Adhyaya 17

Verse 1

। लोमश उवाच । ततः सर्वे सुरगणा दृष्ट्वा तं विलयं गतम् । चिंतयंतः सुरगणाः कथं च विदधामहे

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും അദ്ദേഹം ലയത്തിലേക്ക് (മരണത്തിലേക്ക്) പോയത് കണ്ടു ആലോചിച്ചു—‘ഇപ്പോൾ നാം എന്ത് ചെയ്യണം, എങ്ങനെ നടപടിയെടുക്കണം?’

Verse 2

सुरभिं चाह्वयित्वाथ तदोवाच शचीपतिः । कलेवरं दधीचस्य लिह्यास्त्वं वचनान्मम

അപ്പോൾ ശചീപതി ഇന്ദ്രൻ സുരഭിയെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു— “എന്റെ വചനപ്രകാരം നീ ദധീചിയുടെ ദേഹം നക്കി പൂർണ്ണമായി ശുദ്ധമാക്കുക.”

Verse 3

तथेति च वचोमत्वा तत्क्षणादेव लिह्य तत् । निर्मांसं च कृतं सद्यस्तया धेन्वा कलेवरम्

അവൾ “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു ആജ്ഞ സ്വീകരിച്ച് ഉടൻ തന്നെ ദേഹം നക്കി; ആ ധേനു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ആ ശരീരം മാംസരഹിതമാക്കി.

Verse 4

जगृहुस्तानि चास्थीनि चक्रुः शस्त्राणि वै सुराः । तस्य वंशोद्भवं वज्रं शिरो ब्रह्मशिरस्तथा

ദേവന്മാർ ആ അസ്ഥികൾ എടുത്ത് ആയുധങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു; അവന്റെ നട്ടെല്ലിൽ നിന്ന് വജ്രവും, തലയിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മശിരസ് എന്ന അസ്ത്രവും ഉണ്ടാക്കി.

Verse 5

अन्यानि चास्थीनि बहूनि तस्य ऋषेस्तदानीं जगृहुः सुराश्च । तथा शिराजालमयांश्च पाशांश्चक्रुः सुरा वैरयुताश्च दैत्यान्

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ആ ഋഷിയുടെ മറ്റു പല അസ്ഥികളും ശേഖരിച്ചു; കൂടാതെ ശിരാജാലംപോലെ നാഡിവലയിൽ നിന്നുള്ള പാശങ്ങളും ഉണ്ടാക്കി, വൈരമുള്ള ദൈത്യരെ ബന്ധിക്കാനായി.

Verse 6

शस्त्राणि कृत्वा ते सर्वे महाबलपराक्रमाः । ययुर्देवातस्त्वरायुक्ता वृत्रघातनतत्पराः

ആയുധങ്ങൾ നിർമ്മിച്ച ശേഷം മഹാബലപരാക്രമികളായ ആ ദേവന്മാർ എല്ലാവരും അതിവേഗം പുറപ്പെട്ടു; വൃത്രവധത്തിൽ ഏകാഗ്രരായി.

Verse 7

ततः सुवर्च्चाश्च दधीचिपत्नी या प्रेषिता सा सुरकार्यसिद्धये । व्यलोकयत्तत्र समेत्य सर्वं मृतं पतिं देहमथो ददर्शतम्

അപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ കാര്യസാധ്യത്തിനായി അയക്കപ്പെട്ട ദധീചിയുടെ പത്നിയായ സുവർച്ച അവിടെ എത്തി, എല്ലാം നോക്കിക്കാണുകയും ഭർത്താവിന്റെ മൃതശരീരം കാണുകയും ചെയ്തു.

Verse 8

ज्ञात्वा च तत्सर्वमिदं सुराणां कृत्यं तदानीं च चुकोप साध्वी । ददौ सती शापमतीव रुष्टा तदा सुवर्चा ऋषिवर्यपत्नी

ഇതെല്ലാം ദേവന്മാരുടെ പ്രവൃത്തിയാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ആ സാദ്വി കോപിച്ചു. അത്യന്തം രുഷ്ടയായ ആ ഋഷിവര്യന്റെ പത്നി സുവർച്ച അപ്പോൾ ശാപം നൽകി.

Verse 9

अहो सुरा दुष्टतराश्च सर्वे सर्वे ह्यशक्ताश्च तथैव लुब्धाः । तस्माच्च सर्वेऽप्रजसो भवंतु दिवौकसोऽद्यप्रभृतित्युवाच सा

"കഷ്ടം! ദേവന്മാരായ നിങ്ങളെല്ലാവരും അതിദുഷ്ടന്മാരും ശക്തിയില്ലാത്തവരും അത്യാഗ്രഹികളുമാണ്. അതിനാൽ ഇന്നുമുതൽ സ്വർഗ്ഗവാസികളായ നിങ്ങളെല്ലാവരും സന്താനമില്ലാത്തവരായിത്തീരട്ടെ" എന്ന് അവൾ പറഞ്ഞു.

Verse 10

एव शापं ददौ तेषां सुराणां सा तपस्विनी । प्रवीश्याश्वत्थमूले सा स्वोदरं दारयत्तदा

ആ തപസ്വിനി ദേവന്മാർക്ക് ഇപ്രകാരം ശാപം നൽകി. പിന്നീട് അരയാലിന്റെ ചുവട്ടിൽ പ്രവേശിച്ച് അവൾ അപ്പോൾത്തന്നെ സ്വന്തം ഉദരം പിളർന്നു.

Verse 11

निर्गतो जठराद्गर्भो दधीचस्य महात्मनः । साक्षाद्रुद्रावतारोऽसौ पिप्लादो महाप्रभः

ആ ഉദരത്തിൽ നിന്ന് മഹാത്മാവായ ദധീചിയുടെ ഗർഭം പുറത്തുവന്നു. സാക്ഷാൽ രുദ്രന്റെ അവതാരവും മഹാതേജസ്വിയുമായ 'പിപ്പലാദൻ' ആയിരുന്നു അത്.

Verse 12

प्रहस्य जननी गर्भमुवाच रुषितेक्षणा । सुवर्चा तं पिप्पलादं चिरं तिष्ठास्य सन्निधौ

പുഞ്ചിരിയോടെ, കോപം ജ്വലിക്കുന്ന ദൃഷ്ടിയുള്ള മാതാവ് സുവർച്ചാ ഗർഭസ്ഥ ശിശുവിനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ പിപ്പലാദാ, നീ ദീർഘകാലം എന്റെ സന്നിധിയിൽ തന്നെ പാർക്കും।”

Verse 13

अश्वत्थस्य महाभाग सर्वेषां सफलो भवेः । तथैव भाषमाणा सा सुवर्चा तनयं प्रति । पतिमन्वगमत्साध्वी परमेण समाधिना

“ഹേ മഹാഭാഗാ, അശ്വത്ഥത്തിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ നീ എല്ലാവരുടെയും ലക്ഷ്യങ്ങൾ സഫലമാക്കുന്നവനാകും।” എന്ന് പുത്രനോട് പറഞ്ഞ്, സാധ്വി സുവർച്ചാ പരമ സമാധിയിൽ ലീനയായി ഭർത്താവിനെ അനുഗമിച്ചു।

Verse 14

एवं दधीचपत्नी सा पतिना स्वर्गमाव्रजत्

ഇങ്ങനെ ദധീചിയുടെ ഭാര്യ ഭർത്താവിനോടൊപ്പം സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഗമിച്ചു।

Verse 15

ते देवाः कृतशस्त्रास्त्रा दैत्यान्प्रति समुत्सुकाः । आजग्मुश्चेंद्रमुख्यास्ते महाबलपराक्रमाः

ആ ദേവന്മാർ ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങളാൽ സജ്ജരായി ദാനവന്മാരെ നേരിടാൻ ഉത്സുകരായി; ഇന്ദ്രനെ മുൻപാക്കി മഹാബലപരാക്രമത്തോടെ അവർ മുന്നേറി।

Verse 16

गुरुं पुरस्कृत्य तदाज्ञया ते गणाः सुराणां बहवस्तदानीम् । भुवं समागत्य च मध्यदेशमूचुश्च सर्वे परमास्त्रयुक्ताः

ഗുരുവിനെ മുൻപാക്കി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, അന്നേരം ദേവഗണങ്ങളുടെ അനേകം സംഘം ഭൂമിയിലിറങ്ങി മധ്യദേശത്ത് എത്തി; എല്ലാവരും പരമാസ്ത്രങ്ങളാൽ യുക്തരായി സംസാരിച്ചു।

Verse 17

समागतानुपसृत्य देवांश्चेंद्रपुरोगमान् । ययौ वृत्रो महादैत्यो दैत्यवृन्दसमावृतः

ഇന്ദ്രൻ മുൻപിൽ നയിച്ചുകൂടിയ ദേവന്മാരുടെ സമീപം ചെന്നു, മഹാദൈത്യനായ വൃത്രൻ ദൈത്യവൃന്ദം ചുറ്റിനിന്നവനായി മുന്നേറി।

Verse 18

यथा मेरोश्च शिखरं परिपूर्णं प्रदृश्यते । तथा सोऽपि महातेजा विश्वकर्म्मसुतो महान्

മെരുപർവതത്തിന്റെ ശിഖരം പരിപൂർണ്ണവും മഹോന്നതവുമായി ദൃശ്യമാകുന്നതുപോലെ, അതുപോലെ മഹാതേജസ്സുള്ള മഹാൻ—വിശ്വകർമ്മന്റെ പുത്രൻ—പ്രകാശിച്ചു।

Verse 19

तेन दृष्टो महेन्द्रश्च महेंद्रेण महासुरः । देवानां दानवानां च दर्शनं च महाद्भुतम्

അവൻ മഹേന്ദ്രനെ (ഇന്ദ്രനെ) കണ്ടു; മഹേന്ദ്രനും ആ മഹാസുരനെ കണ്ടു. ദേവന്മാരുടെയും ദാനവന്മാരുടെയും പരസ്പരസമ്മുഖദർശനം മഹാദ്ഭുതമായിരുന്നു।

Verse 20

तदा ते बद्धवैराश्च देवदैत्याः परस्परम् । अन्योन्यमभिसंरब्धा जगर्जुः परमाद्भुतम्

അപ്പോൾ ദൃഢവൈരബന്ധിതരായ ദേവന്മാരും ദൈത്യന്മാരും പരസ്പരം ഒരുമേൽ ഒരുമേൽ പാഞ്ഞുചെന്നു; പരസ്പരക്രോധത്തോടെ അവർ അത്യദ്ഭുതമായി ഗർജിച്ചു।

Verse 21

वादित्राणि च भीमानि वाद्यमानानि सर्वशः । श्रूयंतेऽत्र गभीराणि सुरा सुरसमागमे

എല്ലായിടത്തും ഭയങ്കരമായ വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു; ദേവാസുരസമാഗമത്തിൽ അവിടെ ഗംഭീരമായ മുഴക്കങ്ങൾ കേൾക്കപ്പെട്ടു।

Verse 22

वाद्यमानेषु तूर्येषु ते सर्वे त्वरयान्विताः । अनेकैः शस्त्रसंघातैर्जघ्नुरन्योन्यमोजसा

യുദ്ധതൂര്യങ്ങൾ മുഴങ്ങുമ്പോൾ, അവർ എല്ലാവരും ത്വരയോടെ പ്രേരിതരായി, അനവധി ശസ്ത്രപ്രഹാരങ്ങളാൽ പരസ്പരം ബലത്തോടെ അടിച്ചു വീഴ്ത്തി।

Verse 23

तदा देवासुरे युद्धे त्रैलोक्यं सचराचरम् । भयेन महता युक्तं बभूव गतचेतनम्

അപ്പോൾ ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ, ചരാചരസഹിതമായ ത്രിലോകം മഹാഭയത്തിൽ മുങ്ങി, ചൈതന്യഹീനമായതുപോലെ ആയി।

Verse 24

छेदिताः स्फोटिताश्चैव केचिच्छस्त्रैर्द्विधा कृताः । नाराचैश्च तथा केचिच्छस्त्रास्त्रैः शकलीकृताः

ചിലർ ശസ്ത്രങ്ങളാൽ ഛേദിക്കപ്പെട്ടു, ചിലർ ചിതറിപ്പൊട്ടി, ചിലർ രണ്ടായി പിളർന്നു; അതുപോലെ ചിലർ നാരാചങ്ങളാലും ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങളാലും തുണ്ടുതുണ്ടായി।

Verse 25

भल्लैश्चेरुर्हताः केचिद्व्यंगभूता दिवौकसः । रश्मयो मेघसंभूताः प्रकाशंते नभस्स्विव

ചില ദിവൗകസർ ഭല്ലബാണങ്ങളാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ടു വൈകല്യമേറ്റു അലഞ്ഞു; മേഘജന്യമായ കിരണങ്ങൾപോലെ ആകാശത്ത് പ്രകാശം തെളിഞ്ഞു।

Verse 26

शिरांसि पतितान्येव बहूनिच नभस्तलात् । नक्षत्राणीव च यथा महाप्रलयसंकुलम्

ആകാശതലത്തിൽ നിന്ന് അനവധി ഛിന്നശിരസ്സുകൾ വീഴാൻ തുടങ്ങി; മഹാപ്രളയത്തിന്റെ കലഹത്തിൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ തന്നെ വീഴുന്നതുപോലെ അവ ദൃശ്യമായി।

Verse 27

प्रवर्तितं मध्यदेशे सर्वबूतक्षयावहम् । शक्रेण सह संग्रामं चकार नमुचिस्तदा

അപ്പോൾ മദ്ധ്യദേശത്ത് അസുരനായ നമുചി ശക്രനോടൊപ്പം സർവ്വഭൂതക്ഷയം വരുത്തുന്ന യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു।

Verse 28

वज्रेण जघ्ने तरसा नमुचिं देवराट् स्वयम् । न रोमैकं च त्रुचितं तमुचेरसुरस्य च

ദേവരാജൻ സ്വയം വേഗത്തിൽ വജ്രംകൊണ്ട് നമുചിയെ പ്രഹരിച്ചു; എങ്കിലും ആ അസുരൻ നമുചിയുടെ ഒരു രോമംപോലും ഒടിഞ്ഞില്ല।

Verse 29

वज्रेणापि तदा सर्वे विस्मयं परमं गताः । असुराश्च सुराश्चैव महेंद्रो व्रीडितस्तदा

അപ്പോൾ വജ്രപ്രഹാരം ഉണ്ടായിട്ടും എല്ലാവരും പരമ വിസ്മയത്തിലായി—അസുരരും സുരരും ഒരുപോലെ; ആ സമയത്ത് മഹേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ലജ്ജിച്ചു।

Verse 30

गदया नमुचिं जघ्ने गदा सापि विचूर्णिता । नमुचेरंगलग्नापि पपात वसुधातले

അവൻ ഗദകൊണ്ട് നമുചിയെ പ്രഹരിച്ചു; എന്നാൽ ആ ഗദയും ചൂർണ്ണമായി. നമുചിയുടെ ശരീരത്തിൽ ചേർന്നിരുന്നിട്ടും അത് ഭൂമിയിൽ വീണു।

Verse 31

तथा शूलेन महता तं जघान पुरंदरः । तच्छूलं शतधा चूर्णं नमुचेरंगमाश्रितम्

അതുപോലെ പുരന്ദരൻ മഹാശൂലംകൊണ്ട് അവനെ പ്രഹരിച്ചു; എന്നാൽ അത് നമുചിയുടെ ശരീരത്തെത്തിയപ്പോൾ തന്നെ നൂറായി ചൂർണ്ണമായി।

Verse 32

एवं तं वविधैः शस्त्रैराजघान सुरारिहा । प्रहस्य मानो नमुचिर्न जघान पुरंदरम्

ഇങ്ങനെ ദേവശത്രു അവനെ നാനാവിധ ആയുധങ്ങളാൽ പ്രഹരിച്ചു. അഹങ്കാരത്തോടെ ചിരിച്ച നമുചി പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ)നെ വധിച്ചില്ല।

Verse 33

तूष्णींभूतस्तदा चेंद्रश्चिंतया परया युतः । किं कार्यं किमकार्यं वा इतींद्रो नाविदत्तदा

അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ മൗനമായി, ഗാഢചിന്തയിൽ ലീനനായി. ‘എന്ത് ചെയ്യണം, എന്ത് ചെയ്യരുത്?’—അന്ന് ഇന്ദ്രന് തീരുമാനിക്കാനായില്ല।

Verse 34

एतस्मिन्नंतरे तत्र महायुद्धे महाभये । जाता नभोगता वाणी इंद्रसुद्दिश्य सत्वरम्

അതിനിടയിൽ, ആ മഹായുദ്ധത്തിലെ മഹാഭയത്തിൽ, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഒരു വാണി ഉദിച്ചു, വേഗത്തിൽ ഇന്ദ്രനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 35

जह्येनमद्याशु महेंद्र दैत्यं दिवौकसां घोरतरं भयावहम् । फेनेन चैवाशु महासुरेन्द्रमपां समीपेन दुरासदेन

“ഹേ മഹേന്ദ്രാ! ദേവർക്കു അതിഘോര ഭയം വരുത്തുന്ന ഈ ദൈത്യനെ ഇപ്പോൾ തന്നെ വേഗം വധിക്കൂ. ജലത്തിനടുത്ത്, ദുർജ്ജേയമായ ഉപായമായ ഫേന (നുര) കൊണ്ട് ആ മഹാസുരേന്ദ്രനെ ഉടൻ നിഹതമാക്കൂ.”

Verse 36

अन्येन शस्त्रेण च आहतोऽसौ वध्यः कदाचिन्न भवत्ययं तु । तस्माच्च देवेश वधार्थमस्य कुरु प्रयत्नं नमुचेर्दुरात्मनः

“മറ്റേതെങ്കിലും ആയുധം കൊണ്ട് അടിച്ചാൽ അവൻ ഒരിക്കലും വധിക്കപ്പെടുകയില്ല. അതിനാൽ, ഹേ ദേവേശാ! ആ ദുരാത്മാവ് നമുചിയുടെ വധത്തിനായി പ്രത്യേകമായി പരിശ്രമിക്കൂ.”

Verse 37

निशम्य वाचं परमार्थयुक्तां दैवीं सदानंदकरीं शुभावहाम् । चक्रे परं यत्नवतां वरिष्ठो गत्वोदधेः पारमनंतवीर्यः

പരമാർത്ഥയുക്തമായ, ദൈവീകമായ, സദാ ആനന്ദം പകരുന്ന, ശുഭാവഹമായ ആ വാക്ക് ശ്രവിച്ചിട്ട്, അനന്തവീര്യനും പരിശ്രമികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ ദേവേന്ദ്രൻ മഹാപ്രയത്നം ചെയ്ത് സമുദ്രത്തിന്റെ അപ്പുറത്തേക്കു ചെന്നു।

Verse 38

तत्रागतं समीक्ष्याथ नमुचिः क्रोधमूर्छितः । हत्वा शूलेन देवेंद्रं प्रहसन्निदमब्रवीत्

അവൻ അവിടെ എത്തിയതു കണ്ടു ക്രോധമൂർഛിതനായ നമുചി ത്രിശൂലംകൊണ്ട് ദേവേന്ദ്രനെ വീഴ്ത്തി; പിന്നെ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 39

समुद्रस्य तटः कस्मात्सेवितः सुरसत्तम । विहाय रणभूमिं च त्यक्तशस्त्रोऽभवद्भवान्

ഹേ സുരശ്രേഷ്ഠാ! നീ എന്തുകൊണ്ട് സമുദ്രതീരം ആശ്രയിച്ചു? യുദ്ധഭൂമി വിട്ട് നീ ആയുധരഹിതനായിരിക്കുന്നു।

Verse 40

त्वदीयेनैव वज्रेण किं कृतं मम दुर्मते

ഹേ ദുർമതേ! നിന്റെ സ്വന്തം വജ്രംകൊണ്ട് നീ എനിക്കെന്തു ചെയ്തു?

Verse 41

तथान्यानि च शस्त्राणि अस्त्राणि सुबहूनि च । गृहीतानि पुरा मंद हंतुं मामेव चाधुना

ഹേ മന്ദബുദ്ധേ! അതുപോലെ അനേകം ശസ്ത്രങ്ങളും അസ്ത്രങ്ങളും മുമ്പേ എടുത്തിരുന്നു—എന്നെയേ വധിക്കാനായി; ഇപ്പോഴും നീ അതേ തേടുന്നു।

Verse 42

किं करिष्यसि मां हंतुं युद्धाय समुपस्थितः । केन शस्त्रेण रे मंद योद्धुमिच्छसि संयुगे

യുദ്ധത്തിനായി മുന്നിൽ വന്ന നീ എന്നെ എങ്ങനെ വധിക്കും? ഹേ മന്ദബുദ്ധിയേ, ഏത് ശസ്ത്രംകൊണ്ട് ഈ സമരത്തിൽ യുദ്ധിക്കുവാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നു?

Verse 43

त्वां गातयामि चाद्यैव यदि तिष्ठसि संयुगे । नो चेद्गच्छ मया मुक्तश्चिरं जीव सुखी भव

നീ ഈ സമരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നുവെങ്കിൽ ഇന്നുതന്നെ നിന്നെ നശിപ്പിക്കും. അല്ലെങ്കിൽ, എന്റെ കൈയ്യാൽ മോചിതനായി പോകുക; ദീർഘായുസ്സോടെ സുഖിയായി ജീവിക്കൂ.

Verse 44

एवं स गर्वितं तस्य वाक्यमाहवशोभिनः । श्रुत्वा महेंद्रोऽपि रुषा जगृहे फेनमद्भुतम्

യുദ്ധത്തിൽ ദീപ്തനായ അവന്റെ ഗർവവാക്കുകൾ കേട്ട് മഹേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ)യും ക്രോധത്തോടെ അത്ഭുതകരമായ ഫേനം എടുത്തു.

Verse 45

फेनं करस्थं दृष्ट्वा तु असुरा जहसुस्तदा

എന്നാൽ അവന്റെ കൈയിലെ ഫേനം കണ്ടപ്പോൾ അന്ന് അസുരന്മാർ ചിരിച്ചു.

Verse 46

क्षयं गतानि चास्त्राणि पेनेनैव पुरंदरः । हंतुमिच्छति मामद्य शतक्रतुरुदारधीः

ഇവന്റെ അസ്ത്രങ്ങൾ ക്ഷയിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ ഉദാരധിയായ ശതക്രതു പുരന്ദരൻ ഫേനം മാത്രം കൊണ്ടു ഇന്നെനിക്ക് വധം വരുത്താൻ ഇച്ഛിക്കുന്നു!

Verse 47

एवं प्रहस्य नमुचिरज्ञाय पुरंदरम् । सावज्ञं पुरतस्तस्थौ नमुचिर्दैत्यपुंगवः

ഇങ്ങനെ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് നമുചി, പുരന്ദരനായ ഇന്ദ്രനെ തിരിച്ചറിയാതെ, അവജ്ഞാഭാവത്തോടെ അവന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു—ദൈത്യപുങ്ഗവൻ നമുചി.

Verse 48

तदैव तं स फेनेन शीघ्रमिंद्रो जघान ह

അന്നേ നിമിഷം ഇന്ദ്രൻ ഫേനത്താൽ (നുരയാൽ) അവനെ വേഗത്തിൽ വധിച്ചു വീഴ്ത്തി.

Verse 49

हते तु नमुचौ देवाः सर्वे चैव मुदान्विताः । साधुसाध्विति शब्देन ऋषयश्चाभ्यपूजयन्

നമുചി വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു; ഋഷിമാർ ‘സാധു സാധു’ എന്ന നാദത്തോടെ ആ കൃത്യത്തെ പുകഴ്ത്തി.

Verse 50

तदा सर्वे जयं प्राप्ता हत्वा नमुचिमाहवे । दैत्यास्ते कोपसंरब्धा योद्धुकामा मुदान्विताः

അപ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ നമുചിയെ വധിച്ച് എല്ലാവരും വിജയം നേടി. ആ ദൈത്യർ കോപത്തിൽ ജ്വലിച്ച്, വീണ്ടും യുദ്ധിക്കുവാൻ ആകാംക്ഷയോടെ, ഉഗ്രോത്സാഹത്തിൽ ഉണർന്നു.

Verse 51

पुनः प्रववृते युद्धं देवानां दानवैः सह । शस्त्रास्त्रैर्बहुधा मुक्तैः परस्परवधैषिबिः

വീണ്ടും ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും തമ്മിൽ യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു; പലവിധ ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കപ്പെട്ടു, ഇരുപക്ഷവും പരസ്പരവധത്തിനായി ഉത്സുകരായിരുന്നു.

Verse 52

यदा ते ह्यसुरा देवैः पातिताश्च पुनःपुनः । तदा वृत्रो महातेजाः शतक्रतुमुपाव्रजत्

ദേവന്മാർ ആ അസുരന്മാരെ വീണ്ടും വീണ്ടും വീഴ്ത്തിയപ്പോൾ, മഹാതേജസ്സുള്ള വൃത്രൻ ശതക്രതു ഇന്ദ്രന്റെ നേരെ മുന്നേറി।

Verse 53

वृत्रं दृष्ट्वा तदा सर्वे ससुरासुरमानवाः । भयेन महताविष्टाः पतिता भुवि शेरते

അപ്പോൾ വൃത്രനെ കണ്ട ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും എല്ലാം മഹാഭയത്തിൽ ആകുലരായി ഭൂമിയിൽ വീണു അവിടെ തന്നെ കിടന്നു।

Verse 54

एवं भीतेषु सर्वेषु सुरसिद्धेषु वै तदा । इंद्रश्चैरावणारूढो वज्रपाणिः प्रतापवान्

ഇങ്ങനെ എല്ലാ സുരസിദ്ധരും ഭീതരായിരിക്കെ, പ്രതാപവാനായ വജ്രപാണി ഇന്ദ്രൻ ഐരാവതത്തിൽ കയറി മുന്നിൽ നിലകൊണ്ടു।

Verse 55

छत्रेण ध्रियमाणेन चामरेण विराजितः । तदा सर्वैः समेतो हि लोकपालैः प्रतापितः

ധരിച്ച കുടയാൽ ശോഭിച്ച്, ചാമരത്താൽ ദീപ്തനായി, അപ്പോൾ എല്ലാ ലോകപാലന്മാരോടും കൂടി അദ്ദേഹം പ്രതാപത്തോടെ വിരാജിച്ചു।

Verse 56

वृत्रं विलोक्य ते सर्वे लोकपाला महेश्वराः । भयभीताश्च ते सर्वे शिवं शरणमन्वयुः

വൃത്രനെ കണ്ട ആ മഹേശ്വരസമാന ലോകപാലന്മാർ എല്ലാവരും ഭയഭീതരായി, എല്ലാവരും ശിവനെ ശരണമായി അഭയം തേടി।

Verse 57

मनसाचिंतयन्सर्वे शंकरं लोकशंकरम् । लिंगं संपूज्य विधिवन्महेंद्रो जयकामुकः

എല്ലാവരും മനസ്സിൽ ലോകഹിതകാരിയായ ശങ്കരനെ ധ്യാനിച്ചു; ജയാകാംക്ഷയോടെ മഹേന്ദ്രൻ വിധിപൂർവ്വം ലിംഗത്തെ സമ്യകായി പൂജിച്ചു।

Verse 58

गुरुणा विदितः सद्यो विश्वासेन परेण हि । उवाच च तदा शक्रं बृहस्पतिरुदारधीः

ഗുരുവിന് അത് ഉടൻ തന്നെ ഗാഢവിശ്വാസം മൂലം അറിയപ്പെട്ടു; അപ്പോൾ ഉദാരബുദ്ധിയനായ ബൃഹസ്പതി ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ)ോട് പറഞ്ഞു।

Verse 59

बृहस्पतिरुवाच । कार्तिके शुक्लपक्षे तु मंदवारे त्रयोदशी । समग्रा यदि लभ्येत सर्वप्राप्तयै न संशयः

ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു—കാർത്തിക മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ശനിയാഴ്ച വരുന്ന ത്രയോദശി സമഗ്രമായി ലഭിച്ചാൽ, സർവ്വപ്രാപ്തി നിശ്ചയം; സംശയമില്ല।

Verse 60

तस्यां प्रदोषसमये लिंगरूपी सदाशिवः । पूजनीयो हि देवेंद्र सर्वकामार्थसिद्धये

ആ പ്രദോഷസമയത്ത് ലിംഗരൂപിയായ സദാശിവനെ, ഹേ ദേവേന്ദ്രാ, സർവ്വകാമാർഥസിദ്ധിക്കായി തീർച്ചയായും പൂജിക്കണം।

Verse 61

स्नात्वा मध्याह्नसमये तिलामलकसंयुतम् । शिवस्य कुर्याद्गंधपुष्पफलादिभिः

മധ്യാഹ്നസമയത്ത് സ്നാനം ചെയ്ത്, എള്ളും ആമലകവും ചേർന്ന അർപ്പണങ്ങളോടെ, സുഗന്ധം, പുഷ്പം, ഫലം മുതലായവ കൊണ്ട് ശിവപൂജ ചെയ്യണം।

Verse 62

पश्चात्प्रदोषवेलायां स्थावरं लिंगमर्च्चयेत् । स्वयंभु स्थापितं चापि पौरुषेयमपौरुषम्

അതിനുശേഷം പ്രദോഷകാലത്ത് സ്ഥിരമായ (അചലമായ) ശിവലിംഗത്തെ അർച്ചിക്കണം—അത് സ്വയംഭൂവായാലും, പ്രതിഷ്ഠിതമായാലും, മനുഷ്യകൃതമായാലും, അപൗരുഷമായാലും।

Verse 63

जने वा विजने वापि अरण्ये वा तपोवने । तल्लिंगमर्च्चयेद्भक्त्या प्रदोषे तु विशेषतः

ജനക്കൂട്ടത്തിലായാലും നിർജനത്തിലായാലും, അരണ്യത്തിലായാലും തപോവനത്തിലായാലും—ആ ലിംഗത്തെ ഭക്തിയോടെ അർച്ചിക്കണം; പ്രത്യേകിച്ച് പ്രദോഷകാലത്ത്।

Verse 64

ग्रामद्बहिः स्थितं लिंगं ग्रामाच्छतगुणं फलम् । ब्राह्मच्छतगुणं पुण्यमरण्ये लिंगमद्भुतम्

ഗ്രാമത്തിന് പുറത്തുള്ള ലിംഗം, ഗ്രാമത്തിലുള്ള ലിംഗത്തേക്കാൾ ശതഗുണ ഫലം നൽകുന്നു; അതിലും ശതഗുണ പുണ്യം അരണ്യത്തിലെ ലിംഗത്തിൽ—വനത്തിലെ ലിംഗം അത്ഭുതമാണ്।

Verse 65

आरण्याच्छतगुणं पुण्यमर्चितं पार्वतं यथा । पार्वताच्चैव लिंगाच्च फलं चायुतसंज्ञितम् । तपोवनाश्रितं लिंगं पूजितं वा महाफलम्

അരണ്യലിംഗത്തേക്കാൾ പർവ്വതലിംഗത്തെ അർച്ചിക്കുന്നത് ശതഗുണ പുണ്യമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; പർവ്വതലിംഗത്തേക്കാൾ ഉന്നതമായ ലിംഗത്തിന് ഫലം ‘അയുത’ (പതിനായിരം മടങ്ങ്) എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. തപോവനാശ്രിത ലിംഗം പൂജിക്കുമ്പോൾ മഹാഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 66

तस्मादेतद्विभागेन शिवपूजनार्चनं बुधैः । कर्त्वयं निपुणत्वेन तीर्थस्नानादिकं तथा

അതുകൊണ്ട് ഈ വിഭാഗപ്രകാരം ജ്ഞാനികൾ ശിവപൂജയും അർച്ചനയും നിർവഹിക്കണം; അതുപോലെ തന്നെ സൂക്ഷ്മതയോടെ തീർത്ഥസ്നാനം മുതലായ അനുഷ്ഠാനങ്ങളും നടത്തണം।

Verse 67

पंचपिंडान्समुद्धृत्य स्नानमात्रेण शोभनम् । कूपे स्नानं प्रकुर्वीत उद्धृतेन विसेषतः

അഞ്ച് പിണ്ഡം (അളവ്) ജലം കോരി എടുത്ത് സ്നാനം ചെയ്യുന്നതുമാത്രം തന്നെ പ്രശംസനീയമാണ്. കിണറ്റിൽ സ്നാനം ചെയ്യുമ്പോൾ പ്രത്യേകിച്ച് കോരി എടുത്ത ജലത്താൽ തന്നെ സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 68

तडागे दश पिंडांश्च उद्धृत्य स्नानमाचरेत् । नदीस्नानं विश्ष्टं च महानद्यां विशेषतः

കുളത്തിൽ പത്ത് പിണ്ഡം (അളവ്) ജലം കോരി എടുത്ത് സ്നാനം ആചരിക്കണം. നദിയിൽ സ്നാനം വിശിഷ്ടം; മഹാനദിയിൽ അതിവിശേഷം ശ്രേഷ്ഠം.

Verse 69

सर्वेषामपि तीर्थानां गंगास्नानं विशिष्यते । देवखाते च तत्तुल्यं प्रशस्तं स्नानमाचरेत्

എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും ഗംഗാസ്നാനം ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠം. ദേവഖാതത്തിൽ സ്നാനവും അതിന് തുല്യം; അങ്ങനെ പ്രശംസിതമായ സ്നാനം ആചരിക്കണം.

Verse 70

प्रदीपानां सहस्रेण दीपनीयः सदाशिवः । तथा दीपशतेनापि द्वात्रिंशद्दीपमालया

ആയിരം ദീപങ്ങളാൽ സദാശിവനെ ദീപ്തമാക്കി ആരാധിക്കണം. അതുപോലെ നൂറ് ദീപങ്ങളാലും, അല്ലെങ്കിൽ മുപ്പത്തിരണ്ട് ദീപങ്ങളുടെ മാലയാലും, ദീപാർപ്പണത്തോടെ അവനെ ആദരിക്കണം.

Verse 71

घृतेन दीपयेद्दीपाञ्छिवस्य परितुष्टये । तथा फलैश्च दीपैश्च नैवेद्यैर्गंधधूपकैः

ശിവന്റെ പരിപൂർണ്ണ തൃപ്തിക്കായി നെയ്യാൽ ദീപങ്ങൾ തെളിയിക്കണം. അതുപോലെ ഫലങ്ങൾ, ദീപങ്ങൾ, നൈവേദ്യം, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, ധൂപം എന്നിവയും അർപ്പിക്കണം.

Verse 72

उपचारैः षोडशभिर्लिंगरूपी सदा शिवः । पूज्यः प्रदोषवेलायां नृभिः सर्वार्थसिद्धये

പ്രദോഷസമയത്ത് ഷോഡശോപചാരങ്ങളാൽ ലിംഗരൂപനായ സദാശിവനെ മനുഷ്യർ പൂജിക്കണം; സർവാർത്ഥസിദ്ധി ലഭിക്കും।

Verse 73

प्रदक्षिणं प्रकुर्वीत शतमष्टोत्तरं तथा । नमस्कारान्प्रकुर्वीत तावत्संख्यान्प्रयत्नतः

നൂറ്റെട്ട് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം; അത്ര തന്നെ എണ്ണം പരിശ്രമത്തോടെ നമസ്കാരവും ചെയ്യണം।

Verse 74

प्रदक्षिणनमस्कारैः पूजनीयः सदाशिवः । नाम्नां शतेन रुद्रोऽसौ स्तवनीयो यताविधि

പ്രദക്ഷിണയും നമസ്കാരവും കൊണ്ട് സദാശിവനെ പൂജിക്കണം; ആ രുദ്രനെ വിധിപ്രകാരം ശതനാമങ്ങളാൽ സ്തുതിക്കണം।

Verse 75

नमो रुद्राय भीमाय नीलकण्ठाय वेधसे । कपर्द्धिने सुरेशाय व्योमकेशाय वै नमः

രുദ്രനായ ഭീമനേ, നീലകണ്ഠനേ, വിധാതാവേ നമസ്കാരം; കപർദിനേ, സുരേശനേ, വ്യോമകേശനേയും നമഃ।

Verse 76

वृषध्वजाय सोमाय नीलकण्ठाय वै नमः । दिगंबराय भर्गाय उमाकांतकपर्द्दिने

വൃഷധ്വജനെ, സോമനെ, നീലകണ്ഠനെ നമസ്കാരം; ദിഗംബരനെ, ഭർഗനെ, ഉമാകാന്തനായ കപർദിനെയും നമഃ।

Verse 77

तपोमयाय व्याप्ताय शिपिविष्टाय वै नमः । व्यालप्रियाय व्यालाय व्यालानां पतये नमः

തപോമയനും സർവ്വവ്യാപിയുമായ ശിപിവിഷ്ടനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. സർപ്പപ്രിയനേ, സർപ്പസ്വരൂപനേ, സർപ്പങ്ങളുടെ അധിപതിയേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 78

महीधराय व्याघ्राय पशूनां पतये नमः । त्रिपुरांतकसिंहाय शार्दूलोग्ररवाय च

പർവ്വതധാരിയേ, വ്യാഘ്രസ്വരൂപനേ, പശുപതിയേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ത്രിപുരാന്തക സിംഹമേ, ശാർദൂലസമമായ ഉഗ്രഗർജ്ജനക്കാരനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 79

मीनाय मीननाथाय सिद्धाय परमेष्ठिने । कामांतकाय बुद्धाय बुद्धीनां पतये नमः

മീനരൂപനേ, മീനങ്ങളുടെ നാഥനേ, സിദ്ധനേ, പരമേഷ്ഠിയേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. കാമാന്തകനേ, ബുദ്ധസ്വരൂപനേ, സർവ്വബുദ്ധികളുടെ അധിപതിയേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 80

कपोताय विशिष्टाय शिष्टाय परमात्मने । वेदाय वेदबीजाय देवगुह्याय वै नमः

‘കപോത’ എന്ന നാമത്തിൽ പൂജ്യനേ, പരമ വിശിഷ്ടനേ, ശിഷ്ടരുടെ ആശ്രയമേ, പരമാത്മാവേ—നിനക്കു നമസ്കാരം. നീയേ വേദം, വേദബീജം, ദേവന്മാർക്കും ഗുഹ്യമായ ദിവ്യരഹസ്യം—നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 81

दीर्घाय दीर्घदीर्घाय दीर्घार्घाय महाय च । नमो जगत्प्रतिष्ठाय व्योमरूपाय वै नमः

ദീർഘനേ, അതിദീർഘനേ, മഹാവ്യാപ്തിയുള്ള മഹാനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം. ജഗത്‌പ്രതിഷ്ഠയേ, വ്യോമസ്വരൂപനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 82

गजासुरविनाशाय ह्यंधकासुरभेदिने । नीललोहितशुक्लाय चण्डमुण्डप्रियाय च

ഗജാസുരനാശകനായും അന്ധകാസുരഭേദകനായും; നീല-ലോഹിത-ശുക്ലവർണ്ണസ്വരൂപനായും ചണ്ഡ-മുണ്ഡപ്രിയനായും ഉള്ള പ്രഭുവിന് നമസ്കാരം।

Verse 83

भक्तिप्रियाय देवाय ज्ञानज्ञानाव्ययाय च । महेशाय नमस्तुभ्यं महादेवहराय च

ഭക്തിപ്രിയനായ ദേവനേ, ജ്ഞാനവും ജ്ഞാതാവും ആയ അവ്യയനേ; ഹേ മഹേശാ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ മഹാദേവ-ഹരാ, നിനക്കുമെ നമസ്കാരം।

Verse 84

त्रिनेत्राय त्रिवेदाय वेदांगाय नमोनमः । अर्थाय अर्थरूपाय परमार्थाय वै नमः

ത്രിനേത്രനായ പ്രഭുവിന് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം; ത്രിവേദവും വേദാംഗവും ആയവനു നമസ്കാരം. അർത്ഥമായവനു, അർത്ഥരൂപനായവനു, പരമാർത്ഥമായ പരമസത്യത്തിനു നമസ്കാരം।

Verse 85

विश्वरूपाय विश्वाय विश्वनाताय वै नमः । शंकराय च कालाय कालावयवरूपिणे

വിശ്വരൂപനായവനു, വിശ്വമായവനു, വിശ്വനാഥനു നമസ്കാരം. ശങ്കരനു നമസ്കാരം; കാലസ്വരൂപനായവനു, കാലാവയവരൂപിയായവനു നമസ്കാരം।

Verse 86

अरूपाय च सूक्ष्माय सूक्ष्मसूक्ष्माय वै नमः । श्मशानवासिने तुभ्यं नमस्ते कृत्तिवाससे

അരൂപനായവനു, സൂക്ഷ്മനായവനു, സൂക്ഷ്മാതിസൂക്ഷ്മനായവനു നമസ്കാരം. ശ്മശാനവാസിയായ നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ കൃത്തിവാസാ (ചർമ്മവസ്ത്രധാരീ), നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 87

शशांकशेखरायैव रुद्रविश्वाश्रयाय च । दुर्गाय दुर्गसाराय दुर्गावयवसाक्षिणे

ചന്ദ്രശേഖരനായ ഭഗവാനോടും, വിശ്വാശ്രയനായ രുദ്രനോടും നമസ്കാരം. ദുർഗാദേവിയോടും, ദുർഗാസാരത്തോടും, ദുർഗയുടെ അംഗ-ശക്തികൾക്കു സാക്ഷിയായവനോടും പ്രണാമം.

Verse 88

लिंगरूपाय लिंगाय लिंगानां पतये नमः । प्रणवरूपाय प्रणवार्थाय वै नमः

ലിംഗരൂപനായ പരമേശ്വരനോടും, സ്വയം ലിംഗത്തോടും, എല്ലാ ലിംഗങ്ങളുടെയും പതിയോടും നമഃ. പ്രണവം (ഓം) രൂപനായവനോടും, പ്രണവാർത്ഥസ്വരൂപനായവനോടും നമസ്കാരം.

Verse 89

नमोनमः कारणकारणाय ते मृत्युंजयायात्मभवस्वरूपिणे । त्रियंबकायासितकंठ भर्ग गौरिपते सकलमंगलहेतवे नमः

വീണ്ടും വീണ്ടും നിനക്കു നമഃ—ഹേ കാരണങ്ങളുടെ കാരണ, ഹേ മൃത്യുഞ്ജയ, ഹേ ആത്മ-ഭവസ്വരൂപ! ത്ര്യമ്പക, അസിതകണ്ഠ ഭർഗ, ഗൗരീപതി, സർവമംഗളഹേതുവേ—നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 90

बृहस्पतिरुवाच । नाम्नां शतं महेशस्य उच्चार्यं व्रतिना तदा । प्रदक्षिणनमस्कारैरेतत्संख्यैः प्रयत्नतः । कार्यं प्रदोषसमये तुष्ट्यर्थं संकरस्य च

ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ വ്രതധാരി മഹേശന്റെ നൂറു നാമങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കണം; അതേ എണ്ണത്തിൽ പ്രദക്ഷിണയും നമസ്കാരവും പരിശ്രമത്തോടെ ചെയ്യണം. പ്രദോഷസമയത്ത് ശങ്കരനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്താൻ ഇത് ആചരിക്കണം.

Verse 91

एवं व्रतं समुद्दिष्टं तव शक्र महामते । शीघ्रं कुरु महाभाग पश्चाद्युद्धं कुरु प्रभो

ഹേ മഹാമതി ശക്രാ! ഇങ്ങനെ നിനക്കായി വ്രതം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. ഹേ മഹാഭാഗ പ്രഭോ, അത് വേഗത്തിൽ ആചരിക്ക; തുടർന്ന് യുദ്ധം ചെയ്യുക, ഹേ സ്വാമീ.

Verse 92

शंभोः प्रसादात्सर्वं ते भविष्यति जयादिकम्

ശംഭുവിന്റെ പ്രസാദത്താൽ നിനക്കു എല്ലാം ലഭിക്കും—ജയവും മറ്റെല്ലാം കൂടി।

Verse 93

वृत्रो ह्ययं महातेजा दैतेयस्तपसा पुरा । शिवं प्रसादयामास पर्वते गंधमादने

ഈ വൃത്രൻ മഹാതേജസ്സുള്ള ദൈത്യൻ; അവൻ പൂർവ്വം തപസ്സാൽ ഗന്ധമാദന പർവതത്തിൽ ശിവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു।

Verse 94

नाम्ना चित्ररथो राजा वनं चित्ररथस्य तत् । एतज्जानीहि भो इन्द्र शिवपुर्याः समीपतः

ചിത്രരഥൻ എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; ആ വനത്തിന് ‘ചിത്രരഥവനം’ എന്ന പേരാണ്. ഹേ ഇന്ദ്രാ, അറിയുക—അത് ശിവപുരിയുടെ സമീപം.

Verse 95

यस्मिन्वने महाभाग न संति च षडूर्मयः । तस्माच्चैत्ररथं नाम वनं परममंगलम् । तस्य राज्ञः शिवेनैव दत्तं यानं महाद्भुतम्

ഹേ മഹാഭാഗ, ആ വനത്തിൽ ലോകദുഃഖത്തിന്റെ ആറു ഊർമികൾ ഇല്ല. അതുകൊണ്ട് അത് പരമമംഗളമായ ‘ചൈത്രരഥവനം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ആ രാജാവിന് ശിവൻ തന്നെ ഒരു അത്ഭുത വിമാനം ദാനം ചെയ്തു।

Verse 96

कामगं किंकिणीयुक्तं सिद्धचारणसेवितम् । गंधर्वैरप्सरोयक्षैः किंनरैरुपशोभितम्

അത് ഇഷ്ടാനുസരണം സഞ്ചരിക്കുന്നതും, കിലുക്കമണികളാൽ അലങ്കൃതവും, സിദ്ധ-ചാരണർ സേവിക്കുന്നതും, ഗന്ധർവൻമാർ, അപ്സരസ്സുകൾ, യക്ഷർ, കിന്നരർ എന്നിവരാൽ ശോഭിതവുമായിരുന്നു।

Verse 97

ततस्तेनैव यानेन पृथिवीं पर्यटन्पुरा । तथा गिरीशमुख्यांश्च द्वीपांश्च विविधांस्तथा

അനന്തരം അവൻ അതേ യാനത്തിലൂടെ പൂർവകാലത്ത് ഭൂമിയെ പര്യടനം ചെയ്തു; അതുപോലെ പ്രധാനമായ പർവതങ്ങളെയും നാനാവിധ ദ്വീപുകളെയും കൂടി ദർശിച്ചു।

Verse 98

एकदा पर्यटन्राजा नाम्ना चित्ररथो महान् । कैलासमागतस्तत्र स ददर्श पराद्भुतम्

ഒരു വേള പര്യടനം ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന ചിത്രരഥനാമ മഹാരാജാവ് കൈലാസത്തിലെത്തി; അവിടെ അവൻ പരമാദ്ഭുതമായൊരു ദൃശ്യം കണ്ടു।

Verse 99

सभातलं महेशस्य गणैश्चैव विराजितम् । अर्द्धागलग्नया देव्या शोभितं च महेश्वरम्

അവൻ മഹേശന്റെ സഭാതലം ഗണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് ദീപ്തമായി വിരാജിക്കുന്നതായി കണ്ടു; കൂടാതെ അർദ്ധാംഗിനിയായ ദേവിയാൽ ശോഭിതനായ മഹേശ്വരനെയും ദർശിച്ചു।

Verse 100

निरीक्ष्य देव्या सहितं सदाशिवं देव्यान्वितं वाक्यमिदं बभाषे

ദേവിയോടുകൂടെ വിരാജിക്കുന്ന സദാശിവനെ കണ്ടിട്ട്, ദേവിയുടെ സന്നിധിയിലേ തന്നെ അവൻ അവരുടെ നേരെ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 101

वयं च शंभो विषयान्विताश्च मंत्र्यादयः स्त्रीजिताश्चापि चान्ये । न लोकमध्ये वयमेव चाज्ञाः स्त्रीसेवनं लज्जया नैव कुर्मः

ഹേ ശംഭോ! ഞങ്ങളും വിഷയാസക്തരാണ്; മന്ത്രിമാർ മുതലായ മറ്റുള്ളവരും സ്ത്രീകളാൽ ജയിക്കപ്പെടുന്നു. ലോകത്തിൽ ഞങ്ങളേ മാത്രം അജ്ഞന്മാർ അല്ല; എന്നാൽ ലജ്ജകൊണ്ട് സ്ത്രീസേവനം തുറന്നുവെച്ച് ചെയ്യുകയില്ല।

Verse 102

एतद्वाक्यं निशम्याथ महेशः प्रहसन्निव । उवाच न्यायसंयुक्तं सर्वेषामपि श्रृण्वताम्

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹേശൻ മൃദുഹാസത്തോടെ പുഞ്ചിരിച്ചപോലെ, എല്ലാവരും കേൾക്കുമ്പോൾ ധർമ്മസമ്മതമായ യുക്തമായ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 103

भयं लोकापवादाच्च सर्वेषामपि नान्यथा । ग्रासितं कालकूटं च सर्वेषामपि दुर्जरम्

ലോകനിന്ദയുടെ ഭയം എല്ലാവർക്കും തന്നെയുണ്ട്—അതിൽ വ്യത്യാസമില്ല. അതുപോലെ കാലകൂടവിഷം വിഴുങ്ങുന്നതും എല്ലാവർക്കും അതിദുര്‍ഘടവും അസഹ്യവും ആണ്।

Verse 104

तथापि उपहासो मे कृतो राज्ञा हि दुर्जरः । तं चित्ररथमाहूय गिरिजा वाक्यमब्रवीत्

എങ്കിലും രാജാവ് എന്നെ പരിഹസിച്ചത് സഹിക്കാൻ ദുഷ്കരമായിരുന്നു. അപ്പോൾ ഗിരിജ ആ ചിത്രരഥനെ വിളിപ്പിച്ച് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 105

गीरिजोवाच । रे दुरात्मन्कथं त्वज्ञ शंकरश्चोपहासितः । मया सहैव मंदात्मन्द्रक्ष्यसे कर्मणः फलम्

ഗിരിജ പറഞ്ഞു—ഏ ദുഷ്ടാത്മാവേ! അജ്ഞാനത്തോടെ നീ ശങ്കരനെ എങ്ങനെ പരിഹസിച്ചു? ഏ മന്ദാത്മാവേ, എന്നോടൊപ്പം തന്നെ നീ നിന്റെ കര്‍മഫലം കാണും।

Verse 106

साधूनां समचित्तानामुपहासं करोति यः । देवो वाप्यथ वा मर्त्यः स विज्ञेयोऽधमाधमः

സമചിത്തരായ സാധുക്കളെ ആരെങ്കിലും പരിഹസിച്ചാൽ—അവൻ ദേവനായാലും മനുഷ്യനായാലും—അവൻ അധമന്മാരിലും അധമൻ എന്നു അറിയണം।

Verse 107

एते मुनींद्राश्च महानुभावास्तथा ह्यमी ऋषयो वेदगर्भाः । तथैव सर्वे सनकादयो ह्यमी अज्ञाश्च सर्वे शिवमर्चयंते

ഈ മുനീന്ദ്രന്മാർ മഹാനുഭാവന്മാർ; അതുപോലെ വേദഗർഭരായ ഋഷിമാരും; സനകാദികൾ എല്ലാവരും—ആർക്കെങ്കിലും ‘ലളിതർ’പോലെ തോന്നിയാലും—എല്ലാവരും ശിവനെ ആരാധിക്കുന്നു।

Verse 108

रे मूढ सर्वेषु जनेष्वभिज्ञस्त्वमेव एवाद्य न चापरे जनाः । तस्मादभिज्ञं हि करोमि दैत्यं देवैर्द्विजैश्चापि बहिष्कृतं त्वाम्

ഹേ മൂഢാ! സർവ്വജനങ്ങളിൽ ഇന്നെ നീയേ ‘ജ്ഞാനി’ എന്നു കരുതുന്നു; മറ്റാർക്കും അല്ല. അതിനാൽ ഞാൻ നിന്നെ സത്യമായും ‘ജ്ഞാനി’ ആക്കുന്നു—ദൈത്യനാക്കി, ദേവന്മാരാലും ദ്വിജന്മാരാലും ബഹിഷ്കൃതനാക്കി।

Verse 109

एवं शप्तस्तया देव्या भवान्या राजसत्तमः । राजा चित्ररथः सद्यः पपात सहसा दिवः

ഇങ്ങനെ ദേവി ഭവാനിയുടെ ശാപം ലഭിച്ച രാജശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് ചിത്രരഥൻ ഉടൻ തന്നെ അപ്രതീക്ഷിതമായി സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് വീണു।

Verse 110

आसुरीं योनिमासाद्य वृत्रोनाम्नाऽभवत्तदा । तपसा परमेणैव त्वष्ट्रा संयोजितः क्रमात्

ആസുരീ യോനിയിൽ പ്രവേശിച്ച് അവൻ അപ്പോൾ ‘വൃത്ര’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി. പരമ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ ത്വഷ്ടാവ് ക്രമമായി അവന്റെ രൂപീകരണം നടത്തി।

Verse 111

तपसा तेन महता अजेयो वृत्र उच्यत । तस्माच्छंभुं समभ्यर्च्य प्रदोषे विधिनाऽधुना

ആ മഹത്തായ തപസ്സിനാൽ വൃത്രൻ ‘അജേയൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു. അതിനാൽ ഇപ്പോഴും പ്രദോഷകാലത്ത് വിധിപൂർവ്വം ശംഭുവിനെ ആരാധിക്കൂ।

Verse 112

जहि वृत्रं महादैत्यं देवानां कार्यसिद्धये । गुरोस्तद्वचनं श्रुत्वा उवाचाथ शतक्रतुः । सोद्यापनविधिं ब्रूहि प्रदोषस्य च मेऽधुना

“ദേവന്മാരുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി ആ മഹാദൈത്യനായ വൃത്രനെ വധിക്ക.” ഗുരുവിന്റെ വചനം ശ്രവിച്ച ശേഷം ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) പറഞ്ഞു— “ഇപ്പോൾ എനിക്ക് പ്രദോഷവ്രതത്തിന്റെ ഉദ്യാപന (സമാപന) വിധി ഉപദേശിക്കണമേ.”

Verse 113

बृहस्पतिरुवाच । कार्तिके मासि संप्राप्ते मंदवारे त्रयोदशी । संपूर्तिस्तु भवेत्तत्र संपूर्णव्रतसिद्धये

ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു— “കാർത്തിക മാസം വന്നപ്പോൾ, ശനിയാഴ്ചയോടുകൂടിയ ത്രയോദശി വന്നാൽ, അന്നാണ് പൂർണ്ണ സമാപ്തി; അതിനാൽ വ്രതം പരിപൂർണ്ണമായി സിദ്ധിക്കും.”

Verse 114

वृषभो राजतः कार्यः पृष्ठे तस्य सुपीठकम् । तस्योपरिन्यसेद्देवमुमाकांतं त्रिलोचनम्

വെള്ളിയിൽ ഒരു വൃഷഭം നിർമ്മിക്കണം; അതിന്റെ പുറത്ത് മനോഹരമായ പീഠികയും വേണം. അതിന്മേൽ ഉമാകാന്തനും ത്രിലോചനനും ആയ ദേവനെ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 115

पंचवक्त्रं दशभुजमर्द्धांगे गिरिजां सतीम् । एवं चोमामहेशं च सौवर्णं कारयेद्बुधः

പഞ്ചമുഖനും ദശഭുജനും, അർദ്ധാംഗത്തിൽ സതി ഗിരിജയോടുകൂടിയവനുമായ— അത്തരം ഓമാമഹേശന്റെ സ്വർണ്ണ വിഗ്രഹം ജ്ഞാനി നിർമ്മിപ്പിക്കണം.

Verse 116

सवृषं ताम्रपत्रे च वस्त्रेण परिगुंठिते । स्थापयित्वोमया सार्द्धं नानाबोगसमन्वितम्

വൃഷഭസഹിതമായ (വിഗ്രഹത്തെ) താമ്രപത്രത്തിന്മേൽ വെച്ച് വസ്ത്രംകൊണ്ട് പൊതിയണം; ഉമയോടുകൂടെ സ്ഥാപിച്ച് നാനാവിധ ഭോഗ-നൈവേദ്യങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമാക്കണം.

Verse 117

विधिना जागरं कुर्याद्रात्रौ श्रद्धासमन्वितः । पंचामृतेन स्नपनं कार्यमादौ प्रयत्नतः

വിധിപ്രകാരം ശ്രദ്ധയോടെ രാത്രിയിൽ ജാഗരണം ആചരിക്കണം; കൂടാതെ ആരംഭത്തിൽ പരിശ്രമത്തോടെ പഞ്ചാമൃതംകൊണ്ട് സ്നപനം (അഭിഷേകം) നടത്തണം।

Verse 118

गोक्षीरस्नानं देवेश गोक्षीरेण मया कृतम् । स्नपनं देवदेवेश गृहाण परमेश्वर

ഹേ ദേവേശാ! ഞാൻ ഗോക്ഷീരത്താൽ സ്നാനം (അഭിഷേകം) ചെയ്തു. ഹേ ദേവദേവേശാ, പരമേശ്വരാ! ഈ സ്നപനം സ്വീകരിക്കണമേ।

Verse 119

दध्ना चैव मया देव स्नपनं क्रियतेऽधुना । गृहाम च मया दत्तं सुप्रसन्नो भवाद्य वै

ഹേ ദേവാ! ഇപ്പോൾ ഞാൻ ദധി (തൈര്) കൊണ്ടും സ്നപനം (അഭിഷേകം) നടത്തുന്നു. ഞാൻ അർപ്പിച്ചതെല്ലാം സ്വീകരിച്ച്, ഇന്ന് തീർച്ചയായും പരമ പ്രസന്നനാകണമേ।

Verse 120

सर्पिषा च मया देव स्नपनं क्रियतेऽधुना । गृहाण श्रद्धया दत्तं तव प्रीत्यर्थमेव च

ഹേ ദേവാ! ഇപ്പോൾ ഞാൻ സര്പിഷ് (നെയ്യ്) കൊണ്ടു നിന്റെ സ്നപനം (അഭിഷേകം) നടത്തുന്നു. ശ്രദ്ധയോടെ അർപ്പിച്ചതിനെ, നിന്റെ പ്രീതിക്കായി മാത്രം, സ്വീകരിക്കണമേ।

Verse 121

इदं मधु मया दत्तं तव प्रीत्यर्थमेव च । गृहाम त्वं हि देवेश मम शांतिप्रदो भव

ഈ തേൻ ഞാൻ നിന്റെ പ്രീതിക്കായി മാത്രം അർപ്പിക്കുന്നു. ഹേ ദേവേശാ! ഇത് സ്വീകരിച്ച് എനിക്ക് ശാന്തി നൽകുന്നവനാകണമേ।

Verse 122

सितया देवदेवेश स्नपनं क्रियतेऽधुना । गृहाण श्रद्धया दत्तां सुप्रसन्नो भव प्रभो

ഹേ ദേവദേവേശ്വരാ! ഇപ്പോൾ ഞാൻ അങ്ങയെ ശർക്കരയാൽ സ്നാനിപ്പിക്കുന്നു. ശ്രദ്ധയോടെ അർപ്പിച്ച ഈ നിവേദ്യം സ്വീകരിക്കണമേ; പ്രഭോ, അത്യന്തം പ്രസന്നനാകണമേ.

Verse 123

एवं पंचामृतेनैव स्नपनीयो वृषध्वजः । पश्चादर्घ्यं प्रदातव्यं ताम्रपात्रेण धीमता । अनेनैव च मंत्रेण उमाकांतस्य तृष्टये

ഇങ്ങനെ വൃഷധ്വജൻ (ശിവൻ) പഞ്ചാമൃതംകൊണ്ട് സ്നാനിപ്പിക്കപ്പെടണം. തുടർന്ന് ബുദ്ധിമാൻ താംബ്രപാത്രത്തിൽ അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം; ഇതേ മന്ത്രംകൊണ്ട് ഉമാകാന്തന്റെ തൃപ്തിക്കായി.

Verse 124

अर्घ्योऽसि त्वमुमाकांत अर्घेणानेन वै प्रभो । गृहाण त्वं मया दत्तं प्रसन्नो भव शंकर

ഹേ ഉമാകാന്താ! അങ്ങ് അർഘ്യത്തിന് യോഗ്യനാകുന്നു; അതിനാൽ പ്രഭോ, ഈ അർഘ്യം സ്വീകരിക്കണമേ. ഞാൻ അർപ്പിച്ചതിനെ ഗ്രഹിക്കണമേ; ശങ്കരാ, പ്രസന്നനാകണമേ.

Verse 125

मया दत्तं च ते पाद्यं पुष्पगंधसमन्वितम् । गृहाण देवदेवेश प्रसन्नो वरदो भव

പുഷ്പസൗരഭ്യത്തോടെ കൂടിയ പാദ്യം—അങ്ങയുടെ പാദങ്ങൾക്ക് ജലം—ഞാൻ അർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഹേ ദേവദേവേശ്വരാ! അത് സ്വീകരിക്കണമേ; പ്രസന്നനായി വരദനായിരിക്കണമേ.

Verse 126

विष्टरं विष्टरेणैव मया दत्तं च वै प्रभो । शांत्यरथं तव देवेश वरदो भव मे सदा

ഹേ പ്രഭോ! വിധിപൂർവ്വം ഞാൻ അങ്ങേക്ക് ആസനം (വിഷ്ടരം) അർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഹേ ദേവേശ്വരാ! ശാന്തിക്കായി എപ്പോഴും എനിക്ക് വരദനായിരിക്കണമേ.

Verse 127

आचमनीयं मया दत्तं तव विश्वेश्वर प्रभो । गृहाण परमेशान तुष्टो भव ममाद्य वै

ഹേ വിശ്വേശ്വര പ്രഭോ, ഞാൻ അർപ്പിച്ച ആചമനീയജലം സ്വീകരിക്കണമേ. ഹേ പരമേശാന, ഇന്നെനിക്ക് പ്രസാദിച്ചിരിക്കണമേ.

Verse 128

ब्रह्मग्रन्थिसमायुक्तं ब्रह्मकर्मप्रवर्तकम् । यज्ञोपवीतं सौवर्णं मया दत्तं तव प्रभो

ഹേ പ്രഭോ, ബ്രഹ്മഗ്രന്ഥിയോടുകൂടി ബ്രാഹ്മണവിധി കർമ്മങ്ങളെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്ന ഈ സ്വർണ്ണ യജ്ഞോപവീതം ഞാൻ അർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 129

सुगंधं चंदनं देव मया दत्तं च वै प्रभो । भक्त्या पर मया शंभो सुगंधं कुरु मां भव

ഹേ ദേവപ്രഭോ, ഞാൻ അർപ്പിച്ച സുഗന്ധചന്ദനം സ്വീകരിക്കണമേ. ഹേ ശംഭോ, എന്റെ പരമഭക്തിയാൽ എന്നെയും സുഗന്ധമയനായി—ശുദ്ധനും പ്രീതികരനും—ആക്കണമേ.

Verse 130

दीपं हि परमं शंभो घृतप्रज्वलितं मया । दत्तं गृहाण देवेश मम ज्ञानप्रदो भव

ഹേ ശംഭോ, നെയ്യാൽ തെളിയിച്ച ഈ പരമദീപം ഞാൻ അർപ്പിക്കുന്നു. ഹേ ദേവേശ, സ്വീകരിച്ച് എനിക്ക് സത്യജ്ഞാനം പ്രസാദിക്കണമേ.

Verse 131

दीपं विशिष्टं परमं सर्वौषधिविजृंभितम् । गृहाण परमेशान मम शांत्यर्थमेव च

ഹേ പരമേശാന, സർവ്വൗഷധികളുടെ ശക്തിയാൽ സിദ്ധമായ ഈ വിശിഷ്ട പരമദീപം സ്വീകരിക്കണമേ; എന്റെ ശാന്തിക്കായി മാത്രം അനുഗ്രഹിക്കണമേ.

Verse 132

दीपावलिं मया दत्तां कृहाण परमेश्वर । आरार्तिकप्रदानेन मम तेजः प्रदो भव

ഹേ പരമേശ്വരാ! ഞാൻ അർപ്പിച്ച ഈ ദീപാവലി സ്വീകരിക്കണമേ. ഈ ആരതി-ദാനഫലമായി എനിക്ക് തേജസ്സും ബലവും ആത്മീയപ്രഭയും പ്രസാദിക്കണമേ.

Verse 133

फलदीपादिनैवेद्यतांबूलादिक्रमेण च । पूजनीयो विधानज्ञैस्तस्यां रात्रौ प्रयत्नतः

ആ രാത്രിയിൽ വിധി അറിയുന്നവർ പരിശ്രമത്തോടെ പൂജ ചെയ്യണം—ഫലം, ദീപം, നൈവേദ്യം, താംബൂലം മുതലായ അർപ്പണങ്ങളുടെ ക്രമം പാലിച്ച്.

Verse 134

पश्चाज्जागरणं कार्यं गृहे वा देवतालये । वितानमंडपं कृत्वा नानाश्चर्यसमन्वितम् । गीतवादित्रनृत्येन अर्चनीयः सदाशिवः

പിന്നീട് വീട്ടിലോ ദേവാലയത്തിലോ ജാഗരണം ആചരിക്കണം. വിതാനമണ്ഡപം നാനാവിധ അലങ്കാരങ്ങളോടെ ഒരുക്കി, ഗാനം-വാദ്യം-നൃത്തംകൊണ്ട് സദാശിവനെ ആരാധിക്കണം.

Verse 135

अनेनैव विधानेन प्रदोषोद्यापने विधिः । कार्ये विधिमता शक्र सर्वकार्यार्थसिद्धये

ഇതേ വിധാനത്തിലൂടെയാണ് പ്രദോഷവ്രതത്തിന്റെ ഉദ്യാപനവിധിയും. ഹേ ശക്രാ! സർവകാര്യസിദ്ധിക്കായി ഇത് നിയമപ്രകാരം നിർവഹിക്കണം.

Verse 136

गुरुणा कथितं सर्वं तच्चकार शतक्रतुः । तेनैव च सहायेन इंद्रो युद्धपरायणः

ഗുരു ഉപദേശിച്ചതെല്ലാം ശതക്രതു അതുപോലെ ചെയ്തു. അതേ സഹായത്താൽ ഇന്ദ്രൻ യുദ്ധത്തിലേക്ക് ദൃഢമായി തിരിഞ്ഞു.

Verse 137

वृत्रं प्रति सुरैः सार्द्धं युयुधे च शतक्रतुः । तुमुलं युद्धमभवद्देवानां दानावैः सह

അപ്പോൾ ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) ദേവന്മാരോടൊപ്പം വൃത്രനോടു യുദ്ധം ചെയ്തു; ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും തമ്മിൽ ഭയങ്കരമായ തുമുലയുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു।

Verse 138

तस्मिन्सुतुमुले गाढे देवदैत्यक्षयावहे । द्वंद्वयुद्धं सुतुमुलमतिवेलं भयावहम्

ആ അത്യന്തം തുമുലവും ഗാഢവുമായ—ദേവ-ദൈത്യ ഇരുവർക്കും ക്ഷയം വരുത്തുന്ന—സമരത്തിൽ ഭയങ്കരമായ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധങ്ങൾ ഉയർന്നു; അതിവിശേഷം കലഹപൂർണ്ണവും ദീർഘകാലം നീളുന്നതും ഭീതിജനകവുമായിരുന്നു।

Verse 139

व्योमो यमेन युयुधे ह्यग्निना तीक्ष्णकोपनः । वरुणेन महादंष्ट्रो वायुना च महाबलः

വ്യോമൻ യമനോടു യുദ്ധം ചെയ്തു; തീക്ഷ്ണകോപൻ അഗ്നിയോടു; മഹാദംഷ്ട്രൻ വരുണനോടു; മഹാബലൻ വായുവോടു പോരാടി।

Verse 140

द्वन्द्वयुद्ध रताः सर्वे अन्योन्यबलकांक्षिणः

അവർ എല്ലാവരും ദ്വന്ദ്വയുദ്ധത്തിൽ രമിച്ച്, പരസ്പരബലം പരീക്ഷിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു।

Verse 141

तथैव ते देववरा महाभुजाः संग्रामशूरा जयिनस्तदाऽभवन् । पराजयं दैत्यवाराश्च सर्वे प्राप्तास्तदानीं परमं समंतात्

ഇങ്ങനെ ആ ദേവശ്രേഷ്ഠർ—മഹാഭുജർ, സമരശൂരർ—അപ്പോൾ ജയികളായി; ദൈത്യശ്രേഷ്ഠർ എല്ലാവരും അന്നേരം എല്ലാദിക്കിലും പരമപരാജയം പ്രാപിച്ചു।

Verse 142

दृष्ट्वा सुरैर्दैत्यवरान्पराजितान्पलायमानानथ कान्दिशीकान् । तदैव वृत्रः परमेण मन्युना महाबलो वाक्य मिदं बभाषे

ദേവന്മാർ ശ്രേഷ്ഠ ദൈത്യന്മാരെ പരാജയപ്പെടുത്തി ആശയക്കുഴപ്പത്തോടെ ഓടിപ്പോകുന്നതു കണ്ട മഹാബലൻ വൃത്രൻ പരമകോപത്തോടെ ഉടൻ ഈ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 143

वृत्र उवाच । हे दैत्याः परमार्ताश्च कस्माद्यूयं भयातुराः । पलायनपराः सर्वे विसृज्य रणमद्भुतम्

വൃത്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദൈത്യന്മാരേ! നിങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ അതിവ്യാകുലരായി ഭയത്തിൽ വിറയ്ക്കുന്നു? ഈ അത്ഭുത യുദ്ധം ഉപേക്ഷിച്ച് നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എന്തുകൊണ്ട് പലയോട്ടത്തിലേക്ക് തിരിയുന്നു?

Verse 144

स्वंस्वं पराक्रमं वीरा युद्धाय कृतनिश्चयाः । दर्शयध्वं सुरगणास्सूदयध्वं महाबलाः

ഹേ വീരന്മാരേ! യുദ്ധത്തിനായി ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്ത നിങ്ങൾ ഓരോരുത്തരും നിങ്ങളുടെ വീര്യം പ്രകടിപ്പിക്കൂ. ഹേ മഹാബലന്മാരേ! ദേവഗണങ്ങളെ സംഹരിക്കൂ।

Verse 145

गदाभिः पट्टिशैः खड्गैः शक्तितोमरमुद्गरैः । असिभिर्भि दिपालैश्च पाशतोमरमुष्टिभिः

ഗദ, പട്ടിശ, ഖഡ്ഗ, ശക്തി, തോമരം, മുദ്ഗരം എന്നിവകൊണ്ടും; കൂടാതെ അസി, ഭിന്ദിപാലം, പാശം, തോമരായുധം, ലോഹമുഷ്ടി എന്നിവകൊണ്ടും (അവർ ആയുധധാരികളായി)।

Verse 146

तदा देवाश्च युयुधुर्दधीचास्थिसमुद्भवैः । शस्त्रैरस्त्रैश्च परमैरसुरान्समदारयन्

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ദധീചിയുടെ അസ്ഥികളിൽ നിന്നു ജനിച്ച പരമ ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങളാൽ യുദ്ധം ചെയ്ത് അസുരന്മാരെ കീറിത്തുറന്നു।

Verse 147

पुनर्दैत्या हता देवैः प्राप्तास्तेपि पराजयम् । पुनश्च तेन वृत्रेण नोद्यमानाः सुरान्प्रति

ദേവന്മാർ വീണ്ടും ദൈത്യരെ വധിച്ചതോടെ അവർ പരാജയം പ്രാപിച്ചു; എങ്കിലും വൃത്രന്റെ പ്രേരണയാൽ അവർ വീണ്ടും ദേവന്മാർക്കെതിരെ മുന്നേറി।

Verse 148

यदा हि ते दैत्यवराः सुरेशैर्निहन्यमानाश्च विदुद्रुवुर्दिशः । केचिद्दृष्ट्वा दानवास्ते तदानीं भीतित्रस्ताः क्लीबरूपाः क्रमेणा

ആ ശ്രേഷ്ഠ ദൈത്യർ ദേവാധിപന്മാർ വധിക്കുമ്പോൾ എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയപ്പോൾ, ചില ദാനവർ അത് കണ്ടു ഭയത്രസ്തരായി ക്രമേണ ഭീരുരൂപം ധരിച്ചു।

Verse 149

वृत्रेण कोपिना चैवं धिक्कृता दैत्यपुंगवाः । हे पुलोमन्महाभाग वृषपर्वन्नमोस्तु ते

കോപിച്ച വൃത്രൻ ശാസിച്ചതിനാൽ ദൈത്യപ്രമുഖർ പറഞ്ഞു—“ഹേ പുലോമൻ മഹാഭാഗാ! ഹേ വൃഷപർവൻ! നിനക്കു നമസ്കാരം.”

Verse 150

हे धूम्राक्ष महाकाल महादैत्य वृकासुर । स्थूलाक्ष हे महादैत्य स्थूलदंष्ट्र नमोस्तु ते

ഹേ ധൂമ്രാക്ഷ! ഹേ മഹാകാല! ഹേ മഹാദൈത്യ വൃകാസുര! ഹേ സ്ഥൂലാക്ഷ! ഹേ മഹാദൈത്യ സ്ഥൂലദംഷ്ട്ര! നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 151

स्वर्गद्वारं विहायैव क्षत्रियाणां मनस्विनाम् । पलायध्वे किमर्थं वा संग्रामाङ्गणमुत्तमम्

മനസ്വികളായ ക്ഷത്രിയർക്കു സ്വർഗദ്വാരമായ ഈ യുദ്ധഭൂമി ഉപേക്ഷിച്ച് നിങ്ങൾ എന്തിന് ഓടിപ്പോകുന്നു? ആ ഉത്തമ സംഗ्रामാങ്കണം എന്തിന് ത്യജിക്കുന്നു?

Verse 152

संगरे मरणं येषां ते यांति परमं पदम् । यत्र तत्र च लिप्सेत संग्रामे मरणं बुधः

യുദ്ധത്തിൽ മരണം സംഭവിക്കുന്നവർ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ജ്ഞാനി എവിടെയായാലും, ധർമ്മകർത്തവ്യം വിളിക്കുമ്പോൾ യുദ്ധമരണത്തെ ആഗ്രഹിക്കണം.

Verse 153

त्यजन्ति संगरं ये वै ते यांति निरयं ध्रुवम्

യുദ്ധം ഉപേക്ഷിക്കുന്നവർ തീർച്ചയായും നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 154

ये ब्राह्मणार्थे भृत्यार्थे स्वार्थे वै शस्त्रपाणयः । संग्रामं ये प्रकुर्वंति महापातकिनो नराः

ബ്രാഹ്മണരുടെ ഹിതത്തിനായി, ആശ്രിത/ഭൃത്യരുടെ രക്ഷയ്ക്കായി, അല്ലെങ്കിൽ ന്യായമായ സ്വാർത്ഥത്തിനായി ആയുധധാരികളായി യുദ്ധം ചെയ്യുന്നവർ ദോഷികളല്ല; എന്നാൽ അധർമ്മമായി യുദ്ധം ഉണർത്തുന്നവർ മഹാപാതകികൾ.

Verse 155

शस्त्रघातहता ये वै मृता वा संगरे तथा । ते यांति परमं स्थानं नात्र कार्या विचारणा

ആയുധപ്രഹരത്തിൽ ഹതരായവരോ യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ചവരോ—അവർ പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമോ വാദമോ വേണ്ട.

Verse 156

शस्त्रैर्विच्छिन्नदेहा ये गवार्थे स्वामिकारणात् । रणे मृताः क्षता ये वै ते यांति परमां गतिम्

ആയുധങ്ങളാൽ ദേഹം ഛിന്നഭിന്നമായവർ, ഗോരക്ഷയ്ക്കായോ സ്വാമിയുടെ കാരണത്താലോ യുദ്ധത്തിൽ പരിക്കേറ്റ് മരിക്കുന്നവർ—അവർ തീർച്ചയായും പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 157

तस्माद्रणेऽपि ये शूराः पापिनो निहताः पुरः । प्राप्नुवंति परं स्थानं दुर्लभं ज्ञानिनामपि

അതുകൊണ്ട് യുദ്ധഭൂമിയിൽ പാപികളായാലും വീരരായി മുന്നിൽ വീണു കൊല്ലപ്പെടുന്നവർ, ജ്ഞാനികൾക്കും ദുർലഭമായ പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 158

अथवा तीर्थगमनं वेदाध्ययनमेव च । देवतार्चनयज्ञादिश्रेयांसि विविधानि च

അല്ലെങ്കിൽ തീർത്ഥയാത്ര, വേദാധ്യയനം, ദേവതാരാധനം, യജ്ഞാദി—ഇങ്ങനെ പലവിധ ശ്രേയസ്കര പുണ്യകർമ്മങ്ങൾ.

Verse 159

ऐकपद्येन तान्येव कलां नार्हंति षोडशीम् । संग्रामे पतितानां च सर्वशास्त्रेष्वयं विधिः

ഒരു പാദഭാഗം മാത്രത്തിലും ആ പുണ്യങ്ങൾ, യുദ്ധത്തിൽ വീണവരുടെ പുണ്യത്തിന്റെ പതിനാറിലൊന്നിനും തുല്യമല്ല; റണനിഹതരെക്കുറിച്ച് ഈ വിധി സർവശാസ്ത്രങ്ങളിലും സ്ഥാപിതമാണ്.

Verse 160

तस्माद्युद्धावदानं च कर्तव्यमविशंकितैः । भवद्भिर्नान्यथा कार्यं देववाक्यप्रमाणतः

അതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ സംശയമില്ലാതെ ഈ യുദ്ധകർമ്മം നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം; ദേവവാക്യം തന്നെയാണ് പ്രമാണം, അതിനാൽ മറ്റെങ്ങനെ ചെയ്യരുത്.

Verse 161

यूयं सर्वे शौरवृत्त्या समेताः कुलेन शीलेन महानुभावाः । पदानि तान्येव पलायमाना गच्छंत्यशूरा रणमंडलाच्च

നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ശൗര്യവൃത്തിയാൽ സമ്പന്നർ, കുലത്താലും ശീലത്താലും മഹാനുഭാവർ; എന്നാൽ ഓടി രക്ഷപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ അതേ പാദങ്ങൾ നിങ്ങളെ യുദ്ധവലയത്തിൽ നിന്ന് ഭീരുക്കളാക്കി അകറ്റിക്കൊണ്ടുപോകും.

Verse 162

त एव सर्वे खलु पापलोकान्गच्छंति नूनं वचनात्स्मृतेश्च

നിശ്ചയമായും അത്തരത്തിലുള്ള എല്ലാവരും പാപലോകങ്ങളിലേക്കു പോകുന്നു—എന്നു ഉപദേശവചനവും സ്മൃതിവിധാനവും രണ്ടും പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 163

ये पापिष्ठास्त्वधर्म्मस्था ब्रह्मघ्ना गुरुतल्पगाः । नरकं यांति ते पापं तथैव रणविच्युताः

അത്യന്തം പാപികൾ—അധർമ്മസ്ഥർ, ബ്രാഹ്മണഹന്താക്കൾ, ഗുരുതൽപം ലംഘിക്കുന്നവർ—നരകത്തിലേക്കു പോകുന്നു; അതുപോലെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് പിന്മാറുന്നവരും അതേ പാപാന്ത്യത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 164

तस्माद्भवद्भिर्योद्धव्यं स्वामिकार्यभरक्षमैः । एवमुक्तास्तदा तेन वृत्रेणापि महात्मना

അതുകൊണ്ട്, സ്വാമിയുടെ കാര്യഭാരം വഹിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള നിങ്ങള്‍ നിർബന്ധമായി യുദ്ധം ചെയ്യുക—എന്ന് അന്ന് മഹാത്മാവായ വൃത്രൻ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 165

चक्रुस्ते वचंनं तस्य असुराश्च सुरान्प्रति । चक्रुः सुतुमुलं युद्धं सर्वलोकभयंकरम्

അസുരർ അവന്റെ വചനം അനുസരിച്ച് ദേവന്മാർക്കെതിരേ അത്യന്തം തുമുലമായ ഭീകരയുദ്ധം നടത്തി; അത് സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും ഭയങ്കരമായി തോന്നി.

Verse 166

तस्मिन्प्रवृत्ते तुमुले विगाढे वृत्रो महादैत्यपतिः स एकः । उवाच रोषेण महाद्भुतेन शतक्रतुं देववरैः समेतम्

ആ ഭീകരവും ആഴത്തിൽ മുഴുകിപ്പിടിക്കുന്നതുമായ തുമുലയുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, ദൈത്യരുടെ മഹാധിപനായ വൃത്രൻ ഒറ്റയ്ക്കായി അത്ഭുതകരമായ ക്രോധത്തോടെ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരോടുകൂടെ ഉണ്ടായിരുന്ന ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ)നെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു സംസാരിച്ചു.

Verse 167

वृत्र उवाच । श्रृणु वाक्यं मया चोक्तं धर्म्मार्थसहितं हितम् । त्वं देवानां पतिर्भूत्वा न जानासि हिताहितम्

വൃത്രൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ പറഞ്ഞ, ധർമ്മാർത്ഥസഹിതവും ഹിതകരവും ആയ വാക്കുകൾ കേൾക്കുക. നീ ദേവന്മാരുടെ അധിപനായിട്ടും ഹിതാഹിതം തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.

Verse 168

किंबलार्थपरो भूत्वा विश्वरूपो हतस्त्वया । प्राप्तमद्यैव भो इंद्र तस्येदं कर्म्मणः फलम्

ബലലോഭത്തിൽ ആകർന്ന് നീ വിശ്വരൂപനെ എന്തിന് വധിച്ചു? ഹേ ഇന്ദ്രാ, ഇന്നുതന്നെ ആ കർമ്മത്തിന്റെ ഫലം നീ ലഭിച്ചു.

Verse 169

ये दीर्घदर्शिनो मंदा मूढा धर्मबहिष्कृताः । अकल्पाः कार्यसिद्ध्यर्थं यत्कुर्वंति च निष्फलम् । तत्सर्वं विद्धि देवेंद्र मनसा संप्रधार्यताम्

തങ്ങളെ ദീർഘദർശികളെന്ന് കരുതുന്നവർ യഥാർത്ഥത്തിൽ മന്ദബുദ്ധികളും മൂഢരും ധർമ്മത്തിൽ നിന്നു പുറത്തായവരുമാണ്. സിദ്ധിക്കു അയോഗ്യരായി അവർ ചെയ്യുന്നതെല്ലാം നിഷ്ഫലമാകുന്നു; ഹേ ദേവേന്ദ്രാ, ഇതെല്ലാം മനസ്സിൽ നന്നായി ആലോചിക്കണം.

Verse 170

तस्माद्धर्म्मपरो भूत्वा युध्यस्व गतकल्मषः । भ्रातृहा त्वं ममैवेंद्र तस्मात्त्वा घातयाम्यहम्

അതുകൊണ്ട് ധർമ്മനിഷ്ഠനായി, പാപകല്മഷം വിട്ട് യുദ്ധം ചെയ്‌ക. ഹേ ഇന്ദ്രാ, നീ എന്റെ സഹോദരഹന്താവാണ്; അതിനാൽ ഞാൻ നിന്നെ വധിക്കും.

Verse 171

मा प्रयाहि स्थिरो भूत्वा देवैश्च परिवारितः । एव मुक्तस्तु वृत्रेण शक्रोऽतीव रुषान्वितः । ऐरावतं समारुह्य ययौ वृत्रजिघांसया

ദേവന്മാർ ചുറ്റിനിന്നപ്പോൾ—“പോകരുത്, സ്ഥിരനായി നിൽക്കുക”—എന്ന് വൃത്രൻ പറഞ്ഞു. വൃത്രൻ വിട്ടയച്ച ശക്രൻ അത്യന്തം ക്രോധത്തോടെ നിറഞ്ഞു; ഐരാവതത്തിൽ കയറി വൃത്രവധാഭിലാഷത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 172

इंद्रमायांतमालोक्य वृत्रो बलवतां वरः । उवाच प्रहसन्वाक्यं सर्वेषां श्रृण्वतामपि

ഇന്ദ്രൻ അടുത്തുവരുന്നതു കണ്ടു, ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വൃത്രൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട്, അവിടെ നിന്നിരുന്ന എല്ലാവരും കേൾക്കുമാറ് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 173

आदौ मां प्रहरस्वेति तस्मात्त्वां घातयाम्यहम्

അവൻ പറഞ്ഞു—“ആദ്യം എന്നെ പ്രഹരിക്ക”; അതിനാൽ ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നെ വധിക്കും।

Verse 174

इत्येवमुक्तो देवेंद्रो जघान गदया भृशम् । वृत्रं बलवतां श्रेष्ठं जानुदेशे महाबलम्

ഇങ്ങനെ കേട്ട ദേവേന്ദ്രൻ ഗദയാൽ അത്യന്തം ഭീകരമായി പ്രഹരിച്ചു; മഹാബലനായ, ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വൃത്രന്റെ മുട്ടുപ്രദേശത്ത് അടിച്ചു।

Verse 175

तामापतंतिं जग्राह करेणैकेन लीलया । तयैवैनं जघानाशु गदया त्रिदिवेश्वरम्

പറന്നുവന്ന ആ ഗദയെ അവൻ ഒരു കൈകൊണ്ട് ലീലാഭാവത്തിൽ പിടിച്ചു; അതേ ഗദകൊണ്ട് തന്നെ ഉടൻ ത്രിദിവേശ്വരനെ അടിച്ചു വീഴ്ത്തി।

Verse 176

सा गदा पातयामास सवज्रं च पुरंदरम् । पतितं शक्रमालोक्य वृत्र ऊचे सुरान्प्रति

ആ ഗദ വജ്രധാരിയായ പുരന്ദരനെയും വീഴ്ത്തി. ശക്രൻ വീണുകിടക്കുന്നതു കണ്ട വൃത്രൻ ദേവന്മാരോടു പറഞ്ഞു।

Verse 177

नयध्वं स्वामिनं देवाः स्वपुरीममरावतीम्

ഹേ ദേവന്മാരേ! നിങ്ങളുടെ സ്വാമിയെ നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം നഗരമായ അമരാവതിയിലേക്കു നയിക്കുവിൻ।

Verse 178

एतच्छ्रुत्वा वचः सत्यं वृत्रस्य च महात्नः । तथा चक्रुः सुराः सर्वे रणाच्चेंद्रं समुत्सुकाः

മഹാത്മാവായ വൃത്രന്റെ സത്യവചനം കേട്ടപ്പോൾ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഇന്ദ്രനെ മാറ്റിക്കൊണ്ടുപോകാൻ ഉത്സുകരായ എല്ലാ ദേവന്മാരും അതുപോലെ ചെയ്തു।

Verse 179

अपोवाह्य गजस्थं हि परिवार्य भयातुराः । सुराः सर्वे रणं हित्वा जग्मुस्ते त्रिदिवं प्रति

ആനപ്പുറത്ത് ഇരുന്ന ഇന്ദ്രനെ എടുത്തുകൊണ്ട്, ഭയത്താൽ വിറച്ച് ചുറ്റും വളഞ്ഞ്, എല്ലാ ദേവന്മാരും യുദ്ധം ഉപേക്ഷിച്ച് ത്രിദിവത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 180

ततो गतेषु देवेषु ननर्त च महासुरः । वृत्रो जहास च परं तेना पूर्यत दिक्तटम्

ദേവന്മാർ പോയശേഷം മഹാസുരൻ വൃത്രൻ ആനന്ദത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്തു, ഉച്ചത്തിൽ ചിരിച്ചു; ആ ഗർജ്ജനത്തോടെ ദിക്കുകളുടെ വിസ്താരം നിറഞ്ഞു।

Verse 181

चचाल च मही सर्वा सशैलवनकानना । चुक्षुभे च तदा सर्वं जंगमं स्थावरं तथा

അപ്പോൾ പർവതങ്ങളും വനങ്ങളും കാനനങ്ങളും സഹിതം മുഴുവൻ ഭൂമി കുലുങ്ങി; ആ സമയത്ത് ചരവും അചരവും എല്ലാം കലങ്ങി।

Verse 182

श्रुत्वा प्रयातं देवेंद्रं ब्रह्मा लोकपितामहः । उपयातोऽथ देवेंद्र स्वकमण्डलुवारिणा । अस्पृशल्लब्धसंज्ञोऽभूत्तत्क्षणाच्च पुरंदरः

ഇന്ദ്രൻ പലയെന്നു കേട്ട ലോകപിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് അവന്റെ അടുക്കൽ എത്തി. പിന്നെ, ഹേ ദേവേന്ദ്രാ, തന്റെ കമണ്ഡലുവിലെ ജലത്തോടെ അവനെ സ്പർശിച്ചതുമാത്രം, ആ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ പുരന്ദരന് ബോധം തിരികെ വന്നു.

Verse 183

दृष्ट्वा पितामहं चाग्रे व्रीडायुक्तोऽभवत्तदा । महेंद्रं त्रपया युक्तं ब्रह्मोवाच पितामहः

മുന്നിൽ പിതാമഹനെ കണ്ടപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ അന്ന് ലജ്ജയിൽ മുങ്ങി. ലജ്ജാഭരിതനായ മഹേന്ദ്രനോട് പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് വചനം പറഞ്ഞു.

Verse 184

ब्रह्मोवाच । वृत्रो हि तपसा युक्तो ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः । त्वष्टुश्च तपसा युक्तो वृत्रश्चायं महायशाः । अजेयस्तपसोग्रेण तस्मात्त्वं तपसा जय

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—വൃത്രൻ തപസ്സിൽ യുക്തനായി ബ്രഹ്മചര്യവ്രതത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ത്വഷ്ടാവും തപസ്സിൽ യുക്തനാണ്; ഈ വൃത്രൻ മഹായശസ്സുള്ളവൻ. ഉഗ്രതപോബലത്താൽ അവൻ അജേയൻ; അതിനാൽ നീ തപസ്സിനാൽ തന്നെ ജയിക്കണം.

Verse 185

वृत्रासुरो दैत्यपतिश्च शक्र ते समाधिना परमेणैव जय्यः । निशम्य वाक्यं परमेष्ठिनो हरिः सस्मार देवं वृषभध्वजं तदा

ഹേ ശക്രാ, ദൈത്യപതിയായ വൃത്രാസുരനെ നീ പരമ സമാധിയാൽ മാത്രമേ ജയിക്കാനാകൂ. പരമേഷ്ഠി (ബ്രഹ്മാവ്)യുടെ വചനം കേട്ട് ഹരി (ഇന്ദ്രൻ) അപ്പോൾ വൃഷഭധ്വജ ദേവൻ (ശിവൻ)നെ സ്മരിച്ചു.

Verse 186

स्तुत्या तदातं स्तवमानो महात्मा पुरंदरो गुरुणा नोदितो हि

അപ്പോൾ ഗുരുവിന്റെ പ്രേരണയാൽ മഹാത്മാവ് പുരന്ദരൻ സ്തുതികളാൽ ആ ദേവനെ സ്തവിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 187

इंद्र उवाच । नमो भर्गाय देवाय देवानामतिदुर्गम । वरदो भव देवेश देवानां कार्यसिद्धये

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു— ദേവന്മാർക്കും അതിദുർഗമനായ ഭർഗദേവനേ, നമസ്കാരം. ഹേ ദേവേശാ, ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി വരദനാകണമേ.

Verse 188

एवं स्तितिपरो भूत्वा शचीपतिरुदारधीः । स्वकार्यदक्षो मंदात्मा प्रपंचाभिरतः खलु

ഇങ്ങനെ സ്ഥിതിരക്ഷയിൽ തത്പരനായിരുന്നിട്ടും ശചീപതി ഇന്ദ്രൻ ഉദാരബുദ്ധിയായിരുന്നു; എങ്കിലും ആത്മമഗ്നനായി സ്വന്തം കാര്യങ്ങളിൽ ദക്ഷനായി, നിശ്ചയമായും പ്രപഞ്ചത്തിൽ ആസക്തനായിരുന്നു.

Verse 189

प्रपंचाभिरता मूढाः शिवभक्तिपरा ह्यपि । न प्राप्नुवंति ते स्थानं परमीशस्यरागिणः

പ്രപഞ്ചത്തിൽ ആസക്തരായ മൂഢർ, ശിവഭക്തിപരരാണെന്നാലും, രാഗബന്ധത്തിൽ കുടുങ്ങിയതിനാൽ പരമേശ്വരന്റെ ധാമം പ്രാപിക്കുകയില്ല.

Verse 190

निर्मला निरहंकारा ये जनाः पर्युपासते । मृडं ज्ञानप्रदं चेशं परेशं शंभुमेव च

നിർമലരും നിരഹങ്കാരരുമായ ജനങ്ങൾ, ജ്ഞാനപ്രദനായ മൃഡനെ—ഈശനെ, പരേശനെ, സ്വയം ശംഭുവിനെ—ഭക്തിയോടെ ഉപാസിക്കുന്നു.

Verse 191

तेषां परेषां वरद इहामुत्र च शंकरः । महेंद्रेण स्तुतः शर्वो रागिणा परमेण हि

അത്തരം പരമഭക്തർക്കു ശങ്കരൻ ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും വരദനാണ്. സത്യമായി, ശക്തമായ രാഗത്തോടെ മഹേന്ദ്ര ഇന്ദ്രൻ ശർവനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 192

रागिणां हि सदा शंभुर्दुर्लभो नात्र संशयः । तस्माद्विरागिणां नित्यं सन्मुखो हि सदाशिवः

രാഗബന്ധിതർക്കു ശംഭു സദാ ദുർലഭൻ—ഇതിൽ സംശയമില്ല. അതുകൊണ്ട് വൈരാഗ്യവാന്മാർക്കു സദാശിവൻ നിത്യം സന്നിധാനമായി കൃപയോടെ സമീപസ്ഥൻ.

Verse 193

राजा सुराणां हि महानुरागी स्वकर्मसंसिद्धिमहाप्रवीणः । तस्मात्सदा क्लेशपरः शचीपतिः स्वकामभावात्मपरो हि नित्यम्

ദേവരാജനായ ഇന്ദ്രൻ മഹാനുരാഗിയാകുന്നു; സ്വകർമ്മസിദ്ധിയിൽ മഹാപ്രവീണനായിട്ടും. അതുകൊണ്ട് ശചീപതി സദാ ക്ലേശപരൻ; കാരണം അവൻ നിത്യം സ്വകാമഭാവത്തിലും ആത്മകേന്ദ്രിത മനോവൃത്തികളിലും ലീനനാണ്.

Verse 194

स्तवमानं तदा चेंद्रमब्रवीत्कार्यगौरवात् । विज्ञायाखिलदृग्द्रष्टा महेशो लिंगरूपवान्

അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, കാര്യത്തിന്റെ ഗൗരവം കണക്കിലെടുത്ത്, എല്ലാം കാണുന്ന മഹേശൻ ലിംഗരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായി അവനോട് അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 195

इंद्र गच्छ सुरैः सार्द्धं वृत्रं वै दानवं प्रति । तपसैव च साध्योऽयं रणे जेतुं शतक्रतो

മഹേശൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“ഇന്ദ്രാ, ദേവന്മാരോടുകൂടെ ആ ദാനവനായ വൃത്രനെതിരെ പോകുക. എന്നാൽ ഈ ശത്രു തപസ്സിനാൽ മാത്രമേ ജയിക്കപ്പെടൂ; അപ്പോൾ നീ യുദ്ധത്തിൽ വിജയം നേടും, ഹേ ശതക്രതു।”

Verse 196

इंद्र उवाच । केनोपायेन साध्योऽयं वृत्रो दैत्यवरो महान् । त्चछीघ्रं कथ्यतां शंभो येन मे विजयो भवेत्

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—“ശംഭോ, ദൈത്യന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഈ മഹാവൃത്രൻ ഏതു ഉപായത്താൽ ജയിക്കപ്പെടും? വേഗം അരുളിച്ചെയ്യുക, എനിക്കു വിജയം ലഭിക്കേണ്ടതിന്ന്.”

Verse 197

रुद्र उवाच । रणे न शक्यते हंतुमपि देववरैरपि । तस्मात्त्वया हि कर्तव्यं कुत्सितं कर्म चाद्य वै

രുദ്രൻ അരുളിച്ചെയ്തു—യുദ്ധത്തിൽ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാർക്കും അവനെ വധിക്കാനാവില്ല. അതിനാൽ ഇന്ന് നീ ഉപായമായി ഒരു നിന്ദ്യകർമ്മം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്.

Verse 198

अस्य शापः पुरा दत्तः पार्वत्या मम सन्निधौ । असौ चित्ररथो नाम्ना विख्यातो भुवनत्रये

ഇവനോട് മുമ്പ് എന്റെ സന്നിധിയിലേ തന്നെ പാർവതി ശാപം നൽകിയിരുന്നു. അവൻ ‘ചിത്രരഥൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ ത്രിലോകത്തും പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു.

Verse 199

पर्यटन्सु विमानेन मया दत्तेन भास्वता । उपहासादिमां योनिं संप्राप्तो दत्यपुंगवः

ഞാൻ നൽകിയ ദീപ്തമായ വിമാനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, ദാനവശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ പരിഹാസം മൂലം ഈ യോനി (ഈ ദേഹം) പ്രാപിച്ചു.

Verse 200

तस्मादजेयं जानीहि रणे रणविदां वर । एवमुक्तो महेंद्रोऽयं शंभुना योगिना भृशम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ യുദ്ധവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, യുദ്ധത്തിൽ അവൻ അജേയനെന്ന് അറിക. ഇങ്ങനെ യോഗിയായ ശംഭു ഈ മഹേന്ദ്രനോട് ശക്തമായി ഉപദേശിച്ചു.