Adhyaya 56

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । अन्यच्च श्रोतुमिच्छामि केन गङ्गावतारिता । रुद्रशीर्षे स्थिता देवी पुण्या कथमिहागता

ഉത്താനപാദൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ ഇനിയും കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു: ഗംഗയെ ആരാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്? രുദ്രന്റെ ശിരസ്സിൽ അധിവസിക്കുന്ന പുണ്യദേവി ഇവിടെ എങ്ങനെ വന്നു?

Verse 2

पुण्या देवाशिला नाम तस्या माहात्म्यमुत्तमम् । एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसन्नो यदि शङ्कर

പുണ്യാ എന്ന ദേവാശിലാ ഉണ്ട്; അവളുടെ മഹാത്മ്യം പരമോത്തമം. ഹേ ശങ്കരാ, നിങ്ങൾ പ്രസന്നനെങ്കിൽ ഇതെല്ലാം എനിക്ക് പറയുക.

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणुष्वैकमना भूत्वा यथा गङ्गावतारिता । देवैः सर्वैर्महाभागा सर्वलोकहिताय वै

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ കേൾക്കുക; ഗംഗാവതരണം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു. ആ മഹാഭാഗ്യവതി സർവ്വലോകഹിതാർത്ഥം സർവ്വദേവന്മാരാൽ അവതിരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 4

अस्ति विन्ध्यो नगो नाम याम्याशायां महीपते । गीर्वाणास्तु गताः सर्वे तस्य मूर्ध्नि नरेश्वर

ഹേ മഹീപതേ, തെക്കുദിക്കിൽ വിന്ധ്യ എന്നൊരു പർവ്വതമുണ്ട്. ഹേ നരേശ്വരാ, സർവ്വദേവന്മാരും അതിന്റെ ശിഖരത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 5

तत्र चाह्वानिता गङ्गा ब्रह्माद्यैरखिलैः सुरैः । अभ्यर्च्येशं जगन्नाथं देवदेवं जगद्गुरुम्

അവിടെ ബ്രഹ്മാദി സർവ്വദേവന്മാർ ജഗന്നാഥൻ, ദേവദേവൻ, ജഗദ്ഗുരു ആയ ഈശനെ അർച്ചിച്ച് ഗംഗയെ ആവാഹനം ചെയ്തു.

Verse 6

जटामध्यस्थितां गङ्गां मोचयस्वेति भूतले । भास्वन्ती सा ततो मुक्ता रुद्रेण शिरसा भुवि

‘ജടകളുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഗംഗയെ ഭൂതലത്തിലേക്ക് മോചിപ്പിക്കണമേ’ എന്നു പ്രാർത്ഥിച്ചു. അപ്പോൾ ആ ഭാസ്വതീ ദേവി രുദ്രന്റെ ശിരസ്സിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക് മോചിതയായി.

Verse 7

तत्र स्थाने महापुण्या देवैरुत्पादिता स्वयम् । ततो देवनदी जाता सा हिताय नृणां भुवि

അവിടത്തെ സ്ഥലത്ത് ദേവന്മാർ തന്നേ സ്വയം ഉത്പാദിപ്പിച്ച മഹാപുണ്യധാര പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അവിടെ നിന്നു അവൾ ‘ദേവനദി’യായി ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യഹിതത്തിനായി ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 8

वसन्ति ये तटे तस्याः स्नानं कुर्वन्ति भक्तितः । पिबन्ति च जलं नित्यं न ते यान्ति यमालयम्

അവളുടെ തീരത്ത് വസിച്ച് ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്ത് നിത്യവും അവളുടെ ജലം പാനം ചെയ്യുന്നവർ—യമാലയത്തിലേക്ക് പോകുകയില്ല.

Verse 9

यत्र सा पतिता कुण्डे शूलभेदे नराधिप । देवनद्याः प्रतीच्यां तु तत्र प्राची सरस्वती

നരാധിപാ! ശൂലഭേദത്തിൽ അവൾ പതിച്ച ആ കുണ്ടിൽ തന്നേ, ദേവനദിയുടെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് അവിടെ കിഴക്കോട്ടൊഴുകുന്ന സരസ്വതി പ്രവഹിക്കുന്നു.

Verse 10

याम्यायां शूलभेदस्य तत्र तीर्थमनुत्तमम् । तत्र देवशिला पुण्या स्वयं देवेन निर्मिता

ശൂലഭേദത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് അനുത്തമമായ തീർത്ഥം ഉണ്ട്. അവിടെ പുണ്യമായ ‘ദേവശില’ സ്വയം ദേവൻ നിർമ്മിച്ചതായി വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 11

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या तर्पयेत्पितृदेवताः । पितरस्तस्य तृप्यन्ति यावदाभूतसम्प्लवम्

അവിടെ ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃദേവതകൾക്ക് തർപ്പണം അർപ്പിക്കുന്നവന്റെ പിതാക്കന്മാർ പ്രളയം വരെയും തൃപ്തരായിരിക്കും.

Verse 12

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या ब्राह्मणान् भोजयेन्नृप । स्वल्पान्नेनापि दत्तेन तस्य चान्तो न विद्यते

ഹേ രാജാവേ, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ഭക്തിയോടെ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭോജനം നൽകുന്നവന്‍, അല്പ അന്നദാനം ചെയ്താലും അവന്റെ പുണ്യത്തിന് അന്തമില്ല।

Verse 13

उत्तानपाद उवाच । कानि दानानि दत्तानि शस्तानि धरणीतले । यानि दत्त्वा नरो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः

ഉത്താനപാദൻ പറഞ്ഞു—ഭൂമിയിൽ ഏതു ദാനങ്ങളാണ് ശ്രേഷ്ഠവും പ്രശംസനീയവും? അവ ഭക്തിയോടെ ദാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകുമോ?

Verse 14

देवशिलाया माहात्म्यं स्नानदानादिजं फलम् । व्रतोपवासनियमैर्यत्प्राप्यं तद्वदस्व मे

ദേവശിലയുടെ മഹാത്മ്യം എനിക്ക് പറയുക—സ്നാനം, ദാനം മുതലായവയിൽ നിന്നുള്ള ഫലവും, വ്രതം, ഉപവാസം, നിയമാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ വഴി അവിടെ ലഭിക്കുന്നതും വിശദമായി അറിയിക്കൂ।

Verse 15

ईश्वर उवाच । आसीत्पुरा महावीर्यश्चेदिनाथो महाबलः । वीरसेन इति ख्यातो मण्डलाधिपतिर्नृप

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് ചേദികളുടെ മഹാവീര്യനും മഹാബലവാനും ആയ ഒരു അധിപൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; ‘വീരസേന’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ആ രാജാവ് ഒരു മണ്ഡലത്തിന്റെ അധിപതിയായിരുന്നു।

Verse 16

राष्ट्रे तस्य रिपुर्नास्ति न व्याधिर्न च तस्कराः । न चाधर्मोऽभवत्तत्र धर्म एव हि सर्वदा

അവന്റെ രാജ്യത്തിൽ ശത്രുക്കളുമില്ല, രോഗങ്ങളുമില്ല, കള്ളന്മാരുമില്ല; അവിടെ അധർമ്മം ഉദിച്ചില്ല—എപ്പോഴും ധർമ്മം മാത്രമേ നിലനിന്നിരുന്നുള്ളൂ।

Verse 17

सदा मुदान्वितो राजा सभार्यो बहुपुत्रकः । एकासीद्दुहिता तस्य सुरूपा गिरिजा यथा

രാജാവ് സദാ ആനന്ദഭരിതനായിരുന്നു; രാജ്ഞിയോടുകൂടെ അവന്‍ അനേകം പുത്രന്മാര്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവന്‍ ഒരേയൊരു പുത്രി; അവള്‍ ഗിരിജയെപ്പോലെ അതിസുന്ദരി.

Verse 18

इष्टा सा पितृमातृभ्यां बन्धुवर्गजनस्य च । कृतं वैवाहिकं कर्म काले प्राप्ते यथाविधि

അവള്‍ പിതാവിനും മാതാവിനും ബന്ധുവര്‍ഗത്തിനും അത്യന്തം പ്രിയയായിരുന്നു. കാലം വന്നപ്പോൾ വിധിപ്രകാരം അവളുടെ വിവാഹകർമ്മം നിർവഹിച്ചു.

Verse 19

अनन्तरं चेदिपतिर्द्वादशाब्दमखे स्थितः । ततस्तस्यास्तु यो भर्ता स मृत्युवशमागतः

അതിനുശേഷം ചേതിരാജാവ് ദ്വാദശവർഷ യാഗത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ആ കന്യയുടെ ഭർത്താവ് മരണാധീനനായി.

Verse 20

विधवां तां सुतां दृष्ट्वा राजा शोकसमन्वितः । उवाच वचनं तत्र स्वभार्यां दुःखपीडिताम्

മകളെ വിധവയായി കണ്ട രാജാവ് ശോകത്തിൽ മുങ്ങി. അവിടെ ദുഃഖത്തിൽ തകർന്ന തന്റെ ഭാര്യയോട് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 21

प्रिये दुःखमिदं जातं यावज्जीवं सुदुःसहम् । नैषा रक्षयितुं शक्या रूपयौवनगर्विता

‘പ്രിയേ, ഈ ദുഃഖം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു; ജീവപര്യന്തം അത്യന്തം അസഹ്യം. ഈ കന്യ രൂപവും യൗവനവും കൊണ്ടുള്ള ഗർവത്തിൽ ആകുന്നു; അവളെ എളുപ്പത്തിൽ കാക്കാൻ കഴിയില്ല.’

Verse 22

दूषयेत कुलं क्वापि कथं रक्ष्या हि बालिका । नोपायो विद्यते क्वापि भानुमत्याश्च रक्षणे । परस्परं विवदतोः श्रुत्वा तत्कन्यकाब्रवीत्

“എവിടെയെങ്കിലും അവൾ കുലത്തിന് അപകീർത്തി വരുത്തിയേക്കാം—അപ്പോൾ ഈ ബാലികയെ എങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കാം? ഭാനുമതിയുടെ രക്ഷയ്ക്ക് എവിടെയും ഉപായം കാണുന്നില്ല.” ഇങ്ങനെ ഇരുവരും തമ്മിൽ വാദിക്കുന്നത് കേട്ട് ആ കന്യക പറഞ്ഞു.

Verse 23

भानुमत्युवाच । न लज्जामि तवाग्रेऽहं जल्पन्ती तात कर्हिचित् । सत्यं नोत्पद्यते दोषो मदर्थे ते नराधिप

ഭാനുമതി പറഞ്ഞു—“പിതാവേ, നിങ്ങളുടെ മുമ്പിൽ ഞാൻ ഒരിക്കലും സംസാരിക്കാൻ ലജ്ജിക്കുന്നില്ല. ഹേ നരാധിപ, എന്റെ കാരണത്താൽ നിങ്ങളിൽ ഒരു ദോഷവും ഉദിക്കരുത്—ഇതാണ് സത്യം.”

Verse 24

अद्यप्रभृत्यहं तात धारयिष्ये न मूर्धजान् । स्थूलवस्त्रपटार्द्धं तु धारयिष्यामि ते गृहे

“ഇന്നുമുതൽ, പിതാവേ, ഞാൻ മുടി അലങ്കരിക്കുകയില്ല. നിങ്ങളുടെ ഗൃഹത്തിൽ ഞാൻ കട്ടിയുള്ള വസ്ത്രം—അർദ്ധവസ്ത്രമാത്രം—ധരിക്കും.”

Verse 25

करिष्यामि व्रतान्याशु पुराणविहितानि च । आत्मानं शोषयिष्यामि तोषयिष्ये जनार्दनम्

“പുരാണങ്ങളിൽ വിധിച്ച വ്രതങ്ങൾ ഞാൻ ഉടൻ അനുഷ്ഠിക്കും. തപസ്സിലൂടെ ദേഹത്തെ നിയന്ത്രിച്ച് ജനാർദനനെ (വിഷ്ണുവിനെ) പ്രസാദിപ്പിക്കും.”

Verse 26

ममैषा वर्तते बुद्धिर्यदि त्वं तात मन्यसे । भानुमत्या वचः श्रुत्वा राजा संहर्षितोऽभवत्

“ഇതാണ് എന്റെ മനസ്സിലെ ദൃഢനിശ്ചയം—പിതാവേ, നിങ്ങൾ സമ്മതിക്കുന്നുവെങ്കിൽ.” ഭാനുമതിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു.

Verse 27

तीर्थयात्रां समुद्दिश्य कोशं दत्त्वा सुपुष्कलम् । विसृज्य पुरुषान्वृद्धान् कृत्वा तस्याः सुरक्षणे

തീർത്ഥയാത്രയെ ഉദ്ദേശിച്ച് അവൻ സമൃദ്ധമായ ധനകോശം നൽകി; വൃദ്ധരും വിശ്വസ്തരുമായ പുരുഷന്മാരെ നിയോഗിച്ച് അവൾക്കു സമ്യക്‌ സംരക്ഷണം ഏർപ്പെടുത്തി।

Verse 28

पुरुषान् सायुधांश्चापि ब्राह्मणान्सपुरोहितान् । दासीदासान्पदातींश्च चास्याः संरक्षणक्षमान्

അവൻ ആയുധധാരികളായ പുരുഷന്മാരെയും, പുരോഹിതനോടുകൂടിയ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും, ദാസീദാസന്മാരെയും, പദാതി സൈന്യത്തെയും—അവളുടെ സംരക്ഷണത്തിന് യോഗ്യരായവരെ—നിയോഗിച്ചു।

Verse 29

ततः पितुर्मतेनैव गङ्गातीरं गता सती । अवगाह्य तटे द्वे तु गङ्गायाः स नराधिप

അതിനുശേഷം പിതാവിന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം ആ സതി ഗംഗാതീരത്തേക്ക് പോയി. ശുദ്ധിക്കായി ഗംഗയിൽ അവഗാഹനം ചെയ്ത്, ഹേ നരാധിപ, ഗംഗയുടെ ഇരുകരകളിലും അവൾ നിലകൊണ്ടു।

Verse 30

नित्यं सम्पूज्य सद्विप्रान्गन्धमाल्यादिभूषणैः । द्वादशाब्दानि सा तीरे गङ्गायाः समवस्थिता

അവൾ നിത്യം ഗന്ധമാല്യാദി അലങ്കാരങ്ങളാൽ സദ്വിപ്രന്മാരെ വിധിപൂർവ്വം സമ്പൂജിച്ച്, പന്ത്രണ്ടു വർഷം ഗംഗാതീരത്തുതന്നെ താമസിച്ചു।

Verse 31

त्यक्त्वा गङ्गां तदा राज्ञी गता काष्ठां तु दक्षिणाम् । प्राप्ता सा सचिवैः सार्द्धं यत्र रेवा महानदी

അപ്പോൾ രാജ്ഞി ഗംഗയെ വിട്ട് ദക്ഷിണദേശത്തേക്ക് യാത്രയായി. സേവകരോടൊപ്പം അവൾ മഹാനദിയായ രേവ ഒഴുകുന്ന സ്ഥലത്തെത്തി।

Verse 32

समाः पञ्च स्थिता तत्र ओङ्कारेऽमरकण्टके । उदग्याम्येषु तीर्थेषु तीर्थात्तीर्थं जगाम सा

അവൾ അവിടെ ഓങ്കാരത്തിലും അമരകണ്ഠകത്തിലും അഞ്ചു വർഷം താമസിച്ചു. പിന്നെ ഉത്തരദിക്കിലെ ആ തീർത്ഥങ്ങളിൽ അവൾ ഒരു തീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 33

स्नात्वा स्नात्वा पूज्य विप्रान् भक्तिपूर्वमतन्द्रिता । वारुणीं सा दिशं गत्वा देवनद्याश्च सङ्गमे

വീണ്ടും വീണ്ടും സ്നാനം ചെയ്ത്, ഭക്തിപൂർവ്വം ബ്രാഹ്മണരെ പൂജിച്ച്, ക്ഷീണമില്ലാതെ അവൾ പടിഞ്ഞാറുദിക്കിലേക്ക് പോയി ദേവനദിയുടെ സംഗമത്തിലെത്തി.

Verse 34

ददर्श चाश्रमं पुण्यं मुनिसङ्घैः समाकुलम् । दृष्ट्वा मुनिसमूहं सा प्रणिपत्येदमब्रवीत्

മുനിസംഘങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ഒരു പുണ്യാശ്രമം അവൾ കണ്ടു. ആ ഋഷിസമൂഹത്തെ കണ്ടപ്പോൾ അവൾ നമസ്കരിച്ചു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 35

माहात्म्यमस्य तीर्थस्य नाम चैवास्य कीदृशम् । कथयन्तु महाभागाः प्रसादः क्रियतां मम

‘മഹാഭാഗന്മാരായ ഋഷിമാരേ! ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും ഇതിന്റെ നാമം എങ്ങനെയാണെന്നും കൃപചെയ്ത് പറയുക; എന്നോടു പ്രസന്നരായി വിശദീകരിക്കണമേ.’

Verse 36

ऋषय ऊचुः । चक्रतीर्थं तु विख्यातं चक्रं दत्तं पुरा हरेः । महेश्वरेण तुष्टेन देवदेवेन शूलिना

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—‘ഇത് പ്രസിദ്ധമായ ചക്രതീർത്ഥമാണ്. പുരാതനകാലത്ത് ത്രിശൂലധാരിയായ ദേവദേവൻ മഹേശ്വരൻ പ്രസന്നനായി ഹരിക്കു ചക്രം ദാനം ചെയ്തു.’

Verse 37

अत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य जायते नात्र संशयः

ഈ തീർത്ഥത്തിൽ ആരെങ്കിലും സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃദേവതകൾക്ക് തർപ്പണം അർപ്പിച്ചാൽ, അവന് അനിവർത്തനീയമായ ഗതി ലഭിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 38

द्वितीयेऽह्नि ततो गच्छेच्छूलभेदे तपस्विनि । पूर्वोक्तेन विधानेन स्नानं कुर्याद्यथाविधि

അതിന് ശേഷം രണ്ടാം ദിവസം, ഹേ തപസ്വിനീ, ശൂലഭേദത്തിലേക്ക് പോകണം; മുമ്പ് പറഞ്ഞ വിധിപ്രകാരം നിയമാനുസൃതമായി സ്നാനം ചെയ്യണം।

Verse 39

जन्मत्रयकृतैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । जलेन तिलमात्रेण प्रदद्यादञ्जलित्रयम्

മൂന്ന് ജന്മങ്ങളിൽ ചെയ്ത പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് അവൻ മോചിതനാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല। എള്ളളവ് ചേർത്ത ജലത്തോടെ മൂന്ന് അഞ്ജലികൾ അർപ്പിക്കണം।

Verse 40

तृप्यन्ति पितरस्तस्य द्वादशाब्दान्यसंशयम् । यः श्राद्धं कुरुते भक्त्या श्रोत्रियैर्ब्राह्मणैर्नृप

ഹേ നൃപാ! ശ്രോത്രിയരായ വേദപാഠി ബ്രാഹ്മണന്മാരെക്കൊണ്ട് ഭക്തിയോടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവന്റെ പിതാക്കന്മാർ സംശയമില്ലാതെ പന്ത്രണ്ട് വർഷം തൃപ്തരായിരിക്കും।

Verse 41

वार्द्धुष्याद्यास्तु वर्ज्यन्ते पित्ःणां दत्तमक्षयम् । अपरेऽह्णि ततो गच्छेत्पुण्यां देवशिलां शुभाम्

എന്നാൽ വാർദ്ധുഷ്യാദി അവസരങ്ങൾ ഒഴിവാക്കണം; പിതൃകൾക്ക് അർപ്പിച്ചതെല്ലാം അക്ഷയമാണ്। തുടർന്ന് അടുത്ത ദിവസം പുണ്യവും ശുഭവും നിറഞ്ഞ ദേവശിലയിലേക്കു പോകണം।

Verse 42

वीक्ष्यते जाह्नवी पुण्या देवैरुत्पादिता पुरा । स्नात्वा तत्र जलं दद्यात्तिलमिश्रं नराधिप

അവിടെ ദേവന്മാർ പുരാതനകാലത്ത് പ്രാദുര്ഭവിപ്പിച്ച പുണ്യമായ ജാഹ്നവീ (ഗംഗ) ദർശനമാകുന്നു. ഹേ നരാധിപ, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് എള്ള് കലർത്തിയ ജലം അർഘ്യമായി ദാനം ചെയ്യണം.

Verse 43

सकृत्पिण्डप्रदानेन मुच्यते ब्रह्महत्यया । एकादश्यामुपोषित्वा पक्षयोरुभयोरपि

ഒരിക്കൽ മാത്രം പിണ്ഡദാനം ചെയ്താലും ബ്രഹ്മഹത്യാപാപത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഇരുപക്ഷങ്ങളിലുമുള്ള ഏകാദശിയിൽ ഉപവാസവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 44

क्षपाजागरणं कुर्यात्पठेत्पौराणिकीं कथाम् । विष्णुपूजां प्रकुर्वीत पुष्पधूपनिवेदनैः

രാത്രിയിൽ ജാഗരണം അനുഷ്ഠിച്ച് പൗരാണികകഥ പാരായണം ചെയ്യണം. പുഷ്പം, ധൂപം, നൈവേദ്യം എന്നിവയോടെ ശ്രീവിഷ്ണുപൂജ നടത്തണം.

Verse 45

प्रभाते भोजयेद्विप्रान् दानं दद्यात्सशक्तितः । चतुर्थेऽह्नि ततो गच्छेद्यत्र प्राची सरस्वती

പ്രഭാതത്തിൽ ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജനിപ്പിച്ച്, ശേഷിയനുസരിച്ച് ദാനം നൽകണം. തുടർന്ന് നാലാം ദിവസം കിഴക്കോട്ടൊഴുകുന്ന സരസ്വതി ഉള്ള സ്ഥലത്തേക്ക് പോകണം.

Verse 46

ब्रह्मदेहाद्विनिष्क्रान्ता पावनार्थं शरीरिणाम् । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या तर्पयेत्पितृदेवताः

ബ്രഹ്മദേഹത്തിൽ നിന്ന് പ്രാദുര്ഭവിച്ച ആ സരസ്വതി ശരീരികളുടെയെല്ലാം പാവനാർത്ഥം അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ഭക്തിയോടെ പിതൃദേവതകൾക്ക് തർപ്പണം നടത്തണം.

Verse 47

श्राद्धं कृत्वा यथान्यायमनिन्द्यान् भोजयेद्द्विजान् । पितरस्तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दान्यसंशयम्

വിധിപ്രകാരം ശ്രാദ്ധം നടത്തി, നിന്ദാരഹിതരായ യോഗ്യ ദ്വിജബ്രാഹ്മണരെ ഭോജനിപ്പിക്കണം. സംശയമില്ലാതെ അവന്റെ പിതൃകൾ പന്ത്രണ്ടു വർഷം തൃപ്തരാകും.

Verse 48

सर्वदेवमयं स्थानं सर्वतीर्थमयं तथा । देवकोटिसमाकीर्णं कोटिलिङ्गोत्तमोत्तमम्

ഈ സ്ഥലം സർവ്വദേവമയവും സർവ്വതീർത്ഥമയവും ആകുന്നു. കോടി കോടി ദേവന്മാർ നിറഞ്ഞ കോടിലിംഗം അത്യുത്തമമായ പുണ്യക്ഷേത്രമാണ്.

Verse 49

त्रिरात्रं कुरुते योऽत्र शुचिः स्नात्वा जितेन्द्रियः । पक्षं मासं च षण्मासमब्दमेकं कदाचन

ആർ ഇവിടെ ശുചിയായി സ്നാനം ചെയ്ത് ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹത്തോടെ മൂന്നു രാത്രികളുടെ നിയമം അനുഷ്ഠിക്കുമോ—അഥവാ പക്ഷം, മാസം, ആറുമാസം, അല്ലെങ്കിൽ ഒരുവർഷം വരെ—അവൻ ഈ തീർത്ഥഫലം പ്രാപിക്കും.

Verse 50

न तस्य सम्भवो मर्त्ये तस्य वासो भवेद्दिवि । नियमस्थो विमुच्येत त्रिजन्मजनितादघात्

അവന് വീണ്ടും മർത്ത്യലോകത്തിൽ ജന്മം ഉണ്ടാകുകയില്ല; അവന്റെ വാസം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആയിരിക്കും. നിയമത്തിൽ സ്ഥിരനായി, മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടായ പാപത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകും.

Verse 51

विना पुंसा तु या नारी द्वादशाब्दं शुचिव्रता । तिष्ठते साक्षयं कालं रुद्रलोके महीयते

ഭർത്താവില്ലാതെയും പന്ത്രണ്ടു വർഷം ശുചിവ്രതം പാലിക്കുന്ന സ്ത്രീ, അക്ഷയകാലം വരെ നിലനിൽക്കുകയും രുദ്രലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും.

Verse 52

मुनीनां वचनं श्रुत्वा मुदा परमया ययौ । ततोऽवगाह्य तत्तीर्थमहर्निशमतन्द्रिता

മുനിമാരുടെ വചനം ശ്രവിച്ച് അവൾ പരമാനന്ദത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു. പിന്നെ ആ തീർത്ഥത്തിൽ അവഗാഹനം ചെയ്ത് പകലും രാത്രിയും ക്ഷീണമില്ലാതെ അവിടെ തന്നെ പാർത്തു.

Verse 53

दृष्ट्वा तीर्थप्रभावं तु पुनर्वचनमब्रवीत् । श्रूयतां वचनं मेऽद्य ब्राह्मणाः सपुरोहिताः

തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമ കണ്ട അവൾ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“ഇന്ന് എന്റെ വാക്ക് ശ്രവിക്കുവിൻ, ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, പുരോഹിതന്മാരോടുകൂടി.”

Verse 54

न त्यजामीदृशं स्थानं यावज्जीवमहर्निशम् । मत्पितुश्च तथा मातुः कथयध्वमिदं वचः

“ഇത്തരം സ്ഥാനത്തെ ഞാൻ ജീവിക്കുന്നതോളം പകലും രാത്രിയും വിട്ടുകളയുകയില്ല. എന്റെ ഈ വാക്ക് പിതാവിനും മാതാവിനും അറിയിക്കുവിൻ.”

Verse 55

त्वत्कन्या शूलभेदस्था नियता व्रतचारिणी । एवमुक्त्वा स्थिता सा तु तत्र भानुमती नृपः

“നിങ്ങളുടെ പുത്രി ശൂലഭേദത്തിൽ വസിച്ച് നിയമനിഷ്ഠയോടെ വ്രതാചരണം ചെയ്യുന്നു.” എന്നു പറഞ്ഞ്, ഹേ നൃപ, ഭാനുമതി അവിടെ തന്നെ നിലകൊണ്ടു.

Verse 56

। अध्याय

“അധ്യായം”—ഇത് പാഠവിഭാഗം സൂചിപ്പിക്കുന്ന കൊലോഫൺ അടയാളമാണ്.

Verse 57

अहर्निशं दहेद्धूपं चन्दनं च सदीपकम् । पादशौचं स्वयं कृत्वा स्वयं भोजयते द्विजान् । द्वादशाब्दानि सा राज्ञी सुव्रता तत्र संस्थिता

ആ രാജ്ഞി പകലും രാത്രിയും ധൂപവും ചന്ദനവും അർപ്പിച്ച് ദീപങ്ങൾ തെളിയിച്ചുവെച്ചു. താനേ പാദപ്രക്ഷാളനം ചെയ്ത് താനേ ദ്വിജന്മാർക്ക് ഭോജനം നൽകി. ഇങ്ങനെ സുവ്രതയായി നിലകൊണ്ട ആ രാജ്ഞി അവിടെ പന്ത്രണ്ടു വർഷം പാർത്തു.

Verse 58

ईश्वर उवाच । अन्यद्देवशिलायास्तु माहात्म्यं शृणु भूपते । कथयामि महाबाहो सेतिहासं पुरातनम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ഭൂപതേ, ദേവശിലയുടെ മറ്റൊരു മഹാത്മ്യം കേൾക്കുക. ഹേ മഹാബാഹോ, പുരാതനമായ പുണ്യചരിത്രം ഞാൻ നിനക്കു പറയുന്നു.

Verse 59

कश्चिद्वनेचरो व्याधः शबरः सह भार्यया । दुर्भिक्षपीडितस्तत्र आमिषार्थं वनं गतः

ഒരു വനചാരിയായ വേട്ടക്കാരൻ ശബരൻ, ഭാര്യയോടുകൂടെ, ക്ഷാമപീഡിതനായിരുന്നു. ആഹാരത്തിനായി മാംസം തേടി അവൻ വനത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 60

नापश्यत्पक्षिणस्तत्र न मृगान्न फलानि च । सरस्ततो ददर्शाथ पद्मिनीखण्डमण्डितम्

അവിടെ അവൻ പക്ഷികളെയും കണ്ടില്ല, മൃഗങ്ങളെയും കണ്ടില്ല, ഫലങ്ങളെയും കണ്ടില്ല. പിന്നെ താമരക്കൂട്ടങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഒരു തടാകം അവൻ കണ്ടു.

Verse 61

दृष्ट्वा सरोवरं तत्र शबरी वाक्यमब्रवीत् । कुमुदानि गृहाण त्वं दिव्यान्याहारसिद्धये

ആ തടാകം കണ്ട ശബരി പറഞ്ഞു—“ആഹാരം ലഭിക്കാനായി ഈ ദിവ്യ കുമുദപ്പൂക്കൾ നീ എടുക്കുക.”

Verse 62

देवस्य पूजनार्थं तु शूलभेदस्य यत्नतः । विक्रयो भविता तत्र धर्मशीलो जनो यतः

ദേവപൂജയ്ക്കായി ജനങ്ങൾ പരിശ്രമത്തോടെ ശൂലഭേദത്തിലേക്ക് വരുന്നതിനാൽ, അവിടെ അവ നിശ്ചയമായും നല്ലവണ്ണം വിറ്റുപോകും; ധർമ്മശീലരുടെ സംഗമം അവിടെ ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 63

भार्याया वचनं श्रुत्वा जग्राह कुमुदानि सः । उत्तीर्णस्तु तटे यावद्दृष्ट्वा श्रीवृक्षमग्रतः

ഭാര്യയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൻ കുമുദപ്പൂക്കൾ ശേഖരിച്ചു. പിന്നെ കരയിൽ കയറിയപ്പോൾ മുന്നിൽ ഒരു ശ്രീവൃക്ഷം (മംഗളവൃക്ഷം) കണ്ടു.

Verse 64

श्रीफलानि गृहीत्वा तु सुपक्वानि विशेषतः । शूलभेदं स सम्प्राप्तो ददर्श सुबहूञ्जनान्

പ്രത്യേകിച്ച് നന്നായി പഴുത്ത ശ്രീഫലങ്ങൾ എടുത്തുകൊണ്ട് അവൻ ശൂലഭേദത്തിലെത്തി; അവിടെ വലിയ ജനക്കൂട്ടം കണ്ടു.

Verse 65

चैत्रमासे सिते पक्षे एकादश्यां नराधिप । तस्मिन्नहनि नाश्नीयुर्बाला वृद्धास्तथा स्त्रियः

ഹേ നരാധിപാ! ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ഏകാദശിദിനത്തിൽ, ആ ദിവസം ബാലരും വൃദ്ധരും സ്ത്രീകളും പോലും അന്നം കഴിക്കുകയില്ല.

Verse 66

मण्डपं ददृशे तत्र कृतं देवशिलोपरि । वस्त्रैः संवेष्टितं दिव्यं स्रङ्माल्यैरुपशोभितम्

അവിടെ അവൻ ദേവശിലയുടെ മേൽ നിർമ്മിച്ച ഒരു മണ്ഡപം കണ്ടു—ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങളാൽ പൊതിഞ്ഞതും, സ്രക്‌മാല്യങ്ങളും പുഷ്പമാലകളും കൊണ്ട് മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ചതും.

Verse 67

ऋषयश्चागतास्तत्र ये चाश्रमनिवासिनः । सोपवासाः सनियमाः सर्वे साग्निपरिग्रहाः

അവിടെ ഋഷിമാരും ആശ്രമവാസികളായ തപസ്വികളും എത്തിയിരുന്നു. എല്ലാവരും ഉപവാസവും നിയമാനുഷ്ഠാനവും പാലിച്ച്, പവിത്ര അഗ്നികളെ പരിപാലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 68

देवनद्यास्तटे रम्ये मुनिसङ्घैः समाकुले । आगच्छद्भिर्नृपश्रेष्ठ मार्गस्तत्र न लभ्यते

ദേവനദിയുടെ മനോഹര തീരത്ത് മുനിസംഘങ്ങൾ നിറഞ്ഞുകൂടിയിരുന്നു. ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, അവിടെ എത്തുന്നവർക്ക് വഴിപോലും പ്രയാസമായി കിട്ടി.

Verse 69

दृष्ट्वा जनपदं तत्र तां भार्यां शबरोऽब्रवीत् । गच्छ पृच्छस्व किमपि किमद्य स्नानकारणम्

അവിടത്തെ ജനപദം കണ്ട ശബരൻ ഭാര്യയോട് പറഞ്ഞു—“പോയി ചോദിച്ചുവരിക; ഇന്ന് എന്താണ്, ജനങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ടാണ് സ്നാനം ചെയ്യുന്നത്?”

Verse 70

पर्वाणि यानि श्रूयन्ते किंस्वित्सूर्येन्दुसम्प्लवः । अयनं किं भवेदद्य किं वाक्षयतृतीयका

“കേൾക്കപ്പെടുന്ന പ്രസിദ്ധ പർവ്വങ്ങളിൽ ഒന്നാണോ ഇത്? സൂര്യ-ചന്ദ്ര സംയോഗമോ? ഇന്ന് അയനമാണോ, അല്ലെങ്കിൽ ക്ഷയ-തൃതീയയോ?”

Verse 71

ततः स्वभर्तुर्वचनाच्छबरी प्रस्थिता तदा । पप्रच्छ नारीं दृष्ट्वाग्रे दत्त्वाग्रे कमले शुभे

അപ്പോൾ ഭർത്താവിന്റെ വചനപ്രകാരം ശബരി പുറപ്പെട്ടു. മുന്നിൽ ഒരു സ്ത്രീയെ കണ്ടപ്പോൾ, ആദ്യം ശുഭമായ താമരപ്പൂക്കൾ അർപ്പിച്ച് പിന്നെ അവളോട് ചോദിച്ചു.

Verse 72

तिथिरद्यैव का प्रोक्ता किं पर्व कथयस्व मे । किमयं स्नाति लोकोऽयं किं वा स्नानस्य कारणम्

ഇന്ന് ഏത് തിഥിയാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു? ഏത് പുണ്യപർവ്വമാണിത്—എനിക്ക് പറയുക. ഈ ജനങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് സ്നാനം ചെയ്യുന്നു, ഈ സ്നാനത്തിന്റെ കാരണം എന്ത്?

Verse 73

नार्युवाच । अद्य चैकादशी पुण्या सर्वपापक्षयंकरी । उपोषिता सकृद्येन नाकप्राप्तिं करोति सा

സ്ത്രീ പറഞ്ഞു—ഇന്ന് പുണ്യമായ ഏകാദശി; അത് സർവ്വപാപനാശിനി. ആരെങ്കിലും ഈ ദിവസം ഒരിക്കൽ പോലും ഉപവസിച്ചാൽ, അവന് സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തി ലഭിക്കും.

Verse 74

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा शबरी शाबराय वै । कथयामास चाव्यग्रा स्त्रीवाक्यं नृपसत्तम

ആ സ്ത്രീയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ശബരീ മടിയില്ലാതെ ശാബരനോട് ആ സ്ത്രീയുടെ വചനങ്ങൾ അറിയിച്ചു.

Verse 75

अद्य त्वेकादशी पुण्या बालवृद्धैरुपोषिता । मदनैकादशी नाम सर्वपापक्षयंकरी

ഇന്ന് തീർച്ചയായും പുണ്യമായ ഏകാദശി; ബാലരും വൃദ്ധരും എല്ലാം ഉപവസിക്കുന്നു. ഇതിന് ‘മദന-ഏകാദശി’ എന്ന നാമം; ഇത് സർവ്വപാപനാശിനി.

Verse 76

नियता श्रूयते तत्र राजपुत्री सुशोभना । व्रतस्था नियताहारा नाम्ना भानुमती सती

അവിടെ നിയമനിഷ്ഠയും ദീപ്തിയും ഉള്ള ഒരു രാജകുമാരി ഉണ്ടെന്ന് കേൾക്കപ്പെടുന്നു—ഭാനുമതി എന്ന നാമം; അവൾ വ്രതസ്ഥ, ആഹാരനിയമം പാലിക്കുന്ന, സതീഗുണസമ്പന്നയാണ്.

Verse 77

नैतया सदृशी काचित्त्रिषु लोकेषु विश्रुता । दृश्यते सा वरारोहा ह्यवतीर्णा महीतले

മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അവളെപ്പോലെ മറ്റൊരു സ്ത്രീ പ്രസിദ്ധയല്ല. ആ വരാരോഹിണി ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചവളെന്നപോലെ ദൃശ്യമാകുന്നു.

Verse 78

भार्याया वचनं श्रुत्वा शबरस्तां जगाद ह । कमलानि यथालाभं दत्त्वा भुङ्क्ष्व हि सत्वरम्

ഭാര്യയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശബരൻ അവളോട് പറഞ്ഞു—“ലഭിക്കുന്നത്ര താമരകൾ അർപ്പിച്ച് പിന്നെ വേഗത്തിൽ ഭുജിക്കൂ.”

Verse 79

ममैषा वर्तते बुद्धिर्न भोक्तव्यं मया ध्रुवम् । न मयोपार्जितं भद्रे पापबुद्ध्या शुभं क्वचित्

എന്റെ മനസ്സിൽ ഈ തീരുമാനം ദൃഢമാണ്—ഞാൻ ഇത് തീർച്ചയായും ഭുജിക്കുകയില്ല. ഹേ ഭദ്രേ, പാപബുദ്ധിയാൽ എനിക്ക് ഒരിക്കലും യഥാർത്ഥ ശുഭം ലഭിക്കില്ല; ഇതും എന്റെ ധാർമ്മിക പരിശ്രമത്തിൽ സമ്പാദിച്ചതല്ല.

Verse 80

शबर्युवाच । न पूर्वं तु मया भुक्तं कस्मिंश्चैव तु वासरे । भुक्तशेषं मया भुक्तं यावत्कालं स्मराम्यहम्

ശബരീ പറഞ്ഞു—“ഒരു ദിവസവും ഞാൻ മുമ്പ് (ഇങ്ങനെ) ഭുജിച്ചിട്ടില്ല. എനിക്ക് ഓർമ്മയുള്ള കാലമൊക്കെയും, മറ്റുള്ളവർ കഴിച്ചതിന് ശേഷം ശേഷിച്ചതേയുള്ളൂ ഞാൻ കഴിച്ചത്.”

Verse 81

भार्याया निश्चयं ज्ञात्वा स्नानं कर्तुं जगाम ह । अर्धोत्तरीयवस्त्रेण स्नानं कृत्वा तु भक्तितः

ഭാര്യയുടെ ദൃഢനിശ്ചയം അറിഞ്ഞ് അവൻ സ്നാനം ചെയ്യാൻ പോയി. അർദ്ധോത്തരീയ വസ്ത്രം ധരിച്ചു ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്തു.

Verse 82

सर्वान् देवान्नमस्कृत्य गतो देवशिलां प्रति । तस्थौ स शङ्कमानोऽपि नमस्कृत्य जनार्दनम्

അവൻ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും നമസ്കരിച്ചു ദേവശിലയിലേക്കു പോയി. ആശങ്ക ഉണ്ടായിരുന്നാലും അവിടെ നിന്നുകൊണ്ട് ജനാർദനനെ നമസ്കരിച്ചു.

Verse 83

यस्यास्तु कुमुदे दत्ते तया राज्ञ्यै निवेदितम् । तद्दृष्ट्वा पद्मयुगलं तां दासीं साब्रवीत्तदा

അവൾ കുമുദദ്വയം അർപ്പിച്ചപ്പോൾ അത് റാണിക്കു സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ആ രണ്ട് പദ്മങ്ങൾ കണ്ട റാണി അപ്പോൾ ദാസിയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 84

कुत्र पद्मद्वयं लब्धं कथ्यतामग्रतो मम । शीघ्रं तत्रैव गत्वा च पद्मानानय चापरान्

ഈ രണ്ട് പദ്മങ്ങൾ എവിടെ നിന്നാണ് ലഭിച്ചത്? എന്റെ മുന്നിൽ ഉടൻ പറയുക. അതേ സ്ഥലത്തേക്ക് വേഗം പോയി കൂടുതൽ പദ്മങ്ങളും കൊണ്ടുവരിക.

Verse 85

धान्येन वसुना वापि कमलानि समानय । भानुमत्या वचः श्रुत्वा गता सा शबरं प्रति

ധാന്യമോ ധനമോ കൊടുത്താലും കമലങ്ങൾ കൊണ്ടുവരിക. ഭാനുമതിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൾ ശബരന്റെ അടുക്കൽ പോയി.

Verse 86

श्रीफलानि च पुष्पाणि बहून्यन्यानि देहि मे

എനിക്ക് ശ്രീഫലങ്ങൾ (തേങ്ങ) കൂടാതെ അനേകം മറ്റു പുഷ്പങ്ങളും തരിക.

Verse 87

शबर्युवाच । श्रीफलानि सपुष्पाणि दास्यामि च विशेषतः । न लोभो न स्पृहा मेऽस्ति गत्वा राज्ञीं निवेदय

ശബരി പറഞ്ഞു—പുഷ്പങ്ങളോടുകൂടിയ ശ്രീഫലങ്ങൾ (തേങ്ങ) പ്രത്യേകമായി ധാരാളം ഞാൻ നൽകാം. എനിക്ക് ലോഭവും മോഹവും ഇല്ല; പോയി രാജ്ഞിയോട് അറിയിക്കൂ.

Verse 88

तया च सत्वरं गत्वा यथावृत्तं निवेदितम् । शबर्युक्तं पुरस्तस्याः सविस्तरपरं वचः

അവൾ വേഗത്തിൽ പോയി സംഭവിച്ചതെല്ലാം യഥാവൃത്തമായി അറിയിച്ചു. രാജ്ഞിയുടെ മുമ്പിൽ ശബരി പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ വിശദമായി പറഞ്ഞു.

Verse 89

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा राज्ञी तत्र स्वयं गता । उवाच शबरीं प्रीत्या देहि पद्मानि मूल्यतः

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജ്ഞി സ്വയം അവിടെ ചെന്നു, സ്നേഹത്തോടെ ശബരിയോട്—“പദ്മങ്ങൾ തരിക; അതിന്റെ യുക്തമായ വില സ്വീകരിക്ക” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 90

शबर्युवाच । न मूल्यं कामये देवि फलपुष्पसमुद्भवम् । श्रीफलानि च पुष्पाणि यथेष्टं मम गृह्यताम्

ശബരി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവി, ഫലപുഷ്പങ്ങളിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്നതിനായി ഞാൻ വില ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഈ ശ്രീഫലങ്ങളും പുഷ്പങ്ങളും എന്റെ ഭാഗത്തു നിന്നു ഇഷ്ടംപോലെ സ്വീകരിക്കൂ.

Verse 91

अर्चां कुरु यथान्यायं वासुदेवे जगत्पतौ

ജഗത്പതി വാസുദേവനോട് വിധിപ്രകാരം, യഥാന്യായമായി അർച്ചന ചെയ്യുക.

Verse 92

राज्ञ्युवाच । विना मूल्यं न गृह्णामि कमलानि तवाधुना । धान्यस्य खारिकामेकां ददामि प्रतिगृह्यताम्

രാജ്ഞി പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ നിന്റെ താമരകൾ വിലയില്ലാതെ ഞാൻ സ്വീകരിക്കുകയില്ല. ധാന്യത്തിന്റെ ഒരു ഖാരികാ അളവ് ഞാൻ തരുന്നു; ദയവായി സ്വീകരിക്കൂ.

Verse 93

दश विंशत्यथ त्रिंशच्चत्वारिंशदथापि वा । गृहाण वा खारिशतं दुर्भिक्षां बोधिमुत्तर

പത്ത്, ഇരുപത്, മുപ്പത്, നാല്പത്—എത്ര വേണമെങ്കിലും എടുക്കൂ; അല്ലെങ്കിൽ നൂറ് ഖാരികളും എടുക്കൂ. ക്ഷാമദുഃഖം ജയിച്ച് അതിന് അപ്പുറം ഉയരുക.

Verse 94

वसु रत्नं सुवर्णं च अन्यत्ते यदभीप्सितम् । तत्सर्वं सम्प्रदास्यामि कमलार्थे न संशयः

ധനം, രത്നം, സ്വർണം—നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള മറ്റെന്തും—ഈ താമരകൾക്കായി അതെല്ലാം ഞാൻ തീർച്ചയായും നൽകും; സംശയമില്ല.

Verse 95

शबर्युवाच । नाहारं चिन्तयाम्यद्य मुक्त्वा देवं वरानने । देवकार्यं विना भद्रे नान्या बुद्धिः प्रवर्तते

ശബരി പറഞ്ഞു—ഹേ വരാനനേ, ഇന്ന് ഞാൻ എന്റെ ആഹാരത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നില്ല; ദേവനെ ഒഴികെ എല്ലാം വിട്ടിരിക്കുന്നു. ഹേ ഭദ്രേ, ദേവകാര്യത്തിനല്ലാതെ എന്റെ ബുദ്ധി മറ്റൊന്നിലേക്കു പോകുന്നില്ല.

Verse 96

राज्ञ्युवाच । न त्वयान्नं परित्याज्यं सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ममान्नं प्रतिगृह्यताम्

രാജ്ഞി പറഞ്ഞു—നീ അന്നം ഉപേക്ഷിക്കരുത്; എല്ലാം അന്നത്തിൽ തന്നെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. അതിനാൽ പരമശ്രമത്തോടെ എന്റെ അന്നം സ്വീകരിക്കൂ.

Verse 97

तपस्विनो महाभागा ये चारण्यनिवासिनः । गृहस्थद्वारि ते सर्वे याचन्तेऽन्नमतन्द्रिताः

അരണ്യവാസികളായ മഹാഭാഗ തപസ്വികൾ എല്ലാവരും ഗൃഹസ്ഥരുടെ വാതിലിൽ അപ്രമാദമായി അന്നം യാചിക്കുന്നു।

Verse 98

शबर्युवाच । निषेधश्च कृतः पूर्वं सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् । सत्येन तपते सूर्यः सत्येन ज्वलतेऽनलः

ശബരി പറഞ്ഞു—മുമ്പേ നിരോധനം ചെയ്തിരുന്നു; എല്ലാം സത്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്. സത്യത്താൽ സൂര്യൻ തപിക്കുന്നു; സത്യത്താൽ അഗ്നി ജ്വലിക്കുന്നു।

Verse 99

सत्येन तिष्ठत्युदधिर्वायुः सत्येन वाति हि । सत्येन पच्यते सस्यं गावः क्षीरं स्रवन्ति च

സത്യത്താൽ സമുദ്രം തന്റെ പരിധിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; സത്യത്താൽ തന്നെ കാറ്റ് വീശുന്നു. സത്യത്താൽ വിളവ് പാകമാകുന്നു; പശുക്കൾ പാൽ സ്രവിക്കുന്നു।

Verse 100

सत्याधारमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सत्यं सत्येन पालयेत्

ഈ സമസ്ത ലോകം—സ്ഥാവരവും ജംഗമവും—സത്യത്തെ ആധാരമാക്കുന്നു. അതിനാൽ എല്ലാ പരിശ്രമത്താലും സത്യത്തെ സത്യത്താൽ തന്നെ സംരക്ഷിക്കണം।

Verse 101

देवकार्यं तु मे मुक्त्वा नान्या बुद्धिः प्रवर्तते । गृहाण राज्ञि पुष्पाणि कुरु पूजां गदाभृतः

ദേവകാര്യത്തെ വിട്ട് എന്റെ ബുദ്ധി മറ്റൊന്നിലേക്കും പോകുന്നില്ല। രാജ്ഞീ, ഈ പുഷ്പങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് ഗദാധാരിയായ പ്രഭു (ഹരി) വിനെ പൂജിക്കൂ।

Verse 102

श्रूयते द्विजवाक्यैस्तु न दोषो विद्यते क्वचित् । कुशाः शाकं पयो मत्स्या गन्धाः पुष्पाक्षता दधि । मांसं शय्यासनं धानाः प्रत्याख्येया न वारि च

ദ്വിജന്മാരുടെ വചനങ്ങളിൽ നിന്നു കേൾക്കുന്നതു: ഇതിൽ എവിടെയും ദോഷമില്ല. കുശ, ശാകം, പാൽ, മത്സ്യം, സുഗന്ധങ്ങൾ, പുഷ്പം, അക്ഷതം, തൈര്—അതുപോലെ മാംസം, ശയ്യാ-ആസനം, ധാന്യം—ഇവ നിരസിക്കരുത്; ജലവും പോലും തള്ളരുത്।

Verse 103

राज्ञ्युवाच । आरामोपहृतं पुष्पमारण्यं पुष्पमेव च । क्रीतं प्रतिग्रहे लब्धं पुष्पमेवं चतुर्विधम्

രാജ്ഞി പറഞ്ഞു—പുഷ്പം നാലുവിധം: ഉദ്യാനത്തിൽ നിന്നു കൊണ്ടുവന്നത്, അരണ്യത്തിൽ നിന്നുള്ളത്, വാങ്ങിയത്, പ്രതിഗ്രഹമായി (ദാനം സ്വീകരിച്ച്) ലഭിച്ചത്।

Verse 104

उत्तमं पुष्पमारण्यं गृहीतं स्वयमेव च । मध्यमं फलमारामे त्वधमं क्रीतमेव च । प्रतिग्रहेण यल्लब्धं निष्फलं तद्विदुर्बुधाः

അരണ്യപുഷ്പങ്ങൾ, സ്വയം കൈകൊണ്ട് ശേഖരിച്ചതാണ് ഉത്തമം. ഉദ്യാനത്തിൽ ലഭിക്കുന്നത് മധ്യമം; വാങ്ങിയത് അധമം. പ്രതിഗ്രഹമായി (ദാനം സ്വീകരിച്ച്) ലഭിച്ച പുഷ്പം പൂജയിൽ നിഷ്ഫലമെന്ന് ബുദ്ധിമാന്മാർ പറയുന്നു।

Verse 105

पुरोहित उवाच । गृहाण राज्ञि पुष्पाणि कुरु पूजां गदाभृतः । उपकारः प्रकर्तव्यो व्यपदेशेन कर्हिचित्

പുരോഹിതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജ്ഞീ, ഈ പുഷ്പങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് ഗദാധാരിയായ പ്രഭുവിനെ പൂജിക്കൂ. ചിലപ്പോൾ ഉപകാരപ്രവൃത്തി യുക്തമായ വ്യപദേശത്തോടെ (യോഗ്യമായ നിമിത്തത്തോടെ) നടത്തേണ്ടതുണ്ട്।

Verse 106

ईश्वर उवाच । श्रीफलानि सपद्मानि दत्तानि शबरेण तु । गृहीत्वा तानि राज्ञी सा पूजां चक्रे सुशोभनाम्

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ശബരൻ ശ്രീഫലങ്ങൾ (തേങ്ങ)യും പദ്മങ്ങളും നൽകി. അവ സ്വീകരിച്ച രാജ്ഞി അത്യന്തം ശോഭനമായ പൂജ നടത്തി।

Verse 107

क्षपाजागरणं चक्रे श्रुत्वा पौराणिकीं कथाम् । शबरस्तु ततो भार्यामिदं वचनमब्रवीत्

പുരാണകഥ ശ്രവിച്ച് അവർ രാത്രിജാഗരണം നടത്തി. തുടർന്ന് ശബരൻ തന്റെ ഭാര്യയോട് ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 108

दीपार्थं गृह्यतां स्नेहो यथालाभेन सुन्दरि । कृत्वा दीपं ततस्तौ तु कृत्वा पूजां हरेः शुभाम्

“ദീപത്തിനായി, ഹേ സുന്ദരി, ലഭ്യമാകുന്നതുപോലെ എണ്ണയോ നെയ്യോ എടുത്തുകൊൾക.” തുടർന്ന് ദീപം ഒരുക്കി അവർ ഇരുവരും ഹരിയുടെ മംഗളകരമായ പൂജ നടത്തി.

Verse 109

चक्रतुर्जागरं रात्रौ ध्यायन्तो धरणीधरम् । ततः प्रभातसमये दृष्ट्वा स्नानोत्सुकं जनम्

അവർ രാത്രി മുഴുവൻ ജാഗരണം ചെയ്ത് ധരണീധരനെ ധ്യാനിച്ചു. തുടർന്ന് പ്രഭാതസമയത്ത് സ്നാനത്തിന് ഉത്സുകരായ ജനങ്ങളെ അവർ കണ്ടു.

Verse 110

स्नाति वै शूलभेदे तु देवनद्यां तथापरे । सरस्वत्यां नराः केचिन्मार्कण्डस्य ह्रदेऽपरे

ചിലർ ശൂലഭേദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തു; ചിലർ ദേവനദിയിൽ. ചിലർ സരസ്വതിയിൽ, മറ്റുചിലർ മാർകണ്ഡഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തു.

Verse 111

चक्रतीर्थं गताश्चक्रुः स्नानं केचिद्विधानतः । शुचयस्ते जनाः सर्वे स्नात्वा देवाशिलोपरि

ചിലർ ചക്രതീർത്ഥത്തിൽ ചെന്നു വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്തു. അവർ എല്ലാവരും ശുദ്ധരായി; സ്നാനം കഴിഞ്ഞ് ദേവശിലയുടെ മേൽ സമവേതരായി.

Verse 112

श्राद्धं चक्रुः प्रयत्नेन श्रद्धया पूतचेतसा । तान्दृष्ट्वा शबरो बिल्वैः पिण्डांश्चक्रे प्रयत्नतः

അവർ ശ്രദ്ധയോടും ശുദ്ധചിത്തത്തോടും കൂടി പരിശ്രമപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം നടത്തി. അവരെ കണ്ട ശബരനും ബിൽവഫലങ്ങളാൽ പിണ്ഡങ്ങൾ ഒരുക്കി ജാഗ്രതയോടെ അർപ്പിച്ചു.

Verse 113

भानुमत्या तथा भर्तुः पिण्डनिर्वपणं कृतम् । अनिन्द्या भोजिता विप्रा दम्भवार्द्धुष्यवर्जिताः

ഭാനുമതിയും ഭർത്താവിനായി പിണ്ഡനിർവപണം നടത്തി. നിന്ദാരഹിതരും ഡംഭവും അഹങ്കാരവും വിട്ട ബ്രാഹ്മണർക്ക് ഭോജനം നൽകി.

Verse 114

हविष्यान्नैस्तथा दध्ना शर्करामधुसर्पिषा । पायसेन तु गव्येन कृतान्नेन विशेषतः

ഹവിഷ്യാന്നം, തൈര്, പഞ്ചസാര, തേന്‍, നെയ്യ് എന്നിവകൊണ്ടും—പ്രത്യേകിച്ച് പാല്പായസവും ശ്രദ്ധയോടെ തയ്യാറാക്കിയ വിഭവങ്ങളുംകൊണ്ടും—(അർപ്പണവും ഭോജനവും നടന്നു).

Verse 115

भोजयित्वा तथा राज्ञी ददौ दानं यथाविधि । पादुकोपानहौ छत्रं शय्यां गोवृषमेव च

ഭോജനം കഴിപ്പിച്ച ശേഷം രാജ്ഞി വിധിപ്രകാരം ദാനം നൽകി—പാദുക, ചെരിപ്പ്, കുട, ശയ്യ, കൂടാതെ പശുവും കാളയും.

Verse 116

विविधानि च दानानि हेमरत्नधनानि च । चक्रतीर्थे महाराज कपिलां यः प्रयच्छति । पृथ्वी तेन भवेद्दत्ता सशैलवनकानना

അവിടെ വിവിധ ദാനങ്ങൾ—സ്വർണം, രത്നങ്ങൾ, ധനം മുതലായവ—വിധേയമാണെന്ന് പറയുന്നു. മഹാരാജാവേ, ചക്രതീർത്ഥത്തിൽ കപിലാ പശുവിനെ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, പർവത-വനം-കാനനങ്ങളോടുകൂടിയ സമസ്ത ഭൂമിയും ദാനം ചെയ്തവനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 117

उत्तानपाद उवाच । यानि यानि च दत्तानि शस्तानि जगतीपतेः । तानि सर्वाणि देवेश कथयस्व प्रसादतः

ഉത്താനപാദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവേശാ! ഭൂമിപതിക്കു ശ്രേഷ്ഠമെന്നു പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന ഏത് ഏത് ദാനങ്ങളുണ്ടോ, അവയെല്ലാം കൃപയോടെ എനിക്ക് പറഞ്ഞു തരണമേ।

Verse 118

ईश्वर उवाच । तिलप्रदः प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम् । भूमिदः स्वर्गमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—എള്ളുദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ഇഷ്ടസന്താനം നേടുന്നു; ദീപദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ഉത്തമ ദൃഷ്ടി നേടുന്നു. ഭൂമിദാനം ചെയ്യുന്നവൻ സ്വർഗം പ്രാപിക്കുന്നു; സ്വർണ്ണദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ദീർഘായുസ്സ് നേടുന്നു.

Verse 119

गृहदो रोगरहितो रूप्यदो रूपवान् भवेत् । वासोदश्चन्द्रसालोक्यमर्कसायुज्यमश्वदः

വീടുദാനം ചെയ്യുന്നവൻ രോഗരഹിതനാകുന്നു; വെള്ളി ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ രൂപവാനാകുന്നു. വസ്ത്രദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ചന്ദ്രലോകം പ്രാപിക്കുന്നു; അശ്വദാനം ചെയ്യുന്നവൻ സൂര്യസായുജ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 120

वृषदस्तु श्रियं पुष्टां गोदाता च त्रिविष्टपम् । यानशय्याप्रदो भार्यामैश्वर्यमभयप्रदः

വൃഷഭദാനം ചെയ്യുന്നവൻ പുഷ്ടമായ ശ്രീസമ്പത്ത് നേടുന്നു; ഗോദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വർഗം) പ്രാപിക്കുന്നു. യാനവും ശയ്യയും ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ സദ്ഭാര്യയെ നേടുന്നു; അഭയദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ഐശ്വര്യവും നിർഭയതയും നേടുന്നു.

Verse 121

धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्म शाश्वतम् । वार्यन्नपृथिवीवासस्तिलकाञ्चनसर्पिषाम्

ധാന്യദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ശാശ്വത സുഖം പ്രാപിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മവിദ്യ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ശാശ്വത ബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. അതുപോലെ ജലം, അന്നം, ഭൂമി, വാസസ്ഥലം, എള്ള്, സ്വർണം, നെയ്യ് എന്നിവയുടെ ദാനവും പുണ്യഫലപ്രദമാണ്.

Verse 122

सर्वेषामेव दानानां ब्रह्मदानं विशिष्यते । येन येन हि भावेन यद्यद्दानं प्रयच्छति

എല്ലാ ദാനങ്ങളിലുമെല്ലാം ബ്രഹ്മദാനം (ജ്ഞാനദാനം) അത്യുത്തമമായി വിശിഷ്ടമാണ്. മനുഷ്യൻ ഏത് ഏത് ഭാവത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി ഏത് ഏത് ദാനം അർപ്പിക്കുമോ, അതേ ഭാവത്തോടെയാണ് അത് നൽകുന്നത്.

Verse 123

तेन तेन स भावेन प्राप्नोति प्रतिपूजितम् । दृष्ट्वा दानानि सर्वाणि राज्ञी दत्तानि यानि च

അതേ അതേ ഭാവത്താൽ അവൻ അതിനനുസരിച്ചും ആദരപൂർവ്വകവുമായ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു. രാജ്ഞി നൽകിയ എല്ലാ ദാനങ്ങളും കണ്ടിട്ട്—

Verse 124

उवाच शबरो भार्यां यत्तच्छृणु नरेश्वर । पुराणं पठितं भद्रे ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

ശബരൻ തന്റെ ഭാര്യയോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ നരേശ്വരാ, ഇതു കേൾക്കുക. ഹേ ഭദ്രേ, വേദപാരംഗതരായ ബ്രാഹ്മണർ ഒരു പുരാണം പാരായണം ചെയ്തു.”

Verse 125

श्रुतं च तन्मया सर्वं दानधर्मफलं शुभम् । पूर्वजन्मार्जितं पापं स्नानदानव्रतादिभिः

“ഞാൻ അതെല്ലാം കേട്ടിരിക്കുന്നു—ദാനധർമ്മത്തിന്റെ മംഗളഫലം. മുൻജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപം തീർത്ഥസ്നാനം, ദാനം, വ്രതം മുതലായവകൊണ്ട് നശിക്കുന്നു.”

Verse 126

शरीरं दुस्त्यजं मुक्त्वा लभते गतिमुत्तमाम् । संसारसागराद्भीतः सत्यं भद्रे वदामि ते

“ത്യജിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ ഈ ശരീരം വിട്ടാൽ മനുഷ്യൻ ഉത്തമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു. സംസാരസാഗരത്തെ ഭയന്ന്, ഹേ ഭദ്രേ, ഞാൻ നിന്നോട് സത്യം പറയുന്നു.”

Verse 127

अनेकानि च पापानि कृतानि बहुशो मया । घातिता जन्तवो भद्रे निर्दग्धाः पर्वताः सदा

അല്ലയോ മംഗളരൂപിണീ, ഞാൻ പലതവണ അനേകം പാപങ്ങൾ ചെയ്തു. ഞാൻ ജീവികളെ കൊല്ലുകയും പർവതങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 128

तेन पापेन दग्धोऽहं दारिद्र्यं न निवर्तते । तीर्थावगाहनं पूर्वं पापेन न कृतं मया

ആ പാപത്താൽ ഞാൻ വെന്തുനീറുന്നു, എന്റെ ദാരിദ്ര്യം മാറുന്നില്ല. പാപം കാരണം മുൻപ് ഞാൻ തീർത്ഥസ്നാനം ചെയ്തില്ല.

Verse 129

तेनाहं दुःखितो भद्रे दारिद्र्यमनिवर्तिकम् । मातुर्गृहं प्रयाहि त्वं त्यज स्नेहं ममोपरि । नगशृङ्गं समारुह्य मोक्तुमिच्छाम्यहं तनुम्

ഭദ്രേ, അതിനാൽ ഞാൻ ദുഃഖിതനാണ്, ഈ ദാരിദ്ര്യം മാറാത്തതാണ്. നീ അമ്മവീട്ടിലേക്ക് പോകൂ, എന്നിലുള്ള സ്നേഹം ഉപേക്ഷിക്കൂ. മലമുകളിൽ കയറി ശരീരം വെടിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 130

शबर्युवाच । मात्रा पित्रा न मे कार्यं नापि स्वजनबान्धवैः । या गतिस्तव जीवेश सा ममापि भविष्यति

ശബരി പറഞ്ഞു: എനിക്ക് മാതാപിതാക്കളുമായോ ബന്ധുജനങ്ങളുമായോ യാതൊരു കാര്യവുമില്ല. ഹേ പ്രാണനാഥാ, അങ്ങേക്ക് എന്ത് ഗതിയാണോ വരുന്നത്, അത് തന്നെ എനിക്കും ഉണ്ടാകും.

Verse 131

न स्त्रीणामीदृशो धर्मो विना भर्त्रा स्वजीवितम् । श्रूयन्ते बहवो दोषा धर्मशास्त्रेष्वनेकधा

ഭർത്താവില്ലാതെ ജീവിക്കുന്നത് സ്ത്രീകൾക്ക് ധർമ്മമല്ല. ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിൽ ഇതിനെക്കുറിച്ച് പലവിധത്തിലുള്ള ദോഷങ്ങൾ പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 132

पारणं कुरु भोजेन्द्र व्रतं येन न नश्यति । यत्तेऽभिवाञ्छितं किंचिद्विष्णवे कर्तुमर्हसि

ഹേ ഭോജേന്ദ്രാ, പാരണ നടത്തുക; അതിനാൽ വ്രതം നശിക്കുകയില്ല. നിനക്കഭിലഷിതമായ ഏതു നിവേദ്യവും വിധിപൂർവ്വം വിഷ്ണുവിന് അർപ്പിക്കണം.

Verse 133

भार्याया वचनं श्रुत्वा मुमुदे शबरस्ततः । गृहीत्वा श्रीफलं शीघ्रं होमं कृत्वा यथाविधि

ഭാര്യയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശബരൻ ആനന്ദിച്ചു. ഉടൻ ശ്രീഫലം (തേങ്ങ) എടുത്ത് വിധിപൂർവ്വം ഹോമം നടത്തി.

Verse 134

सर्वदेवान्नमस्कृत्य भुक्तोऽपि च तया सह । चैत्र्यां तु विषुवं ज्ञात्वा तस्थौ तत्र दिनत्रयम्

സകല ദേവന്മാരെയും നമസ്കരിച്ച്, അവളോടൊപ്പം ഭോജനവും ചെയ്തു. ചൈത്രമാസത്തിലെ വിഷുവം അറിഞ്ഞ് അവിടെ മൂന്ന് ദിവസം താമസിച്ചു.