Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 52
Devanagari script
खनित्वा तत्र चक्रेण रम्यां पुष्करिणीं हरिः । निजांगस्वेदसंदोह सलिलैस्तामपूरयत्
Transliteration
khanitvā tatra cakreṇa ramyāṃ puṣkariṇīṃ hariḥ | nijāṃgasvedasaṃdoha salilaistāmapūrayat
Translation
അവിടെ ഹരി തന്റെ ചക്രംകൊണ്ട് ഖനനം ചെയ്ത് മനോഹരമായ ഒരു പുഷ്കരിണി ഉണ്ടാക്കി; തന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നൊഴുകിയ വിയർപ്പുനീരിന്റെ പ്രവാഹങ്ങളാൽ അതിനെ നിറച്ചു।
Word by Word
खनित्वाhaving dug
खनित्वा:
Kriya (पूर्वकर्म/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootखन् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया; धातु: खन् (to dig)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (स्थान)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formस्थानवाचक अव्यय (locative adverb)
चक्रेणwith the discus
चक्रेण:
Karana (Instrument)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
रम्याम्beautiful
रम्याम्:
Karma (object-qualifier)
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषणम् (qualifying)
पुष्करिणीम्a lotus-pond
पुष्करिणीम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootपुष्करिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
हरिःHari (Vishnu)
हरिः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
निजाङ्गस्वेदसंदोहसलिलैःwith the waters of the mass of sweat from his own body
निजाङ्गस्वेदसंदोहसलिलैः:
Karana (Instrument)
TypeNoun
Rootनिज + अङ्ग + स्वेद + संदोह + सलिल (प्रातिपदिक)
Formसमासः (तत्पुरुष-प्रधान; षष्ठी/संबन्ध-बहुल): निजाङ्गस्य स्वेदस्य संदोहः (heap of sweat) तस्य सलिलानि (waters); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
ताम्that (pond)
ताम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; सर्वनाम
अपूरयत्filled
अपूरयत्:
Kriya (Action)
TypeVerb
Rootपूर् (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative sense in usage: ‘filled’
Speaker
Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa narrative voice)
Characters & Entities
H
HariV
ViṣṇuC
CakraC
Cakra-puṣkariṇīK
Kāśī (implied)FAQs
True tapas sanctifies even the landscape—devotion becomes a source that creates tīrthas for the welfare of the world.
Cakra-puṣkariṇī, a sacred tank in the Kāśī-kṣetra tradition, formed by Viṣṇu’s cakra.
No explicit ritual is prescribed here; the verse establishes the tīrtha’s divine origin, supporting later practices like snāna and worship at the tank.