Adhyaya 18

Verse 1

नारद उवाच । धनाधिपस्य जंभेन सायकैर्मर्मभेदिभिः । दिशोपरुद्धाः क्रुद्धेन सैन्यं चाभ्यर्दितं भृशम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ക്രോധിച്ച ജംഭന്റെ മർമ്മഭേദക ശരംകൊണ്ട് ദിക്കുകൾ എല്ലാം തടയപ്പെട്ടു; ധനാധിപന്റെ സൈന്യം അത്യന്തം പീഡിതമായി।

Verse 2

तद्दृष्ट्वा कर्म दैत्यस्य धनाध्यक्षः प्रतापवान् । आकर्णाकृष्टचापस्तु जंभमाजौ महाबलम्

ദൈത്യന്റെ ആ പ്രവൃത്തി കണ്ടു പ്രതാപവാനായ ധനാധ്യക്ഷൻ ധനുസ്സിനെ ചെവിവരെ വലിച്ച്, യുദ്ധത്തിൽ മഹാബലനായ ജംഭനെ നേരിട്ടു।

Verse 3

हृदि विव्याध बाणानां सहस्रेणाग्निवर्चसाम् । स प्रहस्य ततो वीरो बाणानामयुतत्रयम्

അഗ്നിപോലെ ദീപ്തമായ ആയിരം ശരങ്ങളാൽ അവന്റെ ഹൃദയം ഭേദിച്ചു. പിന്നെ ആ വീരൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് മുപ്പതിനായിരം ശരങ്ങൾ വിട്ടു।

Verse 4

नियुतं च तथा कोटिमर्बुदं चाक्षिपत्क्षणात् । तस्य तल्लाघ्रवं दृषट्वा क्रुद्धो गृह्य महागदाम्

ഒരു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അവൻ നിയുതം, കോടി, അർബുദം എന്നത്ര (അസ്ത്രസമൂഹം) എറിഞ്ഞു. ആ അത്ഭുത വേഗം കണ്ടു അവൻ ക്രോധിച്ച് മഹാഗദ പിടിച്ചു।

Verse 5

धनाध्यक्षः प्रचिक्षेप स्वर्गेप्सुः स्वधनं यथा । मुक्तायां वै नादोऽभूत्प्रलये यथा

ധനാധ്യക്ഷൻ അതിനെ എറിഞ്ഞു—സ്വർഗ്ഗം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ തന്റെ ധനം ദാനം ചെയ്യുന്നതുപോലെ. അത് വിട്ടതുമാത്രം പ്രളയകാലത്തെപ്പോലെ മഹാനാദം ഉയർന്നു।

Verse 6

भूतानां बहुधा रावा जज्ञिरे खे महाभयाः । वायुश्च सुमहाञ्जज्ञे खमायान्मेघसंकुलम्

ആകാശത്തിൽ ഭൂതഗണങ്ങളിൽ നിന്നു പലവിധ ഭയങ്കര നിലവിളികൾ ഉയർന്നു. മഹാവായു പിറന്നു; ഗഗനം മേഘസമൂഹങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടു.

Verse 7

सा हि वैश्रवणस्यास्ते त्रैलोक्याभ्यर्चिता गदा । आयांतीं तां समालोक्य तडित्संघातदुर्द्दशाम्

ആ ഗദ വൈശ്രവണൻ (കുബേരൻ)യുടെതായിരുന്നു; ത്രിലോകത്തും ആരാധിക്കപ്പെട്ടത്. മിന്നൽക്കൂട്ടംപോലെ ഭയങ്കരമായി പാഞ്ഞുവരുന്നതു കണ്ടു (ശത്രു വിറച്ചു).

Verse 8

दैत्यो गदाविघातार्थं शस्त्रवृष्टिं मुमोच ह । चक्राणि कुणपान्प्रासाञ्छतघ्नीः पट्टिशांस्तथा

ഗദാപ്രഹാരം തടയാൻ ദൈത്യൻ ആയുധവൃഷ്ടി ചൊരിഞ്ഞു—ചക്രങ്ങൾ, ഗദകൾ, കുന്തങ്ങൾ, ശതഘ്നികൾ, കൂടാതെ കോടരികളും।

Verse 9

परिघान्मुशलान्वृक्षान्गिरींश्चातुलविक्रमः । कदर्थीकृत्य शस्त्राणि तानि सर्वाणि सा गदा

അതുൽ വിക്രമമുള്ള ആ ഗദ പരിഘങ്ങൾ, മുസളുകൾ, വൃക്ഷങ്ങൾ, പർവ്വതങ്ങൾ വരെ—എല്ലാ ആയുധങ്ങളെയും തകർത്തു നിർഫലമാക്കി।

Verse 10

कल्पांतभास्करो यद्वन्न्यपतद्दैत्यवक्षसि । स तया गाढभिन्नः सन्सफेनरुधिरं वमन्

കൽപാന്തസൂര്യനെപ്പോലെ അത് ദൈത്യന്റെ വക്ഷസ്സിൽ പതിച്ചു. അതാൽ ആഴത്തിൽ പിളർന്ന അവൻ നുരയോടുകൂടിയ രക്തം ഛർദ്ദിച്ചു തുടങ്ങി।

Verse 11

निःपपात रथाज्जंभो वसुधां गतचेतनः । जंभं निपतितं दृष्ट्वा कुजंभो घोरनिश्चयः

ജംഭൻ രഥത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്കു വീണു ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു. ജംഭനെ വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ട ഭീകരനിശ്ചയമുള്ള കുജംഭൻ പ്രവർത്തിക്കാൻ എഴുന്നേറ്റു.

Verse 12

धनाधिपस्य संक्रुद्धो नादेनापूरयन्दिशः । चक्रे बाणमयं जालं शकुंतस्येव पंजरम्

ധനാധിപനോടു ക്രുദ്ധനായി അവൻ തന്റെ ഗർജ്ജനത്തോടെ ദിക്കുകളെ നിറച്ചു; പക്ഷിക്കുള്ള കൂട്ടുപോലെ അമ്പുകളാൽ ഒരു ജാലം തീർത്തു.

Verse 13

विच्छिद्य बाणजालं च मायाजालमिवोत्कटम् । मुमोच बाणानपरांस्तस्य यक्षाधिपो बली

ഉഗ്രമായ മായാജാലംപോലെ തോന്നിയ ആ അമ്പുജാലം ചിതറിച്ച്, ബലവാനായ യക്ഷാധിപൻ അവന്റെ മേൽ വീണ്ടും അമ്പുകൾ വിട്ടു.

Verse 14

चिच्छेद लीलया तांश्च दैत्यः क्रोधीव सद्वचः । निष्फलांस्तांस्ततो दृष्ट्वा बाणान्क्रुद्धो धनाधिपः

ദൈത്യൻ ആ അമ്പുകളെ ലളിതമായി മുറിച്ചു—കോപമുള്ളവൻ സദുപദേശത്തെ കഠിനതയാൽ മുറിക്കുന്നതുപോലെ. അമ്പുകൾ ഫലമില്ലെന്ന് കണ്ട ധനാധിപൻ ക്രുദ്ധനായി.

Verse 15

शक्तिं जग्राह दुर्धर्षां शतघंटामहास्वनाम् । प्रेषिता सा तदा शक्तिर्दारयामास तं हृति

അവൻ തടയാനാകാത്ത, നൂറു മണികളുടെ മഹാനാദംപോലെ മുഴങ്ങുന്ന ശക്തി (കുന്തം) പിടിച്ചു. എറിഞ്ഞ ആ ശക്തി അവന്റെ ഹൃദയം തുളച്ചു.

Verse 16

यथाल्पबोधं पुरुषं दुःखं संसारसंभवम् । तथास्य हृदयं भित्त्वा जगाम धरणीतलम्

അल्पബോധനായ പുരുഷനെ സംസാരജന്യ ദുഃഖം എങ്ങനെ മൂടിക്കളയുന്നുവോ, അതുപോലെ അവന്റെ ഹൃദയം പിളർന്ന് ഭൂതലത്തിലേക്ക് വീണു.

Verse 17

निमेषात्सोभिसंस्तम्भ्य दानवो दारुणाकृतिः । जग्राह पट्टिशं दैत्यो गिरीणामपि भेदनम्

നിമിഷമാത്രത്തിൽ ഭീകരാകൃതിയുള്ള ദാനവൻ സ്വയം ഉറപ്പിച്ചു, പർവ്വതങ്ങളെയും പിളർക്കാൻ കഴിവുള്ള പട്ടിശം ആയുധം പിടിച്ചു.

Verse 18

स तेन पट्टिसेनाजौ धनदस्य स्तनांतरम् । वाक्येन तीक्ष्णरूपेण मर्माक्षरविसर्पिणा

അവൻ ആ പട്ടിശം കൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ ധനദനായ കുബേരന്റെ സ്തനാന്തരത്തിൽ പ്രഹരിച്ചു—മർമ്മസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് കയറുന്ന തീക്ഷ്ണവാക്യാക്ഷരങ്ങൾപോലെ.

Verse 19

निर्बिभेदाभिजातस्य हृदयं दुर्जनो यथा । तेन पट्टिश घातेन धनेशः ।परिमूर्छितः

ആ പട്ടിശപ്രഹാരത്താൽ ധനേശനായ കുബേരൻ പരിമൂർഛിതനായി—ദുർജനൻ അഭിജാതന്റെ ഹൃദയം കുത്തിത്തുറക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 20

निषसाद रथोपस्थे दुर्वाचा सुजनो यथा । तथागतं तु तं दृष्ट्वा धनेशं वै मृतं यथा

അവൻ രഥാസനത്തിൽ കൂപ്പുകുത്തി ഇരുന്നു—ദുർവാക്കാൽ പീഡിതനായ സജ്ജനനെപ്പോലെ. അവനെ അങ്ങനെ കണ്ടവർ ധനേശനെ മരിച്ചവനെന്നുപോലെ കരുതി.

Verse 21

राक्षसो निरृतिर्देवो निशाचरबलानुगः । अभिदुद्राव वेगेन कुजंभं भीमविक्रमम्

രാക്ഷസാധിപനായ നിരൃതി, നിശാചരസൈന്യത്തെ അനുഗമിച്ച്, ഭയങ്കരപരാക്രമനായ കുജംഭനിലേക്കു വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞുചെന്നു।

Verse 22

अथ दृष्ट्वातिदुर्धर्षं कुजंभो राक्षसेश्वरम् । नोदयामास दैत्यान्स राक्षसेशरथं प्रति

അപ്പോൾ അത്യന്തം ദുർധർഷനായ രാക്ഷസാധിപനെ കണ്ട കുജംഭൻ, ആ രാക്ഷസരാജന്റെ രഥത്തിനെതിരെ ദൈത്യരെ മുന്നോട്ടു പ്രേരിപ്പിച്ചു।

Verse 23

स दृष्ट्वा नोदितां सेनां प्रबलास्त्रां सुभीषणाम् । रथादाप्लुत्य वेगेन निरृती राक्षसेश्वरम्

പ്രേരിതമായ, ശക്തമായ ആയുധങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവും അത്യന്തം ഭീകരവുമായ ആ സൈന്യത്തെ കണ്ട രാക്ഷസാധിപൻ നിരൃതി വേഗത്തിൽ രഥത്തിൽ നിന്ന് ചാടി ഇറങ്ങി।

Verse 24

खड्गेन तीक्ष्णधारेण चर्मपाणिरधावत । प्रविश्य दानवानीकं गजः पद्मसरो यथा

മൂർച്ചയുള്ള വാളും പരിചയും കൈയിൽ ധരിച്ച് ചർമപാണി പാഞ്ഞു; ദാനവസൈന്യത്തിലേക്ക് താമരക്കുളത്തിലേക്ക് ആന ഇറങ്ങുന്നതുപോലെ കടന്നു ചെന്നു।

Verse 25

लोडयामास बहुधा विनिष्कृत्य सहस्रशः । चिच्छेद कांश्चिच्छतशो बिभेदान्यान्वरासिना

അവൻ അവരെ പലവിധത്തിൽ ഉരുട്ടി എറിഞ്ഞു, ആയിരങ്ങളെയൊക്കെ വലിച്ചിഴച്ച് പുറത്താക്കി; ചിലരെ നൂറുകളായി വെട്ടിമാറ്റി, മറ്റുള്ളവരെ ഉത്തമ വാളാൽ കുത്തിത്തുളച്ചു।

Verse 26

संदष्टौष्ठमुखैः पृथ्वीं दैत्यानां सोऽभ्यपूरयत् । ततो निःशेषितप्रायां विलोक्य स्वां चमूं तदा

ക്രോധത്തിൽ അധരവും മുഖവും കടിച്ചുകെട്ടിയ ദൈത്യന്മാരാൽ അവൻ ഭൂമിയെ നിറച്ചു. പിന്നെ തന്റെ സൈന്യം പ്രായേണ നശിച്ചതായി കണ്ടു, ആ നിമിഷം അവൻ അതിനെ നോക്കി.

Verse 27

मुक्त्वा धनपतिं दैत्यः कुजंभो निरृतिं ययौ । लब्धसंज्ञस्तु जंभोऽपि धनाध्यक्षपदानुगान्

ധനപതിയെ വിട്ടയച്ച് ദൈത്യൻ കുജംഭൻ നിരൃതിദിക്കിലേക്കു പോയി. ജംഭനും ബോധം വീണ്ടെടുത്തു ധനാധ്യക്ഷന്റെ ആജ്ഞാനുഗാമികളായ അനുചരന്മാരിലേക്കു തിരിഞ്ഞു.

Verse 28

जीवग्राहं स जग्राह बद्धा पाशैः सहस्रधा । मूर्तिमंति च रत्ननि पद्मादींश्च निधींस्तथा

അവൻ ജീവഗ്രാഹങ്ങളെ പിടിച്ചു; അവർ ആയിരംവിധം പാശങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ മൂർത്തിമത്തായ രത്നങ്ങളും പദ്മാദി നിധിഭണ്ഡാരങ്ങളും അവൻ കൈവശമാക്കി.

Verse 29

वाहनानि च दिव्यानि विमानानि च सर्वशः । धनेशो लब्धसंज्ञस्तु तामवस्थां विलोक्य सः

ദിവ്യവാഹനങ്ങളും എല്ലാതരം വിമാനങ്ങളും കവർന്നെടുത്തു. അപ്പോൾ ധനേശൻ (കുബേരൻ) ബോധം വീണ്ടെടുത്തു ആ അവസ്ഥയെ നോക്കി.

Verse 30

निःश्वसन्दीर्घमुष्णं च रोषात्ताम्रविलोचनः । ध्यात्वास्त्रं गारुडं दिव्यं बाणं संधाय कार्मुके

അവൻ ദീർഘവും ഉഷ്ണവുമായ നിശ്വാസം വിട്ടു; ക്രോധത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചെമ്പുനിറമായി. ദിവ്യ ഗാരുഡാസ്ത്രം ധ്യാനിച്ച് വില്ലിൽ അമ്പു ചാർത്തി.

Verse 31

मुमोच दानवानीके तं बाणं शत्रुदारणम् । प्रथमं कार्मुकं तस्य वह्निज्वालमदृश्यत

അവൻ ദാനവസൈന്യത്തിലേക്ക് ശത്രുനാശകമായ ആ ബാണം വിട്ടു; അവന്റെ ധനുസ്സിൽ നിന്ന് ആദ്യം അഗ്നിജ്വാല പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 32

निश्चेरुर्विस्फुलिंगानां कोटयो धनुषस्तथा । ततो ज्वालाकुलं व्योम चक्रे चास्त्रं समंततः

ധനുസ്സിൽ നിന്ന് സ്ഫുലിംഗങ്ങളുടെ കോടികൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു; പിന്നെ ആ അസ്ത്രം എല്ലാടവും ആകാശത്തെ ജ്വാലകളാൽ നിറച്ചു।

Verse 33

तदस्त्रं सहसा दृष्ट्वा जंभो भीमपराक्रमः । संवर्तं मुमुचे तेन प्रशांतं गारुडं तदा

ആ അസ്ത്രം പെട്ടെന്ന് കണ്ട ഭീമപരാക്രമിയായ ജംഭൻ സംവർത്ത അസ്ത്രം വിട്ടു; അതിനാൽ അപ്പോൾ ഗാരുഡ അസ്ത്രം ശമിച്ചു।

Verse 34

ततस्तं दानवो दृष्ट्वा कुबेरं रोषविह्वलः । अभिदुद्राव वेगेन पदातिर्धनदं नदन्

പിന്നീട് കുബേരനെ കണ്ട ക്രോധത്തിൽ വിഹ്വലനായ ദാനവൻ, കാല്നടയായി മഹാവേഗത്തിൽ ധനദനെ ലക്ഷ്യമാക്കി ഗർജ്ജിച്ചു കൊണ്ട് പാഞ്ഞെത്തി।

Verse 35

अथाभिमुखमायांतं दैत्यं दृष्ट्वा धनाधिपः । बभूव संभ्रमाविष्टः पलायनपरायणः

നേരെ മുന്നോട്ട് വരുന്ന ദൈത്യനെ കണ്ട ധനാധിപനായ കുബേരൻ ഭയസംബ്രമത്തിൽ ആകുലനായി, പൂർണ്ണമായി പലയാനത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു।

Verse 36

ततः पलायतस्तस्य मुकुटो रत्नमंडितः । पपात भूतले दीप्तो रविबिंबमिवांबरात्

അവൻ പലയുമ്പോൾ രത്നമണ്ഡിതമായ അവന്റെ മുകുടം ദീപ്തിയായി ഭൂമിയിൽ വീണു; ആകാശത്തിൽ നിന്ന് സൂര്യബിംബം വീണതുപോലെ.

Verse 37

यक्षणामभिजातानां भग्नं प्रववृते रणात् । मर्तुं संग्राम शिरसि युक्तं नो भूषणाय तत्

“അഭിജാത യക്ഷന്മാർക്ക് യുദ്ധത്തിൽ തകർന്നു പിന്മാറുക യുക്തമല്ല. സമരത്തിന്റെ മുൻനിരയിൽ മരണമേ യുക്തം—ആഭരണം അല്ല, അതുതന്നെ നമ്മുടെ സത്യമായ മാനമാണ്.”

Verse 38

इति व्यवस्य दुर्धर्षा नानाशस्त्रास्त्रपाणयः । युयुत्सवस्तथा यक्षा मुकुटं परिवार्य ते

ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിച്ച്, അജയ്യരായ ആ യക്ഷന്മാർ—നാനാവിധ ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങൾ കൈവശം വച്ച്, യുദ്ധോത്സുകരായി—വീണ മുകുടത്തെ ചുറ്റി നിലകൊണ്ടു.

Verse 39

अभिमान धना वीरा धनस्य पदानुगाः । तानमर्षाच्च संप्रेक्ष्य दानवश्चंडपौरुषः

അവർ അഭിമാനധനസമ്പന്നരായ വീരന്മാർ, ധനാധിപൻ കുബേരന്റെ പാദാനുഗ സേവകരായിരുന്നു. അവരെ കണ്ടപ്പോൾ ചണ്ഡപൗരുഷനായ ദാനവൻ അസഹ്യ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു.

Verse 40

भुशुण्डीं भीषणाकारां गृहीत्वा शैलगौरवाम् । रक्षिणो मुकुटस्याथ निष्पिपेष निशाचरान्

പർവ്വതഭാരത്തോളം ഭാരമുള്ള ഭീകരാകാരമായ ഭുശുണ്ഡി പിടിച്ച്, മുകുടത്തെ കാക്കുന്ന നിശാചരരക്ഷകരെ അവൻ ചതച്ചുകളഞ്ഞു.

Verse 41

तान्प्रमथ्याथ नियुतं मुकुटं तं स्वके रथे । समारोप्यामररिपुर्जित्वा धनदमाहवे

അവരെ തകർത്ത ശേഷം ദേവശത്രു ആ അമൂല്യ മകുടം തന്റെ രഥത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു; യുദ്ധത്തിൽ ധനദൻ (കുബേരൻ)നെ ജയിച്ചു.

Verse 42

धनानि च निधीन्गृह्य स्वसैन्येन समावृतः । नादेन महता देवान्द्रावयामास सर्वशः

ധനവും നിധികളും പിടിച്ചെടുത്ത്, സ്വന്തം സൈന്യത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി, മഹാനാദത്തോടെ ദേവന്മാരെ എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിച്ചു.

Verse 43

धनदोऽपि धनं सर्वं गृहीतो मुक्तमूर्धजः । पदातिरेकः सन्त्रस्तः प्राप्यैवं दीनवत्स्थितः

ധനദൻ (കുബേരൻ) പോലും തന്റെ സകല ധനവും നഷ്ടപ്പെട്ടു; മുടി അഴിഞ്ഞ്, ഒറ്റയ്ക്കായി കാൽനടയായി ഭീതനായി ദീനാവസ്ഥയിൽ നിന്നു.

Verse 44

कुजंभेनाथ संसक्तो रजनीचरनंदनः । मायाममोघामाश्रित्य तामसीं राक्षसेश्वरः

കുജംഭനോടുള്ള യുദ്ധത്തിൽ കുടുങ്ങിയ, നിശാചരകുലപുത്രനായ രാക്ഷസാധിപൻ അമോഘമായ താമസീ മായയെ ആശ്രയിച്ചു.

Verse 45

मोहयामास दैत्येन्द्रो जगत्कृत्वा तमोमयम् । ततो विफलनेत्राणि दानवानां बलानि च

ദൈത്യേന്ദ്രൻ ലോകത്തെ തമോമയമാക്കി എല്ലാവരെയും മോഹിപ്പിച്ചു; തുടർന്ന് ദാനവസേനകളുടെയും ദൃഷ്ടി വ്യർത്ഥമായി മാറി.

Verse 46

न शेकुश्चलितुं तत्र पदादपि पदं तदा । ततो नानास्त्रवर्षेण दानवानां महाचमूः

അന്നേരം അവർ അവിടെ ഒരു പടിയെങ്കിലും നീങ്ങാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. തുടർന്ന് നാനാവിധ അസ്ത്രവർഷത്തിൽ ദാനവരുടെ മഹാസൈന്യം മുഴുവനായി തകർന്നു.

Verse 47

जघान निरृतिर्देवस्तमसा संवृता भृशम् । हन्यमानेषु दैत्येषु कुजंभे मूढचेतसि

ഘോര തമസ്സാൽ എല്ലാം മൂടപ്പെട്ടപ്പോൾ ദേവശക്തിയായ നിരൃതി ശക്തമായി പ്രഹരിച്ചു. ദൈത്യർ വധിക്കപ്പെടുമ്പോഴും കുജംഭന്റെ മനസ്സ് മൂടലിലായിരുന്നു.

Verse 48

महिषो दानवेन्द्रस्तु कल्पांतां भोदसन्निभः । अस्त्रं चकार सावित्रमुल्कासंघातमंडितम्

എന്നാൽ ദാനവാധിപനായ മഹിഷൻ, കല്പാന്താഗ്നിയെപ്പോലെ ഭയങ്കരനായി, ഉൽക്കാസമൂഹങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട സാവിത്ര അസ്ത്രം സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 49

विजृंभत्यथ सावित्रे परमास्त्रे प्रातपिनि । प्रणासमगमत्तीव्रं तमो घोरमनंतरम्

ആ പരമ തേജസ്സുള്ള സാവിത്ര അസ്ത്രം ജ്വലിച്ചപ്പോൾ, ഉഗ്രവും ഘോരവുമായ അന്ധകാരം ഉടൻ തന്നെ നാശത്തിലേക്ക് നീങ്ങി.

Verse 50

ततोऽस्त्रविस्फुलिंगांकं तमः शुक्लं व्यजायत । प्रोत्फुल्लारुणपद्मौघं शरदीवामलं सरः

അപ്പോൾ അസ്ത്രത്തിന്റെ സ്ഫുലിംഗചിഹ്നങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെട്ട ആ അന്ധകാരം വെളുപ്പായി മാറി—ശരദ്കാലത്തിലെ നിർമല തടാകം, പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ ചുവന്ന താമരക്കൂട്ടം നിറഞ്ഞതുപോലെ.

Verse 51

ततस्तमसि संशांते दैत्येन्द्राः प्राप्तचक्षुषः । चक्रुः क्रुरेण तमसा देवानीकं महाद्भुतम्

ആ അന്ധകാരം ശമിച്ചപ്പോൾ ദൈത്യേന്ദ്രന്മാർ ദൃഷ്ടി വീണ്ടെടുത്തു; ക്രൂരമായ തമസ്സുകൊണ്ട് ദേവസൈന്യത്തിന്റെ മുമ്പിൽ അത്ഭുതകരമായ ഒരു മോഹദൃശ്യം സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 52

अथादाय धनुर्घोरमिषुं चाशीविषोपमम् । कुजंभोऽधावत क्षिप्रं रक्षोदेवबलं प्रति

അപ്പോൾ ഭയങ്കരമായ ധനുസ്സും ആശീവിഷസർപ്പസമമായ അമ്പും എടുത്ത് കുജംഭൻ വേഗത്തിൽ രാക്ഷസ-ദേവ സംയുക്തബലത്തേയ്ക്ക് പാഞ്ഞു।

Verse 53

राक्षसेन्द्रस्तथायांतं दृषट्वा तं स पदानुगः । विव्याध निशितैर्बाणैः कालाशनिसमस्वनैः

അവൻ ഇങ്ങനെ മുന്നേറുന്നതു കണ്ട രാക്ഷസേന്ദ്രൻ അവന്റെ പാദാനുഗനായി, കാലവജ്രസമമായ നാദമുള്ള മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ അവനെ കുത്തിത്തുറന്നു।

Verse 54

नादानं न च सन्धानं न मोक्षो वास्य लक्ष्यते । चिच्छेदोग्रैः शरव्रातैस्ताञ्छरानतिलाघवात्

അവനിൽ ധനുസ്സിന്റെ നാദമോ സംധാനമോ അമ്പുമോക്ഷത്തിലെ ഇടവേളയോ ഒന്നും കാണപ്പെട്ടില്ല; അത്യന്തം വേഗത്തിൽ ഉഗ്രമായ ശരവൃഷ്ടിയാൽ ആ അമ്പുകളെ വെട്ടിത്തുറന്നു।

Verse 55

ध्वजं शरेण तीक्ष्णेन निचकर्तामरद्विषः । सारथिं चास्य भल्लेन रथनीडादपाहरत्

മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൊണ്ട് അവൻ ദേവദ്വേഷിയുടെ ധ്വജം വെട്ടിവീഴ്ത്തി; ഭല്ലബാണംകൊണ്ട് അവന്റെ സാരഥിയെ രഥാസനത്തിൽ നിന്ന് തള്ളിപ്പറത്തി।

Verse 56

कालकल्पेन बाणेन तं च वक्षस्याताडयत् । स तु तेन प्रहारेण चकम्पे पीडितो भृशम्

കാലത്തിന്റെ വിധിപോലെയുള്ള അമ്പുകൊണ്ട് അവൻ അവന്റെ വക്ഷസ്സിൽ പ്രഹരിച്ചു. ആ അടിയാൽ അത്യന്തം പീഡിതനായി അവൻ ഭീകരമായി വിറച്ചു.

Verse 57

दैत्येंद्रो राक्षसेन्द्रेण क्षितिकंपेनगो यथा । स सुहूर्तात्समाश्वास्य मत्वा तं दुर्जयं रणे

രാക്ഷസേന്ദ്രന്റെ പ്രഹാരത്തിൽ ദൈത്യേന്ദ്രൻ ഭൂകമ്പത്തിൽ കുലുങ്ങുന്ന പർവ്വതംപോലെ നടുങ്ങി. അല്പനേരംകൊണ്ട് ശ്വാസം വീണ്ടെടുത്തു, അവനെ യുദ്ധത്തിൽ ദുര്ജയനെന്ന് കരുതി.

Verse 58

पदातिरासाद्य रथं रक्षो वामकरेण च । केशेषु निरृतिं गृह्य जानुनाक्रम्य च स्थितः

അപ്പോൾ രാക്ഷസൻ കാല്നടയായി രഥത്തിനരികെ എത്തി, ഇടങ്കൈകൊണ്ട് നിരൃതിയെ മുടിയിൽ പിടിച്ചു. മുട്ടുകൊണ്ട് അമർത്തി അവന്റെ മേൽ നിന്നു.

Verse 59

ततः खड्गेन च शिरश्छेत्तुमैच्छदमर्षणः । ततः कलकलो जज्ञे देवानां सुमहांस्तदा । कुजंभस्य वशं प्राप्तं दृष्ट्वा निरृतिमाहवे

പിന്നീട് ക്രോധിതനായവൻ ഖഡ്ഗംകൊണ്ട് അവന്റെ ശിരസ് ഛേദിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. അപ്പോൾ ദേവന്മാരിൽ മഹാ കോലാഹലം ഉയർന്നു; യുദ്ധത്തിൽ നിരൃതി കുജംഭന്റെ വശത്തിലായതായി അവർ കണ്ടു.

Verse 60

एतस्मिन्नन्तरे देवो वरुणः पाशभृद्धृतः । पाशेन दानवेंद्रस्य बबन्धाशु भुजद्वयम्

അതിനിടയിൽ പാശധാരിയായ ദേവൻ വരുണൻ എത്തി, തന്റെ പാശംകൊണ്ട് ദാനവേന്ദ്രന്റെ ഇരുകൈകളും വേഗത്തിൽ ബന്ധിച്ചു.

Verse 61

ततो बद्धभुजं दैत्यं विफलीकृतपौरुषम् । ताडयामास गदया दयामुत्सृज्य पाशभृत्

അപ്പോൾ പാശധാരി കരുണ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഭുജങ്ങൾ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടും വീര്യം നിഷ്ഫലമായും നിന്ന ദൈത്യനെ ഗദയാൽ പ്രഹരിച്ചു।

Verse 62

स तु तेन प्रहारेण स्रोतोभिः क्षतजं स्रवन् । दधार कालमेघस्य रूपं विद्युल्लताभृतम्

ആ പ്രഹാരത്താൽ അവൻ ഒഴുക്കുകളായി രക്തം ചൊരിഞ്ഞു, മിന്നൽവള്ളികളാൽ ചാർത്തപ്പെട്ട കറുത്ത മഴമേഘത്തിന്റെ രൂപം ധരിച്ചു।

Verse 63

तदवस्थागतं दृष्ट्वा कुजंभं महिषासुरः । व्यावृत्तवदनारावो भोक्तुमैच्छत्सुरावुभौ

കുജംഭൻ ആ അവസ്ഥയിൽ ആയതു കണ്ട മഹിഷാസുരൻ മുഖം തിരിച്ച് ഘോരമായി ഗർജിച്ച്, ആ രണ്ടു ദേവന്മാരെയും ഭക്ഷിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു।

Verse 64

निरृति वरुणं चैव तीक्ष्णदंष्ट्रोत्कटाननः । तावभिप्रायमा लोक्य तस्य दैत्यस्य दूषितम्

മൂർച്ചയുള്ള ദംഷ്ട്രകളും ഭീകരമുഖവും ഉള്ള ആ വീരൻ നിരൃതിയെയും വരുണനെയും നോക്കി അവരുടെ അഭിപ്രായം ഗ്രഹിച്ചു; ആ ദൈത്യന്റെ മലിന ദുഷ്ടസങ്കൽപ്പം തിരിച്ചറിഞ്ഞു।

Verse 65

त्यक्त्वा रथावुभौ भीतौ पदाती प्रद्रुतौ द्रुतम् । जग्मतुर्महिषाद्भीतौ शरणं पाकशासनम्

മഹിഷനെ ഭയന്ന് അവർ ഇരുവരും രഥങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് കാല്നടയായി വേഗത്തിൽ ഓടി, പാകശാസനനായ ഇന്ദ്രന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു।

Verse 66

क्रुद्धोऽथ महिषो दैत्यो वरुणं समुपाद्रवत् । तमंतकमुखासन्नमालोक्य हिमदीधितिः

അപ്പോൾ ക്രുദ്ധനായ ദൈത്യൻ മഹിഷൻ വരുണനെ ലക്ഷ്യമാക്കി പാഞ്ഞുവന്നു. മുഖാമുഖം മരണത്തെപ്പോലെ അടുത്തുവരുന്നതു കണ്ടു, ശീതലദീപ്തിയുള്ള ചന്ദ്രൻ ശ്രദ്ധിച്ചു।

Verse 67

चक्रे शस्त्रं विसृष्टं हि हिमसंघातमुल्बणम् । वायव्यं चास्त्र मतुलं चंद्रश्चक्रे द्वितीयकम्

അവൻ തീർച്ചയായും ഭീകരമായ ഹിമസംഘാതമായ ആയുധം പ്രയോഗിച്ചു. ചന്ദ്രൻ രണ്ടാമതായി അതുല്യമായ വായവ്യ (വായു) അസ്ത്രം ഒരുക്കി।

Verse 68

वायुना तेन चंडंन संशुष्केण हिमेन च । महाहिमनिपातेन शस्त्रैश्चंद्रप्रणोदितैः

ആ ഉഗ്രമായ വായുവാൽ, ഉണക്കിപ്പോകുന്ന തുഷാരത്താൽ, മഹാഹിമപാതത്താൽ, ചന്ദ്രൻ പ്രേരിപ്പിച്ച ആയുധങ്ങളാൽ—

Verse 69

गात्राण्यसुरसैन्यानामदह्यंत समंततः । व्यथिता दानवाः सर्वे सीतच्छादितपौरुषाः

അസുരസൈന്യങ്ങളുടെ അവയവങ്ങൾ എല്ലാടവും ദഹിച്ചതുപോലെ ആയി. എല്ലാ ദാനവരും പീഡിതരായി; ശീതം അവരുടെ വീര്യം മൂടിക്കളഞ്ഞു।

Verse 70

न शेकुश्चलिंतुं तत्र नास्त्राण्यादातुमेव च । महिषो निष्प्रयत्नश्च शीतेनाकंपिताननः

അവിടെ അവർക്ക് നീങ്ങാനും ആയുധങ്ങൾ എടുക്കാനും കഴിഞ്ഞില്ല. മഹിഷനും നിർബ്ബലനായി; ശീതം മൂലം അവന്റെ മുഖം വിറച്ചു।

Verse 71

अंसमालिंग्य पाणिभ्यामुपविष्टो ह्यधोमुखः । सर्वे ते निष्प्रतीकारा दैत्याश्चंद्रमसा जिताः

അവൻ ഇരുകൈകളാലും തന്റെ ഭുജങ്ങളെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് മുഖം താഴ്ത്തി ഇരുന്നു. പ്രതിവിധിയില്ലാത്ത ആ ദൈത്യന്മാർ എല്ലാവരും ചന്ദ്രദേവനാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 72

रणेच्छां दूरतस्त्यक्त्वा तस्थुस्ते जीवितार्थिनः । तत्राब्रवीत्कालनेमिर्दैत्यान्क्रोधविदीपितः

യുദ്ധാഗ്രഹം ദൂരെയെറിഞ്ഞ് അവർ ജീവൻ രക്ഷിക്കാനായി നിലകൊണ്ടു. അപ്പോൾ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ച കാലനേമി ദൈത്യന്മാരോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 73

भोभोः श्रृंगारिणः क्रूराः सर्वशस्त्रास्त्रपारगाः । एकैकोऽपि जगत्कृस्नं शक्तस्तुलयितुं भुजैः

“ഹോ ഹോ! അഹങ്കാരികളായ ക്രൂരന്മാരേ, എല്ലാ ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങളിലും പാരംഗതരേ; നിങ്ങളിൽ ഓരോരുത്തനും തന്റെ ഭുജബലത്തോടെ സർവ്വജഗത്തെയും തൂക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ!”

Verse 74

एकैकोऽपि क्षमो ग्रस्तुं जगत्सर्वं चराचरम् । एकैकस्यापि पर्याप्ता न सर्वेऽपि दिवौकसः

ഓരോരുത്തനും ഒറ്റയ്ക്കായി സകല ചരാചര ജഗത്തെയും വിഴുങ്ങാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ. ഒരാളിനോടുപോലും തുല്യൻ ആരുമില്ല; എല്ലാ ദേവന്മാരും ചേർന്നാലും ഒരാളെ നേരിടാൻ പോരാ.

Verse 75

किं त्रस्तनयनाश्चैव समरे परिनिर्जिताः । न युक्तमेतच्छूराणां विशेषाद्दैत्यजन्मनाम्

യുദ്ധത്തിൽ പരാജിതരായി നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഭീതനേത്രങ്ങളോടെ എന്തിന് ഓടുന്നു? ഇത് വീരന്മാർക്ക്—വിശേഷിച്ച് ദൈത്യകുലജന്മർക്കു—ചേരുന്നതല്ല.

Verse 76

राज्ञश्च तारकस्यापि दर्शयिष्यथ किं मुखम् । विरतानां रणाच्चासौ क्रुद्धः प्राणान्हरिष्यति

രാജാ താരകനോട് നിങ്ങൾ ഏതു മുഖം കാണിക്കും? യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയാൽ അവൻ ക്രുദ്ധനായി നിങ്ങളുടെ പ്രാണങ്ങളേയും അപഹരിക്കും.

Verse 77

इति ते प्रोच्यमानापि नोचुः किंचिन्महासुराः । शीतेन नष्टश्रुतयो भ्रष्टवाक्याश्च ते तथा

ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചിട്ടും ആ മഹാസുരന്മാർ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. ശീതപീഡയാൽ അവരുടെ ശ്രവണശക്തി നശിച്ചു; വാക്കും മുറിഞ്ഞുപോയി.

Verse 78

मूकास्तथाभवन्दैत्या मृतकल्पा महारणे । तान्दृष्ट्वा नष्टचेतस्कान्दैत्याञ्छीतेन पीडितान्

ആ മഹാരണമിൽ ദൈത്യർ മൂകരായി, മരിച്ചവരെപ്പോലെ. ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടും ശീതപീഡിതരുമായ ആ ദൈത്യരെ കണ്ടപ്പോൾ…

Verse 79

मत्वा कालक्षमं कार्यं कालनेमिर्महासुरः । आश्रित्य मानवीं मायां वितत्य च महावपुः

പ്രവർത്തനത്തിന് കാലം യോജിച്ചതെന്ന് കരുതി മഹാസുരൻ കാലനേമി മാനവീ മായയെ ആശ്രയിച്ച് മഹാവപു വ്യാപിപ്പിച്ചു.

Verse 80

पूरयामास गगनं विदिश एव च । निर्ममे दानवेन्द्रोऽसौ शरीरेभास्करायुतम्

അവൻ ആകാശവും എല്ലാ ദിക്കുകളും നിറച്ചു. ആ ദാനവേന്ദ്രൻ പതിനായിരം സൂര്യന്മാരുടെ പ്രഭപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന ശരീരം സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 81

दिशश्च विदिशश्चैव पूरयामास पावकैः । ततो ज्वालाकुलं सर्वं त्रैलोक्यमभवत्क्षणात्

അവൻ ദിക്കുകളെയും ഉപദിക്കുകളെയും അഗ്നികളാൽ നിറച്ചു. ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ സമസ്ത ത്രിലോകവും ജ്വാലകളാൽ കവിഞ്ഞു.

Verse 82

तेन ज्वालासमूहेन हिमां शुरगमद्द्रुतम् । ततः क्रमेण विभ्रष्टं शीतदुर्दिनमाबभौ

ആ ജ്വാലാസമൂഹം മൂലം ഹിമം വേഗത്തിൽ അകന്നു. തുടർന്ന് ക്രമേണ ആ കഠിന ശീതദുര്ദിനവും ചിതറി അവസാനിച്ചു.

Verse 83

तद्बलं दानवेंद्राणां मायया कालनेमिनः । तद्दृष्ट्वा दानवानीकं लब्धसंज्ञं दिवाकरः । उवाचारुणमत्यर्थं कोपरक्तांतलोचनः

കാലനേമിയുടെ മായയാൽ ദാനവേന്ദ്രന്മാരുടെ ആ മഹാബലം ഉദിച്ചു. ദാനവസേന വീണ്ടും സംജ്ഞ നേടിയതുകണ്ട്, കോപത്തിൽ കണ്ണിന്റെ കോണുകൾ ചുവന്ന ദിവാകരൻ അരുണനോട് ദഹിക്കുന്ന തേജസ്സോടെ പറഞ്ഞു.

Verse 84

दिवाकर उवाच । नयारुण रथं शीघ्रं कालनेमिरथो यतः

ദിവാകരൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ അരുണാ, വേഗത്തിൽ രഥം ഓടിക്കൊണ്ടുപോ; കാലനേമിയുടെ രഥം ഉള്ളിടത്തേക്ക്.”

Verse 85

विमर्दे तत्र विषमे भविता भूतसंक्षयः । जित एषशशांकोऽथ वयं यद्बलमाश्रिताः

“ആ ഭീകര സംഘർഷത്തിൽ ജീവികളുടെ മഹാസംഹാരം ഉണ്ടാകും. എങ്കിലും ഈ ‘ശശാങ്കധ്വജൻ’ പോലും ജയിക്കപ്പെടും; കാരണം ഞങ്ങൾ ആ പ്രഭുബലത്തിൽ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.”

Verse 86

इत्युक्तश्चोदयामास रथं गरुडपूर्वजः । रथे स्थितोऽपि तैरश्वैः सितचामरधारिभिः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ ഗരുഡന്റെ അഗ്രജൻ രഥത്തെ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ടു പ്രേരിപ്പിച്ചു. രഥത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നിട്ടും ആ അശ്വങ്ങളും ശ്വേത ചാമരധാരികളും അവനെ ശോഭിപ്പിച്ചു.

Verse 87

जगद्दीपोऽथ भगवाञ्जग्राह विततं धनुः । शरौघो वै पांडुपुत्र क्षिप्रमासीद्विषद्युतिः

അപ്പോൾ ലോകദീപനായ ഭഗവാൻ പൂർണ്ണമായി വലിച്ചുകെട്ടിയ ധനുസ്സിനെ ഗ്രഹിച്ചു. ഹേ പാണ്ഡുപുത്രാ, വിഷദീപ്തിയോടെ ജ്വലിക്കുന്ന അമ്പുകളുടെ മഹാസമൂഹം ക്ഷിപ്രമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 88

शंबरास्त्रेण संधाय बाणमेकं ससर्ज ह । द्वितीयं चेन्द्रजालेनायोजितं प्रमुमोच ह

ശംബരാസ്ത്രം ചേർത്ത് ഒരു അമ്പ് സംധാനിച്ച് അദ്ദേഹം വിട്ടു. തുടർന്ന് ഇന്ദ്രജാലശക്തിയാൽ യോജിതമായ രണ്ടാമത്തെ അമ്പും അദ്ദേഹം പ്രയോഗിച്ചു.

Verse 89

शंबरास्त्रं क्षणाच्चक्रे तेषांरूपविपर्ययम् । देवानां दानवं रूपं दानवानां च दैविकम्

ഒരു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ശംബരാസ്ത്രം അവരുടെ രൂപങ്ങളെ മറിച്ചുമാറ്റി. ദേവന്മാർ ദാനവരൂപമായും ദാനവർ ദൈവികരൂപമായും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 90

मत्वा सुरान्स्वकानेव जघ्ने घोरास्त्रलाघवात् । कालनेमी रुषाविष्टः कृतांत इव संक्षये

ദേവന്മാരെ സ്വന്തം പക്ഷക്കാരെന്നു കരുതി അദ്ദേഹം ഭീകരായുധങ്ങളുടെ വേഗപ്രയോഗത്തോടെ അവരെ വീഴ്ത്തി. ക്രോധാവേശത്തിലായ കാലനേമി സംഹാരകാലത്ത് കൃതാന്തനെപ്പോലെ ഉഗ്രനായി.

Verse 91

कांश्चित्खड्गेन तीक्ष्णेन कांश्चिन्नाराचवृष्टिभिः । कांश्चिद्गदाभिर्घोराभिः कांश्चिद्धोरैः परश्वधैः

ചിലരെ അവൻ മൂർച്ചയുള്ള ഖഡ്ഗംകൊണ്ട് വെട്ടി, ചിലരെ ഇരുമ്പമ്പുകളുടെ മഴകൊണ്ട്; ചിലരെ ഭീകര ഗദകളാൽ, ചിലരെ ഭയാനക പരശുക്കളാൽ സംഹരിച്ചു.

Verse 92

शिरांसि केषाचिदपातयद्रथाद्भुजांस्तथा सारथींस्चोग्रवेगान् । कांश्चित्पिपेषाथरथस्य वेगात्कांश्चित्तथात्यद्भुतमुष्टिपातैः

ചിലരുടെ തലകൾ അവൻ രഥത്തിൽ നിന്ന് താഴെ വീഴ്ത്തി; അതുപോലെ ചിലരുടെ ഭുജങ്ങളും അതിവേഗമുള്ള സാരഥികളെയും. ചിലരെ രഥത്തിന്റെ വേഗത്തിൽ ചതച്ചു, ചിലരെ അത്ഭുതകരമായ മുഷ്ടിപാതങ്ങളാൽ നിലംപതിപ്പിച്ചു.