसि सुव्रत । विवाहं स्वं महाभाग देवानां कार्यसिद्धये

അതുകൊണ്ട്, ഹേ സുവ്രതാ, ഹേ മഹാഭാഗ്യവാനേ, ദേവന്മാരുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി ശാസ്ത്രോക്തവിധിപ്രകാരം നിന്റെ വിവാഹം നടത്തേണ്ടതാണ്.

Verse 92

तदोवाच महाबाहो गिरिजां प्रहसन्निव । स्वभावेनैव तत्सर्वं जंगमाजंगमं महत् । जातं त्वया मोहितं च त्रिगुणैः परिवेष्टितम्

അപ്പോൾ മഹാബാഹുവായ പ്രഭു ഗിരിജയോട് പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു— ‘നിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ ഈ മഹത്തായ ജഗത്ത്, ചരവും അചരവും, ഉത്ഭവിച്ചു; ഇത് ത്രിഗുണങ്ങളാൽ പൊതിഞ്ഞ് മോഹിതമായിരിക്കുന്നു.’

Verse 93

अहंकारात्समुत्पन्नं महत्तत्त्वं च पार्वति । महत्तत्त्वात्तमो जातं तमसा वेष्टितं नभः

ഹേ പാർവതി! അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് മഹത്തത്ത്വം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. മഹത്തത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് തമസ് ജനിക്കുന്നു; ആ തമസാൽ ആകാശം പൊതിയപ്പെടുന്നു.

Verse 94

भसो वायुरुत्पन्नो वायोरग्निरजायत । अग्नेरापः समुत्पन्ना अद्भ्यो जाता मही तदा

ആ അടിസ്ഥാനാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് വായു ഉദ്ഭവിച്ചു; വായുവിൽ നിന്ന് അഗ്നി ജനിച്ചു. അഗ്നിയിൽ നിന്ന് ജലങ്ങൾ പുറപ്പെട്ടു; ജലങ്ങളിൽ നിന്ന് അപ്പോൾ ഭൂമി പ്രാദുർഭവിച്ചു.

Verse 95

मह्यादिकानि स्थास्नूनि चराणि च वरानने । दृश्यंयत्सर्वमेवैतन्नश्वरं विद्धि मानिनि

ഹേ വരാനനേ! ഭൂമി മുതലായ സ്ഥാവരവും ജംഗമവും—കാണപ്പെടുന്നതെല്ലാം, ഹേ മാനിനി—ഇതൊക്കെയും നശ്വരമാണെന്ന് അറിഞ്ഞുകൊൾക.

Verse 96

एकोऽनेकत्वमापन्नो निर्गुणो हि गुणावृतः । स्वज्योतिर्भाति यो नित्यं परज्योत्स्नान्वितोऽभवत् । स्वतंत्रः परतंत्रश्च त्वया देवि महत्कृतम्

ഒരേയൊരു തത്ത്വം അനേകരൂപമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; നിർഗുണൻ ഗുണങ്ങളാൽ ആവൃതനായതുപോലെ ആയി. നിത്യം സ്വജ്യോതിയിൽ ദീപ്തനായവൻ പരജ്യോത്സ്നയോടുകൂടി യുക്തനായി. സ്വതന്ത്രൻ പരതന്ത്രനായി—ഹേ ദേവി, ഈ മഹത്തായ പരിവർത്തനം നിനക്കാൽ സംഭവിച്ചു.

Verse 97

मायामयं कृतमिदं च जगत्समग्रं सर्वात्मना अवधृतं परया च बुद्ध्या । सर्वात्मभिः सुकृतिभिः परमार्थभावैः संसक्तिरिंद्रियगणैः परिवेष्टितं च

ഈ സമഗ്ര ജഗത്ത് മായാമയമായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതും പരമാത്മാവും പരാബുദ്ധിയും ധരിക്കുന്നതുമാണ്. പരമാർത്ഥഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സുകൃതികളും ഇന്ദ്രിയഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ആസക്തിയിൽ കുടുങ്ങുന്നു.

Verse 98

के ग्रहाः के उडुगणाः के बाध्यंते त्वया कृताः । विमुक्तं चाधुना देवि शर्वार्थं वरवर्णिनि

ഏത് ഗ്രഹങ്ങൾ, ഏത് നക്ഷത്രഗണങ്ങൾ, ഏത് ജീവികൾ നിനക്കാൽ കൃതമായ ബന്ധനത്തിൽ ബദ്ധരായി? കൂടാതെ ഹേ ദേവി, ഹേ വരവർണിനി—ശർവന്റെ കാര്യാർത്ഥം ഇപ്പോൾ എന്താണ് വിമുക്തമായത്?

Verse 99

गुणकार्यप्रसंगेन आवां प्रादुर्भवः कृतः । त्वं हि वै प्रकृतिः सूक्ष्मा रजःसत्त्वतमोमयी

ഗുണങ്ങളുടെയും അവയുടെ പ്രവർത്തനപ്രസംഗത്തിന്റെയും ഫലമായി ഞങ്ങളുടെ പ്രാദുർഭാവം സംഭവിച്ചു. കാരണം നീയേ സൂക്ഷ്മ പ്രകൃതി—രജസ്, സത്ത്വം, തമസ് എന്നിവകൊണ്ടു മയമായവൾ.

Verse 100

व्यापारदक्षा सततमहं चैव सुमध्यमे । हिमालयं न गच्छामि न याचामि कथंचन

ഹേ സുമധ്യമേ! ഞാൻ സദാ കാര്യനിപുണൻ; ഹിമാലയത്തിലേക്കു പോകുന്നില്ല, യാതൊരു വിധത്തിലും യാചിക്കുന്നതുമില്ല।

Verse 101

देहीति वचनात्सद्यः पुरुषो याति लाघवम् । इत्थं ज्ञात्वा च भो देवि किमस्माकं वदस्व वै

‘തരിക’ എന്ന വാക്കുമാത്രത്തിൽ മനുഷ്യൻ ഉടൻ ലഘുവാകുന്നു. ഇതറിഞ്ഞ്, ഹേ ദേവീ, ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം എന്നു പറയുക.

Verse 102

कार्यं त्वदाज्ञया भद्रे तत्सर्वं वक्तुमर्हसि । तेनोक्तात्र तदा साध्वी उवाच कमलेक्षणा

ഹേ ഭദ്രേ! നിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ചെയ്യേണ്ടതെല്ലാം പറയുന്നത് നിനക്കു യുക്തമാണ്. ഇങ്ങനെ അഭ്യർത്ഥിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അവിടെ സാധ്വിയായ കമലനയന ദേവി പറഞ്ഞു.

Verse 103

त्वमात्मा प्रकृतिश्चाहं नात्र कार्या विचारणा । तथापि शंभो कर्तव्यं मम चोद्वहनं महत्

നീ പരമാത്മാവും ഞാൻ പ്രകൃതിയും; ഇതിൽ വിചാരം വേണ്ട. എങ്കിലും, ഹേ ശംഭോ, എന്റെ മഹത്തായ ഉദ്വാഹനം—വിവാഹഗ്രഹണം—നീ നിർവഹിക്കണം.

Verse 104

देहो ह्यविद्ययाक्षिप्तो विदेहो हि भवान्परः । तथाप्येवं महादेव शरीरावरणं कुरु

ഈ ദേഹം അവിദ്യയാൽ തന്നെ ധരിക്കപ്പെട്ടതാണ്; നീയോ പരം, വിദേഹൻ. എങ്കിലും, ഹേ മഹാദേവ, ശരീരാവരണം ധരിക്കണമേ.

Verse 105

प्रपंचरचनां शंभो कुरु वाक्यान्मम प्रभो । याचस्व मां महादेव सौभाग्यं चैव देहि मे

ഹേ ശംഭോ, ഹേ പ്രഭോ! എന്റെ വചനപ്രകാരം ലോകവ്യവസ്ഥയെ രൂപപ്പെടുത്തണമേ. ഹേ മഹാദേവാ, എന്നെ പാണിഗ്രഹണത്തിനായി യാചിച്ച്, എനിക്ക് വൈവാഹിക സൗഭാഗ്യം ദാനം ചെയ്യണമേ.

Verse 106

इत्येवमुक्तः स तया महात्मा महेश्वरो लोकविडंबनाय । तथेति मत्वा प्रहसञ्जगाम स्वमालयं देववरैः सुपूजितः

അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ലോകത്തിനായി ദിവ്യലീല നടത്തുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച മഹാത്മാവായ മഹേശ്വരൻ ‘തഥാസ്തു’ എന്നു സമ്മതിച്ചു. ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാർ സുവിധം പൂജിച്ചവനായി, പുഞ്ചിരിയോടെ തന്റെ ധാമത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 107

एतस्मिन्नंतरे तत्र हिमवान्गिरिभिः सह । मेनया भार्यया सार्द्धमाजगाम त्वरान्वितः

ഇതിനിടയിൽ അതേ സമയത്ത്, ഹിമവാൻ പർവ്വതങ്ങളോടുകൂടി, ഭാര്യ മേനയോടൊപ്പം, അതിവേഗം അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 108

पार्वतीदर्शनार्थं च सुतैश्च परिवारितः । तेन दृष्टा महादेवी सखीभिः परिवारिता

പാർവതിയെ ദർശിക്കുവാൻ, പുത്രന്മാർ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ നിലയിൽ, അവൻ സഖിമാർ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ മഹാദേവിയെ ദർശിച്ചു.

Verse 109

पार्वत्या च तदा दृष्टो हिमवान्गिरिभिः सह । अभ्युत्थानपरा साध्वी प्रणम्य शिरसा तदा । पितरौ च तदा भ्रातॄन्बंधूंश्चैव च सर्वशः

അപ്പോൾ പാർവതി പർവ്വതങ്ങളോടുകൂടിയ ഹിമവാനെ കണ്ടു. സദ്ഗുണസമ്പന്നയായ ദേവി ആദരത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ്, അന്നേരം ശിരസ്സു കുനിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്തു—മാതാപിതാക്കൾക്കും സഹോദരന്മാർക്കും എല്ലാ ബന്ധുക്കൾക്കും യഥാവിധി വന്ദനം അർപ്പിച്ചു.

Verse 110

स्वमंकमारोप्य महायशास्तदा सुतां परिष्वज्य च बाष्पपूरितः । उवाच वाक्यं मधुरं हिमालयः किं वै कृतं साध्वि यथा तथेन

അപ്പോൾ മഹായശസ്സുള്ള ഹിമാലയം മകളെ മടിയിൽ ഇരുത്തി ആലിംഗനം ചെയ്തു; കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞു. മധുരവചനത്തോടെ പറഞ്ഞു— “സാധ്വീ, എന്തു സംഭവിച്ചു? എന്തുകൊണ്ട് കാര്യങ്ങൾ ഇങ്ങനെ?”

Verse 111

तत्कथ्यतां महाभागे सर्वं शुश्रूषतां हि नः । तच्छ्रुत्वा मधुरं वाक्यमुवाच पितरं प्रति

“മഹാഭാഗേ, എല്ലാം പറയുക; ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആകാംക്ഷയുള്ളവർ.” പിതാവിന്റെ മധുരവചനങ്ങൾ കേട്ട് അവൾ അദ്ദേഹത്തോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 112

तपसा परमेणैव प्रार्थितो मदनांतकः । शांतं च मे महात्कार्यं सर्वेषामपि दुर्ल्लभम्

“പരമ തപസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ മദനാന്തകനെ പ്രാർത്ഥിച്ചു. എന്റെ മഹത്തായ കര്‍മ്മം—എല്ലാവർക്കും ദുർലഭം—ശാന്തിയായി സിദ്ധിയായി.”

Verse 113

तत्र तुष्टो महादेवो वरणार्थं समागतः । स मयोक्तस्तदा शंभुर्ममषाणिग्रहः कथम्

“അവിടെ തൃപ്തനായ മഹാദേവൻ വരണാർത്ഥമായി വന്നു. അപ്പോൾ ഞാൻ ശംഭുവിനോട് പറഞ്ഞു— ‘എന്റെ പാണിഗ്രഹണം എങ്ങനെ നടക്കും?’”

Verse 114

क्रियते च तदा शंभो मम पित्रा विनाधुना । यतागतेन मार्गेण गतोऽसौ त्रिपुरांतकः

“ഇപ്പോൾ, ഹേ ശംഭൂ, നിന്നില്ലാതെ തന്നെ എന്റെ പിതാവ് ക്രിയ നടത്തുന്നു. ത്രിപുരാന്തകൻ വന്ന വഴിയിലൂടെയേ മടങ്ങിപ്പോയിരിക്കുന്നു.”

Verse 115

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा अवाप परमां मुदम् । बंधुभिः सह धर्मात्मा उवाच स्वसुतां पुनः

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ധർമ്മാത്മാവ് പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു. ബന്ധുക്കളോടുകൂടെ അദ്ദേഹം വീണ്ടും തന്റെ പുത്രിയോടു പറഞ്ഞു.

Verse 116

स्वगृहं चाद्य गच्छामो वयं सर्वे च भूधराः । अनया राधितो देवः पिनाकी वृषभध्वजः

“ഇന്ന് നാം എല്ലാവരും ഭൂധരന്മാർ നമ്മുടെ സ്വന്തം ഗൃഹങ്ങളിലേക്കു പോകാം. ഇവളാൽ പിനാകധാരി, വൃഷഭധ്വജനായ ദേവൻ യഥാവിധി പ്രസന്നനായി.”

Verse 117

इत्यूचुस्ते सुराः सर्वे हिमालयपुरोगमाः । पार्वतीसहिताः सर्वे तुष्टुर्वाग्भिरादृताः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഹിമാലയം മുൻപിൽ നിൽക്കേ ആ സർവ്വ ദേവന്മാരും പാർവതിയോടുകൂടെ ആദരപൂർവ്വമായ വാക്കുകളാൽ (പ്രഭുവിനെ) സ്തുതിച്ചു.

Verse 118

तां स्तूयमानां च तदा हिमालयो ह्यारोप्य चांसं वरवर्णिनीं च । सर्वेथ शैलाः परिवार्य चोत्सुकाः समानयामासुरथ स्वमालयम्

അവളെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ഹിമാലയം ആ സുന്ദരവർണ്ണിനിയെ തന്റെ തോളിൽ ഉയർത്തി. എല്ലാ പർവ്വതങ്ങളും ഉത്സുകരായി ചുറ്റിനിന്ന് അവളെ തങ്ങളുടെ ആവാസത്തിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി.

Verse 119

देवदुंदुभयो नेदुः शंखतूर्याण्यनेकशः । वादित्राणि बहून्येव वाद्यमानानि सर्वशः

ദേവദുന്ദുഭികൾ മുഴങ്ങി; ശംഖുകളും തൂര്യങ്ങളും പലവട്ടം നാദിച്ചു. അനേകം വാദ്യങ്ങൾ എല്ലാടവും മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 120

पुष्पर्षेण महता तेनानीता गृहं प्रति

മഹത്തായ പുഷ്പവർഷത്തോടുകൂടെ അവളെ ഗൃഹത്തേക്കു ആദരപൂർവ്വം കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി।

Verse 121

सा पूज्यमाना बहुभिस्तदानीं महाविभूत्युल्लसिता तपस्विनी । तथैव देवैः सह चारणैश्च महर्षिभिः सिद्धगणैश्च सर्वशः

അപ്പോൾ ആ തപസ്വിനീ കന്യ മഹാവിഭൂതിയാൽ ദീപ്തയായി അനേകരാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ടു—ദേവന്മാർ, ചാരണന്മാർ, മഹർഷിമാർ, എല്ലാദിക്കിലും സിദ്ധഗണങ്ങൾ എന്നിവരാൽ।

Verse 122

पूज्यमाना तदा देवी उवाच कमलासनम् । देवानृषीन्पितॄन्यक्षानन्यान्सर्वान्समागतान्

പൂജിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ദേവി അപ്പോൾ കമലാസനനായ ബ്രഹ്മാവിനെയും, കൂടിച്ചേർന്ന ദേവന്മാർ, ഋഷിമാർ, പിതൃകൾ, യക്ഷന്മാർ എന്നിവരെയും മറ്റു എല്ലാവരെയും അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 123

गच्छध्वं सर्व एवैते येन्ये ह्यत्र समागताः । स्वंस्वं स्थानं यताजोषं सेव्यतां परमेश्वरः

ഇവിടെ കൂടിച്ചേർന്ന നിങ്ങളെല്ലാവരും ഇപ്പോൾ പുറപ്പെടുക. തത്തത്തം യഥോചിത സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു ചെന്നു, തത്തത്തം നിലയ്ക്കനുസരിച്ച്, പരമേശ്വരനായ ശിവനെ സേവിച്ചു ഉപാസിക്കുവിൻ।

Verse 124

एवं तदानीं स्वपितुर्गृहं गता संशोभमाना परमेण वर्चसा । सा पार्वती देववरैः सुपूजिता संचिंतयंती मनसा सदाशिवम्

ഇങ്ങനെ ആ സമയത്ത് പാർവതി പിതൃഗൃഹത്തിലേക്കു മടങ്ങി, പരമ തേജസ്സാൽ ശോഭിച്ചു. ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാർ സുന്ദരമായി പൂജിച്ച അവൾ ഹൃദയത്തിൽ സദാശിവനെ നിരന്തരം ധ്യാനിച്ചു।