Adhyaya 26

Verse 1

अगस्तिरुवाच । प्रसन्नोसि यदि स्कंद मयि प्रीतिरनुत्तमा । तत्समाचक्ष्व भगवंश्चिरं यन्मे हृदिस्थितम्

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സ്കന്ദാ, നീ എനിക്കു പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, എനിക്കുള്ള നിന്റെ പ്രീതി അനുത്തമമാണെങ്കിൽ, ഹേ ഭഗവൻ, ദീർഘകാലമായി എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതു പറഞ്ഞുതരിക.

Verse 2

अविमुक्तमिदं क्षेत्रं कदारभ्य भुवस्तले । परां प्रथितिमापन्नं मोक्षदं चाभवत्कथम्

ഭൂതലത്തിൽ ഈ അവിമുക്ത പുണ്യക്ഷേത്രം ഏതു കാലം മുതൽ പരമപ്രസിദ്ധി നേടി? ഇത് മോക്ഷദായകമായി എങ്ങനെ ആയി?

Verse 3

कथमेषा त्रिलोकीड्या गीयते मणिकर्णिका । तत्रासीत्किं पुरास्वामिन्यदा नामरनिम्नगा

മണികർണികാ ത്രിലോകമൊട്ടാകെ പ്രശസ്തയായി എങ്ങനെ പാടപ്പെടുന്നു? സ്വാമീ, ആ നദി പേരോടെ അറിയപ്പെട്ട ആദികാലത്ത് അവിടെ എന്തുണ്ടായിരുന്നു?

Verse 4

वाराणसीति काशीति रुद्रावास इति प्रभो । अवाप नामधेयानि कथमेतानि सा पुरी । आनंदकाननं रम्यमविमुक्तमनंतरम्

പ്രഭോ, ആ പുരിക്ക് ‘വാരാണസി’, ‘കാശി’, ‘രുദ്രാവാസം’ എന്നീ നാമങ്ങൾ എങ്ങനെ ലഭിച്ചു? അതുപോലെ അത് രമ്യമായ ‘ആനന്ദകാനനം’ എന്നും, തുടർന്ന് ‘അവിമുക്തം’ എന്നും എങ്ങനെ പറയപ്പെടുന്നു?

Verse 5

महाश्मशान इति च कथं ख्यातं शिखिध्वज । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं संदेहं मेऽपनोदय

കൂടാതെ, ഹേ ശിഖിധ്വജ, ഇത് ‘മഹാശ്മശാനം’ എന്ന പേരിൽ എങ്ങനെ പ്രസിദ്ധമായി? ഞാൻ ഇത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—എന്റെ സംശയം നീക്കുക.

Verse 6

स्कंद उवाच । प्रश्नभारोयमतुलस्त्वया यः समुदाहृतः । कुंभयोनेऽमुमेवार्थमप्राक्षीदंबिका हरम्

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കുംഭയോനി, നീ ഉന്നയിച്ച ചോദ്യഭാരം സത്യത്തിൽ അതുല്യമാണ്. ഇതേ കാര്യമാണ് അംബിക പണ്ടുകാലത്ത് ഹരനോടു ചോദിച്ചത്.

Verse 7

यथा च देवदेवेन सर्वज्ञेन निवेदितम् । जगन्मातुः पुरस्ताच्च तथैव कथयामि ते

ദേവദേവനും സർവ്വജ്ഞനുമായ ഭഗവാൻ ജഗന്മാതാവിന്റെ സന്നിധിയിൽ എങ്ങനെ അറിയിച്ചു തന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നേ ഞാൻ നിനക്കു പറയുന്നു।

Verse 8

महाप्रलय काले च नष्टे स्थावरजंगमे । आसीत्तमोमयं सर्वमनर्कग्रहतारकम्

മഹാപ്രളയകാലത്ത് സ്ഥാവരജംഗമ സകലവും നശിച്ചപ്പോൾ, എല്ലാം തമോമയമായി—സൂര്യനും ഗ്രഹങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളും ഒന്നുമില്ലായിരുന്നു।

Verse 9

अचंद्रमनहोरात्रमनग्न्यनिलभूतलम् । अप्रधानं वियच्छून्यमन्यतेजोविवर्धितम्

ചന്ദ്രനും ഇല്ല, പകലും രാത്രിയും ഇല്ല; അഗ്നി, വായു, ഭൂതലവും ഇല്ല—പ്രകടമായ പ്രധാനം പോലും ഇല്ല; ആകാശം ശൂന്യമായി, അവിഭക്ത തേജസ്സു മാത്രമേ നിലനിന്നിരുന്നുള്ളൂ।

Verse 10

द्रष्टृत्वादि विहीनं च शब्दस्पर्शसमुज्झितम् । व्यपेतगंधरूपं च रसत्यक्तमदिङ्मुखम्

അത് ദ്രഷ്ടൃത്വാദി ഭാവങ്ങളില്ലാത്തത്; ശബ്ദവും സ്പർശവും ഇല്ലാത്തത്; ഗന്ധവും രൂപവും അകന്നത്; രസം ത്യജിച്ചത്—ദിശാബോധവും ഇല്ലാത്തത്।

Verse 11

इत्थं सत्यंधतमसि सूचीभेद्ये निरंतरे । तत्सद्ब्रह्मेति यच्छ्रुत्या सदैकं प्रतिपाद्यते

ഇങ്ങനെ സത്യഘനമായ ആ അന്ധകാരത്തിൽ—നിരന്തരവും സൂചിയാൽ മാത്രം ഭേദ്യമെന്നപോലെയും—ശ്രുതി ‘തത് സത് ബ്രഹ്മ’ എന്നു പറഞ്ഞു ഒരേയൊരു ശാശ്വത സത്യത്തെ പ്രതിപാദിക്കുന്നു।

Verse 12

अमनोगोचरोवाचां विषयं न कथंचन । अनामरूपवर्णं च न स्थूलं न च यत्कृशम्

അത് മനസ്സിന് അഗോചരവും വാക്കുകൾക്കു ഒരിക്കലും വിഷയമാകാത്തതുമാണ്. അതിന് നാമമില്ല, രൂപമില്ല, വർണ്ണമില്ല—സ്ഥൂലവും അല്ല, സൂക്ഷ്മവും അല്ല.

Verse 13

अह्रस्वदीर्घमलघुगुरुत्वपरिवर्जितम् । न यत्रोपचयः कश्चित्तथा चापचयोपि च

അത് ഹ്രസ്വവും അല്ല, ദീർഘവും അല്ല; ലഘുവും അല്ല, ഗുരുവും അല്ല. അതിൽ വർദ്ധനയില്ല, ക്ഷയവും ഇല്ല.

Verse 14

अभिधत्ते स चकितं यदस्तीति श्रुतिः पुनः । सत्यं ज्ञानमनंतं च यदानंदं परं महः

ശ്രുതിയും അത്ഭുതത്തോടെ ‘അത് ഉണ്ട്’ എന്നു മാത്രമേ പ്രഖ്യാപിക്കൂ. ആ പരമപ്രകാശം സത്യം, ജ്ഞാനം, അനന്തം—ആനന്ദസ്വരൂപം.

Verse 15

अप्रमेयमनाधारमविकारमनाकृति । निर्गुणं योगिगम्यं च सर्वव्याप्येककारणम्

അത് അപ്രമേയം, നിരാധാരം, നിർവികാരം, നിരാകാരം. നിർഗുണമായിട്ടും യോഗികൾക്ക് ഗമ്യം—സർവ്വവ്യാപി, ഏകകാരണം.

Verse 16

निर्विकल्पं निरारंभं निर्मायं निरुपद्रवम् । यस्येत्थं संविकल्प्यंते संज्ञाः संज्ञोदितस्य वै

അത് നിർവികൽപം, നിരാരംഭം, നിർമായ, നിരുപദ്രവം. എങ്കിലും നാമാതീതമായ ആ പരതത്ത്വത്തിന് ഇത്തരത്തിലുള്ള സംജ്ഞകൾ കല്പനയാൽ ആരോപിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 17

तस्यैकलस्य चरतो द्वितीयेच्छा भवत्किल । अमूर्तेन स्वमूर्तिश्च तेनाकल्पि स्वलीलया

ആ ഏകപരതത്ത്വം ഏകാകിയായി ചരിക്കുമ്പോൾ—എന്നു പറയപ്പെടുന്നു—ദ്വിതീയത്തെക്കുറിച്ചൊരു ഇച്ഛ ഉദിച്ചു. ആ അമൂർത്തൻ സ്വലീലയിൽ തന്റെ സ്വമൂർത്തിയെ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 18

सर्वैश्वर्यगुणोपेता सर्वज्ञानमयी शुभा । सर्वगा सर्वरूपा च सर्वदृक्सर्वकारिणी

അവൾ സർവൈശ്വര്യഗുണസമ്പന്ന, സർവജ്ഞാനമയി, ശുഭസ്വരൂപിണി. അവൾ സർവവ്യാപിനി, സർവരൂപധാരിണി, സർവദർശിനി, സർവകാര്യസാധിനി.

Verse 19

सर्वैकवंद्या सर्वाद्या सर्वदा सर्वसंकृतिः । परिकल्प्येति तां मूर्तिमीश्वरीं शुद्धरूपिणीम्

അവൾ എല്ലാവർക്കും ഏകവന്ദ്യ, ആദിസ്രോതസ്സ്, സദാ നിലനിൽക്കുന്നവൾ, സർവസൃഷ്ടിയുടെ ക്രമവ്യവസ്ഥാശക്തി. ഇങ്ങനെ അവർ ആ ശുദ്ധസ്വരൂപിണിയായ ഈശ്വരിയെ മൂർത്തിരൂപമായി പരികൽപ്പിക്കുന്നു.

Verse 20

अंतर्दधे पराख्यं यद्ब्रह्मसर्वंगमव्ययम्

അപ്പോൾ ‘പര’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന, സർവവ്യാപിയും അവ്യയവുമായ ബ്രഹ്മം അന്തർധാനം ചെയ്ത് അപ്രകടമായി.

Verse 21

अमूर्तं यत्पराख्यं वै तस्य मूर्तिरहं प्रिये । अर्वाचीनपराचीना ईश्वरं मां जगुर्बुधाः

‘പ്രിയേ, “പര” എന്നു അറിയപ്പെടുന്ന ആ അമൂർത്ത തത്ത്വത്തിന്റെ മൂർത്തി ഞാൻ തന്നെയാണ്. സമീപവും ദൂരവും ആയ എന്നെ ബുദ്ധിമാന്മാർ ഈശ്വരൻ എന്നു പാടുന്നു.’

Verse 22

ततस्तदैकलेनापि स्वैरं विहरतामया । स्वविग्रहात्स्वयं सृष्टा स्वशरीरानपायिनी

അപ്പോൾ ഞാൻ അവിടെ ഒറ്റയ്ക്കായി സ്വേച്ഛയായി വിഹരിക്കുമ്പോൾ, അവൾ—എന്റെ തന്നെ ദിവ്യസ്വരൂപത്തിൽ നിന്നു സ്വയം സൃഷ്ടയായി—താനേ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; സ്വന്തം ദേഹത്തിൽ നിന്നു ഒരിക്കലും വേർപെടാത്ത, നിത്യ സ്വയംസിദ്ധ.

Verse 23

प्रधानं प्रकृतिं त्वां च मायां गुणवतीं पराम् । बुद्धि तत्त्वस्य जननीमाहुर्विकृतिवर्जिताम्

അവർ നിന്നെ പ്രധാനം, പ്രകൃതി, ഗുണസമ്പന്നമായ പരമമായ മായ എന്നും പറയുന്നു; കൂടാതെ ബുദ്ധി-തത്ത്വത്തിന്റെ ജനനി, യാതൊരു വികൃതിയും സ്പർശിക്കാത്ത ശുദ്ധസ്വരൂപിണി എന്നും പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 24

युगपच्च त्वया शक्त्या साकं कालस्वरूपिणा । मयाऽद्य पुरुषेणैतत्क्षेत्रं चापि विनिर्मितम्

ഹേ ശക്തീ! നിന്നോടൊപ്പം, കാലസ്വരൂപനായ ആ പരതത്ത്വത്തോടും ചേർന്ന്, ഞാൻ—ഇന്ന് പുരുഷരൂപത്തിൽ—ഈ പുണ്യക്ഷേത്രവും നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 25

सा शक्तिः प्रकृतिः प्रोक्ता स पुमानीश्वरः परः । ताभ्यां च रममाणाभ्यां तस्मिन्क्षेत्रे घटोद्भव

ആ ശക്തിയെയാണ് ‘പ്രകൃതി’ എന്നു പറയുന്നു; ആ പുരുഷനാണ് പരമേശ്വരൻ. ഹേ ഘടോദ്ഭവാ (അഗസ്ത്യാ)! ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ അവർ ഇരുവരും ആനന്ദത്തോടെ രമിക്കുമ്പോൾ…

Verse 26

परमानंदरूपाभ्यां परमानंदरूपिणी । पंचक्रोशपरीमाणे स्वपादतलनिर्मिते

പരമാനന്ദസ്വരൂപിണിയായ അവൾ, പരമാനന്ദസ്വരൂപരായ ആ ഇരുവരോടും കൂടി, സ്വന്തം പാദതലത്താൽ തന്നെ നിർമ്മിതമായ പഞ്ചക്രോശപരിമിതമായ (ഈ) ക്ഷേത്രത്തിൽ വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 27

मुने प्रलयकालेपि न तत्क्षेत्रं कदाचन । विमुक्तं हि शिवाभ्यां यदविमुक्तं ततो विदुः

ഹേ മുനേ! പ്രളയകാലത്തിലും ആ പുണ്യക്ഷേത്രം ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ശിവനും ശിവയും അതിനെ വിട്ടുപോകാത്തതിനാൽ ജ്ഞാനികൾ അതിനെ ‘അവിമുക്തം’—ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടാത്തത്—എന്ന് അറിയുന്നു.

Verse 28

न यदा भूमिवलयं न यदाऽपां समुद्भवः । तदा विहर्तुमीशेन क्षेत्रमेतद्विनि र्मितम्

ഭൂമിയുടെ വലയം ഇല്ലാതെയും ജലങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവം സംഭവിക്കാതെയുംിരുന്നപ്പോൾ, ഈശ്വരൻ ലീലാവിഹാരത്തിനായി ഈ പുണ്യക്ഷേത്രം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 29

इदं रहस्यं क्षेत्रस्य वेद कोपि न कुंभज । नास्तिकाय न वक्तव्यं कदाचिच्चर्मचक्षुषे

ഹേ കുംഭജ! ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഈ രഹസ്യം വളരെ വിരളർ മാത്രമേ അറിയൂ. നാസ്തികനോട് ഇത് ഒരിക്കലും പറയരുത്; പുറംകാഴ്ച—‘ചർമചക്ഷു’—മാത്രമുള്ളവനോടും അല്ല.

Verse 30

श्रद्धालवे विनीताय त्रिकालज्ञानचक्षुषे । शिवभक्ताय शांताय वक्तव्यं च मुमुक्षवे

എന്നാൽ ഇത് ശ്രദ്ധയുള്ള വിനീതനോട്, ത്രികാലജ്ഞാനത്താൽ പ്രകാശിത ദൃഷ്ടിയുള്ളവനോട്, ശിവഭക്തനും ശാന്തസ്വഭാവിയുമായും മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന മുമുക്ഷുവിനോടും പറയേണ്ടതാണ്.

Verse 31

अविमुक्तं तदरभ्य क्षेत्रमेतदुदीर्यते । पर्यंक भूतं शिवयोर्निरंतरसुखास्पदम्

അന്നുതന്നെ മുതൽ ഈ ക്ഷേത്രം ‘അവിമുക്തം’ എന്ന് പ്രസിദ്ധമാണ്—ശിവ-ശിവകളുടെ ശയ്യാസ്ഥാനമായി, നിരന്തരാനന്ദത്തിന്റെ ആലയമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 32

अभावः कल्प्यते मूढैर्यदा च शिवयोस्तयोः । क्षेत्रस्यास्य तदाभावः कल्प्यो निर्वाणकारिणः

മൂഢർ ഇവിടെ ശിവനും അവന്റെ ശക്തിയും ‘അഭാവം’ എന്നു കൽപ്പിക്കുമ്പോൾ, നിർവാണം നൽകുന്ന ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിനും അഭാവം കൽപ്പിക്കേണ്ടിവരും।

Verse 33

अनाराध्य महेशानमनवाप्य च काशिकाम् । योगाद्युपायविज्ञोपि न निर्वाणमवाप्नुयात्

മഹേശനെ ആരാധിക്കാതെയും കാശിക (കാശി)യെ പ്രാപിക്കാതെയും, യോഗാദി ഉപായങ്ങളിൽ നിപുണനായാലും പരമമോക്ഷം ലഭിക്കുകയില്ല।

Verse 34

अस्यानंदवनं नाम पुरा कारि पिनाकिना । क्षेत्रस्यानंदहेतुत्वादविमुक्तमंनतरम्

പുരാതനകാലത്ത് പിനാകി (ശിവൻ) ഈ സ്ഥലത്തെ ‘ആനന്ദവനം’ എന്നു നാമകരണം ചെയ്തു. ഈ ക്ഷേത്രം ആനന്ദത്തിന്റെ നേരിട്ട കാരണമാകയാൽ അത് ഉടൻ ‘അവിമുക്ത’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി।

Verse 35

आनंदकंदबीजानामंकुराणि यतस्ततः । ज्ञेयानि सर्वलिंगानि तस्मिन्नानंदकानने

ആ ആനന്ദകാനനത്തിലെ എല്ലാ ലിംഗങ്ങളും ദിവ്യാനന്ദരൂപ കന്ദ-ബീജങ്ങളിൽ നിന്ന് എല്ലായിടത്തും മുളക്കുന്ന അങ്കുരങ്ങളെന്നപോലെ അറിയേണ്ടതാണ്।

Verse 36

अविमुक्तमिति ख्यातमासीदित्थं घटोद्भव । तथा चाख्याम्यथ मुने यथासीन्मणिकर्णिका

ഇങ്ങനെ, ഹേ ഘടോദ്ഭവ (അഗസ്ത്യ), ഇത് ‘അവിമുക്ത’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി. ഇനി, ഹേ മുനേ, മണികർണിക എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു എന്ന് ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു।

Verse 37

प्रागानंदवने तत्र शिवयो रममाणयोः । इच्छेत्यभूत्कलशज सृज्यः कोप्यपरः किल

പൂർവം ആനന്ദവനത്തിൽ ശിവനും ശക്തിയും ആനന്ദത്തോടെ വിഹരിക്കുമ്പോൾ, ഹേ കലശജ (അഗസ്ത്യ)! ‘മറ്റൊന്നും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടട്ടെ’ എന്നൊരു മാത്രം ഇച്ഛ ഉദിച്ചു.

Verse 38

यस्मिन्न्यस्ते महाभारे आवां स्वः स्वैरचारिणौ । निर्वाणश्राणनं कुर्वः केवलं काशिशायिनाम्

ആ മഹാഭാരം നീക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഞങ്ങൾ ഇരുവരും നമ്മുടെ സ്വർഗത്തിൽ സ്വൈരമായി വിഹരിച്ചു; കാശിയിൽ വസിക്കുന്നവർക്കു മാത്രമായി നിർവാണമോക്ഷദാനം ചെയ്തു.

Verse 39

स एव सर्वं कुरुते स एव परिपाति च । स एव संवृणोत्यंते सर्वैश्वर्यनिधिः स च

അവൻ തന്നെയാണ് എല്ലാം ചെയ്യുന്നത്; അവൻ തന്നെയാണ് സംരക്ഷിക്കുന്നത്; ഒടുവിൽ അവൻ തന്നെയാണ് എല്ലാം സമാഹരിക്കുന്നത്—അവൻ സകല ഐശ്വര്യങ്ങളുടെ നിധിയാണ്.

Verse 40

चेतःसमुद्रमाकुंच्य चिंताकल्लोलदोलितम् । सत्त्वरत्नं तमोग्राहं रजोविद्रुमवल्लितम्

ചിന്തയുടെ തരംഗങ്ങൾ കൊണ്ട് ആടിയുലയുന്ന മനസ്സിന്റെ സമുദ്രത്തെ നിയന്ത്രിക്ക; അതിൽ സത്ത്വം രത്നംപോലെ, തമസ് ഗ്രാഹംപോലെ, രജസ് പവിഴംപോലെ കുടുങ്ങിക്കുന്നു.

Verse 41

यस्य प्रसादात्तिष्ठावः सुखमानंदकानने । परिक्षिप्त मनोवृत्तौ क्व हि चिंतातुरे सुखम्

ആരുടെയോ പ്രസാദത്താൽ ഞങ്ങൾ ആനന്ദകാനനത്തിൽ സുഖമായി നിലകൊള്ളുന്നു. മനോവൃത്തികൾ ചിതറുമ്പോൾ, ചിന്താക്ലേശമുള്ളവന് സുഖം എവിടെ?

Verse 42

संप्रधार्येति स विभुः सर्वतश्चित्स्वरूपया । तया सह जगद्धात्र्या जगद्धाताऽथ धूर्जटिः

ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിച്ച്, സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭു ധൂർജടി—ജഗദ്ധാതാവ്—സർവ്വത്ര ചിത്‌സ്വരൂപിണിയായ ജഗദ്ധാത്രിയോടൊപ്പം സൃഷ്ടിയുടെ ക്രമസ്ഥാപനത്തിനായി പ്രവൃത്തനായി।

Verse 43

सव्ये व्यापारयांचक्रे दृशमंगे सुधामुचम् । ततः पुमानाविरासीदेकस्त्रैलोक्यसुंदरः

അവൻ ഇടത്തുഭാഗത്ത് അമൃതം ചൊരിയുന്ന ദൃഷ്ടിയെ പ്രവർത്തിപ്പിച്ചു; അതിൽ നിന്ന് ത്രൈലോക്യസുന്ദരനായ ഒരേ പുരുഷൻ ആവിർഭവിച്ചു।

Verse 44

शांतः सत्त्वगुणोद्रिक्तो गांभीर्य जितसागरः । तथा च क्षमया युक्तो मुनेऽलब्धोपमोऽभवत्

അവൻ ശാന്തൻ, സത്ത്വഗുണത്തിൽ സമൃദ്ധൻ; ഗാംഭീര്യത്തിൽ സമുദ്രത്തെയും ജയിച്ചവൻ; ക്ഷമയോടെ യുക്തനായി—ഹേ മുനേ—അനുപമനായി।

Verse 45

इंद्रनीलद्युतिःश्रीमान्पुंडरीकोत्तमेक्षणः । सुवर्णाकृति सुच्छाय दुकूलयुगलावृतः

അവൻ ഇന്ദ്രനീലമണിയുടെ ദീപ്തിയിൽ ശോഭിച്ച്, ശ്രീസമ്പന്നൻ, ഉത്തമ പുണ്ഡരീകനേത്രൻ; സ്വർണ്ണാകൃതിയും ശുദ്ധകാന്തിയും ധരിച്ചു, സൂക്ഷ്മ ദുകൂലദ്വയത്തിൽ ആവൃതനായിരുന്നു।

Verse 46

लसत्प्रचंडदोर्दंड युगलद्वयराजितः । उल्लसत्परमामोदनाभीह्रदकुशेशयः

അവൻ തിളങ്ങുന്ന പ്രചണ്ഡ ഭുജദണ്ഡങ്ങളുടെ രണ്ട് ജോടികളാൽ വിരാജിച്ചു; അവന്റെ നാഭി-ഹ്രദത്തിൽ പരമ സൗരഭാനന്ദത്തോടെ ഉല്ലസിച്ച താമര പ്രകാശിച്ചു।

Verse 47

एकः सर्वगुणावासस्त्वेकः सर्वकलानिधिः । एकः सर्वोत्तमो यस्मात्ततो यः पुरुषोत्तमः

അവൻ ഒരുത്തൻ തന്നേ സർവ്വഗുണങ്ങളുടെ ആലയം; അവൻ തന്നേ സർവ്വകലകളുടെയും ശക്തികളുടെയും നിധി. അവൻ സർവ്വത്തിൽ പരമോന്നതനായതിനാൽ ‘പുരുഷോത്തമൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 48

ततो महांतं तं वीक्ष्य महामहिमभूषणम् । महादेव उवाचेदं महाविष्णुर्भवाच्युत

അപ്പോൾ അത്യന്തം മഹിമയാൽ അലങ്കൃതനായ ആ മഹാനെ കണ്ട മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ അച്യുതാ, മഹാവിഷ്ണുവായി ഭവിക്ക.”

Verse 49

तव निःश्वसितं वेदास्तेभ्यः सर्वमवैष्यसि । वेददृष्टेन मार्गेण कुरु सर्वं यथोचितम्

വേദങ്ങൾ നിന്റെ നിശ്വാസം തന്നെയാണ്; അവയിൽ നിന്നു നീ എല്ലാം അറിയും. വേദം കാണിച്ച മാർഗ്ഗം അനുസരിച്ച് യഥോചിതമായി എല്ലാം ചെയ്യുക.

Verse 50

इत्युक्त्वा तं महेशानो बुद्धितत्त्वस्वरूपिणम् । शिवया सहितो रुद्रो विवेशानंदकाननम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ബുദ്ധിതത്ത്വസ്വരൂപനായ അവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് മഹേശാനനായ രുദ്രൻ ശിവയോടുകൂടെ ആനന്ദകാനനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 51

ततः स भगवान्विष्णुर्मौलावाज्ञां निधाय च । क्षणं ध्यानपरो भूत्वा तपस्येव मनो दधौ

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ആ ആജ്ഞയെ ഭക്തിയോടെ ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചു, ക്ഷണനേരം ധ്യാനപരനായി, മനസ്സിനെ തപസ്സുപോലെ ഏകാഗ്രമാക്കി.

Verse 52

खनित्वा तत्र चक्रेण रम्यां पुष्करिणीं हरिः । निजांगस्वेदसंदोह सलिलैस्तामपूरयत्

അവിടെ ഹരി തന്റെ ചക്രംകൊണ്ട് ഖനനം ചെയ്ത് മനോഹരമായ ഒരു പുഷ്കരിണി ഉണ്ടാക്കി; തന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നൊഴുകിയ വിയർപ്പുനീരിന്റെ പ്രവാഹങ്ങളാൽ അതിനെ നിറച്ചു।

Verse 53

समाः सहस्रं पंचाशत्तप उग्रं चचार सः । चक्रपुष्कीरणी तीरे तत्र स्थाणुसमाकृतिः

അവൻ ചക്ര-പുഷ്കരിണിയുടെ തീരത്ത് തൂണുപോലെ അനങ്ങാതെ നിന്നുകൊണ്ട് ആയിരത്തി അമ്പത് വർഷം ഭീകരമായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 54

ततः स भगवानीशो मृडान्या सहितो मृडः । दृष्ट्वा ज्वलंतं तपसा निश्चलं मीलितेक्षणम्

അതിനുശേഷം ഭഗവാൻ ഈശൻ—കരുണാമയനായ ശിവൻ—മൃഡാനിയോടുകൂടെ വന്ന്, തപസ്സാൽ ജ്വലിച്ച് അനങ്ങാതെ, സമാധിയിൽ കണ്ണടച്ചിരുന്ന അവനെ കണ്ടു।

Verse 55

तमुवाच हृषीकेशं मौलिमांदोलयन्मुहुः । अहो महत्त्वं तपसस्त्वहो धैर्यं च चेतसः

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഹൃഷീകേശനോട്, വീണ്ടും വീണ്ടും തലകുലുക്കി പറഞ്ഞു—“അഹോ! തപസ്സിന്റെ മഹിമ എത്ര മഹത്തരം; ചിത്തത്തിന്റെ ധൈര്യവും എത്ര ഉന്നതം!”

Verse 56

अहो अनिंधनो वह्निर्ज्वलत्येष निरंतरम् । अलं तप्त्वा महाविष्णो वरं वरय सत्तम

“അഹോ! ഇന്ധനമില്ലാതെ ഈ അഗ്നി നിരന്തരം ജ്വലിക്കുന്നു. ഹേ മഹാവിഷ്ണോ, തപസ്സ് മതി—ഹേ സത്തമ, വരം അപേക്ഷിക്കൂ।”

Verse 57

मृडस्याम्रोडितमिदं प्रत्यभिज्ञाय भाषितम् । उन्मीलित दृगंभोजः समुत्तस्थौ चतुर्भुजः

മൃഡൻ (ശിവൻ) ഉച്ചരിച്ച ഈ വചനങ്ങൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ചതുര്ഭുജനായ പ്രഭു താമരപോലെയുള്ള കണ്ണുകൾ തുറന്ന് എഴുന്നേറ്റു।

Verse 58

श्रीविष्णुरुवाच । यदि प्रसन्नो देवेश देवदेव महेश्वर । भवान्या सहितं त्वां तु द्रष्टुमिच्छामि सर्वदा

ശ്രീവിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവേശ, ദേവദേവ, മഹേശ്വര! നിങ്ങൾ പ്രസന്നനായാൽ, ഭവാനിയോടുകൂടി നിങ്ങളെ ഞാൻ എപ്പോഴും ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 59

सर्वकर्मसु सर्वत्र त्वामेव शशिशेखर । पुरश्चरं तं पश्यामि यथा तन्मे वरस्तथा

ഹേ ശശിശേഖരാ! എല്ലാ കര്‍മങ്ങളിലും എല്ലായിടത്തും ഞാൻ നിന്നെയേ മാത്രം ദർശിക്കട്ടെ—നീ എപ്പോഴും എന്റെ മുമ്പിൽ മുമ്പിൽ നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കട്ടെ; അതേ എന്റെ വരമാകട്ടെ।

Verse 60

त्वदीय चरणांभोज मकरंदमधूत्सुकः । मच्चेतो भ्रमरो भ्रांतिं विहायास्तु सुनिश्चलः

നിന്റെ പാദപദ്മങ്ങളുടെ പരാഗമകരന്ദമധു ആസ്വദിക്കാൻ ഉത്സുകനായ എന്റെ ചിത്തഭ്രമരം എല്ലാ അലച്ചിലും വിട്ട് പൂർണ്ണമായി സ്ഥിരമാകട്ടെ।

Verse 61

श्रीशिव उवाच । एवमस्तु हृषीकेश यत्त्वयोक्तं जनार्दन । अन्यं वरं प्रयच्छामि तमाकर्णय सुव्रत

ശ്രീശിവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഹൃഷീകേശാ, ഹേ ജനാർദനാ! നീ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാകട്ടെ. ഹേ സുവ്രതാ! ഞാൻ നിനക്ക് മറ്റൊരു വരവും നൽകുന്നു; അത് കേൾക്കുക।

Verse 62

त्वदीयस्यास्य तपसो महोपचय दर्शनात् । यन्मयांदोलितो मौलिरहिश्रवणभूषणः

നിന്റെ തപസ്സിന്റെ മഹാപുണ്യസഞ്ചയം കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ ഭാവവിവശനായി; സർപ്പരൂപ കർണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമായ എന്റെ ശിരസ് സ്വയം ആടിത്തുടങ്ങി।

Verse 63

तदांदोलनतः कर्णात्पपात मणिकर्णिका । मणिभिः खचिता रम्या ततोऽस्तु मणिकर्णिका

ആ ആടലാൽ എന്റെ കാതിൽ നിന്നു മുത്തുകളും രത്നങ്ങളും ഖചിതമായ അതിരമ്യമായ മണികർണിക വീണു; അതുകൊണ്ട് അതിന് ‘മണികർണിക’ എന്ന നാമം പ്രസിദ്ധമാകട്ടെ।

Verse 64

चक्रपुष्करिणी तीर्थं पुराख्यातमिदं शुभम् । त्वया चक्रेण खननाच्छंखचक्रगदाधर

ഈ ശുഭ തീർത്ഥം പുരാതനകാലം മുതൽ ‘ചക്രപുഷ്കരിണി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം; ഹേ ശംഖചക്രഗദാധരാ, നീ ചക്രംകൊണ്ട് ഖനനം ചെയ്തതിനാലാണ് ഈ നാമം।

Verse 65

मम कर्णात्पपातेयं यदा च मणिकर्णिका । तदाप्रभृति लोकेऽत्र ख्यातास्तु मणिकर्णिका

എന്റെ കാതിൽ നിന്നു ഈ മണികർണിക വീണ നാൾ മുതൽ, ഈ ലോകത്തിൽ അത് ‘മണികർണിക’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി।

Verse 66

श्रीविष्णुरुवाच । मुक्ताकुंडलपातेन तवाद्रितनयाप्रिय । तीर्थानां परमं तीर्थं मुक्तिक्षेत्रमिहास्तु वै

ശ്രീവിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ അദ്രിതനയാപ്രിയ, നിന്റെ മുത്തുകുണ്ഡലം വീണതുകൊണ്ട് ഇത് തീർത്ഥങ്ങളിൽ പരമ തീർത്ഥമാകട്ടെ; ഇവിടെയേ മുക്തിക്ഷേത്രം നിലനില്ക്കട്ടെ।

Verse 67

काशतेऽत्र यतो ज्योतिस्तदनाख्येयमीश्वरः । अतो नामापरं चास्तु काशीति प्रथितं विभो

ഹേ പ്രഭോ! ഇവിടെ അവ്യാഖ്യേയമായ ദിവ്യജ്യോതി പ്രകാശിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട്, ഹേ വിഭോ, ഇതിന് ‘കാശി’ എന്ന മറ്റൊരു നാമം പ്രസിദ്ധമാകട്ടെ.

Verse 68

अन्यं वरं वरे देव देयः सोप्यविचारितम् । स ते परोपकारार्थं जगद्रक्षामणे शिव

ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ! ആലോചനാവിലംബമില്ലാതെ മറ്റൊരു വരവും ദയചെയ്യുക—അത് പരോപകാരാർത്ഥമായിരിക്കട്ടെ, ഹേ ശിവാ, ജഗദ്രക്ഷകാ.

Verse 69

आब्रह्मस्तंबपर्यंतं यत्किंचिज्जंतुसंज्ञितम् । चतुर्षु भूतग्रामेषु काश्यां तन्मुक्तिमाप्स्यतु

ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പുല്ലിന്റെ തുമ്പുവരെ—‘ജീവി’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഏതൊന്നും, നാലു ഭൂതവർഗങ്ങളിൽ—അത് കാശിയിൽ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.

Verse 70

अस्मिंस्तीर्थवरे शंभो मणिश्रव णभूषणे । संध्यां स्नानं जपं होमं वेदाध्ययनमुत्तमम् । तर्पण पिंडदानं च देवतानां च पूजनम्

ഹേ ശംഭോ! ഈ ശ്രേഷ്ഠ തീർത്ഥമായ മണിശ്രവണ-ഭൂഷണത്തിൽ—സന്ധ്യാവിധികൾ, സ്നാനം, ജപം, ഹോമം, ഉത്തമ വേദാധ്യയനം, തർപ്പണം, പിണ്ഡദാനം, കൂടാതെ ദേവതാപൂജ (നടത്തുക).

Verse 71

गोभूतिलहिरण्याश्वदीपान्नांबरभूषणम् । कन्यादानं प्रयत्नेन सप्ततंतूननेकशः

പശു, ഭൂമി, എള്ള്, സ്വർണം, കുതിര, ദീപം, അന്നം, വസ്ത്രം, ആഭരണം എന്നിവ ദാനമായി നൽകുക; കൂടാതെ പരിശ്രമത്തോടെ കന്യാദാനവും, പലവിധ സപ്തതന്തു നെയ്ത്തുവസ്ത്രാദികളും (ദാനം) ചെയ്യുക.

Verse 72

व्रतोत्सर्गं वृषोत्सर्गं लिंगादि स्थापनं तथा । करोति यो महाप्राज्ञो ज्ञात्वायुःक्षणगत्वरम्

ആയുസ്സ് ക്ഷണമാത്രത്തിൽ പാഞ്ഞുപോകുന്നതെന്ന് അറിഞ്ഞ്, മഹാപ്രാജ്ഞൻ ഇവിടെ വ്രതോത്സർഗം, വൃഷോത്സർഗം, ശിവലിംഗാദി പ്രതിഷ്ഠയും നടത്തുന്നു।

Verse 73

विपत्तिं विपुलां चापि संपत्तिमतिभंगुराम् । अक्षया मुक्तिरेकास्तु विपाकस्तस्य कर्मणः

വിപുലമായ വിപത്ത് വന്നാലും, അത്യന്തം ഭംഗുരമായ സമ്പത്ത് വന്നാലും—ആ കർമ്മത്തിന്റെ ഏക സ്ഥിരഫലം അക്ഷയമുക്തിയത്രേ।

Verse 74

अन्यच्चापि शुभं कर्म यदत्र श्रद्धयायुतम् । विनात्मघातमीशान त्यक्त्वा प्रायोपवेशनम्

ഇവിടെ ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്യുന്ന മറ്റേതൊരു ശുഭകർമ്മവും—ആത്മഹാനിയില്ലാതെ, ഹേ ഈശാന, പ്രായോപവേശനം (മരണോപവാസം) ഉപേക്ഷിച്ച്—ഫലപ്രദമാകുന്നു।

Verse 75

नैःश्रेयस्याः श्रियो हेतुस्तदस्तु जगदीश्वर । नानुशोचति नाख्याति कृत्वा कालांतरेपि यत्

ഹേ ജഗദീശ്വരാ, അതുതന്നെ പരമശ്രേയസ്സിന്റെയും യഥാർത്ഥ ശ്രിയുടെയും കാരണമാകട്ടെ—ഏത് കർമ്മം ചെയ്തിട്ടും കാലാന്തരത്തിൽ പോലും പശ്ചാത്താപമില്ല, പ്രസിദ്ധിപ്പിക്കാനുള്ള മോഹവും ഇല്ല।

Verse 76

तदिहाक्षयतामेतु तस्येश त्वदनुग्रहात् । तव प्रसादात्तस्येश सर्वमक्षयमस्तु तत्

അതുകൊണ്ട് ഹേ ഈശാ, നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ അവന്റെ പുണ്യം ഇവിടെ അക്ഷയമാകട്ടെ. ഹേ പ്രഭോ, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവന്റെ എല്ലാം അവ്യയമായി നിലനില്ക്കട്ടെ।

Verse 77

यदस्ति यद्भविष्यच्च यद्भूतं च सदाशिव । तस्मादेतच्च सर्वस्मात्क्षेत्रमस्तु शुभोदयम्

ഹേ സദാശിവാ! ഉള്ളതും വരാനിരിക്കുന്നതും കഴിഞ്ഞതും—എല്ലാം നിനക്കധീനമാണ്. അതുകൊണ്ട് ഈ പുണ്യക്ഷേത്രം എല്ലാറ്റിലും ശ്രേഷ്ഠമായി, ശുഭോദയത്തിന്റെ കാരണമാകട്ടെ.

Verse 78

यथा सदाशिव त्वत्तो न किंचिदधिकं शिवम् । तथानंदवनादस्मात्किंचिन्मास्त्वधिकं क्वचित्

ഹേ സദാശിവാ, ഹേ ശിവാ! നിന്നേക്കാൾ ഉയർന്നത് ഒന്നുമില്ലാത്തതുപോലെ, ഈ ആനന്ദവനത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠം എവിടെയും ഒന്നും ഉണ്ടാകരുത്.

Verse 79

विना सांख्येन योगेन विना स्वात्मावलोकनम् । विना व्रत तपो दानैः श्रेयोऽस्तु प्राणिनामिह

ഇവിടെ ജീവികൾ സാംഖ്യം കൂടാതെയും, യോഗം കൂടാതെയും, അന്തർമുഖ സ്വാത്മാവലോകനം കൂടാതെയും, വ്രത-തപസ്-ദാനം കൂടാതെയും പരമ ശ്രേയസ് പ്രാപിക്കട്ടെ.

Verse 80

शशका मशका कीटाः पतं गास्तुरगोरगाः । पंचक्रोश्यां मृताः काश्यां संतु निर्वाणदीक्षिताः

കാശിയിൽ പഞ്ചക്രോശീ പരിധിക്കുള്ളിൽ മുയലുകൾ, കൊതുകുകൾ, കീടങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, കുതിരകൾ, സർപ്പങ്ങൾ മരിച്ചാലും—അവയെല്ലാം നിർവാണദീക്ഷ ലഭിച്ചവരെന്നപോലെ ആകട്ടെ.

Verse 81

नामापि गृह्णतां काश्याः सदैवास्त्वेनसः क्षयः

കാശിയുടെ നാമം മാത്രം ഗ്രഹിക്കുന്ന (ഉച്ചരിക്കുന്ന/സ്മരിക്കുന്ന)വർക്കും പാപക്ഷയം എപ്പോഴും ഉണ്ടാകട്ടെ.

Verse 82

सदा कृतयुगं चास्तु सदाचास्तूत्तरायणम् । सदा महोदयश्चास्तु काश्यां निवसतां सताम्

കാശിയിൽ വസിക്കുന്ന സജ്ജനർക്കു എപ്പോഴും കൃതയുഗം തന്നെയാകട്ടെ; എപ്പോഴും ശുഭമായ ഉത്തരായണം നിലനില്ക്കട്ടെ; അവർക്കു നിത്യവും മഹോദയ പുണ്യസംയോഗം ഉണ്ടാകട്ടെ।

Verse 83

यानि कानि पवित्राणि श्रुत्युक्तानि सदाशिव । तेभ्योऽधिकतरं चास्तु क्षेत्रमेतत्त्रिलोचन

ഹേ സദാശിവാ! ശ്രുതികളിൽ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്ന ഏതു പവിത്രകരങ്ങളുണ്ടോ, അവയെല്ലാംക്കാളും അധികം പാവനമായിരിക്കട്ടെ ഈ ക്ഷേത്രം, ഹേ ത്രിലോചനാ।

Verse 84

चतुर्णामपि वेदानां पुण्यमध्ययनाच्च यत् । तत्पुण्यं जायतां काश्यां गायत्रीलक्ष जाप्यतः

നാലു വേദങ്ങളുടെ അധ്യയനത്തിൽ നിന്നു ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം ഏതോ, അതേ പുണ്യം കാശിയിൽ ഗായത്രി ഒരു ലക്ഷം ജപം ചെയ്‌താൽ ലഭിക്കട്ടെ।

Verse 85

अष्टांगयोगाभ्यासेन यत्पुण्यमपि जायतेः । तत्पुण्यं साधिकं भूयाच्छ्रद्धाकाशीनिषेवणात्

അഷ്ടാംഗയോഗാഭ്യാസത്തിൽ നിന്നു ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം ഏതായാലും, അത് ശ്രദ്ധയോടെ കാശിയെ സേവിച്ച് അവിടെ വസിക്കുന്നതിലൂടെ കൂടുതൽ വർദ്ധിക്കട്ടെ।

Verse 86

कृच्छ्रचांद्रायणाद्यैश्च यच्छ्रेयः समुपार्ज्यते । तदेकेनोपवासेन भवत्वानंदकानने

കൃച്ഛ്രം, ചാന്ദ്രായണം മുതലായ കഠിനവ്രതങ്ങളാൽ ലഭിക്കുന്ന ശ്രേയസ്, ആനന്ദകാനനത്തിൽ ഒരു ഉപവാസം കൊണ്ടുതന്നെ ലഭിക്കട്ടെ।

Verse 87

अन्यत्र यत्तपस्तप्त्वा श्रेयः स्याच्छरदां शतम् । तदस्तु काश्यां वर्षेण भूमिशय्या व्रतेन हि

അന്യത്ര നൂറു ശരദ്കാലങ്ങൾ തപസ്സു ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ശ്രേയസ്, കാശിയിൽ ഭൂമിശയ്യാവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് ഒരു വർഷത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ ലഭിക്കട്ടെ।

Verse 88

आजन्म मौनव्रततो यदन्यत्रफलं स्मृतम् । तदस्तु काश्यां पक्षाहः सत्यवाक्परिभाषणात्

അന്യത്ര ആജീവനാന്ത മൗനവ്രതത്തിൽ നിന്നു ലഭിക്കുന്ന ഫലം, കാശിയിൽ പകുതിമാസം സത്യവാക്കുകൾ മാത്രം ഉച്ചരിക്കുന്നതിലൂടെ സിദ്ധിക്കട്ടെ।

Verse 89

अन्यत्र दत्त्वा सर्वस्वं सुकृतं यत्समीरितम् । सहस्रभोजनात्काश्यां तद्भूयादयुताधिकम्

അന്യത്ര സർവ്വസ്വം ദാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന സുകൃതമെന്നു പറയുന്നതു, കാശിയിൽ ആയിരം പേർക്ക് ഭോജനം നൽകുന്നതിലൂടെ അയുതാധികമായി (പതിനായിരം അധികം) വർദ്ധിക്കട്ടെ।

Verse 90

मुक्तिक्षेत्राणि सर्वाणि यत्संसेव्योदितं फलम् । पंचरात्रात्तदत्रास्तु निषेव्य मणिकर्णिकाम्

സകല മുക്തിക്ഷേത്രങ്ങളെയും സേവിച്ചതാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം, ഇവിടെ മണികർണികയെ ഭക്തിയോടെ ആശ്രയിച്ചാൽ അഞ്ചു രാത്രികളിൽ തന്നെ ലഭിക്കട്ടെ।

Verse 91

प्रयागस्नानपुण्येन यत्पुण्यं स्याच्छिवप्रदम् । काशीदर्शनमात्रेण तत्पुण्यं श्रद्धयास्त्विह

പ്രയാഗസ്നാനപുണ്യത്തിൽ നിന്നു ലഭിക്കുന്ന ശിവപ്രദ പുണ്യം, ഇവിടെ ശ്രദ്ധയോടെ കാശിയെ ദർശിക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ലഭിക്കട്ടെ।

Verse 92

यत्पुण्यमश्वमेधेन यत्पुण्यं राजसूयतः । काश्यां तत्पुण्यमाप्नोतु त्रिरात्रशयनाद्यमी

അശ്വമേധയാഗത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യവും രാജസൂയയാഗത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യവും—അതേ പുണ്യം നിയമനിഷ്ഠനായ ഈ വ്യക്തി കാശിയിൽ മൂന്നു രാത്രികൾ ശയനവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 93

तुलापुरुषदानेन यत्पुण्यं सम्यगाप्यते । काशीदर्शनमात्रेण तत्पुण्यं श्रद्धयास्तु वै

തുലാപുരുഷദാനത്തിലൂടെ യഥാവിധി ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം, ശ്രദ്ധയോടെ കാശിയെ ദർശിക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ നിശ്ചയമായി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 94

इति विष्णोर्वरं श्रुत्वा देवदेवो जगत्पतिः । उवाच च प्रसन्नात्मा तथाऽस्तु मधुसूदन

വിഷ്ണു പ്രസ്താവിച്ച വരം ഇങ്ങനെ കേട്ട് ദേവദേവനും ജഗത്പതിയും പ്രസന്നഹൃദയനായി പറഞ്ഞു—“തഥാസ്തു, ഹേ മധുസൂദന।”

Verse 95

श्रीमहादेव उवाच । शृणु विष्णो महाबाहो जगतः प्रभवाप्यय । विधेहि सृष्टिं विविधां यथावत्त्वं श्रुतीरिताम्

ശ്രീമഹാദേവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിഷ്ണുവേ, മഹാബാഹോ! ജഗത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും ലയവും ആയവനേ! വേദങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ യഥാവിധി നാനാവിധ സൃഷ്ടി ക്രമീകരിക്കു.

Verse 96

पितेव सर्वभूतानां धर्मतः पालको भव । विध्वंसनीया विविधा धर्मध्वंसविधायिनः

പിതാവുപോലെ ധർമ്മത്തിലൂടെ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ പാലകനാകുക; ധർമ്മനാശം വരുത്തുന്ന നാനാവിധ ദുഷ്ടരെ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുക.

Verse 97

धर्मेतरपथस्थानामुपसंहृतये हरे । हेतुमात्रं भवान्यस्मात्स्वकर्मनिहता हि ते

ഹേ ഹരി! ധർമ്മേതര പഥങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരുടെ ഉപസംഹാരത്തിൽ നീ വെറും നിമിത്തമാത്രം; അവർ തങ്ങളുടെ സ്വകർമ്മഫലത്താൽ തന്നെയെ സത്യമായി നിഹതരാകുന്നു।

Verse 98

यथा परिणतं सस्यं पतेत्प्रसवबंधनात् । ते परीणतपाप्मानः पतिष्यंति तथा स्वयम्

പാകമായ ധാന്യം കതിരിന്റെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് സ്വയം വീഴുന്നതുപോലെ, പാപം പരിപക്വമായവർ സ്വയം തന്നെ പതിക്കും।

Verse 99

ये च त्वामवमन्यंते दर्पिताः स्वतपोबलैः । तेषां चैवोपसंहृत्यै प्रभविष्याम्यहं हरे

സ്വതപോബലത്തിന്റെ ദർപ്പത്തിൽ മദിച്ചുകൊണ്ട് നിന്നെ അവമാനിക്കുന്നവർ—അവരെയും ഉപസംഹരിക്കുവാൻ, ഹേ ഹരി, ഞാൻ പ്രത്യക്ഷനാകും।

Verse 100

उपपातकिनो ये च महापातकिनश्च ये । तेपि काशीं समासाद्य भविष्यंति गतैनसः

ഉപപാതകദോഷികളും മഹാപാതകദോഷികളും—അവരും കാശിയെ പ്രാപിച്ച് പാപരഹിതരാകുന്നു।

Verse 110

विष्णोऽविमुक्ते संवासः कर्मनिर्मूलनक्षमः । द्वित्राणां हि पवित्राणां निर्वाणा येह जायते

ഹേ വിഷ്ണോ! അവിമുക്തയിൽ വാസം കർമത്തെ വേർসহ നിർമ്മൂലനം ചെയ്യാൻ ശേഷിയുള്ളതാണ്; ഇവിടെ പവിത്രർക്കു രണ്ട് മൂന്ന് (ദിനരാത്രി)ക്കുള്ളിൽ തന്നെ നിർവാണം ജനിക്കുന്നു।

Verse 120

अश्रद्धयापि यः स्नातो मणिकर्ण्यां विधानतः । सोपि पुण्यमवाप्नोति स्वर्गप्राप्तिकरं परम्

ശ്രദ്ധ ഇല്ലാതിരുന്നാലും വിധിപ്രകാരം മണികർണികയിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവനും പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു—സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തിക്ക് കാരണമാകുന്ന പരമപുണ്യം।

Verse 130

योसौ विश्वेश्वरो देवः काशीपुर्यामुमे स्थितः । लिंगरूपधरः साक्षान्मम श्रेयास्पदं हि तत्

ഹേ ഉമേ! കാശീപുരിയിൽ വസിക്കുന്ന ആ വിശ്വേശ്വരദേവൻ, സാക്ഷാൽ ലിംഗരൂപം ധരിച്ചവൻ—അതുതന്നെ എന്റെ ശ്രേയസ്സിന്റെ ആസനവും പരമക്ഷേമത്തിന്റെ ആധാരവും ആകുന്നു।

Verse 140

बहूपसर्गो योगोयं कृच्छ्रसाध्यं तपो हि यत् । योगाद्भ्रष्टस्तपोभ्रष्टो गर्भक्लेशसहःपुनः

ഈ യോഗശാസനം അനവധി തടസ്സങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതാണ്; തപസ്സും കഷ്ടപ്പെട്ടാൽ മാത്രമേ സിദ്ധിക്കൂ. യോഗത്തിൽ നിന്നോ തപസ്സിൽ നിന്നോ ഭ്രഷ്ടനായവൻ വീണ്ടും ഗർഭക്ലേശങ്ങളുടെ വേദന (പുനർജന്മം) സഹിക്കണം।

Verse 150

व्यास उवाच । अगस्त्यस्य पुरः सूत कथयित्वा कथामिमाम् । सर्वपापप्रशमनीं पुनः स्कंद उवाच ह

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ! അഗസ്ത്യന്റെ സന്നിധിയിൽ സർവ്വപാപശമിനിയായ ഈ കഥ പറഞ്ഞശേഷം, സ്കന്ദൻ വീണ്ടും പ്രസ്താവിച്ചു।