Adhyaya 16

Verse 1

। सूत उवाच । शृणुध्वं मुनयः श्रेष्ठा वामदेवस्य भाषितम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശ്രേഷ്ഠ മുനിമാരേ, വാമദേവന്റെ വചനങ്ങൾ ശ്രവിക്കുവിൻ।

Verse 2

वामदेव उवाच । पुरा मंदरशैलेंद्रे नानाधातुविचित्रिते । नानासत्वसमाकीर्णे नानाद्रुमलताकुले

വാമദേവൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് മന്ദര പർവ്വതരാജത്തിൽ, നാനാവിധ ധാതുക്കളാൽ വിചിത്രമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, വിവിധ ജീവികളാൽ നിറഞ്ഞതും, അനേകം വൃക്ഷലതകളാൽ സമാകീർണ്ണമായതുമായ സ്ഥലത്ത്।

Verse 3

कालाग्निरुद्रो भगवान्कदाचिद्विश्ववंदितः । समाससाद भूतेशः स्वेच्छया परमेश्वरः

ഒരു സമയത്ത് സർവ്വലോകവും വന്ദിക്കുന്ന ഭഗവാൻ കാലാഗ്നിരുദ്രൻ—ഭൂതേശൻ പരമേശ്വരൻ—സ്വേച്ഛയാൽ അവിടെ എത്തി।

Verse 4

समंतात्समुपातिष्ठन्रुद्राणां शतकोटयः । तेषां मध्ये समासीनो देवदेवस्त्रिलोचनः

എല്ലാ ദിക്കുകളിലും നിന്ന് രുദ്രന്മാരുടെ ശതകോടികൾ സമുപസ്ഥിതരായി; അവരുടെ മദ്ധ്യേ ദേവദേവനായ ത്രിലോചനൻ ആസീനനായിരുന്നു।

Verse 5

तत्रागच्छत्सुरश्रष्ठो देवैः सह पुरंदरः । तथाग्निर्वरुणो वायुर्यमो वैवस्वतस्तथा

അവിടെ ദേവന്മാരോടൊപ്പം ദേവശ്രേഷ്ഠനായ പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) വന്നു; അതുപോലെ അഗ്നി, വരുണൻ, വായു, വൈവസ്വത യമനും എത്തി।

Verse 6

गंधर्वाश्चित्रसेनाद्याः खेचराः पन्नगादयः । विद्याधराः किंपुरुषाः सिद्धाः साध्याश्च गुह्यकाः

ചിത്രസേനാദികളായ ഗന്ധർവന്മാർ, ഖേചരർ, പന്നഗാദി നാഗവർഗം; വിദ്യാധരർ, കിംപുരുഷർ, സിദ്ധർ, സാധ്യർ, ഗുഹ്യകരും അവിടെ സമവേതരായി।

Verse 7

ब्रह्मर्षयो वसिष्ठाद्या नारदाद्याः सुरर्षयः । पितरश्च महात्मानो दक्षाद्याश्च प्रजेश्वराः

വസിഷ്ഠാദികളായ ബ്രഹ്മർഷിമാർ, നാരദാദികളായ ദേവർഷിമാർ; മഹാത്മാക്കളായ പിതൃഗണവും, ദക്ഷാദികളായ പ്രജേശ്വരന്മാരും—എല്ലാവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 8

उर्वश्याद्याश्चाप्सरसश्चंडिकाद्याश्च मातरः । आदित्या वसवो दस्रौ विश्वेदेवा महौजसः

അവിടെ ഉർവശീ മുതലായ അപ്സരസ്സുകൾ, ചണ്ഡികാ മുതലായ ദിവ്യ മാതാക്കൾ, ആദിത്യന്മാർ, വസുക്കൾ, യുഗള അശ്വിനികൾ (ദസ്രൗ) കൂടാതെ മഹൗജസ്സുള്ള വിശ്വേദേവന്മാർ—മഹാതേജസ്സാൽ ദീപ്തരായി—ഉപസ്ഥിതരായിരുന്നു।

Verse 9

अथान्ये भूतपतयो लोकसंहरणे क्षमाः । महाकालश्च नंदी च तथा वै शंखपालकौ

പിന്നീട് ലോകസംഹാരത്തിനും വരെ ശേഷിയുള്ള മറ്റു ഭൂതപതികളും ഉണ്ടായിരുന്നു—മഹാകാലൻ, നന്ദി, കൂടാതെ ശംഖനും പാലകനും എന്ന ആ ഇരുവരും।

Verse 10

वीरभद्रो महातेजाः शंकुकर्णो महाबलः । घंटाकर्णश्च दुर्धर्षो मणिभद्रो वृकोदरः

മഹാതേജസ്സുള്ള വീരഭദ്രൻ, മഹാബലവാനായ ശങ്കുകർണ്ണൻ, ദുർധർഷനായ ഘണ്ടാകർണ്ണൻ; കൂടാതെ മണിഭദ്രനും വൃകോദരനും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 11

कुंडोदरश्च विकटास्तथा कुभोदरो बली । मंदोदरः कर्णधारः केतुर्भृंगीरिटिस्तथा

കുണ്ടോദരനും വികടനും, ബലവാനായ കുഭോദരനും; കൂടാതെ മന്ദോദരൻ, കർണധാരൻ, കേതു, ഭൃംഗീരിടി എന്നിവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 12

भूतनाथास्तथान्ये च महाकाया महौजसः । कृष्णवर्णास्तथा श्वेताः केचिन्मंडूकसप्रभाः

മറ്റു ഭൂതനാഥന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു—മഹാകായന്മാർ, മഹൗജസ്സുള്ളവർ; ചിലർ കൃഷ്ണവർണ്ണം, ചിലർ ശ്വേതവർണ്ണം, ചിലർ മണ്ടൂകസദൃശമായ ദീപ്തിയോടെ പ്രകാശിക്കുന്നവർ।

Verse 13

हरिता धूसरा धूम्राः कर्बुरा पीतलोहिताः । चित्रवर्णा विचित्रांगाश्चित्रलीला मदोत्कटाः

ചിലർ ഹരിതവർണ്ണം, ചിലർ ധൂസരം, ചിലർ ധൂമ്രവർണ്ണം; ചിലർ കർബുരവർണ്ണം, ചിലർ പീത-ലോഹിതവർണ്ണം. ചിലർ ചിത്രവർണ്ണരും വിചിത്രാംഗങ്ങളുമായിരുന്നു—അദ്ഭുത ലീലകളിൽ ഏർപ്പെട്ടു, മദോന്മത്തമായ ഉഗ്രതയോടെ നിന്നു.

Verse 14

नानायुधोद्यतकरा नानावाहनभूषणाः । केचिद्व्याघ्रमुखाः केचित्सूकरास्या मृगा ननाः

അവർ നാനാവിധ ആയുധങ്ങൾ ഉയർത്തിയ കൈകളോടെ, നാനാവാഹനങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചു അലങ്കൃതരായിരുന്നു. ചിലർ വ്യാഘ്രമുഖർ, ചിലർ സൂകരാസ്യർ; മറ്റുള്ളവർ നാനാമൃഗരൂപധാരികൾ ആയിരുന്നു.

Verse 15

केचिच्च नक्रवदनाः सारमेयमुखाः परे । सृगालवदनाश्चान्य उष्ट्राभवदनाः परे

ചിലർ നക്രവദനർ (മുതലമുഖം), മറ്റുചിലർ സാരമേയമുഖർ (നായമുഖം) ആയിരുന്നു. ചിലർ സൃഗാലവദനർ (കുറുനരിമുഖം), മറ്റുചിലർ ഒട്ടകസദൃശമുഖം ധരിച്ചു നിന്നു.

Verse 16

केचिच्छरभभेरुंडसिंहाश्वोष्ट्रबकाननाः । एकवक्त्रा द्विवक्त्राश्च त्रिमुखाश्चैव निर्मुखाः

ചിലർ ശരഭ, ഭേരുണ്ഡ, സിംഹ, അശ്വ, ഒട്ടകം, കൊക്ക് എന്നിവപോലുള്ള മുഖങ്ങളുള്ളവർ. ചിലർ ഏകവക്ത്രർ, ചിലർ ദ്വിവക്ത്രർ, ചിലർ ത്രിമുഖർ—ചിലർ നിർമ്മുഖരുമായിരുന്നു.

Verse 17

एकहस्तास्त्रिहस्ताश्च पंचहस्तास्त्वहस्तकाः । अपादा बहुपादाश्च बहुकर्णैककर्णकाः

ചിലർ ഏകഹസ്തർ, ചിലർ ത്രിഹസ്തർ, ചിലർ പഞ്ചഹസ്തർ, ചിലർ അഹസ്തകർ (കൈകളില്ലാത്തവർ) ആയിരുന്നു. ചിലർ അപാദർ (കാലില്ലാത്തവർ), ചിലർ ബഹുപാദർ; ചിലർ ബഹുകർണർ, ചിലർ ഏകകർണർ ആയിരുന്നു.

Verse 18

एकनेत्राश्चतुर्नेत्रा दीर्घाः केचन वामनाः । समंतात्परिवार्येशं भूतनाथमुपासते

ചിലർ ഏകനേത്രർ, ചിലർ ചതുര്നേത്രർ; ചിലർ ദീർഘകായർ, ചിലർ വാമനർ. എല്ലാടവും ചുറ്റിനിന്ന് അവർ ഈശനെ—ഭൂതനാഥനെ, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ അധിപനെ—ഭക്തിയോടെ ഉപാസിച്ചു.

Verse 19

अथागच्छन्महातेजा मुनीनां प्रवरः सुधीः । सनत्कुमारो धर्मात्मा तं द्रष्टुं जगदीश्वरम्

അപ്പോൾ മഹാതേജസ്വിയും പരമ പ്രജ്ഞാവാനുമായ, മുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ധർമ്മാത്മാവ് സനത്കുമാരൻ ജഗദീശ്വരനെ—ലോകാധിപനെ—ദർശിക്കാനായി അവിടെ എത്തി.

Verse 20

तं देवदेवं विश्वेशं सूर्यकोटिसमप्रभम् । महाप्रलयसंक्षुब्धसप्तार्णवघनस्वनम्

അവൻ ദേവദേവനായ വിശ്വേശ്വരനെ ദർശിച്ചു—കോടി സൂര്യന്മാരുടെ സമപ്രഭയോടെ ദീപ്തനായവനെ, മഹാപ്രളയത്തിൽ ക്ഷുബ്ധമായ സപ്തസമുദ്രങ്ങളുടെ ഗംഭീരഗർജ്ജനപോലെ നാദിക്കുന്നവനെ.

Verse 21

संवर्त्ताग्निसमाटोपं जटामंडलशोभितम् । अक्षीणभालनयनं ज्वालाम्लानमुखत्विषम्

അവൻ സംവർ‍ത്താഗ്നിപോലെ ഉഗ്രദീപ്തിയോടെ, ജടാമണ്ഡലത്താൽ ശോഭിതൻ; ലലാടനേത്രം അക്ഷീണവും, മുഖകാന്തി ജ്വാലപോലെ ദീപ്തവുമായിരുന്നു.

Verse 22

प्रदीप्तचूडामणिना शशिखंडेन शोभितम् । तक्षकं वामकर्णेन दक्षिणेन च वासुकिम्

അവൻ ജ്വലിക്കുന്ന ചൂഡാമണിയാൽ ദീപ്തനും ശശിഖണ്ഡം (ചന്ദ്രകല)കൊണ്ട് ശോഭിതനും ആയിരുന്നു; അവന്റെ ഇടത് കാതിൽ തക്ഷകൻ, വലത് കാതിൽ വാസുകി വിരാജിച്ചു.

Verse 23

बिभ्राणं कुंडलयुगं नीलरत्नमहाहनुम् । नीलग्रीवं महाबाहुं नागहारविराजितम्

അവൻ യുഗള കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ചു, നീലരത്നസമമായ മഹാകപോളങ്ങളോടെ, നീലകണ്ഠനായി, മഹാബാഹുവായി, നാഗഹാരത്തിൽ വിരാജിച്ചു।

Verse 24

फणिराजपरिभ्राजत्कंक णांगदमुद्रिकम् । अनंतगुणसाहस्रमणिरंजितमेखलम्

ഫണിരാജന്മാരുടെ ദീപ്തിയാൽ അവന്റെ കങ്കണങ്ങളും ആംഗദങ്ങളും മുദ്രികകളും തിളങ്ങി; അവന്റെ മേഖല അനന്തഗുണസമ്പന്നമായ സഹസ്ര മാണിക്യങ്ങളാൽ രഞ്ജിതമായിരുന്നു।

Verse 25

व्याघ्रचर्मपरीधानं घंटादर्पणभूषितम् । कर्कोटकमहापद्मधृतराष्ट्रधनंजयैः

അവൻ വ്യാഘ്രചർമ്മം ധരിച്ചു, ഘണ്ടയും ദർപ്പണസദൃശമായ ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനായി; കർക്കോടക, മഹാപദ്മ, ധൃതരാഷ്ട്ര, ധനഞ്ജയ എന്നീ നാഗന്മാർ അവനെ സേവിച്ചു।

Verse 26

कूजन्नूपुरसंघुष्टपादपद्मविराजितम् । प्रासतोमरखट्वाङ्गशूलटंकधनुर्धरम्

നൂപുരങ്ങളുടെ കൂജനധ്വനിയാൽ അവന്റെ പാദപദ്മങ്ങൾ വിരാജിച്ചു; അവൻ പ്രാസം, തോമരം, ഖട്വാംഗം, ശൂലം, ടങ്കം, ധനുസ്സും ധരിച്ചു।

Verse 27

अप्रधृष्यमनिर्देश्यमचिंत्याकारमीश्वरम् । रत्नसिंहासनारूढं प्रण नाम महामुनिः

അപ്രധർഷ്യനും അനിർദേശ്യനും അചിന്ത്യാകാരനുമായ ആ ഈശ്വരനെ—രത്നസിംഹാസനാരൂഢനെ—മഹാമുനി ഭക്തിയോടെ പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 28

तं भक्तिभारोच्छ्वसितांतरात्मा संस्तूय वाग्भिः श्रुतिसंमिताभिः । कृतांजलिः प्रश्रयनम्रकंधरः पप्रच्छ धर्मानखिलाञ्छु भप्रदान्

ഭക്തിഭാരത്തിൽ ഉന്മേഷിച്ച അന്തഃകരണത്തോടെ അദ്ദേഹം ശ്രുതിസമ്മതമായ വചനങ്ങളാൽ പ്രഭുവിനെ സ്തുതിച്ചു. തുടർന്ന് കരംകൂപ്പി, വിനയത്തോടെ ശിരസ്സു താഴ്ത്തി, മംഗളപ്രദമായ സകല ധർമ്മങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു.

Verse 29

यान्यानपृच्छत मुनिस्तांस्तान्धर्मानशेषतः । प्रोवाच भगवान्रुद्रो भूयो मुनिरपृच्छत

മുനി ഏത് ഏത് ധർമ്മങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചുവോ, ഭഗവാൻ രുദ്രൻ അവയെല്ലാം അവശേഷമില്ലാതെ പറഞ്ഞു; എന്നിട്ടും മുനി വീണ്ടും കൂടുതൽ ചോദിച്ചു.

Verse 30

सनत्कुमार उवाच । श्रुतास्ते भगवन्धर्मास्त्वन्मुखान्मुक्तिहेतवः । यैर्मुक्तपापा मनुजास्तरिष्यंति भवार्णवम्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ! നിങ്ങളുടെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷഹേതുവായ ആ ധർമ്മങ്ങളെ ഞാൻ ശ്രവിച്ചു; അവയാൽ പാപമുക്തരായ മനുഷ്യർ ഭവസാഗരം കടക്കും.

Verse 31

अथापरं विभो धर्ममल्पायासं महाफलम् । ब्रूहि कारुण्यतो मह्यं सद्यो मुक्तिप्रदं नृणाम्

ഇപ്പോൾ, ഹേ വിഭോ! കരുണയാൽ എനിക്ക് മറ്റൊരു ധർമ്മം ഉപദേശിക്കണമേ—അൽപശ്രമത്തിൽ മഹാഫലം നൽകുന്നതും മനുഷ്യർക്കു തത്സമയം മോക്ഷം നൽകുന്നതും.

Verse 32

अभ्यासबहुला धर्माः शास्त्रदृष्टाः सहस्रशः । सम्यक्संसेविताः कालात्सिद्धिं यच्छंति वा न वा

ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ അഭ്യാസം അധികം ആവശ്യപ്പെടുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് ധർമ്മങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു; അവയെ ശരിയായി അനുഷ്ഠിച്ചാലും കാലാനന്തരം സിദ്ധി ലഭിക്കുമോ ഇല്ലയോ—നിശ്ചയം ഇല്ല.

Verse 33

अतो लोकहितं गुह्यं भुक्तिमुक्त्योश्च साधनम् । धर्मं विज्ञातुमिच्छामि त्वत्प्रसादान्महेश्वर

അതുകൊണ്ട്, ഹേ മഹേശ്വരാ! നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ ലോകഹിതകരവും ഗുഹ്യവുമായ, ഭോഗവും മോക്ഷവും—ഇരുവർക്കും ഉപായമായ ധർമ്മം ഞാൻ അറിയുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 34

श्रीरुद्र उवाच । सर्वेषामपि धर्माणामुत्तमं श्रुतिचोदितम् । रहस्यं सर्वजंतूनां यत्त्रिपुंड्रस्य धारणम्

ശ്രീരുദ്രൻ അരുളിച്ചെയ്തു—സകല ധർമ്മങ്ങളിലുമെല്ലാം ശ്രുതിയാൽ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ട ഉത്തമധർമ്മം; സർവ്വജീവികൾക്കും ഗുഹ്യരഹസ്യം—ത്രിപുണ്ഡ്രധാരണം.

Verse 35

सनत्कुमार उवाच । त्रिपुंड्रस्य विधिं ब्रूहि भगवञ्जगतां पते । तत्त्वतो ज्ञातुमिच्छामि त्वत्प्रसादान्महेश्वर

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, ജഗത്പതേ! ത്രിപുണ്ഡ്രത്തിന്റെ വിധി അരുളിച്ചെയ്യുക. ഹേ മഹേശ്വരാ, നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ അതിനെ തത്ത്വമായി അറിയുവാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 36

कति स्थानानि किं द्रव्यं का शक्तिः का च देवता । किं प्रमाणं च कः कर्त्ता के मंत्रास्तस्य किं फलम्

എത്ര സ്ഥാനങ്ങൾ? ഏത് ദ്രവ്യം? അതിന്റെ ശക്തി എന്ത്, ഏത് ദേവതയെ ധ്യാനിക്കണം? പ്രമാണം എന്ത്, കർത്താവ് ആര്, അതിന്റെ മന്ത്രങ്ങൾ ഏവ, അതിന്റെ ഫലം എന്ത്?

Verse 37

एतत्सर्वमशेषेण त्रिपुंड्रस्य च लक्षणम् । ब्रूहि मे जगतां नाथ लोकानुग्रहकाम्यया

ഹേ ജഗന്നാഥാ! ത്രിപുണ്ഡ്രത്തിന്റെ ഈ സമസ്ത ലക്ഷണങ്ങളും ഒന്നും വിട്ടുകളയാതെ എനിക്ക് അരുളിച്ചെയ്യുക—ലോകാനുഗ്രഹം ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ ജനങ്ങൾക്ക് കൃപ വരുത്തുവാൻ.

Verse 38

श्रीरुद्र उवाच । आग्नेयमुच्यते भस्म दग्धगोमयसंभवम् । तदेव द्रव्यमित्युक्तं त्रिपुंड्रस्य महामुने

ശ്രീരുദ്രൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ദഹിച്ച ഗോമയത്തിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന ഭസ്മം ‘ആഗ്നേയം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഹേ മഹാമുനേ, ത്രിപുണ്ഡ്രധാരണത്തിന് അതേ യുക്തമായ ദ്രവ്യമെന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 39

सद्योजातादिभिर्ब्रह्ममयैर्मंत्रैश्च पंचभिः । परिगृह्याग्निरित्यादिमंत्रैर्भस्माभिमंत्रयेत्

സദ്യോജാതാദി അഞ്ചു ബ്രഹ്മമയ മന്ത്രങ്ങളാൽ ഭസ്മം ഗ്രഹിച്ച്, ‘അഗ്നി…’ എന്നു ആരംഭിക്കുന്ന മന്ത്രങ്ങളാൽ ആ ഭസ്മത്തെ അഭിമന്ത്രണം ചെയ്യണം।

Verse 40

मानस्तोकेति संमृंज्य शिरो लिंपेच्च त्र्यंबकम् । त्रियायुषादिभिर्मंत्रैर्ललाटे च भुजद्वये । स्कंधे च लेपयेद्भस्म सजलं मंत्रभावितम्

‘മാനസ്തോക്കെ…’ ജപിച്ച് ശിരസ്സിനെ സംമൃജ്യ ലേപനം ചെയ്യണം; പിന്നെ ‘ത്ര്യമ്പകം…’ എന്നും ‘ത്രിയായുഷാ…’ മുതലായ മന്ത്രങ്ങളാലും, ജലത്തിൽ നനച്ച മന്ത്രഭാവിത ഭസ്മം നെറ്റിയിൽ, ഇരുഭുജങ്ങളിൽ, സ്കന്ധങ്ങളിൽ ലേപിക്കണം।

Verse 41

तिस्रो रेखा भवंत्येषु स्थानेषु मुनिपुंगव । भ्रुवोर्मध्यं समारभ्य यावदंतो भ्रुवोर्भवेत्

ഹേ മുനിപുംഗവ, ഈ സ്ഥാനങ്ങളിൽ മൂന്നു രേഖകൾ ഉണ്ടാകും; അവ ഭ്രൂമധ്യത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ഭ്രൂകളുടെ അറ്റം വരെ വ്യാപിക്കുന്നു।

Verse 42

मध्यमानामिकांगुल्योर्मध्ये तु प्रतिलोमतः । अंगुष्ठेन कृता रेखा त्रिपुंड्रस्याभिधीयते

മധ്യമയും അനാമികയും വിരലുകളുടെ ഇടയിൽ, പ്രതിലോമദിശയിൽ അങ്കുഷ്ഠം കൊണ്ട് വരയ്ക്കുന്ന രേഖയെയാണ് ത്രിപുണ്ഡ്രത്തിന്റെ രേഖ എന്നു പറയുന്നു।

Verse 43

तिसृणामपि रेखाणां प्रत्येकं नव देवताः । अकारो गार्हपत्यश्च ऋग्भूर्लोको रजस्तथा

ആ മൂന്ന് രേഖകളിൽ ഓരോ രേഖയ്ക്കും ഒമ്പത് അധിദേവതകളുണ്ട്—അകാര, ഗാർഹപത്യാഗ്നി, ഋഗ്വേദം, ഭൂർലോകം, രജോഗുണം മുതലായവ।

Verse 44

आत्मा चैव क्रियाशक्तिः प्रातः सवनमेव च । महादेवस्तु रेखायाः प्रथमायास्तु देवता

ആത്മാവും ക്രിയാശക്തിയും പ്രാതഃസവനവും (അതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു); കൂടാതെ ആദ്യ രേഖയുടെ അധിദേവത മഹാദേവൻ തന്നെയാണ്।

Verse 45

उकारो दक्षिणाग्निश्च नभः सत्त्वं यजुस्तथा । मध्यंदिनं च सवनमिच्छाशक्त्यंतरात्मकौ

ഉകാരവും ദക്ഷിണാഗ്നിയും നഭസ് (അന്തരീക്ഷം), സത്ത്വഗുണം, യജുര്‍വേദം; കൂടാതെ മധ്യാഹ്ന സവനം—ഇവ എല്ലാം ഇച്ഛാശക്തിയുടെ അന്തരാത്മസ്വരൂപങ്ങളാണ്।

Verse 46

महेश्वरश्च रेखाया द्वितीयायाश्च देवता । मकाराहवनीयौ च परमात्मा तमो दिवः

രണ്ടാം രേഖയുടെ അധിദേവത മഹേശ്വരൻ; കൂടാതെ മകാര, ആഹവനീയാഗ്നി, പരമാത്മാവ്, തമോഗുണം, ദിവ്യലോകം എന്നിവ (അതുമായി) ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 47

ज्ञानशक्तिः सामवेदस्तृतीयसवनं तथा । शिवश्चेति तृतीयाया रेखायाश्चाधिदेवता

ജ്ഞാനശക്തി, സാമവേദം, മൂന്നാം സവനം എന്നിവയും; കൂടാതെ മൂന്നാം രേഖയുടെ അധിദേവത ശിവൻ എന്നാണ് പ്രസ്താവം।

Verse 48

एता नित्यं नमस्कृत्य त्रिपुंड्रं धारयेत्सुधीः । महेश्वरव्रतमिदं सर्ववेदेषु कीर्तितम्

ഈ (പവിത്രാനുഷ്ഠാനങ്ങളെ) നിത്യവും നമസ്കരിച്ചു ജ്ഞാനി ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കണം. ഇത് മഹേശ്വരൻ (ശിവൻ)യുടെ വ്രതം; സർവ്വവേദങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 49

मुक्तिकामैर्नरैः सेव्यं पुनस्तेषां न संभवः । त्रिपुंड्रं कुरुते यस्तु भस्मना विधिपूर्वकम्

മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഇത് അനുഷ്ഠിക്കണം; അവർക്കു വീണ്ടും ജന്മം സംഭവിക്കുകയില്ല. വിധിപൂർവ്വം ഭസ്മംകൊണ്ട് ത്രിപുണ്ഡ്രം ചെയ്യുന്നവൻ ആ പരമഫലം പ്രാപിക്കും.

Verse 50

ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वनस्थो यतिरेव वा । महापातकसंघातैर्मुच्यते चोपपातकैः

ബ്രഹ്മചാരി, ഗൃഹസ്ഥൻ, വനസ്ഥൻ അല്ലെങ്കിൽ യതി—ആരായാലും, മഹാപാതകങ്ങളുടെ കൂമ്പാരത്തിൽ നിന്നും ഉപപാതകങ്ങളിൽ നിന്നും കൂടി മോചിതനാകും.

Verse 51

तथान्यैः क्षत्रविट्शूद्रस्त्रीगोहत्या दिपातकैः । वीरहत्याश्वहत्याभ्यां मुच्यते नात्र संशयः

അതുപോലെ മറ്റു പാപങ്ങളിൽ നിന്നും—ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ, ശൂദ്രൻ, സ്ത്രീ അല്ലെങ്കിൽ ഗോഹത്യ പോലുള്ളവയിൽ നിന്നും—വീരഹത്യയും അശ്വഹത്യയും മുതലായവയിൽ നിന്നും കൂടി അവൻ മോചിതനാകും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 52

अमंत्रेणापि यः कुर्यादज्ञात्वा महिमोन्नतिम् । त्रिपुंड्रं भालपटले मुच्यते सर्वपातकैः

അതിന്റെ മഹിമോന്നതി അറിയാതിരുന്നാലും, മന്ത്രമില്ലാതെ, ആരെങ്കിലും നെറ്റിയിൽ ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിച്ചാൽ—അവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും.

Verse 53

परद्रव्यापहरणं परदाराभिमर्शनम् । परनिंदा परक्षेत्रहरणं परपीडनम्

പരധനം അപഹരിക്കൽ, പരസ്ത്രീയെ സ്പർശിച്ച് മലിനമാക്കൽ, പരനിന്ദ, പരരുടെ കൃഷിഭൂമി കവർന്നെടുക്കൽ, പരപീഡനം—ഇവ പാപകർമ്മങ്ങളാണ്.

Verse 54

सस्यारामादिहरणं गृहदाहादिकर्म च । असत्यवादं पैशुन्यं पारुष्यं वेदविक्र यः । कूटसाक्ष्यं व्रतत्यागः कैतवं नीचसेवनम्

വിള, തോട്ടം മുതലായവ കവർന്നെടുക്കൽ; വീടുകൾ കത്തിക്കൽ പോലുള്ള കർമ്മങ്ങൾ; അസത്യവചനം; ചാടി പറയൽ; കഠിനത; വേദം വിൽക്കൽ; കൂറ്റസാക്ഷ്യം; വ്രതത്യാഗം; കപടം; നീചരുടെ സേവ/സംഗം—ഇവ പാപങ്ങൾ.

Verse 55

गोभूहिरण्यमहिषी तिलकंबलवाससाम् । अन्नधान्यजलादीनां नीचेभ्यश्च परिग्रहः

പശു, ഭൂമി, സ്വർണം, എരുമ, എള്ള്, കമ്പളം, വസ്ത്രം; കൂടാതെ അന്നം, ധാന്യം, ജലം മുതലായവ—പ്രത്യേകിച്ച് അയോഗ്യ/നീചരിൽ നിന്ന്—അനുചിത ദാനം സ്വീകരിക്കൽ പാപം.

Verse 56

दासी वेश्याभुजंगेषु वृषलीषु नटीषु च । रजस्वलासु कन्यासु विधवासु च संगमः

ദാസി, വേശ്യ, പതിതസംഗമുള്ള സ്ത്രീ, നീചകുലസ്ത്രീ, നടി; കൂടാതെ രജസ്വല, കന്യ, വിധവ എന്നിവരോടുള്ള സംഗമം—ഇത് പാപാചാരം.

Verse 57

मांसचर्मरसादीनां लवणस्य च विक्रयः । एवमादीन्य संख्यानि पापानि विविधानि च

മാംസം, ചർമ്മം, മദ്യാദി രസങ്ങൾ, ഉപ്പ് എന്നിവയുടെ വിൽപ്പന; ഇങ്ങനെ അനവധി വിധത്തിലുള്ള അസംഖ്യ പാപങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 58

सद्य एव विनश्यंति त्रिपुंड्रस्य च धारणात् । शिवद्रव्यापहरणं शिवनिंदा च कुत्रचित्

ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ പാപങ്ങൾ ഉടൻ നശിക്കുന്നു—ശിവദ്രവ്യ അപഹരണം, ചിലപ്പോൾ ശിവനിന്ദയും പോലും।

Verse 59

निंदा च शिवभक्तानां प्रायश्चितैर्न शुद्ध्यति । रुद्राक्षा यस्य गात्रेषु ललाटे च त्रिपुंड्रकम्

ശിവഭക്തരെ നിന്ദിക്കുന്നത് പ്രായശ്ചിത്തങ്ങളാലും ശുദ്ധിയാകുന്നില്ല. എന്നാൽ ശരീരത്തിൽ രുദ്രാക്ഷയും നെറ്റിയിൽ ത്രിപുണ്ഡ്രവും ഉള്ളവൻ അതിപവിത്രനായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 60

स चांडालोऽपि संपूज्यः सर्ववर्णोत्तमो भवेत् । यानि तीर्थानि लोकेऽस्मिन्गंगायाः सरितश्च याः

അവൻ ചാണ്ഡാലനായാലും പൂജ്യനാകുന്നു; എല്ലാ വർണങ്ങളിലും ശ്രേഷ്ഠനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും, ഗംഗയോട് ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ നദീധാരകളും—

Verse 61

स्नातो भवति सर्वत्र ललाटे यस्त्रिपुंड्रधृक् । सप्तकोटिमहामंत्राः पंचाक्षरपुरःसराः

നെറ്റിയിൽ ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കുന്നവൻ എവിടെയിരുന്നാലും എല്ലായിടത്തും സ്നാനം ചെയ്തവനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. പഞ്ചാക്ഷരിയെ മുൻനിർത്തിയ ഏഴുകോടി മഹാമന്ത്രങ്ങൾ—

Verse 62

तथान्ये कोटिशो मंत्राः शैवाः कैवल्यहेतवः । ते सर्वे येन जप्ताः स्युर्यो बिभर्ति त्रिपुंड्रकम्

അതുപോലെ കൈവല്യഹേതുവായ കോടിക്കണക്കിന് ശൈവമന്ത്രങ്ങൾ—ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കുന്നവൻ അവയെല്ലാം ജപിച്ചതുപോലെ തന്നെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 63

सहस्रं पूर्वजातानां सहस्रं च जनिष्यताम् । स्ववंशजानां मर्त्यानामुद्धरेद्यस्त्रिपुंड्रधृक्

ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കുന്നവൻ തന്റെ വംശത്തിലെ മർത്ത്യരിൽ ആയിരം പൂർവ്വജന്മക്കാരെയും, ഇനി ജനിക്കാനിരിക്കുന്ന ആയിരം പേരെയും ഉദ്ധരിക്കുന്നു.

Verse 64

इह भुक्त्वाखिलान्भोगान्दीर्घायुर्व्याधिवर्जितः । जीवितांते च मरणं सुखनैवं प्रपद्यते

ഈ ലോകത്തിൽ എല്ലാ ഭോഗങ്ങളും അനുഭവിച്ച് അവൻ ദീർഘായുസ്സും രോഗരഹിതത്വവും നേടുന്നു; ജീവിതാന്തത്തിൽ അവന് സുഖകരവും മംഗളകരവും ആയ മരണം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 65

अष्टैश्वर्यगुणोपेतं प्राप्य दिव्यं वपुः शुभम् । दिव्यं विमानमारुह्य दिव्यस्त्रीशतसेवितः

അഷ്ടൈശ്വര്യഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനായിട്ട്, ദിവ്യവും മംഗളകരവുമായ ദേഹം പ്രാപിച്ച്, ദിവ്യ വിമാനം കയറി, നൂറുകണക്കിന് ദിവ്യസ്ത്രീകളാൽ സേവിതനാകുന്നു.

Verse 66

विद्याधराणां सिद्धानां गंधर्वाणां महौजसाम् । इंद्रादिलोकपालानां लोकेषु च यथाक्रमम्

അവൻ ക്രമാനുസൃതമായി വിദ്യാധരന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, മഹാതേജസ്സുള്ള ഗന്ധർവ്വന്മാർ, ഇന്ദ്രാദി ലോകപാലകർ എന്നിവരുടെ ലോകങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 67

भुक्त्वा भोगान्सुविपुलान्प्रजेशानां पुरेषु च । ब्रह्मणः पदमासाद्य तत्र कल्पशतं रमेत्

പ്രജേശന്മാരുടെ നഗരങ്ങളിൽ അതിവിപുലമായ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, അവൻ ബ്രഹ്മപദം പ്രാപിച്ച് അവിടെ നൂറു കല്പങ്ങൾ ആനന്ദത്തോടെ രമിക്കുന്നു.

Verse 68

विष्णोर्लोके च रमते यावद्ब्रह्मशतत्रयम्

അവൻ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ മൂന്നു നൂറ് ബ്രഹ്മവത്സരങ്ങൾ വരെ ആനന്ദത്തോടെ വിഹരിക്കുന്നു।

Verse 69

शिवलोकं ततः प्राप्य रमते कालमक्षयम् । शिवसायुज्यमाप्नोति न स भूयोऽभिजायते

പിന്നീട് ശിവലോകം പ്രാപിച്ച് അവൻ അക്ഷയകാലം മുഴുവൻ ആനന്ദത്തോടെ വസിക്കുന്നു. ശിവസായുജ്യം ലഭിച്ച് വീണ്ടും ജനിക്കുകയില്ല।

Verse 70

सर्वोपनिषदां सारं समालोच्य मुहुर्मुहुः । इदमेव हि निर्णीतं परं श्रेयस्त्रिपुंड्रकम्

സകല ഉപനിഷത്തുകളുടെ സാരം വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ചപ്പോൾ ഇതുതന്നെ നിശ്ചയമായി—ത്രിപുണ്ഡ്രം തന്നെയാണ് പരമ ശ്രേയസ്।

Verse 71

एतत्त्रिपुंड्रमाहात्म्यं समासात्कथितं मया । रहस्यं सर्वभूतानां गोपनीयमिदं त्वया

ഇങ്ങനെ ഞാൻ ത്രിപുണ്ഡ്രത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം സംക്ഷേപമായി പറഞ്ഞു. ഇത് സകല ജീവികൾക്കും രഹസ്യം; നീ ഇതിനെ ഗോപ്യമായി സംരക്ഷിക്കണം।

Verse 72

इत्युक्त्वा भगवान्रुद्रस्तत्रैवांतरधीयत । सनत्कुमारोऽपि मुनिर्जगाम ब्रह्मणः पदम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭഗവാൻ രുദ്രൻ അവിടെയേ തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു. മുനി സനത്കുമാരനും ബ്രഹ്മപദത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 73

तवापि भस्मसंपर्कात्संजाता विमला मतिः । त्वमपि श्रद्धया पुण्यं धारयस्व त्रिपुंड्रकम्

പവിത്രഭസ്മസ്പർശംകൊണ്ട് നിനക്കുമൊരു നിർമ്മലബോധം ഉദിച്ചു. നീയും ശ്രദ്ധയോടെ പുണ്യപ്രദമായ ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കൂ.

Verse 74

सूत उवाच । इत्युक्त्वा वामदेवस्तु शिवयोगी महातपाः । अभिमंत्र्य ददौ भस्म घोराय ब्रह्मरक्षसे

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, ശിവയോഗിയും മഹാതപസ്വിയും ആയ വാമദേവൻ മന്ത്രം ചൊല്ലി ഭസ്മം അഭിമന്ത്രിച്ച് ഘോര ബ്രഹ്മരാക്ഷസന് നൽകി.

Verse 75

तेनासौ भालपटले चक्रे तिर्य क्त्रिपुंड्रकम् । ब्रह्मराक्षसतां सद्यो जहौ तस्यानुभावतः

ആ ഭസ്മംകൊണ്ട് അവൻ നെറ്റിയിൽ തിരശ്ചീനമായി ത്രിപുണ്ഡ്രം വരച്ചു. അതിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അവൻ ഉടൻ ബ്രഹ്മരാക്ഷസത്വം ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 76

स बभौ सूर्यसंकाशस्तेजोमण्डलमंडितः । दिव्यावयरूपैश्च दिव्यमाल्यांबरो ज्ज्वलः

അവൻ സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തനായി, തേജോമണ്ഡലത്തോടെ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു. ദിവ്യാഭരണരൂപങ്ങളാലും ദിവ്യമാല്യാംബരങ്ങളാലും ഉജ്ജ്വലനായി.

Verse 77

भक्त्या प्रदक्षिणीकृत्य तं गुरुं शिवयोगिनम् । दिव्यं विमानमारुह्य पुण्यलोकाञ्जगाम सः

ഭക്തിയോടെ ആ ഗുരു ശിവയോഗിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, ദിവ്യവിമാനത്തിൽ കയറി അവൻ പുണ്യലോകങ്ങളിലേക്കു പോയി.

Verse 78

वामदेवो महायोगी दत्त्वा तस्मै परां गतिम् । चचार लोके मूढात्मा साक्षादिव शिवः स्वयम्

മഹായോഗിയായ വാമദേവൻ അവനു പരമഗതി ദാനം ചെയ്ത്, മൂഢാത്മാവെന്നപോലെ തോന്നിയാലും, സാക്ഷാൽ ശിവൻ തന്നെയെന്നപോലെ ലോകത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 79

य एतद्भस्ममाहात्म्यं त्रिपुंड्रं शृणुयान्नरः । श्रावयेद्वा पठेद्वापि स हि याति परां गतिम्

ഈ പവിത്ര ഭസ്മത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും ത്രിപുണ്ഡ്രവും ആരെങ്കിലും കേൾക്കുകയോ, മറ്റുള്ളവരെ കേൾപ്പിക്കുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ വായിക്കുകയോ ചെയ്താൽ—അവൻ തീർച്ചയായും പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കും।

Verse 80

कथयति शिवकीर्तिं संसृतेर्मुक्तिहेतुं प्रणमति शिवयोगिध्येयमीशांघ्रिपद्मम् । रचयति शिवभक्तोद्भासि भाले त्रिपुंड्रं न पुनरिह जनन्या गर्भवासं भजेत्सः

സംസാരമുക്തിക്ക് ഹേതുവായ ശിവകീർത്തി പ്രസ്താവിക്കുന്നവൻ, ശിവയോഗികൾ ധ്യാനിക്കുന്ന ഈശ്വരന്റെ പദ്മപാദങ്ങളിൽ പ്രണമിക്കുന്നവൻ, ശിവഭക്തിയിൽ ദീപ്തമായ ത്രിപുണ്ഡ്രം നെറ്റിയിൽ രേഖപ്പെടുത്തുന്നവൻ—അവൻ വീണ്ടും ഇവിടെ മാതൃഗർഭവാസം അനുഭവിക്കുകയില്ല।