Adhyaya 85

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र नर्मदायाः पुरातनम् । ब्रह्महत्याहरं तीर्थं वाराणस्या समं हि तत्

ശ്രീമാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജേന്ദ്രാ! തുടർന്ന് നർമദയുടെ പുരാതന തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം. അത് ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം ഹരിക്കുന്ന തീർത്ഥമാണ്; സത്യത്തിൽ വാരാണസിയോട് സമം.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यं कथ्यतां ब्रह्मन्यद्वृत्तं नर्मदातटे । वाराणस्या समं कस्मादेतत्कथय मे प्रभो

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഈ അത്ഭുതം പറയുക; നർമദാതീരത്ത് എന്തു സംഭവിച്ചു? ഇത് വാരാണസിയോട് സമമാണെന്ന് എന്തുകൊണ്ട്? പ്രഭോ, എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരുക।

Verse 3

निमग्नो दुःखसंसारे हृतराज्यो द्विजोत्तम । युष्मद्वाणीजलस्नातो निर्दुःखः सह बान्धवैः

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ദുഃഖമയമായ സംസാരത്തിൽ മുങ്ങി രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവൻ, നിങ്ങളുടെ വാണി-രൂപ ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ബന്ധുക്കളോടുകൂടെ ദുഃഖരഹിതനായി.

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाबाहो सोमवंशविभूषण । पृष्टोऽस्मि दुर्लभं तीर्थं गुह्याद्गुह्यतरं परम्

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ അരുളിച്ചെയ്തു— സാധു, സാധു, ഹേ മഹാബാഹോ, സോമവംശവിഭൂഷണാ! നീ ദുർലഭമായ ഒരു തീർത്ഥത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു— അത് പരമവും, ഗുഹ്യത്തിലും ഗുഹ്യതരവുമാണ്।

Verse 5

आदौ पितामहस्तावत्समस्तजगतः प्रभुः । मनसा तस्य संजाता दशैव ऋषिपुंगवाः

ആദിയിൽ പിതാമഹൻ— സമസ്ത ജഗത്തിന്റെ പ്രഭു— തന്റെ മനസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ പത്ത് ശ്രേഷ്ഠ ഋഷിമാരെ സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 6

मरीचिमत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् । प्रचेतसं वसिष्ठं च भृगुं नारदमेव च

അവർ— മരീചി, അത്രി, അങ്ഗിരസ്, പുലസ്ത്യ, പുലഹ, ക്രതു, പ്രചേതസ് (ദക്ഷ), വസിഷ്ഠൻ, ഭൃഗു, നാരദൻ എന്നിവരാണ്।

Verse 7

जज्ञे प्राचेतसं दक्षं महातेजाः प्रजापतिः । दक्षस्यापि तथा जाताः पञ्चाशद्दुहिताः किल

പ്രചേതസിൽ നിന്ന് മഹാതേജസ്സുള്ള പ്രജാപതി ദക്ഷൻ ജനിച്ചു. ദക്ഷനു കൂടി അമ്പത് പുത്രിമാർ ജനിച്ചതായി പറയുന്നു।

Verse 8

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । तथैव स महाभागः सप्तविंशतिमिन्दवे

അവൻ ധർമ്മനു പത്ത് പുത്രിമാരെയും, കശ്യപനു പതിമൂന്ന് പുത്രിമാരെയും നൽകി; അതുപോലെ ആ മഹാഭാഗ്യവാൻ സോമനു (ചന്ദ്രനു) ഇരുപത്തേഴു പുത്രിമാരെയും അർപ്പിച്ചു।

Verse 9

रोहिणी नाम या तासामभीष्टा साभवद्विधोः । शेषासु करुणां कृत्वा शप्तो दक्षेण चन्द्रमाः

അവരിൽ ‘രോഹിണി’ എന്നവൾ ചന്ദ്രന്റെ പരമപ്രിയയായി. ശേഷിച്ചവരോടു കരുണ കാട്ടി ദക്ഷൻ ചന്ദ്രനെ ശപിച്ചു.

Verse 10

क्षयरोग्यभवच्चन्द्रो दक्षस्यायं प्रजापतेः । स च शापप्रभावेण निस्तेजाः शर्वरीपतिः

ആ പ്രജാപതി ദക്ഷന്റെ ശാപം മൂലം ചന്ദ്രൻ ക്ഷയരോഗബാധിതനായി. ശാപപ്രഭാവത്തിൽ രാത്രിനാഥൻ തേജസ്സു നഷ്ടപ്പെട്ടു.

Verse 11

गतः पितामहं सोमो वेपमानोऽमृतांशुमान् । पद्मयोने नमस्तुभ्यं वेदगर्भ नमोऽस्तु ते । शरणं त्वां प्रसन्नोऽस्मि पाहि मां कमलासन

വിറച്ചുകൊണ്ട്, അമൃതസദൃശ കിരണങ്ങളുള്ള സോമൻ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു പറഞ്ഞു— “പദ്മയോനേ, നമസ്കാരം; വേദഗർഭാ, നമസ്കാരം. ഞാൻ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു; പ്രസന്നനായി എന്നെ രക്ഷിക്കേണമേ, കമലാസനാ.”

Verse 12

ब्रह्मोवाच । निस्तेजाः शर्वरीनाथ कलाहीनश्च दृश्यसे । उद्विग्नमानसस्तात संजातः केन हेतुना

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു— “ഹേ ശർവരീനാഥാ, നീ തേജസ്സില്ലാത്തവനായി, കലകളില്ലാത്തവനായി കാണപ്പെടുന്നു. വത്സാ, നിന്റെ മനസ്സ് വ്യാകുലമാണ്—ഏതു കാരണത്താലാണ് ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചത്?”

Verse 13

सोम उवाच । दक्षशापेन मे ब्रह्मन्निस्तेजस्त्वं जगत्पते । निर्हारश्चास्य शापस्य कथ्यतां मे पितामह

സോമൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഹേ ജഗത്പതേ! ദക്ഷന്റെ ശാപം മൂലം ഞാൻ തേജസ്സില്ലാത്തവനായി. ഹേ പിതാമഹാ, ഈ ശാപത്തിൽ നിന്ന് മോചനോപായം എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരണമേ.”

Verse 14

ब्रह्मोवाच । सर्वत्र सुलभा रेवा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा । ओङ्कारेऽथ भृगुक्षेत्रे तथा चैवौर्वसंगमे

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—രേവാ എല്ലായിടത്തും സുലഭം; എന്നാൽ മൂന്നു സ്ഥലങ്ങളിൽ ദുർലഭം: ഓങ്കാരത്തിൽ, ഭൃഗുക്ഷേത്രത്തിൽ, കൂടാതെ ഊർവാ-സംഗമത്തിൽ।

Verse 15

तत्र गच्छ क्षपानाथ यत्र रेवान्तरं तटम् । त्वरितोऽसौ गतस्तत्र यत्र रेवौर्विसंगमः

അവിടെ പോകുക, ഹേ ക്ഷപാനാഥാ, രേവാന്തര തീരം ഉള്ളിടത്തേക്ക്. അവൻ വേഗത്തിൽ അവിടെ ചെന്നു—രേവാ-ഊർവാ സംഗമസ്ഥലത്ത്।

Verse 16

काष्ठावस्थः स्थितः सोमो दध्यौ त्रिपुरवैरिणम् । यावद्वर्षशतं पूर्णं तावत्तुष्टो महेश्वरः

സോമൻ മരക്കട്ടിപോലെ അചലനായി നിന്നു ത്രിപുരവൈരിയായ ശിവനെ ധ്യാനിച്ചു. പൂർണ്ണ നൂറുവർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ മഹേശ്വരൻ പ്രസന്നനായി।

Verse 17

प्रत्यक्षः सोमराजस्य वृषासन उमापतिः । साष्टाङ्गं प्रणिपत्योच्चैर्जय शम्भो नमोऽस्तु ते

സോമരാജന്റെ മുമ്പിൽ വൃഷഭാസനനായ ഉമാപതി പ്രത്യക്ഷനായി. സോമൻ സാഷ്ടാംഗ നമസ്കാരം ചെയ്ത് ഉച്ചത്തിൽ പറഞ്ഞു—“ജയ ശംഭോ, നമോസ്തു തേ!”

Verse 18

जय शङ्कर पापहराय नमो जय ईश्वर ते जगदीश नमः । जय वासुकिभूषणधार नमो जय शूलकपालधराय नमः

ജയ ശങ്കരാ, പാപഹരാ—നമോ നമഃ. ജയ ഈശ്വരാ, ജഗദീശാ—നമസ്കാരം. ജയ വാസുകിഭൂഷണധാരാ—നമോ നമഃ. ജയ ശൂലകപാലധാരാ—നമസ്കാരം.

Verse 19

जय अन्धकदेहविनाश नमो जय दानववृन्दवधाय नमः । जय निष्कलरूप सकलाय नमो जय काल कामदहाय नमः

അന്ധകന്റെ ദേഹം നശിപ്പിച്ചവനേ, ജയജയം—നമസ്കാരം; ദാനവവൃന്ദത്തെ സംഹരിച്ചവനേ, ജയജയം—നമസ്കാരം. നിഷ്കലസ്വരൂപനായിട്ടും സർവ്വരൂപമായി പ്രകാശിക്കുന്നവനേ, ജയജയം—നമസ്കാരം; കാലസ്വരൂപാ, കാമദാഹകാ, ജയജയം—നമസ്കാരം.

Verse 20

जय मेचककण्ठधराय नमो जय सूक्ष्मनिरञ्जनशब्द नमः । जय आदिरनादिरनन्त नमो जय शङ्कर किंकरमीश भज

മേചക (ശ്യാമ) കണ്ഠം ധരിച്ചവനേ, ജയജയം—നമസ്കാരം; സൂക്ഷ്മനും നിരഞ്ജനനും, പവിത്ര ശബ്ദമായി അറിയപ്പെടുന്ന പ്രഭുവേ, ജയജയം—നമസ്കാരം. ആദിയായിട്ടും അനാദിയും അനന്തനുമായവനേ, ജയജയം—നമസ്കാരം; ഹേ ശങ്കരാ, ഹേ ഈശാ, എന്നെ നിന്റെ കിങ്കരനായി സ്വീകരിക്കണമേ—ഞാൻ നിന്നെ ഭജിക്കുന്നു.

Verse 21

एवं स्तुतो महादेवः सोमराजेन पाण्डव । तुष्टस्तस्य नृपश्रेष्ठ शिवया शङ्करोऽब्रवीत्

ഹേ പാണ്ഡവാ, സോമരാജൻ ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ മഹാദേവൻ പ്രസന്നനായി. തുടർന്ന് ശിവാ (ഉമാ) സഹിതനായ ശങ്കരൻ ആ ശ്രേഷ്ഠരാജാവിനോട് അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 22

ईश्वर उवाच । वरं प्रार्थय मे भद्र यत्ते मनसि वर्तते । साधु साधु महासत्त्व तुष्टोऽहं तपसा तव

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ഭദ്രാ, നിന്റെ മനസ്സിൽ ഉള്ള വരം എന്നോട് അപേക്ഷിക്ക. സാധു, സാധു, മഹാസത്ത്വാ! നിന്റെ തപസ്സാൽ ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്.

Verse 23

सोम उवाच । दक्षशापेन दग्धोऽहं क्षीणसत्त्वो महेश्वर । शापस्योपशमं देव कुरु शर्म मम प्रभो

സോമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹേശ്വരാ, ദക്ഷന്റെ ശാപം കൊണ്ട് ഞാൻ ദഗ്ധനായി; എന്റെ ശക്തി ക്ഷീണിച്ചു. ഹേ ദേവാ, ആ ശാപം ശമിപ്പിക്കണമേ; ഹേ പ്രഭോ, എനിക്ക് ക്ഷേമവും ശാന്തിയും അരുളണമേ.

Verse 24

ईश्वर उवाच । तव भक्तिगृहीतोऽहमुमया सह तोषितः । निष्पापः सोमनाथस्त्वं संजातस्तीर्थसेवनात्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—നിന്റെ ഭക്തിയാൽ ഞാൻ വശനായിരിക്കുന്നു; ഉമയോടുകൂടെ ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്. തീർത്ഥസേവനത്താൽ നീ നിഷ്പാപനായിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ നീ ‘സോമനാഥൻ’ ആയിരിക്കുന്നു.

Verse 25

इत्यूचे देवदेवेशः क्षणं ध्यात्वेन्दुना ततः । स्थापितं परमं लिङ्गं कामदं प्राणिनां भुवि । सर्वदुःखहरं तत्तु ब्रह्महत्याविनाशनम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവദേവേശ്വരൻ ക്ഷണമാത്രം ധ്യാനിച്ചു; തുടർന്ന് ഇന്ദു (സോമൻ) മുഖേന ഭൂമിയിൽ പരമ ലിംഗം സ്ഥാപിപ്പിച്ചു—അത് പ്രാണികൾക്ക് കാമദം, സർവ്വദുഃഖഹരം, ബ്രഹ്മഹത്യാപാപനാശനവും ആകുന്നു.

Verse 26

युधिष्ठिर उवाच । सोमनाथप्रभावं मे संक्षेपात्कथय प्रभो । दुःखार्णवनिमग्नानां त्राता प्राप्तो द्विजोत्तम

യുധിഷ്ഠിരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—പ്രഭോ, സോമനാഥന്റെ മഹിമ എനിക്ക് സംക്ഷേപമായി പറയണമേ. ദ്വിജോത്തമാ, ദുഃഖസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയവർക്കു രക്ഷകനായി നിങ്ങൾ വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 27

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृणु तीर्थप्रभावं ते संक्षेपात्कथयाम्यहम् । यद्वृत्तमुत्तरे कूले रेवाया उरिसंगमे

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ അരുളിച്ചെയ്തു—കേൾക്കുക; ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമ ഞാൻ നിനക്കു സംക്ഷേപമായി പറയുന്നു—രേവാ (നർമദാ) നദിയുടെ ഉത്തര തീരത്തിലെ ‘ഉരിസംഗമ’ത്തിൽ സംഭവിച്ചതെല്ലാം.

Verse 28

शम्बरो नाम राजाभूत्तस्य पुत्रस्त्रिलोचनः । त्रिलोचनसुतः कण्वः स पापर्द्धिपरोऽभवत्

ശംബരൻ എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; അവന്റെ പുത്രൻ ത്രിലോചനൻ. ത്രിലോചനന്റെ പുത്രൻ കണ്വൻ; അവൻ പാപവർദ്ധനയും ലാഭലോഭവും ലക്ഷ്യമാക്കി ആസക്തനായി.

Verse 29

वने नित्यं भ्रमन्सोऽथ मृगयूथं ददर्श ह । मृगयूथं हतं तत्तु त्रिलोचनसुतेन च

അവൻ നിത്യവും വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ഒരു മാൻകൂട്ടത്തെ കണ്ടു. ആ മാൻകൂട്ടം ത്രിലോചനന്റെ പുത്രനായ കണ്വൻ തീർച്ചയായും വധിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു.

Verse 30

मृगरूपी द्विजो मध्ये चरते निर्जने वने । स हतस्तेन सङ्गेन कण्वेन मुनिसत्तम

ആ നിർജന വനത്തിൽ അവരുടെ ഇടയിൽ ഒരു ദ്വിജൻ മാൻരൂപം ധരിച്ചു സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. ആ സംഗതിമൂലമാണ്, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, കണ്വൻ അവനെ വധിച്ചത്.

Verse 31

ब्रह्महत्यान्वितः कण्वो निस्तेजा व्यचरन्महीम् । व्यचरंश्चैव सम्प्राप्तो नर्मदामुरिसंगमे

ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷം ബാധിച്ച കണ്വൻ തേജസ്സില്ലാതെ ഭൂമിയിൽ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു; അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ അവൻ ഉരിസംഗമത്തിൽ നർമദയെ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 32

किंशुकाशोकबहले जम्बीरपनसाकुले । कदम्बपाटलाकीर्णे बिल्वनारङ्गशोभिते

ആ വനം കിംശുകയും അശോകവും നിറഞ്ഞു കട്ടിയായിരുന്നു, ജംബീരയും പനസും ധാരാളമായിരുന്നു; കടമ്പയും പാടലയും പരന്നിരുന്നു, ബിൽവവും നാരങ്ങയും അതിനെ ശോഭിപ്പിച്ചു.

Verse 33

चिञ्चिणीचम्पकोपेते ह्यगस्तितरुछादिते । प्रभूतभूतसंयुक्तं वनं सर्वत्र शोभितम्

ചിഞ്ചിണീ (പുളി)യും ചമ്പകവും ധാരാളമായും, അഗസ്തി വൃക്ഷങ്ങളുടെ നിഴലാൽ മൂടപ്പെട്ടതുമായ ആ വനം അനവധി ജീവികളാൽ സമ്പന്നമായി എല്ലാടവും ശോഭിച്ചു.

Verse 34

चित्रकैर्मृगमार्जारैर्हिंस्रैः शम्बरशूकरैः । शशैर्गवयसंयुक्तैः शिखण्डिखरमण्डितम्

ആ വനത്തിൽ ചിത്രവർണ്ണമുള്ള മൃഗങ്ങളും വനമാർജാരങ്ങളും, ക്രൂരമായ ശംബർ-മൃഗങ്ങളും ശൂകരങ്ങളും നിറഞ്ഞിരുന്നു; അവിടെ ശശകങ്ങളും ഗവയങ്ങളും കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു; മയൂരങ്ങളും ഗർദഭങ്ങളും അതിനെ അലങ്കരിച്ചു।

Verse 35

प्रविष्टस्तु वने कण्वस्तृषार्तः श्रमपीडितः । स्नातो रेवाजले पुण्ये सङ्गमे पापनाशने

ആ വനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച കണ്വൻ ദാഹത്തിൽ കാതരനായി, ക്ഷീണത്തിൽ പീഡിതനായി; അപ്പോൾ പാപനാശകമായ ആ പുണ്യസംഗമത്തിൽ റേവാനദിയുടെ പരിശുദ്ധ ജലത്തിൽ അദ്ദേഹം സ്നാനം ചെയ്തു।

Verse 36

अर्चितः परया भक्त्या सोमनाथो युधिष्ठिर । पपौ सुविमलं तोयं सर्वपापक्षयंकरम्

ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ! അദ്ദേഹം പരമഭക്തിയോടെ സോമനാഥനെ അർച്ചിച്ചു; തുടർന്ന് അത്യന്തം വിമലമായ ജലം പാനം ചെയ്തു—അത് സർവ്വപാപക്ഷയകരം.

Verse 37

फलानि च विचित्राणि चखाद सह किंकरैः । सुप्तः पादपच्छायायां श्रान्तो मृगवधेन च

അദ്ദേഹം സേവകരോടൊപ്പം വിവിധവിധ ഫലങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു; മൃഗവധത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച് വൃക്ഷഛായയിൽ നിദ്രിച്ചു।

Verse 38

तावत्तीर्थवरं विप्रः स्नानार्थं सङ्गमं गतः । मार्गगो ब्राह्मणो हर्षोद्युक्तस्तद्गतमानसः

അപ്പോൾ ഒരു വിപ്രൻ സ്നാനാർത്ഥം ശ്രേഷ്ഠമായ തീർത്ഥമായ ആ പുണ്യസംഗമത്തിലേക്ക് പോയി. വഴിയിൽ നടന്നുകൊണ്ടിരുന്ന ആ ബ്രാഹ്മണൻ ഹർഷോന്മുഖനായി, മനസ്സ് ആ തീർത്ഥത്തിൽ തന്നെ ലീനമായിരുന്നു।

Verse 39

अबला तमुवाचेदं तिष्ठ तिष्ठ द्विजोत्तम । त्रस्तो निरीक्षते यावद्दिशः सर्वा नरेश्वर

അസഹായയായ സ്ത്രീ അവനോട് പറഞ്ഞു— “നിർത്തു, നിർത്തു, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ!” എന്ന്; അവൾ ഭീതിയോടെ, ഹേ നരേശ്വരാ, എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും നോക്കി നിന്നു.

Verse 40

तावद्वृक्षसमारूढां स्त्रियं रक्ताम्बरावृताम् । रक्तमाल्यां तदा बालां रक्तचन्दनचर्चिताम् । रक्ताभरणशोभाढ्यां पाशहस्तां ददर्श ह

അപ്പോൾ അവൻ വൃക്ഷത്തിൽ കയറിയിരുന്ന ഒരു സ്ത്രീയെ കണ്ടു— ചുവന്ന വസ്ത്രം ധരിച്ചവൾ; ചുവന്ന മാലയണിഞ്ഞ ബാലിക, ചുവന്ന ചന്ദനലേപം പൂശിയവൾ; ചുവന്ന ആഭരണങ്ങളുടെ ശോഭയിൽ ദീപ്തയായി, കൈയിൽ പാശം പിടിച്ചവൾ.

Verse 41

स्त्र्युवाच । संदेशं श्रूयतां विप्र यदि गच्छसि सङ्गमे । मद्भर्ता तिष्ठते तत्र शीघ्रमेव विसर्जय

സ്ത്രീ പറഞ്ഞു— “ഹേ വിപ്രാ, എന്റെ സന്ദേശം കേൾക്കുക. നീ സംഗമത്തിലേക്ക് പോകുന്നുവെങ്കിൽ, അവിടെ എന്റെ ഭർത്താവ് ഉണ്ട്; ഉടൻ തന്നെ അവനോട് ഇത് അറിയിക്കണം.”

Verse 42

एकाकिनी च ते भार्या तिष्ठते वनमध्यगा । इत्याकर्ण्य गतो विप्रः सङ्गमं सुरदुर्लभे

“നിന്റെ ഭാര്യ ഏകാകിനിയായി വനത്തിന്റെ നടുവിൽ നില്ക്കുന്നു” എന്ന് കേട്ടപ്പോൾ, ആ വിപ്രൻ ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭമായ സംഗമത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 43

वृक्षच्छायान्वितः कण्वो ब्राह्मणेनावलोकितः । उवाच तं प्रति तदा वचनं ब्राह्मणोत्तमः

വൃക്ഷനിഴലിൽ ഇരുന്ന കണ്വനെ ആ ബ്രാഹ്മണൻ കണ്ടു; തുടർന്ന് ആ ബ്രാഹ്മണോത്തമൻ അവനോട് വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 44

ब्राह्मण उवाच । वनान्तरे मया दृष्टा बाला कमललोचना । रक्ताम्बरधरा तन्वी रक्तचन्दनचर्चिता

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—വനാന്തരത്തിൽ ഞാൻ കമലനേത്രയായ ഒരു ബാലികയെ കണ്ടു. അവൾ സുന്ദരിയായി ക്ഷീണാംഗി, രക്താംബരം ധരിച്ചവളും രക്തചന്ദനലേപിതയുമായിരുന്നു.

Verse 45

रक्तमाल्या सुशोभाढ्या पाशहस्ता मृगेक्षणा । वृक्षारूढावदद्वाक्यं मद्भर्ता प्रेष्यतामिति

രക്തമാലയാൽ അലങ്കൃതയായി, മഹാശോഭയോടെ, കൈയിൽ പാശം ധരിച്ച്, മൃഗനേത്രയായ അവൾ വൃക്ഷാരൂഢയായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—“എന്റെ ഭർത്താവിനോട് (ഈ സന്ദേശം) അയയ്ക്കുക.”

Verse 46

कण्व उवाच । कस्मिन्स्थाने तु विप्रेन्द्र विद्यते मृगलोचना । कस्य सा केन कार्येण सर्वमेतद्वदाशु मे

കണ്വൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! ആ മൃഗനേത്രി ഏത് സ്ഥലത്താണ് ഉള്ളത്? അവൾ ആരുടേതാണ്, ഏതു കാര്യാർത്ഥം ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു? എല്ലാം എനിക്കു വേഗം പറയുക.

Verse 47

ब्राह्मण उवाच । सङ्गमादर्धक्रोशे सा उद्यानान्ते हि विद्यते । वचनाद्ब्रह्मणस्यैषा न ज्ञाता पार्थिवेन तु

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—സംഗമത്തിൽ നിന്ന് അർദ്ധക്രോശ ദൂരത്ത് അവൾ ഉദ്യാനത്തിന്റെ അറ്റത്ത് തന്നെയുണ്ട്. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനാജ്ഞയാൽ അവൾ രാജാവിന് അറിയപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 48

तदा स कण्वभूपालः स्वकं दूतं समादिशत् कण्व उवाच । गच्छ त्वं पृच्छतां तां क्वागता क्वच गमिष्यसि । प्रेषितस्त्वरितो दूतो गतो नारीसमीपतः

അപ്പോൾ രാജാവ് കണ്വൻ തന്റെ ദൂതനോട് ആജ്ഞാപിച്ചു—“പോകുക; അവളോട് ചോദിക്കുക: ‘നീ എവിടെ നിന്ന് വന്നിരിക്കുന്നു? എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്?’” അയക്കപ്പെട്ട ദൂതൻ വേഗത്തിൽ ആ സ്ത്രീയുടെ സമീപത്തെത്തി.

Verse 49

वृक्षस्थां ददृशो बालामुवाच नृपसत्तम । मन्नाथः पृच्छति त्वां तु कासि त्वं क्व गमिष्यसि

മരത്തിൽ ഇരുന്ന ആ ബാലികയെ കണ്ട ദൂതൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, എന്റെ നാഥൻ ചോദിക്കുന്നു— നീ ആരാണ്? എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്?”

Verse 50

कन्योवाच । गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ता दुरात्मनाम् । इह प्रच्छन्न पापानां शास्ता वैवस्वतो यमः

കന്യ പറഞ്ഞു— “ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവർക്ക് ഗുരുവാണ് ശാസ്താവ്; ദുഷ്ടർക്കു രാജാവാണ് ശാസ്താവ്; എന്നാൽ ഇവിടെ മറഞ്ഞ പാപങ്ങൾക്ക് യഥാർത്ഥ ശിക്ഷകൻ വിവസ്വാൻപുത്രനായ യമനാണ്।”

Verse 51

ब्रह्महत्या च संजाता मृगरूपधरद्विजात् । मया युक्तोऽपि ते राजा मुक्तस्तीर्थप्रभावतः

“മാൻരൂപം ധരിച്ച ഒരു ദ്വിജനിൽ നിന്നാണ് ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം ഉണ്ടായത്; എങ്കിലും നിങ്ങളുടെ രാജാവ്—എന്നോടു ബന്ധപ്പെട്ടു നിന്നിട്ടും—ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ മോചിതനായി।”

Verse 52

अर्धक्रोशान्तरान्मध्ये ब्रह्महत्या न संविशेत् । सोमनाथप्रभावोऽयं वाराणस्याः समः स्मृतः

“അർദ്ധക്രോശ പരിധിക്കുള്ളിൽ ബ്രഹ്മഹത്യ പ്രവേശിക്കുകയില്ല. ഇത് സോമനാഥന്റെ പ്രഭാവം; വാരാണസിയോടു സമമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।”

Verse 53

गच्छ त्वं प्रेष्यतां राजा शीघ्रमत्र न संशयः । गतो भृत्यस्ततः शीघ्रं वेपमानः सुविह्वलः

“പോകുക; രാജാവിനെ വേഗം ഇവിടെ അയയ്ക്കുക—സംശയമില്ല.” എന്നു. പിന്നെ ആ ഭൃത്യൻ വിറച്ചുകൊണ്ട്, അത്യന്തം വ്യാകുലനായി, ഉടൻ പോയി.

Verse 54

समस्तं कथयामास यद्वृत्तं हि पुरातनम् । तस्य वाक्यादसौ राजा पतितो धरणीतले

സംഭവിച്ച പുരാതനവൃത്താന്തം മുഴുവനും അവൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു. അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഉടനെ ആ രാജാവ് ഭൂമിയിൽ വീണു.

Verse 55

भृत्य उवाच । कस्मात्त्वं शोचसे नाथ पूर्वोपात्तं शुभाशुभम् । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य राजा वचनमब्रवीत्

ഭൃത്യൻ പറഞ്ഞു—“നാഥാ! മുൻപ് സമ്പാദിച്ച ശുഭാശുഭങ്ങളെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾ എന്തിന് ദുഃഖിക്കുന്നു?” അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 56

प्राणत्यागं करिष्यामि सोमनाथसमीपतः । शीघ्रमानीयतां वह्निरिन्धनानि बहूनि च

“ഞാൻ സോമനാഥന്റെ സന്നിധിയിൽ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യും. വേഗം അഗ്നിയും ധാരാളം ഇന്ധനവും കൊണ്ടുവരിക.”

Verse 57

आनीतं तत्क्षणात्सर्वं भृत्यैस्तद्वशवर्तिभिः । स्नानं कृत्वा शुभे तोये सङ्गमे पापनाशने

അവന്റെ കല്പനയ്ക്ക് വിധേയരായ ഭൃത്യർ ക്ഷണത്തിൽ എല്ലാം കൊണ്ടുവന്നു. തുടർന്ന് പാപനാശകമായ സംഗമത്തിലെ ശുഭജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് (അവൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി).

Verse 58

अर्चितः परया भक्त्या सोमनाथो महीभृता । त्रिःप्रदक्षिणतः कृत्वा ज्वलन्तं जातवेदसम्

രാജാവ് പരമഭക്തിയോടെ സോമനാഥനെ ആരാധിച്ചു. തുടർന്ന് ജ്വലിക്കുന്ന ജാതവേദസ് (അഗ്നി)നെ മൂന്നു പ്രാവശ്യം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു.

Verse 59

प्रविष्टः कण्वराजासौ हृदि ध्यात्वा जनार्दनम् । पीताम्बरधरं देवं जटामुकुटधारिणम्

കണ്വരാജൻ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ച് ഹൃദയത്തിൽ ജനാർദനനെ ധ്യാനിച്ചു—പീതാംബരധാരിയും ജടാമുകുടധാരിയും ആയ പരമദേവനെ।

Verse 60

श्रिया युक्तं सुपर्णस्थं शङ्खचक्रगदाधरम् । सुरारिसूदनं दध्यौ सुगतिर्मे भवत्विति

അവൻ ശ്രീയോടുകൂടിയ, ഗരുഡാരൂഢനായ, ശംഖചക്രഗദാധാരിയായ ദേവശത്രുസൂദന വിഷ്ണുവിനെ ധ്യാനിച്ചു—“എനിക്ക് സുഖഗതി ലഭിക്കട്ടെ” എന്നു ചിന്തിച്ചു।

Verse 61

पपात पुष्पवृष्टिस्तु साधु साधु नृपात्मज । आश्चर्यमतुलं दृष्ट्वा निरीक्ष्य च परस्परम्

ഹേ രാജകുമാരാ! പുഷ്പവൃഷ്ടി പെയ്തു, “സാധു, സാധു” എന്ന ഘോഷം ഉയർന്നു. ആ അതുല അത്ഭുതം കണ്ടവർ പരസ്പരം വിസ്മയത്തോടെ നോക്കി.

Verse 62

मृतं तैः पावके भृत्यैर्हृदि ध्यात्वा गदाधरम् । विमानस्थास्ततः सर्वे संजाताः पाण्डुनन्दन

ഹേ പാണ്ഡുനന്ദനാ! അവൻ അഗ്നിയിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്തു; ഭൃത്യരും ഹൃദയത്തിൽ ഗദാധരനെ ധ്യാനിച്ചു. തുടർന്ന് അവർ എല്ലാവരും വിമാനം കയറി ഇരുന്നവരായി.

Verse 63

निष्पापास्ते दिवं याताः सोमनाथप्रभावतः । ब्राह्मणे सङ्गमे तत्र ध्यायमाने वृषध्वजम्

അവർ പാപരഹിതരായി സോമനാഥന്റെ പ്രഭാവത്താൽ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി; അവിടെ ആ സംഗമസ്ഥാനത്ത് ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ വൃഷധ്വജൻ (ശിവൻ)നെ ധ്യാനിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 64

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सोमनाथप्रभावोऽयं शृणुष्वैकमना विधिम् । अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां सर्वकालं रवेर्दिने

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇത് സോമനാഥന്റെ മഹിമയാണ്. ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ വിധി കേൾക്കുക—അഷ്ടമിയിലോ ചതുര്ദശിയിലോ, ഏതു സമയത്തും, ഞായറാഴ്ച.

Verse 65

विशेषाच्छुक्लपक्षे चेत्सूर्यवारेण सप्तमी । उपोष्य यो नरो भक्त्या रात्रौ कुर्वीत जागरम्

വിശേഷമായി ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ഞായറാഴ്ചയോടുകൂടി സപ്തമി വന്നാൽ—ഭക്തിയോടെ ഉപവാസമിരുന്ന് രാത്രിയിൽ ജാഗരണം ചെയ്യുന്ന പുരുഷൻ.

Verse 66

पञ्चामृतेन गव्येन स्नापयेत्परमेश्वरम् । श्रीखण्डेन ततो गुण्ठ्य पुष्पधूपादिकं ददेत्

ഗവ്യ പഞ്ചാമൃതംകൊണ്ട് പരമേശ്വരനെ സ്നാനിപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് ശ്രീഖണ്ഡം (ചന്ദനം) ലേപിച്ച് പുഷ്പം, ധൂപം മുതലായവ അർപ്പിക്കണം.

Verse 67

घृतेन बोधयेद्दीपं नृत्यं गीतं च कारयेत् । सोमवारे तथाष्टम्यां प्रभाते पूजयेद्द्विजान्

നെയ്യുകൊണ്ട് ദീപം തെളിയിക്കണം; നൃത്തവും ഗീതവും നടത്തിക്കൊള്ളണം. തിങ്കളാഴ്ചയും അഷ്ടമിയിലും പ്രഭാതത്തിൽ ദ്വിജന്മാരെ പൂജിക്കണം.

Verse 68

जितक्रोधानात्मवतः परनिन्दाविवर्जितान् । सर्वाङ्गरुचिराञ्छस्तान् स्वदारपरिपालकान्

അവർ ക്രോധം ജയിച്ചവർ, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവർ, പരനിന്ദ ഒഴിവാക്കുന്നവർ ആയിരിക്കണം; ശിഷ്ടാചാരമുള്ളവർ, പെരുമാറ്റത്തിൽ മനോഹരർ, സ്വന്തം ധർമ്മപത്നിയെ പരിപാലിക്കുന്നവർ ആയിരിക്കണം.

Verse 69

गायत्रीपाठमात्रांश्च विकर्मविरतान् सदा । पुनर्भूवृषलीशूद्री चरेयुर्यस्य मन्दिरे

ഗായത്രീപാഠം മാത്രമേ ചെയ്യുന്നവരായാലും, നിഷിദ്ധകർമ്മങ്ങളിൽ നിന്ന് എപ്പോഴും വിരമിക്കുന്നവർ—അവന്റെ ഗൃഹത്തിൽ പുനർഭൂ, വൃഷലീ, ശൂദ്രീ സ്ത്രീകളും ദോഷമില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കാം।

Verse 70

दूरतोऽसौ द्विजस्त्याज्य आत्मनः श्रेय इच्छता । हीनाङ्गानतिरिक्ताङ्गान् येषां पूर्वापरं न हि

സ്വന്തം ശ്രേയസ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അത്തരം ‘ദ്വിജനെ’ ദൂരത്തുനിന്നുതന്നെ ഒഴിവാക്കണം—അംഗഹീനരോ അസാധാരണ/അധിക അംഗങ്ങളുള്ളവരോ, കൂടാതെ ക്രമ-ശിഷ്ടാചാരബോധമില്ലാത്തവരോ.

Verse 71

व्रते श्राद्धे तथा दाने दूरतस्तान् विवर्जयेत् । आयसी तरुणी तुल्या द्विजाः स्वाध्यायवर्जिताः

വ്രതം, ശ്രാദ്ധം, ദാനം എന്നിവയിൽ അത്തരം ആളുകളെ ദൂരെയാക്കണം. വേദസ്വാധ്യായം ഇല്ലാത്ത ദ്വിജർ ഇരുമ്പുകൊണ്ടുള്ള യുവതിയെപ്പോലെ—രൂപമുണ്ട്, പക്ഷേ ഫലം ഇല്ല।

Verse 72

आत्मानं सह याज्येन पातयन्ति न संशयः । शाल्मलीनावतुल्याः स्युः षट्कर्मनिरता द्विजाः

അവർ തങ്ങളെയും യജമാനനെയും കൂടി അധഃപാതത്തിലാക്കുന്നു—സംശയമില്ല. ഷട്കർമങ്ങളിൽ മാത്രം നിരതരായ ദ്വിജർ ശാല്മലീ പഞ്ഞിപോലെ—പുറത്ത് ധാരാളം, ഉള്ളിൽ ഭാരമില്ല।

Verse 73

दातारं च तथात्मानं तारयन्ति तरन्ति च । श्राद्धं सोमेश्वरे पार्थ यः कुर्याद्गतमत्सरः

അവർ ദാതാവിനെയും തങ്ങളെയും രക്ഷിച്ച്, സംസാരസാഗരം കടക്കുന്നു. ഹേ പാർഥ, അസൂയ ഉപേക്ഷിച്ച് സോമേശ്വരത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ ഈ താരക പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 74

प्रेतास्तस्य हि सुप्रीता यावदाभूतसम्प्लवम् । अन्नं वस्त्रं हिरण्यं च यो दद्यादग्रजन्मने

അവന്റെ പിതൃക്കൾ മഹാപ്രളയം വരെയും അത്യന്തം തൃപ്തരായിരിക്കും. അഗ്രജന്മനായ ബ്രാഹ്മണന് അന്നം, വസ്ത്രം, ഹിരണ്യം (സ്വർണം) ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ അവർക്കു ഈ ദീർഘ തൃപ്തി നൽകുന്നു.

Verse 75

स याति शाङ्करे लोक इति मे सत्यभाषितम् । हयं यो यच्छते तत्र सम्पूर्णं तरुणं सितम्

അവൻ ശാങ്കരലോകം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇത് എന്റെ സത്യവചനമാണ്. അവിടെ സമ്പൂർണ്ണമായ, യുവാവായ, ശ്വേത അശ്വം ദാനം ചെയ്യുന്നവനും അതേ ഉത്തമഫലം നേടുന്നു.

Verse 76

रक्तं वा पीतवर्णं वा सर्वलक्षणसंयुतम् । कुङ्कुमेन विलिप्ताङ्गावग्रजन्महयावपि

ദാനത്തിനുള്ള അശ്വം ചുവപ്പോ മഞ്ഞനിറമോ ആയിരിക്കട്ടെ, എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളോടും കൂടിയിരിക്കട്ടെ. അഗ്രജന്മനായ ബ്രാഹ്മണന്റെയും അശ്വത്തിന്റെയും അവയവങ്ങളിൽ കുങ്കുമലേപനം ചെയ്യണം.

Verse 77

स्रग्दामभूषितौ कार्यौ सितवस्त्रावगुण्ठितौ । अङ्घ्रिः प्रदीयतां स्कन्धे मदीये हयमारुह

അവരെ പുഷ്പമാലകളും പുഷ്പദാമങ്ങളും ധരിപ്പിച്ച്, ശ്വേതവസ്ത്രം കൊണ്ട് ആവൃതരാക്കണം. എന്റെ തോളിൽ കാൽ വെച്ച് അശ്വത്തിൽ കയറുക.

Verse 78

आरूढे ब्राह्मणे ब्रूयाद्भास्करः प्रीयतामिति । स याति शांकरं लोकं सर्वपापविवर्जितः

ബ്രാഹ്മണൻ കയറിയ ശേഷം ‘ഭാസ്കരൻ പ്രസന്നനാകട്ടെ’ എന്നു പറയണം. അവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി ശാങ്കരലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 79

उपरागे तु सोमस्य तीर्थं गत्वा जितेन्द्रियः । सत्यलोकाच्च्युतश्चापि राजा भवति धार्मिकः

ചന്ദ്രഗ്രഹണസമയത്ത് തീർത്ഥത്തിൽ ചെന്നു ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ, സത്യലോകത്തിൽ നിന്നു ച്യുതനായാലും ധാർമ്മികനായ രാജാവാകുന്നു।

Verse 80

तस्य वासः सदा राजन्न नश्यति कदाचन । दीर्घायुर्जायते पुत्रो भार्या च वशवर्तिनी

ഹേ രാജാവേ, അവന്റെ വാസസ്ഥലം ഒരിക്കലും നശിക്കുകയില്ല; ദീർഘായുസ്സുള്ള പുത്രൻ ജനിക്കും, ഭാര്യയും അനുകൂലയും ഭക്തിയുമുള്ളവളാകും।

Verse 81

जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वदुःखविवर्जितः । सोपवासो जितक्रोधो धेनुं दद्याद्द्विजन्मने

അവൻ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിഞ്ഞ് പൂർണ്ണ നൂറു വർഷം ജീവിക്കും. ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച് ക്രോധം ജയിച്ച്, ദ്വിജനു (ബ്രാഹ്മണനു) ധേനു ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 82

सवत्सां क्षीरसंयुक्तां श्वेतवस्त्रावलोकिताम् । शबलां पीतवर्णां च धूम्रां वा नीलकर्बुराम्

കിടാവോടുകൂടിയ, ക്ഷീരസമ്പന്നമായ, ശ്വേതവസ്ത്രം അണിയിച്ച—ശബള, പീതവർണ്ണ, ധൂമ്രവർണ്ണ അല്ലെങ്കിൽ നീലകർബുര—ഇത്തരത്തിലുള്ള പശുവിനെ ദാനം ചെയ്യാം।

Verse 83

कपिलां वा सवत्सां च घण्टाभरणभूषिताम् । रूप्यखुरां कांस्यदोहां स्वर्णशृङ्गीं नरेश्वर

അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ നരേശ്വരാ, കിടാവോടുകൂടിയ കപില പശു—ഘണ്ടകളും ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ച് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടത്; വെള്ളി പൊതിഞ്ഞ കുളമ്പുകളുള്ളത്; കാംസ്യ ദോഹനപാത്രത്തോടുകൂടിയത്; സ്വർണ്ണം മൂടിയ കൊമ്പുകളുള്ളത്—ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 84

श्वेतया वर्धते वंशो रक्ता सौभाग्यवर्धिनी । शबला पीतवर्णा च दुःखघ्न्यौ संप्रकीर्तिते

ശ്വേതഗോ ദാനം ചെയ്താൽ വംശം വർദ്ധിക്കുന്നു; രക്തവർണ്ണഗോ സൗഭാഗ്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. ശബല (പുള്ളിപ്പശു)യും പീതവർണ്ണഗോയും—ഇരുവരും ദുഃഖനാശിനികളെന്ന് പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 85

। अध्याय

അധ്യായം സമാപ്തം.

Verse 86

पक्षान्तेऽथ व्यतीपाते वै धृतौ रविसंक्रमे । दिनक्षये गजच्छायां ग्रहणे भास्करस्य च

പക്ഷാന്തത്തിൽ, വ്യതീപാത യോഗത്തിൽ, ധൃതി യോഗത്തിൽ, രവി-സംക്രമണത്തിൽ, ദിനക്ഷയത്തിൽ, ‘ഗജഛായ’ കാലത്ത്, കൂടാതെ സൂര്യഗ്രഹണത്തിലും—ഇവ തീർത്ഥകർമ്മങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക ഫലപ്രദമായ സമയങ്ങളാണ്.

Verse 87

ये व्रजन्ति महात्मानः सङ्गमे सुरदुर्लभे । मृदावगुण्ठयित्वा तु चात्मानं सङ्गमे विशेत्

ദേവർക്കും ദുർലഭമായ ആ സംഗമത്തിലേക്ക് പോകുന്ന മഹാത്മാക്കൾ, മണ്ണുകൊണ്ട് തങ്ങളെ പൊതിഞ്ഞ് (വിനയവും ശുദ്ധിയും സഹിതം) പിന്നെ സംഗമത്തിൽ പ്രവേശിക്കണം.

Verse 88

हृदयान्तर्जले जाप्या प्राणायामोऽथवा नृप । गायत्री वैष्णवी चैव सौरी शैवी यदृच्छया । तेऽपि पापैः प्रमुच्यन्त इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

ഹേ നൃപ! ഹൃദയത്തിലെ ‘അന്തര്ജലം’ കൊണ്ടുള്ള ജപമാകട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ പ്രാണായാമമാകട്ടെ; കൂടാതെ ഗായത്രി—വൈഷ്ണവീ, സൗരീ, ശൈവീ—ഏതായാലും, ശ്രദ്ധയോടെ സ്വാഭാവികമായി അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, അവരും പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തരാകും. ഇങ്ങനെ ശങ്കരൻ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 89

जगतीं सोमनाथस्य यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणाम् । प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुंधरा

സോമനാഥന്റെ പുണ്യജഗതിയെ ആരെങ്കിലും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്താൽ, അവൻ ചെയ്തതുകൊണ്ട് ഏഴുദ്വീപങ്ങളോടുകൂടിയ സമസ്ത വസുന്ധരയും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തതുപോലെ ആകുന്നു.

Verse 90

ब्रह्महत्या सुरापानं गुरुदारनिषेवणम् । भ्रूणहा स्वर्णहर्ता च मुच्यन्ते नात्र संशयः

ബ്രഹ്മഹത്യ, സുരാപാനം, ഗുരുപത്നീസേവനം, ഭ്രൂണഹത്യ, സ്വർണ്ണഹരണം—ഇത്തരം പാപഭാരമുള്ളവരും ഇവിടെ പാപമുക്തരാകുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 91

तीर्थाख्यानमिदं पुण्यं यः शृणोति जितेन्द्रियः । व्याधितो मुच्यते रोगी चारोगी सुखमाप्नुयात्

ജിതേന്ദ്രിയനായി ഈ പുണ്യമായ തീർത്ഥാഖ്യാനം ആരെങ്കിലും ശ്രവിച്ചാൽ, രോഗിയായാൽ രോഗമുക്തനാകും; ആരോഗ്യവാനായാൽ സുഖം പ്രാപിക്കും.

Verse 92

यत्ते संदह्यते चेतः शृणु तन्मे युधिष्ठिर । नैकापि नृप लोकेऽस्मिन् भ्रूणहत्या सुदुस्त्यजा

യുധിഷ്ഠിരാ! നിന്റെ ഹൃദയം കത്തിക്കുന്ന കാര്യം എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക. രാജാവേ! ഈ ലോകത്തിൽ ഭ്രൂണഹത്യപോലെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ അതികഠിനമായ പാപം മറ്റൊന്നുമില്ല.

Verse 93

किमु षड्विंशतिं पार्थ प्राप याः क्षणदाकरः । सोऽपि तीर्थमिदं प्राप्य तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम्

ഹേ പാർഥാ! ‘രാത്രികരൻ’ നേടിയ ഇരുപത്താറ് (ദോഷ/പാപ)ങ്ങളെക്കുറിച്ച് എന്തു പറയണം? അവനും ഈ തീർത്ഥം പ്രാപിച്ച് അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സു ചെയ്ത് ശുദ്ധി നേടി.

Verse 94

विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शीतरश्मिरभूत्सुखी । श्रूयते नृप पौराणी गाथा गीता महर्षिभिः

സകലപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായ ശീതകിരണനായ സോമൻ (ചന്ദ്രൻ) സന്തുഷ്ടനായി. ഹേ രാജാവേ, മഹർഷികൾ പാടിയ ഈ പുരാതന പൗരാണിക ഗാഥ ശ്രവിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 95

लिङ्गं प्रतिष्ठितं ह्येकं दशभ्रूणहनं भवेत् । अतो लिङ्गत्रयं सोमः स्थापयामास भारत

സ്ഥാപിതമായ ഒരൊറ്റ ലിംഗം തന്നെ പത്ത് ഭ്രൂണഹത്യകളുടെ പ്രായശ്ചിത്തഫലം നൽകുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഹേ ഭാരതാ, സോമൻ മൂന്ന് ലിംഗങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 96

रेवौरिसंगमे ह्याद्यं द्वितीयं भृगुकच्छके । ततः सिद्धिं परां प्राप्य प्रभासे तु तृतीयकम्

ആദ്യത് റേവയും സമുദ്രവും സംഗമിക്കുന്നിടത്ത്; രണ്ടാമത് ഭൃഗുകച്ഛയിൽ. തുടർന്ന് പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ച് മൂന്നാമത് പ്രഭാസത്തിൽ ആണ്.

Verse 97

इति ते कथितं सर्वं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । धर्म्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं संशुद्धिकृन्नृणाम्

ഇങ്ങനെ നിനക്കു ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ ഉത്തമമായ മഹാത്മ്യം മുഴുവനും പറഞ്ഞു—ഇത് ധർമ്മം, യശസ്, ആയുസ്സ്, സ്വർഗ്ഗഫലം, മനുഷ്യർക്കു അന്തഃശുദ്ധി എന്നിവ നൽകുന്നു.

Verse 98

पुत्रार्थी लभते पुत्रान्निष्कामः स्वर्गमाप्नुयात् । मुच्यते सर्वपापेभ्यस्तीर्थं कृत्वा परं नृप

പുത്രാർഥി പുത്രന്മാരെ ലഭിക്കുന്നു; നിഷ്കാമൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കുന്നു. ഹേ നൃപാ, ഈ പരമ തീർത്ഥയാത്ര നിർവഹിച്ചു മനുഷ്യൻ സകലപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകുന്നു.

Verse 99

एतत्ते सर्वमाख्यातं सोमनाथस्य यत्फलम् । श्रुत्वा पुत्रमवाप्नोति स्नात्वा चाष्टौ न संशयः

സോമനാഥന്റെ ഫലം സംബന്ധിച്ചുള്ള ഇതെല്ലാം നിനക്കു വിശദമായി പറഞ്ഞു. ഇത് കേൾക്കുന്നതുമാത്രം പുത്രലാഭം; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ അഷ്ടഗുണ പുണ്യം—സംശയമില്ല.