Adhyaya 6

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यदुक्तं भवता सूत महदाख्यानमद्भुतम् । शम्भोर्माहात्म्यकथनमशेषाघहरं परम्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ! നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ മഹത്തായ അത്ഭുത ആഖ്യാനം ശംഭുവിന്റെ മഹാത്മ്യകഥനമാണ്; അത് പരമം, കാരണം അവശേഷമില്ലാതെ എല്ലാ പാപങ്ങളും ഹരിക്കുന്നു।

Verse 2

भूयोपि श्रोतुमिच्छामस्तदेव सुसमाहिताः । प्रदोषे भगवाञ्छंभुः पूजितस्तु महात्मभिः

ഞങ്ങൾ വീണ്ടും അതേ കാര്യം കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, മനസ്സിനെ നന്നായി ഏകാഗ്രമാക്കി—പ്രദോഷസമയത്ത് ഭഗവാൻ ശംഭു മഹാത്മഭക്തന്മാർ എങ്ങനെ പൂജിക്കുന്നു എന്ന്।

Verse 3

संप्रयच्छति कां सिद्धिमेतन्नो ब्रूहि सुव्रत । श्रुतमप्यसकृत्सूत भूयस्तृष्णा प्रवर्धते

ഹേ സുവ്രതാ! ഈ (പ്രദോഷപൂജ) ഏതു സിദ്ധി നൽകുന്നു എന്ന് ഞങ്ങളോട് പറയുക. ഹേ സൂതാ! പലവട്ടം കേട്ടിട്ടും വീണ്ടും കേൾക്കാനുള്ള തൃഷ്ണ കൂടുതൽ വർധിക്കുന്നു।

Verse 4

सूत उवाच । साधु पृष्टं महाप्राज्ञा भवद्भिर्लोकविश्रुतैः । अतोऽहं संप्रवक्ष्यामि शिवपूजाफलं महत्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ലോകവിശ്രുത മഹാപ്രാജ്ഞ ഋഷിമാരേ! നിങ്ങൾ നല്ല ചോദ്യം ചോദിച്ചു. അതിനാൽ ഇപ്പോൾ ശിവപൂജയുടെ മഹത്തായ ഫലം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 5

त्रयोदश्यां तिथौ सायं प्रदोषः परिकीर्त्तितः । तत्र पूज्यो महादेवो नान्यो देवः फलार्थिभिः

ത്രയോദശി തിഥിയിലെ സായാഹ്നകാലം ‘പ്രദോഷം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്. ആ സമയത്ത് ഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ മഹാദേവനെയേ പൂജിക്കണം; മറ്റുദേവനെ അല്ല।

Verse 6

प्रदोषपूजामाहात्म्यं को नु वर्णयितुं क्षमः । यत्र सर्वेऽपि विबुधास्तिष्ठंति गिरिशांतिके

പ്രദോഷപൂജയുടെ മഹാത്മ്യം ആര്‍ വിവരിക്കാൻ കഴിയും? അവിടെ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഗിരീശൻ (ശിവൻ) സന്നിധിയിൽ സേവയിൽ നില്ക്കുന്നു।

Verse 7

प्रदोषसमये देवः कैलासे रजतालये । करोति नृत्यं विबुधैरभिष्टुतगुणोदयः

പ്രദോഷസമയത്ത് ദേവാധിദേവൻ കൈലാസത്തിലെ രജതാലയത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; ദേവന്മാർ അവന്റെ ഗുണമഹിമോദയം സ്തുതിക്കുന്നു।

Verse 8

अतः पूजा जपो होमस्तत्कथास्तद्गुणस्तवः । कर्त्तव्यो नियतं मर्त्यैश्चतुर्वर्गफला र्थिभिः

അതുകൊണ്ട് പൂജ, ജപം, ഹോമം, അവന്റെ കഥകൾ, അവന്റെ ഗുണസ്തവം—ചതുര്വർഗഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്ന മർത്ത്യർ നിർബന്ധമായി നിത്യമായി ചെയ്യണം।

Verse 9

दारिद्यतिमिरांधानां मर्त्यानां भवभीरुणाम् । भवसागरमग्नानां प्लवोऽयं पारदर्शनः

ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ അന്ധകാരത്തിൽ അന്ധരായി, ലോകഭയത്തിൽ വിറയ്ക്കുന്ന, ഭവസാഗരത്തിൽ മുങ്ങിയ മർത്ത്യർക്കിത് (പ്രദോഷഭക്തി) അപ്പുറം തീരം കാണിക്കുന്ന രക്ഷാനൗകയാണ്।

Verse 10

दुःखशोकभयार्त्तानां क्लेशनिर्वाणमिच्छताम् । प्रदोषे पार्वतीशस्य पूजनं मंगलायनम्

ദുഃഖം, ശോകം, ഭയം എന്നിവാൽ പീഡിതർക്കും ക്ലേശനിവൃത്തി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കും—പ്രദോഷത്തിൽ പാർവതീശൻ (ശിവൻ) പൂജ മംഗളത്തിന്റെ ആലയവും കാരണവും ആകുന്നു।

Verse 11

दुर्बुद्धिरपि नीचोपि मन्दभाग्यः शठोऽपि वा । प्रदोषे पूज्य देवेशं विपद्भ्यः स प्रमुच्यते

ദുർബുദ്ധിയുള്ളവനായാലും, നീചനായാലും, ദുർഭാഗ്യബാധിതനായാലും, കപടനായാലും—പ്രദോഷകാലത്ത് ദേവേശനെ പൂജിച്ചാൽ അവൻ വിപത്തുകളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.

Verse 12

शत्रुभिर्हन्यमानोऽपि दश्यमानोपि पन्नगैः । शैलैराक्रम्यमाणोऽपि पतितोऽपि महांबुधौ

ശത്രുക്കൾ അടിച്ചുതകർക്കുകയായാലും, പാമ്പുകൾ കടിക്കുകയായാലും; പാറകൾ ചവിട്ടി ഞെരിക്കുകയായാലും, മഹാസമുദ്രത്തിൽ വീണുപോയാലും—

Verse 13

आविद्धकालदण्डोऽपि नानारोगहतोऽपि वा । न विनश्यति मर्त्योऽसौ प्रदोषे गिरिशार्चनात्

കാലദണ്ഡം പിടിച്ചാലും, പലവിധ രോഗങ്ങൾ ബാധിച്ചാലും—പ്രദോഷത്തിൽ ഗിരീശനെ അർച്ചിച്ചാൽ ആ മർത്ത്യൻ നശിക്കുകയില്ല.

Verse 14

दारिद्र्यं मरणं दुःखमृणभारं नगोपमम् । सद्यो विधूय संपद्भिः पूज्यते शिवपूजनात्

ദാരിദ്ര്യം, മരണഭയം, ദുഃഖം, പർവ്വതസമമായ കടബാധ്യത—ഇവയെല്ലാം ഉടൻ കുലുക്കി നീക്കി, ശിവപൂജയാൽ സമ്പത്തോടുകൂടെ പൂജ്യനാകുന്നു.

Verse 15

अत्र वक्ष्ये महापुण्यमितिहासं पुरातनम् । यं श्रुत्वा मनुजाः सर्वे प्रयांति कृतकृत्यताम्

ഇവിടെ ഞാൻ മഹാപുണ്യപ്രദമായ പുരാതന ഇതിഹാസം പറയാം; അത് കേട്ടാൽ എല്ലാ മനുഷ്യരും കൃതകൃത്യതയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 16

आसीद्विदर्भविषये नाम्ना सत्यरथो नृपः । सर्वधर्मरतो धीरः सुशीलः सत्यसंगरः

വിദർഭദേശത്തിൽ ഒരുകാലത്ത് സത്യരഥൻ എന്ന രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ സർവ്വധർമ്മനിഷ്ഠൻ, ധീരൻ, സുഷീലൻ, സത്യത്തിൽ അചഞ്ചല പ്രതിജ്ഞയുള്ളവൻ.

Verse 17

तस्य पालयतो भूमिं धर्मेण मुनिपुंगवाः । व्यतीयाय महान्कालः सुखेनैव महामतेः

ഹേ മുനിപുങ്ഗവന്മാരേ! അവൻ ധർമ്മപ്രകാരം ഭൂമിയെ ഭരിക്കുമ്പോൾ, ആ മഹാമതിയുടെ ദീർഘകാലം സുഖശാന്തിയോടെ തന്നേ കടന്നുപോയി.

Verse 18

अथ तस्य महीभर्तुर्बभूवुः शाल्वभूभुजः । शत्रवश्चोद्धतबला दुर्मर्षणपुरोगमाः

അതിനുശേഷം ആ ഭൂഭർത്താവിന്റെ ശത്രുക്കളായി ശാൽവരാജാക്കന്മാർ മാറി—ബലഗർവത്തിൽ ഉദ്ധതർ, ദുർമർഷണൻ മുന്നിൽ നിന്നു നയിച്ചു.

Verse 19

कदाचिदथ ते शाल्वाः संनद्धबहुसैनिकाः । विदर्भनगरीं प्राप्य रुरुधुर्विजिगीषवः

ഒരു സമയത്ത് ആ ശാൽവന്മാർ അനവധി സന്നദ്ധസൈന്യങ്ങളോടെ വിദർഭനഗരത്തിലെത്തി, വിജയം ആഗ്രഹിച്ചു നഗരത്തെ വളഞ്ഞു.

Verse 20

दृष्ट्वा निरुद्ध्यमानां तां विदर्भाधिपतिः पुरीम् । योद्धुमभ्याययौ तूर्णं बलेन महता वृतः

തന്റെ നഗരം ഉപരോധിക്കപ്പെടുന്നതു കണ്ട വിദർഭാധിപതി, മഹാസൈന്യത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി, യുദ്ധത്തിനായി വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 21

तस्य तैरभवयुद्धं शाल्वैरपि बलोद्धतैः । पाताले पन्नगेन्द्रस्य गन्धर्वैरिव दुर्मदैः

അപ്പോൾ ബലഗർവത്തിൽ ഉന്മത്തരായ ആ ശാൽവന്മാരോടൊപ്പം അവനു ഘോരയുദ്ധം ഉദിച്ചു—പാതാളത്തിൽ നാഗേന്ദ്രനോടു ദുർമദ ഗന്ധർവർ പോരാടുന്നതുപോലെ।

Verse 22

विदर्भनृपतिः सोऽथ कृत्वा युद्धं सुदारुणम् । प्रनष्टोरुबलैः शाल्वैर्निहतो रणमूर्धनि

പിന്നീട് വിദർഭരാജാവ് അത്യന്തം ദാരുണമായ യുദ്ധം നടത്തി; എങ്കിലും മഹാബലം ക്ഷയിക്കാത്ത ശാൽവന്മാർ യുദ്ധത്തിന്റെ ഉച്ചത്തിൽ അവനെ വധിച്ചു।

Verse 23

तस्मिन्महारथे वीरे निहते मंत्रिभिः सह । दुद्रुवुः समरे भग्ना हतशेषाश्च सैनिकाः

ആ വീര മഹാരഥി മന്ത്രിമാരോടുകൂടെ നിഹതനായപ്പോൾ, യുദ്ധത്തിൽ തകർന്ന ശേഷിച്ച സൈനികർ रणഭൂമി വിട്ട് ഓടിപ്പോയി।

Verse 24

अथ युद्धेभिविरते नदत्सु रिपुमंत्रिषु । नगर्यां युद्ध्यमानायां जाते कोलाहले रवे

പിന്നീട് യുദ്ധം അല്പം ശമിച്ചപ്പോൾ ശത്രുമന്ത്രികൾ ഗർജിച്ചു; നഗരത്തിൽ കലക്കം പടർന്നു, മഹാ കോലാഹലവും ഘോഷവും ഉയർന്നു।

Verse 25

तस्य सत्यरथस्यैका विदर्भाधिपतेः सती । भूरिशोकसमाविष्टा क्वचिद्यत्नाद्विनिर्ययौ

അപ്പോൾ വിദർഭാധിപൻ സത്യരഥന്റെ പതിവ്രതയായ രാജ്ഞി, അത്യധികം ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, എങ്ങനെയോ വലിയ പരിശ്രമത്തോടെ പുറത്തേക്കു വന്നു।

Verse 26

सा निशासमये यत्नादंतर्वत्नी नृपांगना । निर्गता शोक संतप्ता प्रतीचीं प्रययौ दिशम्

സന്ധ്യാസമയത്ത് ഗർഭിണിയായ രാജമഹിഷി വലിയ പരിശ്രമത്തോടെ പുറത്തേക്കിറങ്ങി; ശോകസന്താപങ്ങളിൽ ദഹിച്ചവളായി പടിഞ്ഞാറുദിശയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 27

अथ प्रभाते मार्गेण गच्छन्ती शनकैः सती । अतीत्य दूरमध्वानं ददर्श विमलं सरः

പിന്നീട് പ്രഭാതത്തിൽ ആ സതി വഴിയിലൂടെ പതുക്കെ നടന്നു; ദീർഘമായ പാത കടന്ന് ഒരു നിർമല സരോവരം കണ്ടു।

Verse 28

तत्रागत्य वरारोहा तप्ता तापेन भूयसा । विलसंतं सरस्तीरे छायावृक्षं समाश्रयत्

അവിടെ എത്തിയ ആ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീ കഠിനമായ ചൂടാൽ അത്യന്തം പീഡിതയായി; സരോവരതീരത്ത് പുഷ്ടിയായി നിന്ന നിഴൽമരത്തെ ആശ്രയിച്ചു।

Verse 29

तत्र दैववशाद्राज्ञी विजने तरुकुट्टिमे । असूत तनयं साध्वी मूहूर्ते सद्गुणान्विते

അവിടെ ദൈവവശാൽ ആ നിർജന വൃക്ഷകുഞ്ജത്തിൽ സാധ്വിയായ രാജ്ഞി ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ സദ്ഗുണസമ്പന്നനായ പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു।

Verse 30

अथ सा राजमहिषी पिपासाभिहता भृशम् । सरोऽवतीर्णा चार्वंगी ग्रस्ता ग्राहेण भूयसा

അപ്പോൾ ആ രാജമഹിഷി കടുത്ത ദാഹത്തിൽ അത്യന്തം പീഡിതയായി സരോവരത്തിലിറങ്ങി; സുന്ദരാംഗിയായ അവളെ ഒരു ബലവാനായ ഗ്രാഹം ശക്തിയായി പിടികൂടി।

Verse 31

जातमात्रः कुमारोऽपि विनष्टपितृमातृकः । रुरोदोच्चैः सरस्तीरे क्षुत्पिपासार्दितोऽबलः

ഇപ്പോഴേ ജനിച്ച ആ കുമാരൻ പിതാമാതാക്കളെ നഷ്ടപ്പെട്ടവനായി, തടാകതീരത്ത് വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് പീഡിതനായി ദുർബലനായി ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു।

Verse 32

तस्मिन्नेवं क्रन्दमाने जातमात्रे कुमारके । काचिदभ्याययौ शीघ्रं दिष्ट्या विप्रवरांगना

ആ সদ്യോജനിച്ച ബാലൻ ഇങ്ങനെ കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഭാഗ്യവശാൽ ഒരു ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീ വേഗത്തിൽ അവന്റെ അടുക്കൽ എത്തി।

Verse 33

साप्येकहायनं बालमुद्वहन्ती निजात्मजम् । अधना भर्तृरहिता याचमाना गृहेगृहे

അവളും തന്റെ ഒരു വയസ്സുള്ള മകനെ എടുത്തുകൊണ്ട്, ദരിദ്രയും ഭർത്താവില്ലാത്തവളുമായി വീടുവീടായി ഭിക്ഷ യാചിച്ചു നടന്നു।

Verse 34

एकात्मजा बंधुहीना याञ्चामार्गवशंगता । उमानाम द्विजसतीददर्श नृपनंदनम्

ഒരേയൊരു മകനുള്ളവളും ബന്ധുക്കളില്ലാത്തവളുമായ, ഭിക്ഷാമാർഗ്ഗത്തിലേക്ക് തള്ളപ്പെട്ട ഉമാ എന്ന സതീ ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീ രാജപുത്രനെ കണ്ടു।

Verse 35

सा दृष्ट्वा राजतनयं सूर्यबिंवमिव च्युतम् । अनाथमेनं क्रंदंतं चिंतयामास भूरिशः

അവൾ രാജപുത്രനെ സൂര്യബിംബംപോലെ പതിച്ചവനായി കണ്ടു; അനാഥനായി ഉച്ചത്തിൽ കരയുന്നത് കേട്ട് അവൾ ദീർഘനേരം ആഴത്തിൽ ചിന്തിച്ചു।

Verse 36

अहो सुमहदाश्चर्यमिदं दृष्टं मयाधुना । अच्छिन्ननाभिसूत्रोऽयं शिशुर्माता क्व वा गता

അഹോ! ഇപ്പോൾ തന്നേ ഞാൻ എത്ര മഹത്തായ അത്ഭുതം കണ്ടു. ഈ ശിശുവിന്റെ നാഭിനാൾ ഇനിയും മുറിച്ചിട്ടില്ല; അമ്മ എവിടേക്കാണ് പോയത്?

Verse 37

पिता नास्ति न चान्योस्ति नास्ति बंधुजनोऽपि वा । अनाथः कृपणो बालः शेते केवल भूतले

ഇവന് പിതാവില്ല, മറ്റാരുമില്ല; ബന്ധുക്കളും ഇല്ല. ഈ ദീനമായ അനാഥ ബാലൻ വെറും നിലത്താണ് കിടക്കുന്നത്.

Verse 38

एष चांडालजो वापि शूद्रजो वैश्यजोपि वा । विप्रात्मजो वा नृपजो ज्ञायते कथमर्भकः

ഈ കുഞ്ഞ് ചാണ്ഡാലജനോ, ശൂദ്രജനോ, വൈശ്യജനോ; ബ്രാഹ്മണജനോ, രാജജനോ—ഇവന്റെ വംശം എങ്ങനെ അറിയാം?

Verse 39

शिशुमेनं समुद्धृत्य पुष्णाम्यौरसवद्ध्रुवम् । किं त्वविज्ञातकुलजं नोत्सहे स्प्रष्टुमुत्तमम्

ഈ ശിശുവിനെ എടുത്തുയർത്തി ഞാൻ തീർച്ചയായും എന്റെ സ്വന്തം പുത്രനെപ്പോലെ പോഷിപ്പിക്കും. എന്നാൽ അജ്ഞാതകുലത്തിൽ ജനിച്ച ഈ ഉത്തമ ശിശുവിനെ സ്പർശിക്കാൻ എനിക്ക് ധൈര്യമില്ല.

Verse 40

इति मीमांसमानायां तस्यां विप्रवरस्त्रियाम्

ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീയിൽ…

Verse 42

रक्षैनं बालकं सुभ्रुर्विसृज्य हृदि संशयम् । अनेन परमं श्रेयः प्राप्स्यसे ह्यचिरादेिह

ഹേ സുന്ദരഭ്രൂവതീ! ഈ ബാലനെ സംരക്ഷിക്കൂ; ഹൃദയത്തിലെ സംശയം ഉപേക്ഷിക്കൂ. ഇവനാൽ നീ ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നെ शीഘ്രം പരമ ശ്രേയസ് നേടും.

Verse 43

एतावदुक्त्वा त्वरितो भिक्षुः कारुणिको ययौ । अथ तस्मिन्गते भिक्षौ विश्रब्धा विप्रभामिनी

ഇത്രയും പറഞ്ഞ് കരുണാമയ ഭിക്ഷു വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു. ആ ഭിക്ഷു പോയശേഷം ബ്രാഹ്മണഗൃഹിണി ആശ്വസ്തയായി.

Verse 44

तमर्भकं समादाय निजमेव गृहं ययौ । भिक्षुवाक्येन विश्रब्धा सा राज तनयं सती

ആ കുഞ്ഞിനെ എടുത്തുകൊണ്ട് അവൾ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കു പോയി. ഭിക്ഷുവിന്റെ വചനങ്ങളിൽ ആശ്വസ്തയായ ആ സതി, രാജകുമാരി (നിശ്ചിന്തയായി).

Verse 47

ब्राह्मणैः कृतसंस्कारौ ववृधाते सुपूजितौ कृतोपनयनौ काले बालकौ नियमे स्थितौ

ബ്രാഹ്മണർ സംസ്കാരങ്ങൾ നിർവഹിച്ചതോടെ ആ രണ്ടു ബാലരും മഹാപൂജിതരായി വളർന്നു. യഥാകാലം അവരുടെ ഉപനയനം നടന്നു; അവർ നിയമ-സംയമങ്ങളിൽ സ്ഥിരരായി നിന്നു.

Verse 48

भिक्षार्थं चेरतुस्तत्र मात्रा सह दिनेदिने । ताभ्यां कदाचिद्बालाभ्यां सा विप्रवनिता सह

ദിവസംതോറും അവർ അമ്മയോടൊപ്പം അവിടെ ഭിക്ഷയ്ക്കായി സഞ്ചരിച്ചു. ഒരിക്കൽ ആ ബ്രാഹ്മണഗൃഹിണി ആ രണ്ടു ബാലന്മാരോടൊപ്പം (പോയി).

Verse 49

आत्मपुत्रेण सदृशं कृपया पर्यपोषयत् । एकचक्राह्वये रम्ये ग्रामे कृतनिकेतना

അവൾ കരുണയോടെ അവനെ സ്വന്തം പുത്രനെപ്പോലെ പോറ്റിപ്പുലർത്തി; ഏകചക്രാ എന്ന മനോഹര ഗ്രാമത്തിൽ വാസസ്ഥലം സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 50

तौ दृष्ट्वा बालकौ धीमाञ्छांडिल्यो मुनिरब्रवीत् । अहो दैवबलं चित्रमहो कर्म दुरत्ययम्

ആ രണ്ടു ബാലന്മാരെയും കണ്ട ധീമാനായ മുനി ശാണ്ഡില്യൻ പറഞ്ഞു—“അഹോ! ദൈവബലം എത്ര വിചിത്രം; അഹോ! കര്‍മ്മം എത്ര ദുർലഘ്യം!”

Verse 51

एष बालोऽन्यजननीं श्रितो भैक्ष्येण जीवति । इमामेव द्विजवधूं प्राप्य मातरमुत्तमाम्

ഈ ബാലൻ മറ്റൊരു മാതാവിന്റെ ആശ്രയം തേടി ഭിക്ഷയാൽ ജീവിക്കുന്നു; ഈ ബ്രാഹ്മണവധുവിനെ തന്നെ ഉത്തമ മാതാവായി പ്രാപിച്ച്…।

Verse 52

सहैव द्विजपुत्रेण द्विजभावं समाश्रितः । इति श्रुत्वा मुनेर्वाक्यं शांडिल्यस्य द्विजांगना

“ബ്രാഹ്മണപുത്രനോടൊപ്പം അവനും ദ്വിജഭാവവും ആചാരവും സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.” ശാണ്ഡില്യ മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീ…

Verse 53

सा प्रणम्य सभामध्ये पर्यपृच्छत्सविस्मया । ब्रह्मन्नेषोर्भको नीतो मया भिक्षोर्गिरा गृहम्

അവൾ സഭാമദ്ധ്യേ നമസ്കരിച്ചു വിസ്മയത്തോടെ ചോദിച്ചു—“ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഒരു ഭിക്ഷുക്കന്റെ വാക്കുപ്രകാരം ഞാൻ ഈ കുഞ്ഞിനെ വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.”

Verse 54

अविज्ञातकुलोद्यापि सुतवत्परिपोष्यते । कस्मिन्कुले प्रसूतोऽयं का माता जनकोस्य कः

അവന്റെ കുലം ഇനിയും അറിയപ്പെടാത്തതായിരുന്നാലും, അവനെ പുത്രനെന്നപോലെ പരിപാലിക്കുന്നു. അവൻ ഏതു കുലത്തിൽ ജനിച്ചു? അവന്റെ മാതാവ് ആരാണ്, പിതാവ് ആരാണ്?

Verse 55

सर्वं विज्ञातुमिच्छामि भवतो ज्ञानचक्षुषः

ഹേ ജ്ഞാനചക്ഷുസ്സുള്ളവനേ, നിങ്ങളുടെ പക്കൽ നിന്നു എല്ലാം അറിയുവാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 56

इति पृष्टो मुनिः सोथ ज्ञानदृष्टिर्द्विजस्त्रियां । आचख्यौ तस्य बालस्य जन्म कर्म च पौर्विकम्

ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയുള്ള മുനി ആ ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീയോട് ആ ബാലന്റെ ജന്മവും അവന്റെ പൂർവകർമ്മങ്ങളും സമഗ്രമായി പറഞ്ഞു.

Verse 57

विदर्भराजपुत्रस्तु तत्पितुः समरे मृतिम् । तन्मातुर्नक्रहरणं साकल्येन न्यवेदयत्

അവൻ ആ ബാലൻ വിദർഭരാജന്റെ പുത്രനാണെന്നും, അവന്റെ പിതാവ് യുദ്ധത്തിൽ എങ്ങനെ മരിച്ചതെന്നും, അവന്റെ മാതാവിനെ മുതല എങ്ങനെ പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോയതെന്നും സമഗ്രമായി അറിയിച്ചു.

Verse 58

अथ सा विस्मिता नारी पुनः प्रपच्छ तं मुनिम् । स राजा सकलान्भोगान्हित्वा युद्धे कथं मृतः

അപ്പോൾ വിസ്മയിച്ച ആ സ്ത്രീ വീണ്ടും ആ മുനിയോട് ചോദിച്ചു—“ആ രാജാവ് സകല ഭോഗങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് യുദ്ധത്തിൽ എങ്ങനെ മരണമടഞ്ഞു?”

Verse 59

दारिद्र्यमस्य बालस्य कथं प्राप्तं महामुने । दारिद्र्यं पुनरुद्धूय कथं राज्यमवाप्स्यति

ഓ മഹാമുനേ! ഈ ബാലന് ദാരിദ്ര്യം എങ്ങനെ ലഭിച്ചു? ആ ദാരിദ്ര്യം നീക്കി അവൻ വീണ്ടും രാജലക്ഷ്മി എങ്ങനെ പ്രാപിക്കും?

Verse 60

अस्यापि मम पुत्रस्य भिक्षान्नेनैव जीवतः । दारिद्र्यशमनोपायमुपदेष्टुं त्वमर्हसि

എന്റെ ഈ പുത്രനും ഭിക്ഷയായി ലഭിക്കുന്ന അന്നംകൊണ്ടുതന്നെ ജീവിക്കുന്നു. ദാരിദ്ര്യം ശമിപ്പിച്ച് നീക്കാനുള്ള ഉപായം നിങ്ങൾ ഉപദേശിക്കണം.

Verse 61

शांडिल्य उवाच । अमुष्य बालस्य पिता स विदर्भमहीपतिः । पूर्वजन्मनि पांड्येशो बभूव नृपसत्तमः

ശാണ്ഡില്യൻ പറഞ്ഞു—ഈ ബാലന്റെ പിതാവ് വിദർഭഭൂമിയുടെ അധിപതിയാണ്. മുൻജന്മത്തിൽ അദ്ദേഹം പാണ്ഡ്യദേശാധിപനായി, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവായിരുന്നു.

Verse 62

स राजा सर्वधर्मज्ञः पालयन्सकलां महीम् । प्रदोषसमये शंभुं कदा चित्प्रत्यपूजयत्

ആ രാജാവ് സർവ്വധർമ്മജ്ഞനായി സമസ്ത ഭൂമിയും പാലിച്ചു. ഒരിക്കൽ പ്രദോഷസമയത്ത് ശംഭുവിനെ വിശേഷമായി പൂജിച്ചു.

Verse 63

तस्य पूजयतो भक्त्या देवं त्रिभुवनेश्वरम् । आसीत्कलकलारावः सर्वत्र नगरे महान्

അവൻ ഭക്തിയോടെ ത്രിഭുവനേശ്വരനായ ദേവനെ പൂജിക്കുമ്പോൾ, നഗരമൊട്ടാകെ മഹത്തായ കലകലധ്വനിയും കോലാഹലവും ഉയർന്നു.

Verse 64

श्रुत्वा तमुत्कटं शब्दं राजा त्यक्तशिवार्चनः । निर्ययौ राजभवनान्नगरक्षोभशंकया

ആ ഭയങ്കരമായ ശബ്ദം കേട്ട് രാജാവ് ശിവാരാധന ഉപേക്ഷിച്ച് നഗരത്തിൽ കലാപം ഉണ്ടാകുമെന്ന ആശങ്കയിൽ രാജമന്ദിരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 65

एतस्मिन्नेव समये तस्यामात्यो महाबलः । शत्रुं गृहीत्वा सामंतं राजांतिकमुपागमत्

അതേ സമയത്ത് അവന്റെ മഹാബലവാനായ മന്ത്രി ശത്രുസാമന്തനെ പിടികൂടി രാജസന്നിധിയിലേക്കു സമീപിച്ചു।

Verse 66

अमात्येन समानीतं शत्रुं सामंतमुद्धतम् । दृष्ट्वा क्रोधेन नृपतिः शिरच्छेदमकारयत्

മന്ത്രിയാൽ കൊണ്ടുവന്ന അഹങ്കാരിയായ ശത്രുസാമന്തനെ കണ്ട രാജാവ് ക്രോധത്തോടെ അവന്റെ ശിരഛേദം നടത്താൻ കല്പിച്ചു।

Verse 67

स तथैव महीपालो विसृज्य शिवपूजनम् । असमाप्तात्मनियमश्चकार निशि भोजनम्

ഇങ്ങനെ ആ രാജാവ് ശിവാരാധന ഉപേക്ഷിച്ച്, ആത്മനിയമം പൂർത്തിയാകാതിരിക്കെ തന്നെ, രാത്രിയിൽ ഭക്ഷണം കഴിച്ചു।

Verse 68

तत्पुत्रोपि तथा चक्रे प्रदोषसमये शिवम् । अनर्चयित्वा मूढात्मा भुक्त्वा सुष्वाप दुर्मदः

അവന്റെ പുത്രനും അതുപോലെ ചെയ്തു—പ്രദോഷസമയത്ത് ശിവനെ ആരാധിക്കാതെ, മോഹിതനും അഹങ്കാരിയും ആയി ഭക്ഷണം കഴിച്ച് പിന്നെ ഉറങ്ങി।

Verse 69

जन्मांतरे स नृपतिर्विदर्भक्षितिपोऽभवत् । शिवार्चनांतरायेण परैर्भोगांतरे हतः

മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ അവൻ വിദർഭദേശത്തിന്റെ രാജാവായി. എന്നാൽ ശിവാരാധനയ്ക്ക് തടസ്സം സൃഷ്ടിച്ചതിനാൽ, ഭോഗങ്ങളുടെ നടുവിൽ തന്നെ മറ്റുള്ളവരുടെ കൈകളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.

Verse 70

तत्पुत्रो यः पूर्वभवे सोस्मिञ्जन्मनि तत्सुतः । भूत्वा दारिद्र्यमापन्नः शिवपूजाव्यतिक्रमात्

മുൻജന്മത്തിൽ അവന്റെ പുത്രനായിരുന്നവൻ തന്നെയാണ് ഈ ജന്മത്തിലും അവന്റെ പുത്രനായത്. ശിവപൂജയെ അവഗണിച്ചതിനാൽ അവൻ ദാരിദ്ര്യത്തിലേക്ക് പതിച്ചു.

Verse 71

अस्य माता पूर्वभवे सपत्नीं छद्मनाहनत् । तेन पापेन महता ग्राहेणास्मिन्भवे हता

അവന്റെ മാതാവ് മുൻജന്മത്തിൽ വഞ്ചനയോടെ സഹപത്നിയെ കൊന്നിരുന്നു. ആ മഹാപാപഫലമായി ഈ ജന്മത്തിൽ അവൾ മുതലയുടെ കൈയിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.

Verse 72

एषा प्रवृत्तिरेतेषां भवत्यै समुदाहृता । अनर्चितशिवा मर्त्याः प्राप्नुवंति दरिद्रताम्

ഹേ ദേവീ, ഇവരുടെ കാര്യത്തിലുള്ള സംഭവക്രമം ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു. ശിവനെ അർച്ചിക്കാത്ത മർത്ത്യർ ദാരിദ്ര്യത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 73

सत्यं ब्रवीमि परलोकहितं ब्रवीमि सारं ब्रवीम्युपनिषद्धृदयं ब्रवीमि । संसारमुल्बणमसारमवाप्य जंतोः सारो यमीश्वरपदांबुरुहस्य सेवा

ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു, പരലോകഹിതം പറയുന്നു; ഞാൻ സാരം പറയുന്നു, ഉപനിഷത്തുകളുടെ ഹൃദയം പറയുന്നു—ഈ കഠിനവും നിസ്സാരവുമായ സംസാരത്തിൽ അകപ്പെട്ട ജീവിക്ക് യഥാർത്ഥ സാരം യമേശ്വരനായ ശിവന്റെ പാദപദ്മസേവ തന്നെയാണ്.

Verse 74

ये नार्चयंति गिरिशं समये प्रदोषे ये नार्चितं शिवमपि प्रणमंति चान्ये । एतत्कथां श्रुतिपुटैर्न पिबंति मूढास्ते जन्मजन्मसु भवंति नरा दरिद्राः

പ്രദോഷസമയത്ത് ഗിരീശൻ (ശിവൻ)നെ ആരാധിക്കാത്തവരും, പൂജിക്കപ്പെടുന്ന ശിവനോടുപോലും നമസ്കരിക്കാത്തവരും; ഈ കഥ കർണ്ണപുടങ്ങളിൽ പാനം ചെയ്യാത്ത മൂഢന്മാരും—അവർ ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിൽ ദരിദ്രരാവുന്നു.

Verse 75

ये वै प्रदोषसमये परमेश्वरस्य कुर्वंत्यनन्यमनसोंऽघ्रिसरोजपूजाम् । नित्यं प्रवृद्धधन धान्यकलत्रपुत्रसौभाग्यसंपदधिकास्त इहैव लोके

പ്രദോഷസമയത്ത് പരമേശ്വരന്റെ പാദപദ്മങ്ങളെ അനന്യചിത്തത്തോടെ പൂജിക്കുന്നവർ—അവർ ഈ ലോകത്തുതന്നെ നിത്യം ധനം, ധാന്യം, ഭാര്യ, പുത്രൻ, സൗഭാഗ്യം, സമ്പത്ത് എന്നിവയിൽ കൂടുതൽ കൂടുതൽ വർദ്ധിക്കുന്നു.

Verse 76

कैलासशैलभवने त्रिजगजनित्रीं गौरीं निवेश्य कनकांचितरत्नपीठे । नृत्यं विधातु मभिवाञ्छति शूलपाणौ देवाः प्रदोषसमयेऽनुभजंति सर्वे

കൈലാസശൈലത്തിലെ ഭവനത്തിൽ ത്രിജഗജനനി ഗൗരിയെ സ്വർണ്ണം പതിച്ച രത്നപീഠത്തിൽ ഇരുത്തി, ശൂലപാണി നൃത്തം ആരംഭിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ—പ്രദോഷസമയത്ത് സർവ്വദേവന്മാരും ഒന്നിച്ചുകൂടി അവനെ സേവിക്കുന്നു.

Verse 77

वाग्देवी धृतवल्लकी शतमखो वेणुं दधत्पद्मजस्तालोन्निद्रकरो रमा भगवती गेयप्रयोगान्विता । विष्णुः सांद्रमृदंगवादनपटुर्देवाः समंतात्स्थिताः सेवंते तमनु प्रदोषसमये देवं मृडानीपतिम्

വാഗ്ദേവി വീണ ധരിക്കുന്നു; ശതമഖൻ (ഇന്ദ്രൻ) വേണു കൈക്കൊള്ളുന്നു; പദ്മജൻ (ബ്രഹ്മാവ്) കൈ ഉയർത്തി താളം കൊടുക്കുന്നു; ഭഗവതി രമ (ലക്ഷ്മി) ഗാനപ്രയോഗങ്ങളിൽ നിപുണയാണ്. വിഷ്ണു ഗംഭീര മൃദംഗവാദനത്തിൽ പടു; ദേവന്മാർ ചുറ്റും നില്ക്കുന്നു—ഇങ്ങനെ പ്രദോഷസമയത്ത് അവർ മൃഡാനീപതി ദേവനെ സേവിക്കുന്നു.

Verse 78

गंधर्वयक्षपतगोरगसिद्ध साध्या विद्याधरामरवराप्सरसां गणाश्च । येऽन्ये त्रिलोकनिलयाः सह भूतवर्गाः प्राप्ते प्रदोषसमये हरपार्थसंस्थाः

ഗന്ധർവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, പക്ഷികൾ, നാഗങ്ങൾ, സിദ്ധർ, സാധ്യർ; വിദ്യാധരഗണങ്ങൾ, ദേവശ്രേഷ്ഠർ, അപ്സരസ്സുകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ; കൂടാതെ ത്രിലോകനിവാസികളായ മറ്റു ജനങ്ങളും ഭൂതവర్గങ്ങളും—പ്രദോഷസമയം വന്നാൽ അവർ എല്ലാവരും പാർവതിയോടുകൂടിയ ഹരൻ (ശിവൻ)ന്റെ സന്നിധിയിൽ തത്തത്ത സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 79

अतः प्रदोषे शिव एक एव पूज्योऽथ नान्ये हरिपद्मजाद्याः । तस्मिन्महेशे विधिनेज्यमाने सर्वे प्रसीदंति सुराधिनाथाः

അതുകൊണ്ട് പ്രദോഷസമയത്ത് ശിവൻ മാത്രമേ പൂജ്യനായുള്ളൂ; ഹരി (വിഷ്ണു), പദ്മജൻ (ബ്രഹ്മാവ്) മുതലായ മറ്റു ദേവന്മാർ അല്ല. ആ മഹേശനെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചാൽ ദേവാധിനാഥന്മാർ എല്ലാവരും പ്രസന്നരാകും.

Verse 80

एष ते तनयः पूर्वजन्मनि ब्राह्मणोत्तमः । प्रतिग्रहैर्वयो निन्ये न यज्ञाद्यैः सुकर्मभिः

നിന്റെ ഈ പുത്രൻ മുൻജന്മത്തിൽ ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണനായിരുന്നു. എന്നാൽ യജ്ഞാദി സത്കർമ്മങ്ങളാൽ അല്ല, പ്രതിഗ്രഹം (അനുചിത ദാനഗ്രഹണം) കൊണ്ടാണ് ജീവിതം കഴിച്ചത്.

Verse 81

अतो दारिद्र्यमापन्नः पुत्रस्ते द्विजभामिनि । तद्दोष परिहारार्थं शरणं यातु शंकरम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദ്വിജഭാമിനി, നിന്റെ പുത്രൻ ദാരിദ്ര്യത്തിലേക്ക് വീണിരിക്കുന്നു. ആ ദോഷം നീക്കുന്നതിനായി ശങ്കരന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കട്ടെ.