Adhyaya 15

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे चतुर्दशो ऽध्यायः सूत उवाच प्रजाः सृजेति व्यादिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा / ससर्ज देवान् गन्धर्वान् ऋषींश्चैवासुरोरगान्

ഇങ്ങനെ ശ്രീകൂർമപുരാണത്തിലെ ഷട്സാഹസ്ത്രീ സംഹിതയുടെ പൂർവ്വവിഭാഗത്തിലെ ചതുര്ദശ അധ്യായം സമാപിച്ചു. സൂതൻ പറഞ്ഞു—മുമ്പ് സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവ് “പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്ക” എന്നു ആജ്ഞാപിച്ചതിനാൽ ദക്ഷൻ ദേവന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും കൂടാതെ അസുരന്മാരെയും നാഗങ്ങളെയും സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 2

यदास्य सृजमानस्य न व्यवर्धन्त ताः प्रजाः / तदा ससर्ज भूतानि मैथुनेनैव धर्मतः

അവൻ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും ആ പ്രജകൾ വർധിക്കാതിരുന്നപ്പോൾ, ധർമ്മപ്രകാരം മൈഥുനത്തിലൂടെയേ ജീവികളെ സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 3

असिक्न्यां जनयामास वीरणस्य प्रजापतेः / सुतायां धर्मयुक्तायां पुत्राणां तु सहस्त्रकम्

പ്രജാപതി വീരണന്റെ ധർമ്മയുക്തയായ പുത്രി അസിക്നിയിൽ ദക്ഷൻ ആയിരം പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു।

Verse 4

तेषु पुत्रेषु नष्टेषु मायया नारदस्य सः / षष्टिं दक्षो ऽसृजत् कन्या वैरण्यां वै प्रजापतिः

നാരദന്റെ മായാശക്തിയാൽ ആ പുത്രന്മാർ നശിച്ചപ്പോൾ, ആ പ്രജാപതി ദക്ഷൻ വൈരണ്യയിൽ അറുപത് പുത്രിമാരെ സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 5

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश / विंशत् सप्त च सोमाय चतस्त्रो ऽरिष्टनेमिने

അവൻ പത്ത് പുത്രിമാരെ ധർമ്മനു, പതിമൂന്നിനെ കശ്യപനു, ഇരുപത്തേഴിനെ സോമനു (ചന്ദ്രനു), നാലിനെ അരിഷ്ടനേമിക്കു നൽകി।

Verse 6

द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे कृशाश्वाय धीमते / द्वे चैवाङ्गिरसे तद्वत् तासां वक्ष्ये ऽथ निस्तरम्

ബഹുപുത്രനു രണ്ടു (കുമാരിമാർ), ധീമാനായ കൃശാശ്വനു രണ്ടു, അതുപോലെ അങ്ഗിരസിനും രണ്ടു നൽകിയിരുന്നു. ഇനി അവരുടെ വംശപരമ്പര ക്രമമായി ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു.

Verse 7

अरुन्धती वसुर्जामी लम्बा भानुर्मरुत्वती / संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भामिनी

അരുന്ധതി, വസു, ജാമി, ലംബാ, ഭാനു, മരുത്വതി, സംകല്പാ, മുഹൂർത്താ, സാധ്യാ, വിശ്വാ, ഭാമിനി—ഇവയാണ് അവളുടെ പവിത്ര നാമങ്ങൾ.

Verse 8

धर्मपत्न्यो दश त्वेतास्तासां पुत्रान् निबोधत / विश्वाया विश्वदेवास्तु साध्या साध्यानजीजनत्

ഇവരാണ് ധർമ്മന്റെ പത്ത് പത്നിമാർ; ഇനി അവരുടെ പുത്രന്മാരെ അറിയുക. വിശ്വയിൽ നിന്ന് വിശ്വദേവന്മാർ ജനിച്ചു; സാധ്യയിൽ നിന്ന് സാധ്യന്മാർ ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 9

मरुत्वन्तो मरुत्वत्यां वसवो ऽष्टौ वसोः सुताः / भानोस्तु भानवश्चैव मुहूर्ता वै मुहूर्तजाः

മരുത്വതിയിൽ നിന്ന് മരുത്വന്തന്മാർ ജനിച്ചു; വസുവിൽ നിന്ന് എട്ട് വസുക്കൾ പുത്രരായി ഉദ്ഭവിച്ചു. ഭാനുവിൽ നിന്ന് ഭാനവന്മാർ; മുഹൂർത്തയിൽ നിന്ന് മുഹൂർത്തഗണം ജനിച്ചു.

Verse 10

लम्बायाश्चाथ घोषो वै नागवीथी तु जामिजा / पृथिवीविषयं सर्वमरुन्दत्यामजायत / संकल्पायास्तु संकल्पो धर्मपुत्रा दश स्मृताः

ലംബയിൽ നിന്ന് ഘോഷൻ ജനിച്ചു; ജാമിജയിൽ നിന്ന് നാഗവീഥി ജനിച്ചു. അരുന്ധതിയിൽ നിന്ന് ഭൂമിയുടെ വിഷയമെന്ന സമസ്ത വ്യാപ്തി ഉദ്ഭവിച്ചു. സംകല്പയിൽ നിന്ന് സംകല്പൻ ജനിച്ചു—ഇവരാണ് ധർമ്മന്റെ പത്ത് പുത്രന്മാർ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 11

आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानिलो ऽनलः / प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवो ऽष्टौ प्रकीर्तिताः

ആപ, ധ്രുവ, സോമ, ധര, അനില, അനല, പ്രത്യൂഷ, പ്രഭാസ—ഇവരാണ് അഷ്ട വസുക്കൾ എന്നു പ്രസിദ്ധം; ലോകത്തെ ധരിക്കുന്ന ദേവന്മാർ.

Verse 12

आपस्य पुत्रो वैतण्ड्यः श्रमः श्रान्तो धुनिस्तथा / ध्रुवस्य पुत्रो भगवान् कालो लोकप्रकालनः

ആപയിൽ നിന്ന് വൈതണ്ഡ്യൻ; കൂടാതെ ശ്രമ, ശ്രാന്ത, ധുനി എന്നിവരും പിറന്നു. ധ്രുവയിൽ നിന്ന് ഭഗവാൻ കാലൻ ജനിച്ചു; ലോകങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച് അളക്കുന്നവൻ.

Verse 13

सोमस्य भगवान् वर्चा धरस्य द्रविणः सुतः / पुरोजवो ऽनिलस्य स्यादविज्ञातगतिस्तथा

സോമന്റെ ദിവ്യനാമം ‘വർചാ’ (തേജസ്). ധരന്റെത് ‘ദ്രവിണ-സുത’ എന്നു പറയുന്നു. അനിലന്റെത് ‘പുരോജവ’ എന്നും ‘അവിജ്ഞാത-ഗതി’ എന്നും കീര്ത്തിക്കുന്നു.

Verse 14

कुमारो ह्यनलस्यासीत् सेनापतिरिति स्मृतः / देवलो भगवान् योगी प्रत्यूषस्याभवत् सुतः / विश्वकर्मा प्रभासस्य शिल्पकर्ता प्रजापतिः

അനലന്റെ പുത്രൻ കുമാരൻ; ദേവസേനയുടെ സേനാപതി എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രത്യൂഷന്റെ പുത്രൻ ഭഗവാൻ യോഗി ദേവലൻ. പ്രഭാസന്റെ പുത്രൻ വിശ്വകർമ്മാ—ശില്പകർത്താ പ്രജാപതി, ദിവ്യ ശില്പി.

Verse 15

अदितिर्दितिर्दनुस्तद्वदरिष्टा सुरसा तथा / सुरभिर्विनता चैव ताम्र क्रोधवशा इरा / कद्रुर्मुनिश्च धर्मज्ञा तत्पुत्रान् वै निबोधत

അദിതി, ദിതി, ദനു; അതുപോലെ അരിഷ്ടാ, സുരസാ; സുരഭി, വിനതാ; താമ്രാ, ക്രോധവശാ, ഇരാ, കദ്രൂ—ഹേ ധർമ്മജ്ഞ മുനിയേ, ഇനി അവരുടെ പുത്രന്മാരെയും അറിഞ്ഞുകൊൾക.

Verse 16

अंशो धाता भगस्त्वष्टा मित्रो ऽथ वरुणोर्ऽयमा / विवस्वान् सविता पूषा ह्यंशुमान् विष्णुरेव च

അംശൻ, ധാതാവ്, ഭഗൻ, ത്വഷ്ടാവ്, മിത്രൻ, വരുണൻ, അര്യമൻ; വിവസ്വാൻ, സവിതാവ്, പൂഷൻ, അംശുമാൻ—ഇവരാണ് ആദിത്യർ; അവരിൽ വിഷ്ണുവും വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 17

तुषिता नाम ते पूर्वं चाक्षुषस्यान्तरे मनोः / वैवस्वते ऽन्तरे प्रोक्ता आदित्याश्चादितेः सुताः

മുന്‍പ് ചാക്ഷുഷ മനുവിന്റെ മന്വന്തരത്തില്‍ ആ ദേവന്മാര്‍ ‘തുഷിതര്‍’ എന്ന പേരില്‍ അറിയപ്പെട്ടു. ഇപ്പോഴത്തെ വൈവസ്വത മനുവിന്റെ മന്വന്തരത്തില്‍ അവർ അദിതിയുടെ പുത്രന്മാരായ ‘ആദിത്യര്‍’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 18

दितिः पुत्रद्वयं लेभे कश्यपाद् बलसंयुतम् / हिरण्यकशिपुं ज्येष्ठं हिरण्याक्षं तथापरम्

ദിതി കശ്യപനാൽ ബലസമ്പന്നരായ രണ്ട് പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു—മുതിർന്നവൻ ഹിരണ്യകശിപു, മറ്റവൻ ഹിരണ്യാക്ഷൻ.

Verse 19

हिरण्यकशिपुर्दैत्यो महाबलपराक्रमः / आराध्य तपसा देवं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् / दृष्ट्वालेभेवरान् दिव्यान् स्तुत्वासौ विविधैः स्तवै

മഹാബലപരാക്രമശാലിയായ ദൈത്യൻ ഹിരണ്യകശിപു തപസ്സിലൂടെ പരമേഷ്ഠി ദേവൻ ബ്രഹ്മാവിനെ ആരാധിച്ചു. ദർശനം ലഭിച്ച ശേഷം, വിവിധ സ്തവങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ച് അവൻ ദിവ്യ വരങ്ങൾ നേടി.

Verse 20

अथ तस्य बलाद् देवाः सर्व एव सुरर्षयः / बाधितास्ताडिता जग्मुर्देवदेवं पितामहम्

അപ്പോൾ അവന്റെ ബലത്താൽ പീഡിതരായി അടിക്കേറ്റ എല്ലാ ദേവന്മാരും ദേവർഷിമാരും—എല്ലാവരും—ദേവദേവനായ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരണത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 21

शरण्यं शरणं देवं शंभुं सर्वजगन्मयम् / ब्रह्माणं लोककर्तारं त्रातारं पुरुषं परम् / कूटस्थं जगतामेकं पुराणं पुरुषोत्तमम्

സകലർക്കും ശരണമായ ദേവൻ ശംഭു—സർവ്വജഗത്തിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവൻ—അവനെയാണ് ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നത്; ബ്രഹ്മരൂപത്തിൽ ലോകകർ‍ത്താവ്, ത്രാതാവ്, പരമപുരുഷൻ; കൂറ്റസ്ഥൻ, എല്ലാറ്റിന്റെയും ഏകാധാരം, പുരാതന പുരുഷോത്തമൻ।

Verse 22

स याचितो देववरैर्मुनिभिश्च मुनीश्वराः / सर्वदेवहितार्थाय जगाम कमलासनः

ദേവശ്രേഷ്ഠരും മുനികളും—ഹേ മുനീശ്വരന്മാരേ—അവനെ അപേക്ഷിച്ചതിനാൽ, സർവ്വദേവഹിതാർത്ഥം കമലാസനൻ ബ്രഹ്മാവ് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 23

संस्तूयमानः प्रणतैर्मुनीन्द्रैरमरैरपि / क्षीरोदस्योत्तरं कूलं यत्रास्ते हरिरीश्वरः

പ്രണതരായ മുനീന്ദ്രന്മാരും ദേവന്മാരും നിരന്തരം സ്തുതിക്കുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം ക്ഷീരസമുദ്രത്തിന്റെ ഉത്തരതീരത്തിലെത്തി; അവിടെ ഈശ്വരനായ ഹരി വസിക്കുന്നു।

Verse 24

दृष्ट्वा देवं जगद्योनिं विष्णुं विश्वगुरुं शिवम् / ववन्दे चरणौ मूर्ध्ना कृताञ्जलिरभाषत

ജഗദ്യോനി ദേവൻ—വിഷ്ണു, വിശ്വഗുരു, ശിവസ്വരൂപൻ—അവനെ ദർശിച്ച്, അവൻ തലകൊണ്ട് തിരുവടികൾ വന്ദിച്ചു; പിന്നെ കൃതാഞ്ജലിയായി സംസാരിച്ചു।

Verse 25

ब्रह्मोवाच त्वं गतिः सर्वभूतानामनन्तो ऽस्यखिलात्मकः / व्यापी सर्वामरवपुर्महायोगी सनातनः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: നീയേ സകലഭൂതങ്ങളുടെ ഗതിയും പരമാശ്രയവും—അനന്തൻ, ഈ അഖില ജഗത്തിന്റെ ആത്മസ്വരൂപം. സർവ്വവ്യാപി, സർവ്വദേവവപു ധരിക്കുന്നവൻ, നീ സനാതന മഹായോഗി.

Verse 26

त्वमात्मा सर्वभूतानां प्रधानं प्रकृतिः परा / वैराग्यैश्वर्यनिरतो रागातीतो निरञ्जनः

നീ തന്നേ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ആത്മാവ്; നീ തന്നേ പ്രധാനം, പരാ പ്രകൃതി. വൈരാഗ്യവും ഐശ്വര്യവും നിറഞ്ഞവനായി, രാഗാതീതനും നിർമലനും ആകുന്നു.

Verse 27

त्वं कर्ता चैव भर्ता च निहन्ता सुरविद्विषाम् / त्रातुमर्हस्यनन्तेश त्राता हि परमेश्वरः

നീ തന്നേ കർത്താവും ഭർത്താവും; ദേവദ്വേഷികളുടെ സംഹാരകനും. ഹേ അനന്തേശാ, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ; പരമേശ്വരൻ തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ ത്രാതാവ്.

Verse 28

इत्थं स विष्णुर्भगवान् ब्रह्मणा संप्रबोधितः / प्रोवाचोन्निद्रपद्माक्षः पीतवासासुरद्विषः

ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവാൽ പ്രബോധിതനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—നിദ്ര വിട്ട് പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ പദ്മനേത്രൻ, പീതാംബരധാരി, അസുരദ്വേഷി.

Verse 29

किमर्थं सुमहावीर्याः सप्रजापतिकाः सुराः / इमं देशमनुप्राप्ताः किं वा कार्यं करोमि वः

ഹേ മഹാവീര്യശാലികളായ ദേവന്മാരേ, പ്രജാപതികളോടുകൂടി നിങ്ങൾ ഈ ദേശത്ത് എന്തിനാണ് വന്നത്? നിങ്ങളുടെ വേണ്ടി ഞാൻ ഏതു കാര്യം ചെയ്യണം?

Verse 30

देवा ऊचुः हिरण्यकशिपुर्नाम ब्रह्मणो वरदर्पितः / बाधते भगवन् दैत्यो देवान् सर्वान् सहर्षिभिः

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ! ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരംകൊണ്ട് അഹങ്കരിച്ച ഹിരണ്യകശിപു എന്ന ദൈത്യൻ, ഋഷിമാരോടുകൂടി എല്ലാ ദേവന്മാരെയും പീഡിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 31

अवध्यः सर्वभूतानां त्वामृते पुरुषोत्तम / हन्तुमर्हसि सर्वेषां त्वं त्रातासि जगन्मय

ഹേ പുരുഷോത്തമാ! നിന്നെ ഒഴികെ സർവ്വഭൂതങ്ങളിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരും അവധ്യരല്ല; എന്നാൽ എല്ലാവരുടെ ഹിതത്തിനായി ദുഷ്ടരെ സംഹരിക്കാൻ യോഗ്യൻ നീ മാത്രമേയുള്ളൂ, കാരണം നീ ജഗദ്വ്യാപിയായി രക്ഷകനാണ്.

Verse 32

श्रुत्वा तद्दैवतैरुक्तं स विष्णुर्लोकभावनः / वधाय दैत्यमुख्यस्य सो ऽसृजत् पुरुषं स्वयम्

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞതു കേട്ട്, ലോകങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കുന്ന വിഷ്ണു ദൈത്യപ്രധാനനെ വധിക്കാനായി സ്വയം ഒരു ദിവ്യപുരുഷനെ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 33

मेरुपर्वतवर्ष्माणं घोररूपं भयानकम् / शङ्खचक्रगदापाणिं तं प्राह गरुडध्वजः

അപ്പോൾ ശംഖം, ചക്രം, ഗദ എന്നിവ ധരിച്ച ഗരുഡധ്വജൻ, മേരുപർവ്വതംപോലെ മഹാദേഹവും ഭയാനകമായ ഘോരരൂപവും ഉള്ള ആ പുരുഷനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 34

हत्वा तं दैत्यराजं त्वं हिरण्यकशिपुं पुनः / इमं देशं समागन्तुं क्षिप्रमर्हसि पौरुषात्

ആ ദൈത്യരാജൻ ഹിരണ്യകശിപുവിനെ വധിച്ച ശേഷം, നിന്റെ പൗരുഷബലത്തോടെ വേഗത്തിൽ ഈ ദേശത്തേക്ക് വീണ്ടും വരുന്നത് നിനക്കു യുക്തമാണ്.

Verse 35

निशम्य वैष्णवं वाक्यं प्रणम्य पुरुषोत्तमम् / महापुरुषमव्यक्तं ययौ दैत्यमहापुरम्

വൈഷ്ണവ വചനം കേട്ട്, അവൻ പുരുഷോത്തമനായ മഹാപുരുഷൻ—അവ്യക്തൻ—അവനോട് പ്രണാമം ചെയ്ത്, പിന്നെ ദൈത്യരുടെ മഹാനഗരത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 36

विमुञ्चन् भैरवं नादं शङ्खचक्रगदाधरः / आरुह्य गरुडं देवो महामेरुरिवापरः

ഭയങ്കര നാദം മുഴക്കിക്കൊണ്ട് ശംഖചക്രഗദാധാരിയായ ഭഗവാൻ ഗരുഡനെ आरोഹിച്ച്, മറ്റൊരു മഹാമേരുവെന്നപോലെ ദീപ്തനായി തോന്നി।

Verse 37

आकर्ण्य दैत्यप्रवरा महामेघरवोपमम् / समाचचक्षिरे नादं तदा दैत्यपतेर्भयात्

മഹാമേഘഗർജ്ജനത്തോട് ഉപമിക്കാവുന്ന ആ നാദം കേട്ട്, ദൈത്യശ്രേഷ്ഠർ ദൈത്യപതിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയത്തിൽ ഉടൻ അതിലേക്കു ശ്രദ്ധിച്ചു।

Verse 38

असुरा ऊचुः कश्चिदागच्छति महान् पुरुषो देवचोदितः / विमुञ्चन् भैरवं नादं तं जानीमो ऽमरार्दन

അസുരർ പറഞ്ഞു—ദേവന്മാർ പ്രേരിപ്പിച്ച ഒരു മഹാപുരുഷൻ വരുന്നു; ഭയങ്കര നാദം മുഴക്കുന്നു; അവനെ ഞങ്ങൾ അറിയുന്നു—അവൻ അമരാർദനൻ।

Verse 39

ततः सहासुरवरैर्हिरण्यकशिपुः स्वयम् / संनद्धैः सायुधैः पुत्रैः प्रह्रादाद्यैस्तदा ययौ

അപ്പോൾ ഹിരണ്യകശിപു സ്വയം അസുരശ്രേഷ്ഠരോടൊപ്പം, പ്രഹ്ലാദാദി പുത്രന്മാരുമായി, ആയുധധാരികളായി യുദ്ധസന്നദ്ധരായി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 40

दृष्ट्वा तं गरुडासीनं सूर्यकोटिसमप्रभम् / पुरुषं पर्वताकारं नारायणमिवापरम्

ഗരുഡാസീനനായി കോടി സൂര്യസമപ്രഭയോടെ ദീപ്തനായ, പർവ്വതാകാര മഹാപുരുഷനെ കണ്ടപ്പോൾ, അവർ അവനെ മറ്റൊരു നാരായണനെന്നപോലെ കരുതി।

Verse 41

दुद्रुवुः केचिदन्योन्ममूचुः संभ्रान्तलोचनाः / अयं स देवो देवानां गोप्ता नारायणो रिपुः

ചിലർ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു; ചിലർ ഭ്രമിതനേത്രങ്ങളോടെ ഭീതിയിൽ നിലവിളിച്ചു—“ഇവൻ തന്നെയാ ദേവൻ—നാരായണൻ—ദേവന്മാരുടെ രക്ഷകൻ, ശത്രുക്കളുടെ ശത്രു!”

Verse 42

अस्माकमव्ययो नूनं तत्सुतो वा समागतः / इत्युक्त्वा शस्त्रवर्षाणि ससृजुः पुरुषाय ते / तानि चाशेषतो देवो नाशयामास लीलया

“നമ്മുടെ അവ്യയൻ—അല്ലെങ്കിൽ അവന്റെ പുത്രൻ—വന്നെത്തിയിരിക്കുന്നു!” എന്ന് പറഞ്ഞ് അവർ ആ പരമപുരുഷനിലേക്കു ആയുധവർഷം ചൊരിഞ്ഞു; എന്നാൽ പ്രഭു ലീലാമാത്രത്തിൽ അവയെല്ലാം നിഃശേഷം നശിപ്പിച്ചു।

Verse 43

तदा हिरण्यकशिपोश्चत्वारः प्रथितौजसः / पुत्रा नारायणोद्भूतं युयुधुर्मेघनिः स्वनाः / प्रह्रादश्चाप्यनुह्रादः संह्रादो ह्राद एव च

അപ്പോൾ ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ നാലു പുത്രന്മാർ—പ്രസിദ്ധശക്തിയുള്ളവർ—മേഘഗർജ്ജനപോലെ മുഴക്കി, നാരായണോദ്ഭവമായ ആ പ്രകാശരൂപത്തോടു യുദ്ധം ചെയ്തു: പ്രഹ്ലാദൻ, അനുഹ്ലാദൻ, സംഹ്ലാദൻ, ഹ്ലാദൻ।

Verse 44

प्रह्रादः प्राहिणोद् ब्राह्ममनुह्रादो ऽथ वैष्णवम् / संह्रादश्चापि कौमारमाग्नेयं ह्राद एव च

പ്രഹ്ലാദൻ ബ്രാഹ്മ (ബ്രഹ്മാസംബന്ധ) അസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു; തുടർന്ന് അനുഹ്ലാദൻ വൈഷ്ണവം. സംഹ്ലാദൻ കൗമാരം, ഹ്ലാദൻ ആഗ്നേയം അസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു।

Verse 45

तानि तं पुरुषं प्राप्य चत्वार्यस्त्राणि वैष्णवम् / न शेकुर्बाधितुं विष्णुं वासुदेवं यथा तथा

ആ പരമപുരുഷനെ സമീപിച്ചിട്ടും, ആ നാല് വൈഷ്ണവ അസ്ത്രങ്ങൾ ഏതുവിധത്തിലും വിഷ്ണു—വാസുദേവനെ—ബാധിക്കാൻ കഴിയാതെ പോയി।

Verse 46

अथासौ चतुरः पुत्रान् महाबाहुर्महाबलः / प्रगृह्य पादेषु करैः संचिक्षेप ननाद च

അപ്പോൾ ആ മഹാബാഹുവും മഹാബലവാനും ആയവൻ തന്റെ നാലു പുത്രന്മാരുടെ പാദങ്ങൾ കൈകളാൽ പിടിച്ച് ദൂരേക്ക് എറിഞ്ഞു; ഉച്ചത്തിൽ ഗർജ്ജിക്കുകയും ചെയ്തു।

Verse 47

विमुक्तेष्वथ पुत्रेषु हिरण्यकशिपुः स्वयम् / पादेन ताडयामास वेगेनोरसि तं बली

പുത്രന്മാർ വിട്ടയക്കപ്പെട്ട ശേഷം, മഹാബലവാനായ ഹിരണ്യകശിപു സ്വയം മഹാവേഗത്തോടെ തന്റെ പാദംകൊണ്ട് അവന്റെ വക്ഷസ്സിൽ അടിച്ചു।

Verse 48

स तेन पीडितो ऽत्यर्थं गरुडेन तथाऽशुगः / अदृश्यः प्रययौ तूर्णं यत्र नारायणः प्रभुः / गत्वा विज्ञापयामास प्रवृत्तमखिलं तथा

ഗരുഡനാൽ അത്യന്തം പീഡിതനായ ആ വേഗവാൻ അദൃശ്യനായി ഉടൻ തന്നെ പ്രഭു നാരായണൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക് ചെന്നു; സംഭവിച്ചതെല്ലാം യഥാവിധി അറിയിച്ചു।

Verse 49

संचिन्त्य मनसा देवः सर्वज्ञानमयो ऽमलः / नरस्यार्धतनुं कृत्वा सिंहस्यार्धतनुं तथा

അപ്പോൾ സർവ്വജ്ഞസ്വരൂപനും നിർമലനുമായ ദേവൻ മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ച് തന്റെ ദേഹത്തിന്റെ പകുതി മനുഷ്യരൂപവും പകുതി സിംഹരൂപവും ആക്കി।

Verse 50

नृसिंहवपुरव्यक्तो हिरण्यकशिपोः पुरे / आविर्बभूव सहसा मोहयन् दैत्यपुङ्गवान्

ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ നഗരത്തിൽ, മുമ്പ് അവ്യക്തമായിരുന്ന നൃസിംഹവപുവോടെ പ്രഭു പെട്ടെന്ന് പ്രത്യക്ഷനായി, ദൈത്യശ്രേഷ്ഠനെ മോഹിപ്പിച്ചു।

Verse 51

दंष्ट्राकरालो योगात्मा युगान्तदहनोपमः / समारुह्यात्मनः शक्तिं सर्वसंहारकारिकाम् / भाति नारायणो ऽनन्तो यथा मध्यन्दिने रविः

ദംഷ്ട്രകളാൽ ഭീകരൻ, യോഗാത്മസ്വരൂപൻ, യുഗാന്താഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്നവൻ—സ്വന്തം സർവ്വസംഹാരകാരിണീ ശക്തിയിൽ ആരൂഢനായ അനന്ത നാരായണൻ മധ്യാഹ്നസൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു।

Verse 52

दृष्ट्वा नृसिंहवपुषं प्रह्रादं ज्येष्ठपुत्रकम् / वधाय प्रेरयामास नरसिहस्य सो ऽसुरः

നൃസിംഹഭാവവും വപുസ്സും ധരിച്ച തന്റെ ജ്യേഷ്ഠപുത്രൻ പ്രഹ്ലാദനെ കണ്ടപ്പോൾ, നൃസിംഹനോടുള്ള വൈരത്താൽ ആ അസുരൻ പ്രഹ്ലാദനെ വധിക്കുവാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു।

Verse 53

इमं नृसिंहवपुषं पूर्वस्माद् बहुशक्तिकम् / सहैव त्वनुजैः सर्वैर्नाशयाशु मयेरितः

“മുമ്പത്തേക്കാൾ അധികശക്തിയുള്ള ഈ നൃസിംഹദേഹധാരിയെ, അവന്റെ എല്ലാ ഇളയ കൂട്ടാളികളോടുകൂടി ഉടൻ നശിപ്പിക്കുവിൻ; ഇതെൻ ആജ്ഞ.”

Verse 54

तत्संनियोगादसुरः प्रह्रादो विष्णुमव्ययम् / युयुधे सर्वयत्नेन नरसिंहेन निर्जितः

ആ നിയതിസംയോഗം മൂലം അസുരൻ പ്രഹ്ലാദൻ അവ്യയനായ വിഷ്ണുവിനോടു സർവ്വശ്രമത്തോടും കൂടി യുദ്ധം ചെയ്തു; എന്നാൽ നൃസിംഹനാൽ അവൻ ജയിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 55

ततः संचोदितो दैत्यो हिरण्याक्षस्तदानुजः / ध्यात्वा पशुपतेरस्त्रं ससर्ज च ननाद च

അപ്പോൾ പ്രേരിതനായ ദൈത്യൻ ഹിരണ്യാക്ഷൻ—തന്റെ ഇളയ സഹോദരനോടുകൂടെ—പശുപതി (ശിവൻ) അസ്ത്രം ധ്യാനിച്ച് അതു പ്രയോഗിച്ചു; പിന്നെ ഉച്ചത്തിൽ ഗർജിച്ചു।

Verse 56

तस्य देवादिदेवस्य विष्णोरमिततेजसः / न हानिमकरोदस्त्रं यथा देवस्य शूलिनः

ദേവാദിദേവനായ അപാരതേജസ്സുള്ള വിഷ്ണുവിനെതിരെ ആ അസ്ത്രം യാതൊരു ഹാനിയും വരുത്തിയില്ല; ത്രിശൂലധാരിയായ ദേവൻ ശിവനോടും അതുപോലെ തന്നെ ഹാനിയുണ്ടാക്കാനായില്ല.

Verse 57

दृष्ट्वा पराहतं त्वस्त्रं प्रह्रादो भाग्यगौरवात् / मेने सर्वात्मकं देवं वासुदेवं सनातनम्

ത്വഷ്ടാവിന്റെ അസ്ത്രം നിർവീര്യമായത് കണ്ടപ്പോൾ, തന്റെ ഭാഗ്യഗൗരവത്തിന്റെ ബലത്തിൽ പ്രഹ്ലാദൻ സനാതനനായ വാസുദേവനെ സർവ്വജീവികളിലും വസിക്കുന്ന അന്തരാത്മദേവനെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

Verse 58

संत्यज्य सर्वशस्त्राणि सत्त्वयुक्तेन चेतसा / ननाम शिरसा देवं योगिनां हृदयेशयम्

എല്ലാ ശസ്ത്രങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, സത്ത്വത്തിൽ സ്ഥാപിതമായ ചിത്തത്തോടെ അവൻ തലകുനിച്ച് യോഗികളുടെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ദേവനെ നമസ്കരിച്ചു.

Verse 59

स्तुत्वा नारायणैः स्तोत्रैः ऋग्यजुः सामसंभवैः / निवार्य पितरं भ्रातृन् हिरण्याक्षं तदाब्रवीत्

ഋഗ്-യജുസ്-സാമങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന സ്തോത്രങ്ങളാൽ നാരായണനെ സ്തുതിച്ച്, പിതാവിനെയും സഹോദരന്മാരെയും തടഞ്ഞ ശേഷം, അവൻ അപ്പോൾ ഹിരണ്യാക്ഷനോടു പറഞ്ഞു.

Verse 60

अयं नारायणो ऽनन्तः शाश्वतो भगवानजः / पुराणपुरुषो देवो महायोगी जगन्मयः

ഇവൻ നാരായണൻ—അനന്തൻ; ശാശ്വതൻ, ഭഗവാൻ, അജൻ. ഇവൻ പുരാണപുരുഷനായ ദേവൻ, മഹായോഗി, സർവ്വജഗത്തിലും വ്യാപിച്ച് ജഗന്മയനായവൻ.

Verse 61

अयं धाता विधाता च स्वयञ्ज्योतिर्निरञ्जनः / प्रधानपुरुषस्तत्त्वं मूलप्रकृतिरव्ययः

ഇവൻ ധാതാവും വിധാതാവും; സ്വയംജ്യോതി, നിരഞ്ജനൻ. പ്രധാനം–പുരുഷതത്ത്വമായ പരമസത്യം; അവ്യയമായ മൂലപ്രകൃതിയേ ഇവൻ.

Verse 62

ईश्वरः सर्वभूतानामन्तर्यामी गुणातिगः / गच्छध्वमेनं शरणं विष्णुमव्यक्तमव्ययम्

അവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ഈശ്വരൻ; അന്തര്യാമി; ഗുണാതീതൻ. അവനിൽ തന്നെ ശരണം പ്രാപിക്കുവിൻ—അവ്യക്തനും അവ്യയനുമായ വിഷ്ണുവിൽ.

Verse 63

एवमुक्ते सुदुर्बुद्धिर्हिरण्यकशिपुः स्वयम् / प्रोवाच पुत्रमत्यर्थं मोहितो विष्णुमायया

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അത്യന്തം ദുർബുദ്ധിയായ ഹിരണ്യകശിപു സ്വയം—വിഷ്ണുമായയിൽ മോഹിതനായി—മകനോടു ദീർഘമായി സംസാരിച്ചു.

Verse 64

अयं सर्वात्मना वध्यो नृसिंहो ऽल्पपराक्रमः / समागतो ऽस्मद्भवनमिदानीं कालचोदितः

‘ഈ നരസിംഹനെ സംശയമില്ലാതെ വധിക്കണം; അവന്റെ പരാക്രമം ചെറുതാണ്. കാലത്തിന്റെ പ്രേരണയാൽ ഇപ്പോൾ നമ്മുടെ ഭവനത്തിലേക്കുതന്നെ വന്നിരിക്കുന്നു.’

Verse 65

विहस्य पितरं पुत्रो वचः प्राह महामतिः / मा निन्दस्वैनमीशानं भूतानामेकमव्ययम्

പിതാവിനെ നോക്കി പുഞ്ചിരിച്ച്, മഹാമതിയായ പുത്രൻ പറഞ്ഞു—‘അവനെ നിന്ദിക്കരുത്; അവൻ ഈശാനൻ, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ഏകമായ അവ്യയ പ്രഭു.’

Verse 66

कथं देवो महादेवः शाश्वतः कालवर्जितः / कालेन हन्यते विष्णुः कालात्मा कालरूपधृक्

കാലാതീതനും ശാശ്വതനുമായ മഹാദേവൻ എങ്ങനെ ഇരിക്കെ, കാലാത്മാവും കാലരൂപധാരിയും ആയ വിഷ്ണു കാലത്താൽ ഹതനാകുന്നു എന്നു എങ്ങനെ പറയുന്നു?

Verse 67

ततः सुवर्णकशिपुर्दुरात्मा विधिचोदितः / निवारितो ऽपि पुत्रेण युयोध हरिमव्ययम्

അപ്പോൾ ദുഷ്ടമനസ്സുള്ള സുവർണകശിപു വിധിയുടെ പ്രേരണയാൽ, മകൻ തടഞ്ഞിട്ടും അവ്യയനായ ഹരിയോടു യുദ്ധം ചെയ്തു।

Verse 68

संरक्तनयनो ऽन्तो हिरण्यनयनाग्रजम् / नखैर्विदारयामास प्रह्रादस्यैव पश्यतः

ധർമ്മക്രോധത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, തൂണിനുള്ളിൽ അന്തർസ്ഥിതനായ പ്രഭു, പ്രഹ്ലാദൻ നോക്കി നിൽക്കേ, ഹിരണ്യനയനന്റെ അഗ്രജനെ നഖങ്ങളാൽ പിളർത്തി।

Verse 69

हते हिरण्यकशिपौ हिरण्याक्षो महाबलः / विसृज्य पुत्रं प्रह्रादं दुद्रुवे भयविह्वलः

ഹിരണ്യകശിപു ഹതനായപ്പോൾ, മഹാബലനായ ഹിരണ്യാക്ഷൻ ഭയവിഹ്വലനായി തന്റെ മകൻ പ്രഹ്ലാദനെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 70

अनुह्रादादयः पुत्रा अन्ये च शतशो ऽसुराः / नृसिंहदेहसंभूतैः सिंहैर्नोता यमालयम्

അനുഹ്രാദാദി പുത്രന്മാരും മറ്റു നൂറുകണക്കിന് അസുരന്മാരും, നൃസിംഹന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്നുയർന്ന സിംഹങ്ങൾ ഓടിച്ചുകൊണ്ട് യമാലയത്തിലേക്ക് നയിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 71

ततः संहृत्य तद्रूपं हरिर्नारायणः प्रभुः / स्वमेव परमं रूपं ययौ नारायणाह्वयम्

അപ്പോൾ പ്രഭു ഹരി—നാരായണൻ—അവൻ സ്വീകരിച്ചിരുന്ന ആ രൂപം സംഹരിച്ച്, ‘നാരായണ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ തന്റെ പരമസ്വരൂപത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

Verse 72

गते नारायणे दैत्यः प्रह्रादो ऽसुरसत्तमः / अभिषेकेण युक्तेन हिरण्याक्षमयोजयत्

നാരായണൻ പ്രസ്ഥാനം ചെയ്ത ശേഷം, അസുരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ദൈത്യൻ പ്രഹ്ലാദൻ വിധിപൂർവ്വം അഭിഷേകം നടത്തി ഹിരണ്യാക്ഷനെ രാജാധികാരത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 73

स बाधयामास सुरान् रणे जित्वा मुनीनपि / लब्ध्वान्धकं महापुत्रं तपसाराध्य शङ्करम्

അവൻ യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാരെ ജയിച്ച് അവരെ പീഡിപ്പിച്ചു; മുനിമാരെയും ഉപദ്രവിച്ചു. പിന്നെ തപസ്സിലൂടെ ശങ്കരനെ ആരാധിച്ച് മഹാപുത്രനായ അന്ധകനെ ലഭിച്ചു.

Verse 74

देवाञ्जित्वा सदेवेन्द्रान् बध्वाच धरणीमिमाम् / नीत्वा रसातलं चक्रे वन्दीमिन्दीवरप्रभाम्

ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാരെ ജയിച്ച് അവൻ ഈ ഭൂമിയെ ബന്ധിച്ചു; അവളെ രസാതലത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, താമരനിറപ്രഭയുള്ള ധരണിയെ തടവുകാരിയാക്കി വെച്ചതുപോലെ ചെയ്തു.

Verse 75

ततः सब्रह्मका देवाः परिम्लानमुखश्रियः / गत्वा विज्ञापयामासुर्विष्णवे हरिमन्दिरम्

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിനോടുകൂടിയ ദേവന്മാർ, മുഖശോഭ മങ്ങിയവരായി, ഹരിയുടെ മന്ദിരത്തിലേക്ക് ചെന്നു വിഷ്ണുവിനോട് വിനയപൂർവ്വം അപേക്ഷ സമർപ്പിച്ചു.

Verse 76

स चिन्तयित्वा विश्वात्मा तद्वधोपायमव्ययः / सर्वेदेवमयं शुभ्रं वाराहं वपुरादधे

അവ്യയനായ വിശ്വാത്മാവ് ആലോചിച്ച് അവന്റെ വധോപായം നിശ്ചയിച്ചു; പിന്നെ സർവ്വദേവമയമായ ശുഭ്ര ദീപ്തിമാൻ വരാഹവപു ധരിച്ചു।

Verse 77

गत्वा हिरण्यनयनं हत्वा तं पुरुषोत्तमः / दंष्ट्रयोद्धारयामास कल्पादौ धरणीमिमाम्

ഹിരണ്യനയനന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു അവനെ വധിച്ച ശേഷം, പുരുഷോത്തമൻ കല്പാദിയിൽ തന്റെ ദംഷ്ട്രകളാൽ ഈ ഭൂമിയെ തന്നെ ഉയർത്തി ധരിച്ചു।

Verse 78

त्यक्त्वा वराहसंस्थानं संस्थाप्य च सुरद्विजान् स्वामेव प्रकृतिं दिव्यां ययौ विष्णुः परं पदम्

വരാഹദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, ദേവന്മാരെയും ദ്വിജന്മാരെയും യഥാക്രമം സ്ഥാപിച്ച്, വിഷ്ണു തന്റെ ദിവ്യ പ്രകൃതിയിലേക്കു മടങ്ങി പരമപദം പ്രാപിച്ചു।

Verse 79

तस्मिन् हते ऽमररिपौ प्रह्रादौ विष्णुतत्परः / अपालयत् स्वकंराज्यं भावं त्यक्त्वा तदाऽसुरम्

ദേവശത്രു വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, വിഷ്ണുനിഷ്ഠനായ പ്രഹ്ലാദൻ അന്ന് അസുരഭാവം ഉപേക്ഷിച്ച് തന്റെ രാജ്യം സംരക്ഷിച്ചു।

Verse 80

इयाज विधिवद् देवान् विष्णोराराधने रतः / निः सपत्नं तदा राज्यं तस्यासीद् विष्णुवैभवात्

അവൻ വിധിപൂർവ്വം ദേവന്മാരെ യജിച്ചു, വിഷ്ണുവാരാധനയിൽ നിരന്തരം രതനായി; വിഷ്ണുവൈഭവം മൂലം അന്ന് അവന്റെ രാജ്യം എതിരാളികളില്ലാതെ നിർവിഘ്നമായി।

Verse 81

ततः कदाचिदसुरो ब्राह्मणं गृहमागतम् / तापसं नार्चयामास देवानां चैव मायया

അപ്പോൾ ഒരിക്കൽ ആ അസുരൻ മായാ-മോഹവശനായി തന്റെ വീട്ടിലെത്തിയ ബ്രാഹ്മണ തപസ്വിയെ ആദരിച്ച് പൂജിച്ചില്ല; അതേ ഭ്രമംകൊണ്ട് ദേവന്മാരെയും അവഗണിച്ചു।

Verse 82

स तेन तापसो ऽत्यर्थं मोहितेनावमानितः / शशापासुरराजानं क्रोधसंरक्तलोचनः

അത്യന്തം മോഹിതനായ അവനാൽ കടുത്ത അപമാനം ഏറ്റ തപസ്വിയുടെ കണ്ണുകൾ ക്രോധത്തിൽ ചുവന്നു; അദ്ദേഹം അസുരരാജാവിനെ ശപിച്ചു।

Verse 83

यत्तद्वलं समाश्रित्य ब्राह्मणानवमन्यसे / सा भक्तिर्वैष्णवी दिव्या विनाशं ते गमिष्यति

ഏത് (മാത്ര) ബലത്തെ ആശ്രയിച്ച് നീ ബ്രാഹ്മണരെ അവമാനിക്കുന്നുവോ, ആ ദിവ്യമായ വൈഷ്ണവീ ഭക്തി തന്നെ നിന്നെ വിനാശത്തിലേക്ക് നയിക്കും।

Verse 84

इत्युक्त्वा प्रययौ तूर्णं प्रह्रादस्य गृहाद् द्विजः / मुमोह राज्यसंसक्तः सो ऽपि शापबलात् ततः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ ദ്വിജൻ പ്രഹ്ലാദന്റെ ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് ശാപബലത്താൽ രാജ്യമോഹത്തിൽ ആസക്തനായ പ്രഹ്ലാദനും മോഹിതനായി।

Verse 85

बाधयामास विप्रेन्द्रान् न विवेद जनार्दनम् / पितुर्वधमनुस्मृत्य क्रोधं चक्रे हरिं प्रति

അവൻ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണ ഋഷിമാരെ പീഡിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി; ജനാർദനൻ (പ്രഭു) സന്നിഹിതനാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല. പിതൃവധം ഓർത്ത് ഹരിയോടു ക്രോധം വളർത്തി।

Verse 86

तयोः समभवद् युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम् / नारायणस्य देवस्य प्रह्रादस्यामरद्विषः

അവരിരുവരുടെയും ഇടയിൽ അത്യന്തം ഘോരവും രോമാഞ്ചജനകവുമായ യുദ്ധം ഉദിച്ചു—ദേവേശനായ നാരായണനും അമരന്മാരുടെ ശത്രുവായ അസുരൻ പ്രഹ്ലാദനും തമ്മിൽ।

Verse 87

कृत्वा तु सुमहद् युद्धं विष्णुना तेन निर्जितः / पुर्वसंस्कारमाहात्म्यात् परस्मिन् पुरुषे हरौ / संजातं तस्य विज्ञानं शरण्यं शरणं ययौ

അത്യന്തം മഹായുദ്ധം നടത്തി അവൻ ആ വിഷ്ണുവാൽ പരാജിതനായി. എങ്കിലും പൂർവസംസ്കാരങ്ങളുടെ മഹിമകൊണ്ട് പരമപുരുഷനായ ഹരിയെക്കുറിച്ച് അവനിൽ വിവേകജ്ഞാനം ഉദിച്ചു; ശരണ്യനായ ആ ശരണത്തേ തന്നെ അവൻ ശരണം പ്രാപിച്ചു।

Verse 88

ततः प्रभृति दैत्येन्द्रो ह्यनन्यां भक्तिमुद्वहन् / नारायणे महायोगमवाप पुरुषोत्तमे

അന്നുമുതൽ ദൈത്യേന്ദ്രൻ അനന്യഭക്തി വഹിച്ച് പുരുഷോത്തമനായ നാരായണനിൽ മഹായോഗം പ്രാപിച്ചു।

Verse 89

हिरण्यकशिपोः पुत्रे योगसंसक्तचेतसि / अवाप तन्महद् राज्यमन्धको ऽसुरपुङ्गवः

ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ പുത്രന്റെ ചിത്തം യോഗത്തിൽ ലീനമായപ്പോൾ, അസുരശ്രേഷ്ഠനായ അന്ധകൻ ആ മഹാരാജ്യം കൈവരിച്ചു।

Verse 90

हिरण्यनेत्रतनयः शंभोर्देहसमुद्भवः / मन्दरस्थामुमां देवीं चकमे पर्वतात्मजाम्

ഹിരണ്യനേത്രന്റെ പുത്രൻ—ശംഭുവിന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്നുത്ഭവിച്ചവൻ—മന്ദരപർവതത്തിൽ വസിക്കുന്ന പർവതാത്മജയായ ദേവി ഉമയെ ആഗ്രഹിച്ചു।

Verse 91

पुरा दारुवने पुण्ये मुनयो गृहमेधिनः / ईश्वराराधनार्थाय तपश्चेरुः सहस्त्रशः

പുരാതനകാലത്ത് പുണ്യമായ ദാരുവനത്തിൽ ഗൃഹസ്ഥ മുനിമാർ—സഹസ്രസംഖ്യയിൽ—ഈശ്വരാരാധനയ്ക്കായി തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 92

ततः कदाचिन्महति कालयोगेन दुस्तरा / अनावृष्टिरतीवोग्रा ह्यासीद् भूतविनाशिनी

പിന്നീട് ഒരിക്കൽ മഹത്തായ കാലയോഗം മൂലം അതിക്രമിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ അത്യന്തം ഉഗ്രമായ അനാവൃഷ്ടി ഉണ്ടായി; അത് ജീവികളുടെ നാശകാരിണിയായി.

Verse 93

समेत्य सर्वे मुनयो गौतमं तपसां निधिम् / अयाचन्त क्षुधाविष्टा आहारं प्राणधारणम्

അപ്പോൾ എല്ലാ മുനിമാരും ഒന്നിച്ചു തപസ്സിന്റെ നിധിയായ ഗൗതമനെ സമീപിച്ചു; വിശപ്പാൽ പീഡിതരായി ജീവധാരണയ്ക്കായി ആഹാരം യാചിച്ചു।

Verse 94

स तेभ्यः प्रददावन्नं मृष्टं बहुतरं बुधः / सर्वे बुबुजिरे विप्रा निर्विशङ्केन चेतसा

അപ്പോൾ ആ ബുദ്ധിമാൻ അവർക്കു രുചികരമായി തയ്യാറാക്കിയ ധാരാളം അന്നം നൽകി; എല്ലാ ബ്രാഹ്മണ മുനിമാരും സംശയമില്ലാത്ത മനസ്സോടെ ഭുജിച്ചു।

Verse 95

गते तु द्वादशे वर्षे कल्पान्त इव शङ्करी / बभूव वृष्टिर्महती यथापूर्वमभूज्जगत्

പന്ത്രണ്ടു വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ശങ്കരീ—കൽപാന്തശക്തിപോലെ—മഹാവൃഷ്ടി വരുത്തി; ലോകം മുൻപുപോലെ ആയി।

Verse 96

ततः सर्वे मुनिवराः समामन्त्र्य परस्परम् / महर्षि गौतमं प्रोचुर्गच्छाम इति वेगतः

അപ്പോൾ എല്ലാ മുനിവരന്മാരും പരസ്പരം ആലോചിച്ച് മഹർഷി ഗൗതമനോട്— “പോകാം” എന്നു പറഞ്ഞു; അവർ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 97

निवारयामास च तान् कञ्चित् कालं यथासुखम् / उषित्वा मद्गृहे ऽवश्यं गच्छध्वमिति पण्डिताः

അവൻ അവരെ കുറച്ചുകാലം സുഖമായി ഇരിക്കുവാൻ സ്നേഹപൂർവ്വം തടഞ്ഞു. “എന്റെ ഗൃഹത്തിൽ നിർബന്ധമായി താമസിച്ചിട്ട് പിന്നെ പോകുക” എന്നു പണ്ഡിതന്മാരോട് പറഞ്ഞു।

Verse 98

ततो मायामयीं सृष्ट्वा कृशां गां सर्व एव ते / समीपं प्रापयामासुगौतमस्य महात्मनः

പിന്നീട് അവർ എല്ലാവരും മായാബലത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച ഒരു പശുവിനെ സൃഷ്ടിച്ച് മഹാത്മാവ് ഗൗതമന്റെ സമീപത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു।

Verse 99

सो ऽनुवीक्ष्य कृपाविष्टस्तस्याः संरक्षणोत्सुकः / गोष्ठे तां बन्धयामास स्पृष्टमात्रा ममार सा

അവളെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ കരുണയിൽ മുങ്ങി, സംരക്ഷിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഗോശാലയിൽ കെട്ടി; എന്നാൽ സ്പർശമാത്രത്തിൽ അവൾ മരിച്ചു।

Verse 100

स शोकेनाभिसंतप्तः कार्याकार्यं महामुनिः / न पश्यति स्म सहसा तादृशं मुनयो ऽब्रुवन्

ശോകത്തിൽ ദഹിച്ച ആ മഹാമുനിക്ക് ഉടൻ എന്ത് ചെയ്യണം, എന്ത് ചെയ്യരുത് എന്നത് തിരിച്ചറിയാനായില്ല; അവനെ അങ്ങനെ കണ്ട മുനിമാർ പറഞ്ഞു।

Verse 101

गोवध्येयं द्विजश्रेष्ठ यावत् तव शरीरगा / तावत् ते ऽन्नं न भोक्तव्यं गच्छामो वयमेव हि

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! നിന്റെ ശരീരത്തിൽ ഗോവധപാപം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം നീ അന്നം ഭുജിക്കരുത്; ഞങ്ങൾ തന്നേ നിന്നെ വിട്ടു പോകുന്നു।

Verse 102

तेन ते मुदिताः सन्तो देवदारुवनं शुभम् / जग्मुः पापवशं नीतास्तपश्चर्तुं यथा पुरा

അതുകൊണ്ട് സന്തോഷിച്ച ആ സദ്ജനങ്ങൾ ശുഭമായ ദേവദാരുവനത്തിലേക്ക് പോയി; പാപത്തിന്റെ അധീനതയിൽ നയിക്കപ്പെട്ടവർ ആയി, മുൻപുപോലെ വീണ്ടും തപശ്ചര്യ ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി।

Verse 103

स तेषां मायया जातां गोवध्यां गौतमो मुनिः / केनापि हेतुना ज्ञात्वा शशापातीवकोपनः

അവരുടെ മായയാൽ ഉണ്ടായ ഗോവധം ഏതോ കാരണത്താൽ അറിഞ്ഞ ഗൗതമമുനി, അത്യന്തം കോപത്തോടെ അവരെ ശപിച്ചു।

Verse 104

भविष्यन्ति त्रयीबाह्या महापातकिभिः समाः / बभूवुस्ते तथा शापाज्जायमानाः पुनः पुनः

അവർ വേദത്രയത്തിന് പുറത്തുള്ളവരായി മഹാപാതകികളോടു തുല്യരാകും; ആ ശാപഫലമായി അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും ജന്മം പ്രാപിച്ചു।

Verse 105

सर्वे संप्राप्य देवेशं शङ्करं विष्णुमव्ययम् / अस्तुवन् लौकिकैः स्तोत्रैरुच्छिष्टा इव सर्वगौ

അവർ എല്ലാവരും ദേവേശനായ അവ്യയ ശങ്കരനെ—അവൻ തന്നേ വിഷ്ണു—സമീപിച്ച്, ലൗകിക സ്തോത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു; സർവ്വഗോവുകൾ ഉച്ഛിഷ്ടം അർപ്പിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 106

देवदेवौ महादेवौ भक्तानामार्तिनाशनौ / कामवृत्त्या महायोगौ पापान्नस्त्रातुमर्हथः

ഹേ ദേവദേവന്മാരേ, ഹേ ഇരുവരും മഹാദേവന്മാരേ—ഭക്തരുടെ ആർതി നശിപ്പിക്കുന്നവരേ! ഹേ മഹായോഗികളേ, കൃപാവശാൽ വരം നൽകാൻ മനസ്സു തിരിക്കുന്നവരേ—ഞങ്ങളെ പാപത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 107

तदा पार्श्वस्थितं विष्णुं संप्रेक्ष्य वृषभध्वजः / किमेतेषां भवेत् कार्यं प्राह पुण्यैषिणामिति

അപ്പോൾ വൃഷഭധ്വജൻ (ശിവൻ) തന്റെ പാർശ്വത്തിൽ നിന്ന വിഷ്ണുവിനെ നോക്കി ചോദിച്ചു—“ഈ പുണ്യം തേടുന്നവർക്കായി എന്ത് ചെയ്യണം?”

Verse 108

ततः स भगवान् विष्णुः शरण्यो भक्तवत्सलः / गोपतिं प्राह विप्रेन्द्रानालोक्य प्रणतान् हरिः

പിന്നീട് ശരണ്യനും ഭക്തവത്സലനും ആയ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു—ഹരി—പ്രണതരായ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണ ഋഷിമാരെ നോക്കി ഗോപതിയോട് അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 109

न वेदबाह्ये पुरुषे पुण्यलेशो ऽपि शङ्कर / संगच्छते महादेव धर्मो वेदाद् विनिर्बभौ

ഹേ ശങ്കരാ! വേദത്തിന് പുറത്തുള്ള പുരുഷനിൽ പുണ്യത്തിന്റെ ലേശമെങ്കിലും നിലനിൽക്കുകയില്ല. ഹേ മഹാദേവാ! കാരണം ധർമ്മം വേദത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിച്ചതാണ്.

Verse 110

तथापि भक्तवात्सल्याद् रक्षितव्या महेश्वर / अस्माभिः सर्व एवेमे गन्तारो नरकानपि

എങ്കിലും, ഹേ മഹേശ്വരാ! ഭക്തവാത്സല്യത്താൽ ഇവരെ എല്ലാവരെയും സംരക്ഷിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ ഇവിടെ ഉള്ള നമ്മളൊക്കെയും നരകങ്ങളിലേക്കും പോകേണ്ടിവരും.

Verse 111

तस्माद् वै वेदबाह्यानां रक्षणार्थाय पापिनाम् / विमोहनाय शास्त्राणि करिष्यामो वृषध्वज

അതുകൊണ്ട് വേദത്തിന് പുറത്തുനിൽക്കുന്ന പാപികളുടെ രക്ഷയ്ക്കും, അവരെ വേദമാർഗത്തിൽ നിന്ന് വിമോഹിപ്പിക്കാനും, ഹേ വൃഷധ്വജ (ശിവ)! ഞങ്ങൾ ശാസ്ത്രങ്ങൾ രചിക്കും।

Verse 112

एवं संबोधितो रुद्रो माधवेन मुरारिणा / चकार मोहशास्त्राणि केशवो ऽपि शिवेरितः

മാധവനായ മുരാരിയുടെ ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന കേട്ട് രുദ്രൻ മോഹശാസ്ത്രങ്ങൾ രചിച്ചു; ശിവന്റെ പ്രേരണയാൽ കേശവനും അവയെ (ദൈവീയ പദ്ധതിയിൽ) പ്രവർത്തിപ്പിച്ചു।

Verse 113

कापालं नाकुलं वामं भैरवं पूर्वपश्चिमम् / पञ्चरात्रं पाशुपतं तथान्यानि सहस्त्रशः

കാപാലം, നാകുലം, വാമം, ഭൈരവം, പൂർവ-പശ്ചിമ പരമ്പരകൾ; പാഞ്ചരാത്രം, പാശുപതം—ഇതുപോലെ ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റു മതസിദ്ധാന്തങ്ങളും।

Verse 114

सृष्ट्वा तानूचतुर्देवौ कुर्वाणाः शास्त्रचोदितम् / पतन्तो निरये घोरे बहून् कल्पान् पुनः पुनः

അവയെ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം നാല് ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—“ശാസ്ത്രപ്രേരണയാൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുവെന്നാലും ദുഷ്കർമ്മികൾ ഭീകര നരകത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും അനേകം കല്പങ്ങൾ വീഴും।”

Verse 115

जायन्तो मानुषे लोके क्षीणपापचयास्ततः / ईश्वराराधनबलाद् गच्छध्वं सुकृतां गतिम् / वर्तध्वं मत्प्रसादेन नान्यथा निष्कृतिर्हि वः

വീണ്ടും മനുഷ്യലോകത്തിൽ ജനിച്ച് നിങ്ങളുടെ പാപസഞ്ചയം ക്ഷയിക്കും; ഈശ്വരാരാധനയുടെ ബലത്താൽ പുണ്യലഭ്യമായ ശുഭഗതിയിലേക്കു നിങ്ങൾ പോകും. എന്റെ പ്രസാദത്തിൽ നിലകൊള്ളുക—ഇതല്ലാതെ നിങ്ങള്ക്ക് യഥാർത്ഥ മോചനം ഇല്ല।

Verse 116

एवमीश्वरविष्णुभ्यां चोदितास्ते महर्षयः / आदेशं प्रत्यपद्यन्त शिरसासुरविद्विषोः

ഇങ്ങനെ ഈശ്വരൻ (ശിവൻ)യും വിഷ്ണുവും പ്രേരിപ്പിച്ചതിനാൽ ആ മഹർഷിമാർ അസുരവൈരിയുടെ ആജ്ഞ ശിരസാ നമിച്ച് സ്വീകരിച്ചു।

Verse 117

चक्रुस्ते ऽन्यानि शास्त्राणि तत्र तत्र रताः पुनः / शिष्यानध्यापयामासुर्दर्शयित्वा फलानि तु

അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും വിവിധ ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ ലീനരായി പല സ്ഥലങ്ങളിലും മറ്റു ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിച്ചു; ഫലങ്ങൾ കാണിച്ച് ശിഷ്യരെ പഠിപ്പിച്ചു।

Verse 118

मोहयन्त इमं लोकमवतीर्य महीतले / चकार शङ्करो भिक्षां हितायैषां द्विजैः सह

ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ച് ഈ ലോകത്തെ മോഹിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ശങ്കരൻ ഈ ദ്വിജന്മാരോടൊപ്പം അവരുടെ പരമഹിതത്തിനായി ഭിക്ഷാവൃത്തി സ്വീകരിച്ചു।

Verse 119

कपालमालाभरणः प्रेतभस्मावगुण्ठितः / विमोहयंल्लोकमिमं जटामण्डलमण्डितः

കപാലമാല ധരിച്ച്, പ്രേതഭസ്മം കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ട്, ജടാമണ്ഡലത്താൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, അദ്ദേഹം ഈ മുഴുവൻ ലോകത്തെയും വിമോഹിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 120

निक्षिप्य पार्वतीं देवीं विष्णावमिततेजसि / नियोज्याङ्गभवं रुद्रं भैरवं दुष्टनिग्रहे

ദേവി പാർവതിയെ അപാരതേജസ്സുള്ള വിഷ്ണുവിന് ഏല്പിച്ച ശേഷം, (ശിവൻ) തന്റെ അംഗത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച രുദ്രനായ ഭൈരവനെ ദുഷ്ടനിഗ്രഹത്തിനായി നിയോഗിച്ചു।

Verse 121

दत्त्वा नारायणे देवीं नन्दिनं कुलनन्दिनम् / संस्थाप्य तत्र गणपान् देवानिन्द्रपुरोगमान्

ദേവിയെ നാരായണനു സമർപ്പിച്ച്, കുലാനന്ദനായ നന്ദിനെയും നൽകി, അവിടെ ശിവഗണങ്ങളുടെ ഗണപന്മാരെയും ഇന്ദ്രപ്രമുഖ ദേവന്മാരെയും സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 122

प्रस्थिते ऽथ महादेवे विष्णुर्विश्वतनुः स्वयम् / स्त्रीरूपधारी नियतं सेवते स्म महेश्वरीम्

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ പ്രസ്ഥാനം ചെയ്ത ശേഷം, വിശ്വം തന്നേ ദേഹമായ വിഷ്ണു സ്വയം സ്ത്രീരൂപം ധരിച്ചു, സ്ഥിരനിഷ്ഠയോടെ മഹേശ്വരീ ദേവിയെ സേവിച്ചു।

Verse 123

ब्रह्मा हुताशनः शक्रो यमो ऽन्ये सुरपुङ्गवाः / सिषेविरे महादेवीं स्त्रीवेशं शोभनं गताः

ബ്രഹ്മാ, ഹുതാശനൻ (അഗ്നി), ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ), യമൻ എന്നിവരും മറ്റു ശ്രേഷ്ഠ ദേവന്മാരും മനോഹരമായ സ്ത്രീവേഷം ധരിച്ചു മഹാദേവിയെ സേവിച്ചു।

Verse 124

नन्दीश्वरश्च भगवान् शंभोरत्यन्तवल्लभः / द्वारदेशे गणाध्यक्षो यथापूर्वमतिष्ठत

ശംഭുവിന് അത്യന്തം പ്രിയനായ ഭഗവാൻ നന്ദീശ്വരൻ, ദ്വാരദേശത്ത് ഗണാധ്യക്ഷനായി, മുൻപുപോലെ തന്നെ നിലകൊണ്ടു।

Verse 125

एतस्मिन्नन्तरे दैत्यो ह्यन्धको नाम दुर्मतिः / आहर्तुकामो गिरिजामाजगामाथ मन्दरम्

ഇതിനിടയിൽ, ദുർമതിയായ അന്ധകൻ എന്ന ദൈത്യൻ—ഗിരിജയെ അപഹരിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച്—മന്ദരപർവതത്തിലേക്ക് എത്തി।

Verse 126

संप्राप्तमन्धकं दृष्ट्वा शङ्करः कालभैरवः / न्यषेधयदमेयात्मा कालरूपधरो हरः

അന്ധകൻ സമീപിക്കുന്നതു കണ്ട ശങ്കരൻ—കാലഭൈരവൻ—അമേയസ്വരൂപൻ, കാലരൂപധാരിയായ ഹരൻ അവനെ തടഞ്ഞു നിർത്തി।

Verse 127

तयोः समभवद् युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम् / शूलेनोरसि तं दैत्यमाजघान वृषध्वजः

ഇരുവരുടെയും ഇടയിൽ അതിഘോരവും രോമാഞ്ചകരവുമായ യുദ്ധം ഉദിച്ചു. അപ്പോൾ വൃഷധ്വജൻ (ശിവൻ) ത്രിശൂലത്തോടെ ആ ദൈത്യന്റെ നെഞ്ചിൽ പ്രഹരിച്ചു।

Verse 128

ततः सहस्त्रशो दैत्यः ससर्जान्धकसंज्ञितान् / नन्दिषेणादयो दैत्यैरन्धकैरभिनिर्जिताः

അപ്പോൾ ആ ദൈത്യൻ ആയിരങ്ങളായി ‘അന്ധക’ എന്ന പേരിലുള്ളവരെ സൃഷ്ടിച്ചു. നന്ദിഷേണ മുതലായവർ ആ ദൈത്യ-അന്ധകരാൽ പൂർണ്ണമായി കീഴടക്കപ്പെട്ടു।

Verse 129

घण्टाकर्णो मेघनादश्चण्डेशश्चण्डतापनः / विनायको मेघवाहः सोमनन्दी च वैद्युतः

ഘണ്ടാകർണൻ, മേഘനാദൻ, ചണ്ഡേശൻ, ചണ്ഡതാപനൻ, വിനായകൻ, മേഘവാഹൻ, സോമനന്ദി, വൈദ്യുതൻ—ഇവർ രുദ്രന്റെ ഉഗ്രഗണങ്ങളിൽ (പ്രസിദ്ധർ) ആകുന്നു।

Verse 130

सर्वे ऽन्धकं दैत्यवरं संप्राप्यातिबलान्विताः / युयुधुः शूलशक्त्यृष्टिगिरिकूटपरश्वधैः

അവർ എല്ലാവരും അതിമഹാബലത്തോടെ ദൈത്യശ്രേഷ്ഠനായ അന്ധകനെ സമീപിച്ചു; ത്രിശൂലം, ശക്തി, ഭാലം, പർവ്വതശിഖരങ്ങൾ (എറിയായുധമായി), പരശു എന്നിവകൊണ്ട് അവനോട് യുദ്ധം ചെയ്തു।

Verse 131

भ्रामयित्वाथ हस्ताभ्यां गृहीतचरणद्वयाः / दैत्येन्द्रेणातिबलिना क्षिप्तास्ते शतयोजनम्

അപ്പോൾ അത്യന്തം ബലവാനായ ദൈത്യേന്ദ്രൻ ഇരുകൈകളാൽ അവരുടെ ഇരുപാദങ്ങളും പിടിച്ചു ചുറ്റിച്ചുഴറ്റി, അവരെ നൂറുയോജന ദൂരത്തേക്ക് എറിഞ്ഞു।

Verse 132

ततो ऽन्धकनिसृष्टास्ते शतशो ऽथ सहस्त्रशः / कालसूर्यप्रतीकाशा भैरवं त्वभिदुद्रुवुः

പിന്നീട് അಂಧകൻ വിട്ടയച്ചവർ നൂറുകളായി, പിന്നെ ആയിരങ്ങളായി, കാലാന്ത്യസൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തരായി ഭൈരവനെ നേരെ ആക്രമിച്ചു പാഞ്ഞുവന്നു।

Verse 133

हा हेति शब्दः सुमहान् बभूवातिभयङ्करः / युयोध भैरवो रुद्रः शूलमादाय भीषणम्

‘ഹാ! ഹാ!’ എന്ന അതിഭയങ്കരമായ മഹാനാദം ഉയർന്നു. തുടർന്ന് ഭൈരവ-രുദ്രൻ ഭീഷണമായ ത്രിശൂലം എടുത്ത് യുദ്ധം ചെയ്തു।

Verse 134

दृष्ट्वान्धकानां सुबलं दुर्जयं तर्जितो हरः / जगाम शरणं देवं वासुदेवमजं विभुम्

അന്ധകർ അത്യന്തം ബലവാന്മാരും ജയിക്കാനാകാത്തവരുമെന്ന് കണ്ടു, വെല്ലുവിളിക്കപ്പെട്ട ഹരൻ (ശിവൻ) അജനായും വിഭുവായും ഉള്ള ദേവ വാസുദേവന്റെ ശരണത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 135

सो ऽसृजद् भगवान् विष्णुर्देवीनां शतमुत्तमम् / देवीपार्श्वस्थितो देवो विनाशायामरद्विषाम्

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു അത്യുത്തമമായ നൂറു ദേവിമാരെ സൃഷ്ടിച്ചു; ദേവിയുടെ പാർശ്വത്തിൽ നിലകൊണ്ട ദേവൻ അമരന്മാരുടെ ശത്രുക്കളായ അസുരന്മാരുടെ വിനാശത്തിനായി പ്രവർത്തിച്ചു।

Verse 136

तथान्धकसहस्त्रं तु देवीभिर्यमसादनम् / नीतं केशवमाहात्म्याल्लीलयैव रणाजिरे

അങ്ങനെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ദേവിമാർ കേശവന്റെ മഹാത്മ്യപ്രഭാവത്താൽ വെറും ലീലാമാത്രമായി അന്ധകന്റെ സഹസ്ര യോദ്ധാക്കളെ യമസദനത്തിലേക്ക് അയച്ചു।

Verse 137

दृष्ट्वा पराहतं सैन्यमन्धको ऽपि महासुरः / पराङ्मुखोरणात् तस्मात् पलायत महाजवः

തന്റെ സൈന്യം പൂർണ്ണമായി തകർന്ന് പോയത് കണ്ട മഹാസുരനായ അന്ധകനും യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് മുഖം തിരിച്ച് മഹാവേഗത്തിൽ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 138

ततः क्रीडां महादेवः कृत्वा द्वादशवार्षिकीम् / हिताय लोके भक्तानामाजगामाथ मन्दरम्

അനന്തരം മഹാദേവൻ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തെ ദിവ്യലീല നടത്തി, ലോകഹിതത്തിനും ഭക്താനുഗ്രഹത്തിനുമായി മന്ദരപർവതത്തിലേക്ക് ആഗമിച്ചു।

Verse 139

संप्राप्तमीश्वरं ज्ञात्वा सर्व एव गणेश्वराः / समागम्योपतस्थुस्तं भानुमन्तमिव द्विजाः

ഈശ്വരൻ എത്തിയതായി അറിഞ്ഞ് എല്ലാ ഗണേശ്വരന്മാരും ഒന്നിച്ചുകൂടി ഭക്തിയോടെ അവനെ സേവിച്ചു നിന്നു—ദ്വിജർ ദീപ്തമായ സൂര്യനെ ചുറ്റി കൂടുന്നതുപോലെ।

Verse 140

प्रविश्य भवनं पुण्यमयुक्तानां दुरासदम् / ददर्श नन्दिनं देवं भैरवं केशवं शिवः

അസംയമികള്ക്ക് സമീപിക്കാനാകാത്ത ആ പുണ്യഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ശിവൻ ദേവനായ നന്ദി, ഭൈരവൻ, കേശവൻ എന്നിവരെ ദർശിച്ചു।

Verse 141

प्रणामप्रवणं देवं सो ऽनुगृह्याथ नन्दिनम् / आघ्राय मूर्धनीशानः केशवं परिषस्वजे

അപ്പോൾ നമസ്കാരത്തിൽ സദാ വിനീതനായ ആ ദേവനെ (കേശവനെ) നോക്കി, നന്ദിനോട് അനുഗ്രഹം കാട്ടിയ ശേഷം, ഈശാനൻ (ശിവൻ) അവന്റെ ശിരസ്സിന്റെ മുകളിൽ സ്നേഹചുംബനം നൽകി കേശവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു।

Verse 142

दृष्ट्वा देवी महादेवं प्रीतिविस्फारितेक्षणा / ननाम शिरसा तस्य पादयोरीश्वरस्य सा

മഹാദേവനെ കണ്ടപ്പോൾ ദേവിയുടെ കണ്ണുകൾ ആനന്ദത്തിൽ വിരിഞ്ഞു; പിന്നെ അവൾ തലകുനിച്ച് ആ ഈശ്വരന്റെ പാദങ്ങളിൽ പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 143

निवेद्य विजयं तस्मै शङ्करायाथ शङ्करी / भैरवो विष्णुमाहात्म्यं प्रणतः पार्श्वगो ऽवदत्

ആ വിജയം ശങ്കരനോട് അറിയിച്ച ശേഷം ശങ്കരി (പാർവതി)യും അവിടെ നിന്നു; ഭൈരവൻ പ്രണാമം ചെയ്ത് സമീപത്ത് നിന്നുകൊണ്ട് വിഷ്ണുവിന്റെ മഹിമയെ പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 144

श्रुत्वा तद्विजयं शंभुर्विक्रमं केशवस्य च / समास्ते भगवानीशो देव्या सह वरासने

ആ വിജയംയും കേശവന്റെ വീര്യവിക്രമവും കേട്ടപ്പോൾ, ഭഗവാൻ ഈശൻ (ശംഭു) ദേവിയോടൊപ്പം ശ്രേഷ്ഠാസനത്തിൽ ഇരുന്നുനിന്നു।

Verse 145

ततो देवगणाः सर्वे मरीचिप्रमुखा द्विजाः / आजग्मुर्मन्दरं द्रुष्टं देवदेवं त्रिलोचनम्

അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും, മരീചി മുതലായ ദ്വിജ ഋഷിമാരും, ദേവദേവനായ ത്രിലോചനനെ (ശിവനെ) ദർശിക്കാനായി മന്ദരപർവതത്തിലേക്ക് വന്നു।

Verse 146

येन तद् विजितं पूर्वं देवीनां शतमुत्तमम् / समागतं दैत्यसैन्यमीश्दर्शनवाञ्छया

യാരാൽ മുൻകാലത്ത് ദേവിമാരുടെ ആ ശ്രേഷ്ഠ നൂറംഗസംഘം ജയിക്കപ്പെട്ടുവോ, അവനാൽ തന്നെയാണ് ഇപ്പോൾ ദൈത്യസൈന്യം ഈശ്വരദർശനാഭിലാഷയോടെ ഒന്നിച്ചുകൂടിയത്।

Verse 147

दृष्ट्वा वरासनासीनं देव्या चन्द्रविभूषणम् / प्रणेमुरादराद् देव्यो गायन्ति स्मातिलालसाः

ഉത്തമാസനത്തിൽ ആസീനയായി ചന്ദ്രഭൂഷണം ധരിച്ച ദേവിയെ കണ്ട ദേവിമാർ ആദരത്തോടെ പ്രണാമം ചെയ്തു; ഭക്തിലാലസയോടെ അവളുടെ സ്തുതിഗാനങ്ങൾ പാടിത്തുടങ്ങി।

Verse 148

प्रणेमुर्गिरिजां देवीं वामपार्श्वे पिनाकिनः / देवासनगतं देवं नारायणमनामयम्

അവർ പിനാകി (ശിവൻ) യുടെ വാമപാർശ്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഗിരിജാദേവിയെ പ്രണാമം ചെയ്തു; ദേവാസനത്തിൽ ആസീനനായ, നിർആമയനായ നാരായണദേവനെയും നമസ്കരിച്ചു।

Verse 149

दृष्ट्वा सिंहासनासीनं देव्या नारायणेन च / प्रणम्य देवमीशानं पृष्टवत्यो वराङ्गनाः

ദേവിയോടും നാരായണനോടും കൂടെ സിംഹാസനത്തിൽ ആസീനനായ ഈശാനദേവനെ കണ്ട ആ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീകൾ പ്രണാമം ചെയ്ത് പിന്നെ അവനോട് ചോദ്യങ്ങൾ ഉന്നയിച്ചു।

Verse 150

कन्या ऊचुः कस्त्वं विभ्राजसे कान्त्या केयं बालरविप्रभा / को ऽन्वयं भ्ति वपुषा पङ्कजायतलोचनः

കന്യകൾ പറഞ്ഞു—ഇത്ര കാന്തിയോടെ പ്രകാശിക്കുന്ന നിങ്ങൾ ആരാണ്? ബാലസൂര്യനെപ്പോലെ പ്രഭയുള്ള ഈ സ്ത്രീ ആരാണ്? കൂടാതെ പദ്മനേത്രനും ദിവ്യദേഹത്താൽ ദീപ്തനുമായ ഈയാൾ ആരാണ്—നിങ്ങൾ ഏത് വംശത്തിൽപ്പെട്ടവർ?

Verse 151

निशम्य तासां वचनं वृषेन्द्रवरवाहनः / व्याजहार महायोगी भूताधिपतिरव्ययः

അവരുടെ വചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച ശേഷം, ശ്രേഷ്ഠ വൃഷഭവാഹനൻ, മഹായോഗി, ഭൂതാധിപതി അവ്യയനായ ഭഗവാൻ മറുപടി അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 152

अहं नारायणो गौरी जगन्माता सनातनी / विभज्य संस्थितो देवः स्वात्मानं बहुधेश्वरः

ഞാൻ നാരായണൻ; ഞാനേ ഗൗരീ, ജഗന്മാതാ സനാതനീ. ഒരേയൊരു ഈശ്വരൻ തന്റെ സ്വാത്മാവിനെ വിഭജിച്ച് അനേകരൂപങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 153

न मे विदुः परं तत्त्वं देवाद्या न महर्षयः / एको ऽयं वेद विश्वात्मा भवानी विष्णुरेव च

എന്റെ പരമ തത്ത്വം ദേവാദികൾക്കും മഹർഷികൾക്കും അറിയില്ല. ഈ ഏക വിശ്വാത്മാവിനേ അറിയൂ—അവൻ തന്നെയാണ് ഭവാനിയും, വിഷ്ണുവും കൂടെ।

Verse 154

अहं हि निष्क्रियः शान्तः केवलो निष्परिग्रहः / मामेव केशवं देवमाहुर्देवीमथाम्बिकाम्

ഞാൻ നിഷ്ക്രിയൻ, ശാന്തൻ, ഏകമാത്രൻ (അദ്വിതീയൻ), നിർപരിഗ്രഹൻ. എന്നെയേ കേശവനായ ദേവൻ എന്നും, ദേവിയായ അംബിക എന്നും വിളിക്കുന്നു।

Verse 155

एष धाता विधाता च कारणं कार्यमेव च / कर्ता कारयिता विष्णुर्भुक्तिमुक्तिफलप्रदः

അവൻ തന്നെയാണ് ധാതാവും വിധാതാവും; അവൻ തന്നെയാണ് കാരണവും കാര്യവും. വിഷ്ണുവാണ് കർത്താവും പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നവനും; ഭുക്തിയും മുക്തിയും—ഇരുവിന്റെയും ഫലം നൽകുന്നവൻ।

Verse 156

भोक्ता पुमानप्रमेयः संहर्ता कालरूपधृक् / स्त्रष्टा पाता वासुदेवो विश्वात्मा विश्वतोमुखः

അവൻ ഭോക്താവും അളവറ്റ പുരുഷനും; കാലരൂപം ധരിച്ച സംഹർത്താവും. അവൻ തന്നേ സ്രഷ്ടാവും പാതാവും—വാസുദേവൻ, വിശ്വാത്മാവ്, സർവദിക്കുമുഖൻ.

Verse 157

कृटस्थो ह्यक्षरो व्यापी योगी नारायणः स्वयम् / तारकः पुरुषो ह्यात्मा केवलं परमं पदम्

അവൻ കൂറ്റസ്ഥൻ, അക്ഷരൻ, സർവ്വവ്യാപി; പരമയോഗി സ്വയം നാരായണൻ. അവൻ തന്നേ താരകൻ, പരമപുരുഷൻ, ആത്മാവ്—അദ്വിതീയമായ പരമപദം.

Verse 158

सैषा माहेश्वरी गौरी मम शक्तिर्निरञ्जना / सान्ता सत्या सदानन्दा परं पदमिति श्रुतिः

അവളാണ് മാഹേശ്വരി ഗൗരി—എന്റെ നിർമല ശക്തി. അവൾ ശാന്തയും സത്യയും സദാനന്ദമയിയും; ശ്രുതി അവളെ പരമപദമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 159

अस्याः सर्वमिदं जातमत्रैव लयमेष्यति / एषैव सर्वभूतानां गतीनामुत्तमा गतिः

ഈ സർവ്വവും അവളിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; അവളിലേക്കുതന്നെ ലയിക്കും. സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ എല്ലാ ഗതികളിലും അവളാണ് ഉത്തമഗതി.

Verse 160

तयाहं संगतो देव्या केवलो निष्कलः परः / पश्याम्यशेषमेवेदं यस्तद् वेद स मुच्यते

ആ ദേവിയോടു ഏകീഭവിച്ച് ഞാൻ ഏകാകി, നിഷ്കല, പരാത്പരനായി നിലകൊള്ളുന്നു; ഈ സർവ്വവിശ്വവും അവശേഷമില്ലാതെ ദർശിക്കുന്നു. അതിനെ യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നവൻ മോചിതനാകുന്നു.

Verse 161

तस्मादनादिमद्वैतं विष्णुमात्मानमीश्वरम् / एकमेव विजानीध्वं ततो यास्यथ निर्वृतिम्

അതുകൊണ്ട് ആദിരഹിതനും അദ്വൈതനും പരമാത്മാവും ഈശ്വരനും ആയ വിഷ്ണുവിനെ ഏകമേവനായി അറിയുക; ആ ജ്ഞാനത്താൽ നിങ്ങൾ പരമശാന്തിയും മോക്ഷവും പ്രാപിക്കും.

Verse 162

मन्यन्ते विष्णुमव्यक्तमात्मानं श्रद्धयान्विताः / ये भिन्नदृष्ट्यापीशानं पूजयन्तो न मे प्रियाः

ശ്രദ്ധയോടെ വിഷ്ണുവിനെ അവ്യക്ത പരമാത്മാവായി കരുതിയാലും, ഭേദദൃഷ്ടിയോടെ ഈശാനനെ (ശിവനെ) പൂജിക്കുന്നവർ എനിക്കു പ്രിയരല്ല.

Verse 163

द्विषन्ति ये जगत्सूतिं मोहिता रौरवादिषु / पच्यमाना न मुच्यन्ते कल्पकोटिशतैरपि

മോഹിതരായി ലോകത്തിന്റെ ജനനി/മൂലസ്രോതസ്സിനെ ദ്വേഷിക്കുന്നവർ റൗരവാദി നരകങ്ങളിൽ വെന്താലും കോടിക്കണക്കിന് കല്പങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും മോചിതരാകുന്നില്ല.

Verse 164

तसमादशेषभूतानां रक्षको विष्णुरव्ययः / यथावदिह विज्ञाय ध्येयः सर्वापदि प्रभुः

അതുകൊണ്ട് അവ്യയനായ വിഷ്ണുവാണ് എല്ലാ ജീവികളുടെയും രക്ഷകൻ. ഇത് ഇവിടെ യഥാവിധി അറിഞ്ഞ്, ഏതു ആപത്തിലും ആ പ്രഭുവിനെ ധ്യാനിക്കണം.

Verse 165

श्रुत्वा भगवतो वाक्यं देव्यः सर्वगणेश्वराः / नेमुर्नारायणं देवं देवीं च हिमशैलजाम्

ഭഗവാന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവിമാരും സർവ്വഗണങ്ങളുടെ അധിപന്മാരും നാരായണദേവനെയും ഹിമശൈലജാദേവിയെയും നമസ്കരിച്ചു.

Verse 166

प्रार्थयामासुरीशाने भक्तिं भक्तजनप्रिये / भवानीपादयुगले नारायणपदाम्बुजे

അവൾ ഭക്തജനപ്രിയനായ പരമേശ്വരനോട് പ്രാർത്ഥിച്ചു—“ഭവാനിയുടെ പാദയുഗളത്തിലും നാരായണന്റെ പദ്മപാദങ്ങളിലും എനിക്ക് പ്രേമഭക്തി ദാനമാകണമേ.”

Verse 167

ततो नारायणं देवं गणेशा मातरो ऽपि च / न पश्यन्ति जगत्सूतिं तद्भुतमिवाभवत्

അപ്പോൾ ദേവനായ നാരായണനും, ഗണേശഗണങ്ങളും, മാതൃകകളും പോലും ജഗത്സൂതി (ലോകജനനി)യെ കാണാനായില്ല; അതു അത്യന്തം അത്ഭുതമായി തോന്നി.

Verse 168

तदन्तरे महादैत्यो ह्यन्धको मन्मथार्दितः / मोहितो गिरिजां देवीमाहर्तुं गिरिमाययौ

ഇതിനിടയിൽ മഹാദൈത്യനായ അന്ധകൻ മന്മഥവേദനയിൽ പീഡിതനായി മോഹിതനായി, ഗിരിജാദേവിയെ അപഹരിക്കുവാൻ പർവതത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 169

अथानन्तवपुः श्रीमान् योगी नारायणो ऽमलः / तत्रैवाविरभूद् दैत्यैर्युद्धाय पुरुषोत्तमः

അപ്പോൾ അനന്തരൂപനായ ശ്രീമാൻ, നിർമല യോഗിയായ നാരായണൻ—പുരുഷോത്തമൻ—ദൈത്യരോടു യുദ്ധത്തിനായി അവിടെയേ തന്നെ പ്രത്യക്ഷനായി.

Verse 170

कृत्वाथ पार्श्वे भगवन्तमीशो युद्धाय विष्णुं गणदेवमुख्यैः / शिलादपुत्रेण च मातृकाभिः स कालरुद्रो ऽभिजगाम देवः

അപ്പോൾ ഈശൻ യുദ്ധത്തിനായി ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനെ തന്റെ പാർശ്വത്തിൽ നിർത്തി, ഗണദേവമുഖ്യന്മാരോടും ശിലാദപുത്രനോടും മാതൃകകളോടും കൂടി ആ ദേവനായ കാലരുദ്രൻ മുന്നോട്ട് ചെന്നു.

Verse 171

त्रिशूलमादाय कृशानुकल्पं स देवदेवः प्रययौ पुरस्तात् / तमन्वयुस्ते गणराजवर्या जगाम देवो ऽपि सहस्त्रबाहुः

അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന ത്രിശൂലം കൈയിലെടുത്ത് ദേവദേവൻ മുന്നിൽ നീങ്ങി. അവനെ അനുഗമിച്ച് ഗണരാജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠർ നടന്നു; സഹസ്രബാഹു ദേവനും കൂടെ പോയി।

Verse 172

रराज मध्ये भगवान् सुराणां विवाहनो वारिदवर्णवर्णः / तदा सुमेरोः शिखराधिरूढ- स्त्रिलोकदृष्टिर्भगवानिवार्कः

ദേവന്മാരുടെ മദ്ധ്യേ ഗരുഡവാഹനനും മഴമേഘനിറമുള്ളവനുമായ ഭഗവാൻ അത്യന്തം ദീപ്തിയായി പ്രകാശിച്ചു. പിന്നെ സുമേരുവിന്റെ ശിഖരാഗ്രത്തിൽ കയറി ത്രിലോകത്തെയും നോക്കി, സ്വയം സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചു।

Verse 173

जगत्यनादिर्भगवानमेयो हरः सहस्त्राकृतिराविरासीत् / त्रिशूलपाणिर्गगने सुघोषः पपात देवोपरि पुष्पवृष्टिः

അപ്പോൾ ജഗത്തിന്റെ അനാദിയായ, അളവറ്റ ഭഗവാൻ ഹരൻ സഹസ്രരൂപങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ത്രിശൂലധാരിയായ അദ്ദേഹം ആകാശത്തിൽ മംഗളഘോഷം മുഴക്കി; ദേവന്മാരുടെ മേൽ പുഷ്പവൃഷ്ടി പെയ്തു।

Verse 174

समागतं वीक्ष्य गणेशराजं समावृतं देवरिपुर्गणेशैः / युयोध शक्रेण समातृकाभि- र् गणैरशेषैरमपप्रधानैः

ദേവശത്രുക്കളുടെ ഗണേശന്മാർ ചുറ്റിപ്പറ്റി വന്ന ഗണരാജനെ കണ്ട ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മാതൃകകളോടും അമരന്മാർ നേതൃത്വം നല്കുന്ന എല്ലാ ഗണങ്ങളോടും കൂടി അവനോട് യുദ്ധം ചെയ്തു।

Verse 175

विजित्य सर्वानपि बाहुवीर्यात् स संयुगे शंभुमनन्तधाम / समाययौ यत्र स कालरुद्रो विमानमारुह्य विहीनसत्त्वः

യുദ്ധത്തിൽ ഭുജബലത്തോടെ എല്ലാവരെയും ജയിച്ച് അവൻ അനന്തധാമനായ ശംഭുവിന്റെ അടുക്കൽ എത്തി; അവിടെ ധൈര്യം നഷ്ടപ്പെട്ട കാലരുദ്രൻ വിമാനം കയറി നിന്നിരുന്നു।

Verse 176

दृष्ट्वान्धकं समयान्तं भगवान् गरुडध्वजः / व्याजहार महादेवं भैरवं भूतिभूषणम्

അന്ധകന്റെ നാശത്തിനുള്ള നിശ്ചിത സമയം അടുത്തുവന്നതായി കണ്ട ഗരുഡധ്വജനായ ഭഗവാൻ മഹാദേവനെ—ഭൈരവനെ, ഭസ്മവിഭൂഷിതനെ—സംബോധിച്ചു പറഞ്ഞു।

Verse 177

हन्तुमर्हसि दैत्येशमन्धकं लोककण्टकम् / त्वामृते भगवान् शक्तो हन्ता नान्यो ऽस्य विद्यते

ലോകങ്ങൾക്ക് കണ്ഠകമായ ദൈത്യേശൻ അന്ധകനെ വധിക്കാൻ യോഗ്യൻ നിങ്ങൾ മാത്രമാണ്. നിങ്ങളെ കൂടാതെ, ഹേ ഭഗവാൻ, അവനെ കൊല്ലാൻ മറ്റാരും ശേഷിയുള്ളവനല്ല।

Verse 178

त्वं हर्ता सर्वलोकानां कालात्मा ह्यैश्वरी तनुः / स्तूयते विविधैर्मन्त्रर्वेदविद्भिर्विचक्षणैः

നിങ്ങൾ സർവ്വലോകങ്ങളെയും ലയിപ്പിക്കുന്നവൻ; നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് കാലാത്മാവ്, ഐശ്വര്യസമ്പന്നമായ ദിവ്യതനു. വിവേകമുള്ള വേദവിദ്വാന്മാർ വിവിധ മന്ത്രങ്ങളാൽ നിങ്ങളെ സ്തുതിക്കുന്നു।

Verse 179

स वासुदेवस्य वचो निशम्य भगवान् हरः / निरीक्ष्य विष्णुं हनने दैत्यन्द्रस्य मतिं दधौ

വാസുദേവന്റെ വചനം കേട്ട ഭഗവാൻ ഹരൻ (ശിവൻ) വിഷ്ണുവിനെ നോക്കി ദൈത്യേന്ദ്രനെ വധിക്കാനുള്ള ദൃഢനിശ്ചയം കൈക്കൊണ്ടു।

Verse 180

जगाम देवतानीकं गणानां हर्षमुत्तमम् / स्तुवन्ति भैरवं देवमन्तरिक्षचरा जनाः

ദേവതാസൈന്യം മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; ഗണങ്ങളിൽ പരമാനന്ദം നിറഞ്ഞു. അന്തരീക്ഷത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവർ ഭൈരവദേവനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 181

जयानन्त महादेव कालमूर्ते सनातन / त्वमग्निः सर्वभूतानामन्तश्चरसि नित्यशः

ജയം നിനക്കേ, അനന്ത മഹാദേവാ, കാലമൂർത്തി സനാതനാ! നീയേ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ അന്തർഗത അഗ്നി; നിത്യം അന്തരത്തിൽ ചരിച്ചും വസിച്ചും ഇരിക്കുന്നു।

Verse 182

त्वं यत्रज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वं धाता हरिरव्ययः / त्वं ब्रह्मा त्वं महादेवस्त्वं धाम परमं पदम्

നീ യജ്ഞക്ഷേത്രജ്ഞൻ; നീയേ വഷട്കാരധ്വനി. നീയേ ധാതാ—അവ്യയ ഹരി. നീയേ ബ്രഹ്മാ, നീയേ മഹാദേവ; നീയേ പരമധാമം, പരമപദം।

Verse 183

ओङ्कारमूर्तिर्योगात्मा त्रयीनेत्रस्त्रिलोचनः / महाविभूतिर्देवेशो जयाशेषजगत्पते

ഓംകാരമൂർത്തിയേ, യോഗാത്മാവേ, വേദത്രയം നേത്രങ്ങളായ ത്രിലോചനാ! മഹാവിഭൂതിധര ദേവേശാ, അശേഷ ജഗത്പതേ—ജയം നിനക്കേ.

Verse 184

ततः कालाग्निरुद्रो ऽसौ गृहीत्वान्धकमीश्वरः / त्रिशूलाग्रेषु विन्यस्य प्रननर्त सतां गतिः

അപ്പോൾ കാലാഗ്നിരുദ്രൻ—സ്വയം ഈശ്വരൻ ശിവൻ—അന്ധകനെ പിടിച്ച് ത്രിശൂലത്തിന്റെ അഗ്രങ്ങളിൽ വെച്ച് വിജയനൃത്തം ചെയ്തു; അവൻ തന്നെയാണ് സത്പുരുഷരുടെ ആശ്രയവും പരമഗതിയും.

Verse 185

दृष्ट्वान्धकं देवगणाः शूलप्रोतं पितामहः / प्रणेमुरीश्वरं देवं भैरवं भवमोचकम्

അന്ധകൻ ത്രിശൂലത്തിൽ കുത്തിപ്പൊരുത്തപ്പെട്ടത് കണ്ടു ദേവഗണങ്ങളും പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവും, ഭവബന്ധമോചകനായ ഭൈരവസ്വരൂപ ഈശ്വരദേവനെ പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 186

अस्तुवन् मुनयः सिद्धा जगुर्गन्धर्विकिंनराः / अन्तरिक्षे ऽप्सरः सङ्घा नृत्यन्तिस्म मनोरमाः

സിദ്ധ മുനിമാർ സ്തുതിഗാനങ്ങൾ അർപ്പിച്ചു; ഗന്ധർവരും കിന്നരരും പാടി; അന്തരീക്ഷത്തിൽ മനോഹരമായ അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘം അതിസുന്ദരമായി നൃത്തം ചെയ്തു.

Verse 187

संस्थापितो ऽथशूलाग्रे सो ऽन्धको दग्धकिल्बिषः / उत्पन्नाखिलविज्ञानस्तुष्टाव परमेश्वरम्

അപ്പോൾ അന്ധകനെ ത്രിശൂലത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു; അവന്റെ പാപങ്ങൾ ദഗ്ധമായി. സമസ്ത വിജ്ഞാനം ഉദിച്ചപ്പോൾ അവൻ പരമേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 188

अन्धक उवाच नमामि मूर्ध्ना भगवन्तमेकं समाहिता यं विदुरीशतत्त्वम् / पुरातनं पुण्यमनन्तरूपं कालं कविं योगवियोगहेतुम्

അന്ധകൻ പറഞ്ഞു—ശിരസ്സുനമിച്ച് ഞാൻ ആ ഏക ഭഗവാനെ നമസ്കരിക്കുന്നു; സമാഹിതചിത്തർ അവനെ ഈശ്വരതത്ത്വമായി അറിയുന്നു. അവൻ പുരാതനൻ, പുണ്യൻ, അനന്തരൂപൻ; കാലസ്വരൂപൻ, കവി-ഋഷി, യോഗത്തിൽ സംഗമ-വിഛേദങ്ങളുടെ കാരണവും ആകുന്നു.

Verse 189

दंष्ट्राकरालं दिवि नृत्यमानं हुताशवक्त्रं ज्वलनार्करूपम् / सहस्त्रपादाक्षिशिरोभियुक्तं भवन्तमेकं प्रणमामि रुद्रम्

ദംഷ്ട്രകളാൽ ഭയങ്കരൻ, ദിവിയിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്നവൻ, അഗ്നിമുഖൻ, ജ്വലിക്കുന്ന സൂര്യസമ രൂപൻ; സഹസ്ര പാദങ്ങളും കണ്ണുകളും ശിരസ്സുകളും ഉള്ളവൻ—ആ ഏക രുദ്രനെ ഞാൻ പ്രണമിക്കുന്നു.

Verse 190

जयादिदेवामरपूजिताङ्घ्रे विभागहीनामलतत्त्वरूप / त्वमग्निरेको बहुधाभिपूज्यसे वाय्वादिभेदैरखिलात्मरूप

ജയം, ആദിദേവാ! ദേവന്മാരും അമരന്മാരും പൂജിക്കുന്ന തിരുവടികളേ! നീ വിഭജനരഹിതൻ, നിർമല തത്ത്വസ്വരൂപൻ. നീ ഒരേയൊരു അഗ്നി; എങ്കിലും വായു മുതലായ ഭേദങ്ങളാൽ അഖിലാത്മരൂപനായി പലവിധം പൂജിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 191

त्वामेकमाहुः पुरुषं पुराणम् आदित्यवर्णं तमसः परस्तात् / त्वं पश्यसीदं परिपास्यजस्त्रं त्वमन्तको योगिगणाभिजुष्टः

നിന്നെയേ ഏകമായ പുരാതന പരമപുരുഷനെന്ന് പറയുന്നു—സൂര്യവർണ്ണൻ, തമസ്സിന് അതീതൻ. നീ ഈ സമസ്ത ലോകവും ദർശിച്ച് നിരന്തരം പരിപാലിക്കുന്നു; നീയേ അന്തകൻ, യോഗിഗണങ്ങൾ ആശ്രയിച്ച് ആരാധിക്കുന്നവൻ.

Verse 192

एको ऽन्तरात्मा बहुधा निविष्टो देहेषु देहादिविशेषहीनः / त्वमात्मशब्दं परमात्मतत्त्वं भवन्तमाहुः शिवमेव केचित्

ഒരേയൊരു അന്തരാത്മാവ് പലവിധമായി ദേഹങ്ങളിൽ വസിച്ചാലും ദേഹാദി ഭേദങ്ങളില്ലാത്തവൻ. ‘ആത്മ’ എന്ന പദം സൂചിപ്പിക്കുന്ന പരമാത്മതത്ത്വം നീയേ; അതുകൊണ്ട് ചിലർ നിന്നെ ശിവനെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 193

त्वमक्षरं ब्रह्म परं पवित्र- मानन्दरूपं प्रणवाभिधानम् / त्वमीश्वरो वेदपदेषु सिद्धः स्वयं प्रभो ऽशेषविशेषहीनः

നീ അക്ഷര പരബ്രഹ്മം—പരമ പവിത്രം, ആനന്ദസ്വരൂപം, പ്രണവ ‘ഓം’ എന്ന നാമത്തിൽ അഭിഹിതം. നീയേ വേദപദങ്ങളിൽ സിദ്ധനായ ഈശ്വരൻ; സ്വയംപ്രഭു, എല്ലാ ഉപാധി-ഭേദങ്ങളുമില്ലാത്തവൻ.

Verse 194

त्वमिन्द्ररूपो वरुणाग्निरूपो हंसः प्राणो मृत्युरन्तासि यज्ञः / प्रजापतिर्भगवानेकरुद्रो नीलग्रीवः स्तूयसे वेदविद्भिः

നീ ഇന്ദ്രരൂപൻ, വരുണനും അഗ്നിയും ആയ രൂപവും. നീ ഹംസ, പ്രാണൻ, മരണവും അന്തവും; നീയേ യജ്ഞസ്വരൂപം. നീ പ്രജാപതി; നീ ഭഗവാൻ ഏകരുദ്രൻ—നീലഗ്രീവൻ—വേദവിദ്വാന്മാർ സ്തുതിക്കുന്നവൻ.

Verse 195

नारायणस्त्वं जगतामथादिः पितामहस्त्वं प्रपितामहश्च / वेदान्तगुह्योपनिषत्सु गीतः सदाशिवस्त्वं परमेश्वरो ऽसि

നീ നാരായണൻ, സർവ്വ ലോകങ്ങളുടെ ആദികാരണം. നീ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാ)യും പ്രപിതാമഹനും. വേദാന്തത്തിന്റെ ഗുഹ്യഹൃദയം ആയ രഹസ്യ ഉപനിഷത്തുകളിൽ നിന്നെ ഗാനം ചെയ്യുന്നു. നീ സദാശിവൻ; നീ പരമേശ്വരൻ.

Verse 196

नमः परस्तात् तमसः परस्मै परात्मने पञ्चपदान्तराय / त्रिशक्त्यतीताय निरञ्जनाय सहस्त्रशक्त्यासनसंस्थिताय

തമസ്സിന് അപ്പുറം, പരമത്തേക്കാളും പരമായ പരമാത്മാവിന് നമസ്കാരം—പഞ്ചപദങ്ങളെ അതിക്രമിച്ചവൻ, ത്രിശക്തി (ഗുണ) അതീതൻ, നിരഞ്ജനൻ, സഹസ്രശക്തികളുടെ ആസനത്തിൽ അധിഷ്ഠിതൻ।

Verse 197

त्रिमूर्तये ऽनन्दपदात्ममूर्ते जगन्निवासाय जगन्मयाय / नमो ललाटार्पितलोचनाय नमो जनानां हृदि संस्थिताय

ത്രിമൂർത്തിയായ, ആനന്ദപദത്തിൽ ആത്മമൂർത്തിയായി നിലകൊള്ളുന്ന, ജഗന്നിവാസനും ജഗന്മയനും ആയ പ്രഭുവിന് നമസ്കാരം. ലലാടത്തിൽ നേത്രം അർപ്പിതനായവനും, സർവ്വജനങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിതനായവനും നമഃ।

Verse 198

फणीन्द्रहाराय नमो ऽस्तु तुभ्यं मुनीन्द्रसिद्धार्चितपादयुग्म / ऐश्वर्यधर्मासनसंस्थिताय नमः परान्ताय भवोद्भवाय

ഫണീന്ദ്രനെ ഹാരമായി ധരിക്കുന്നവനേ, മുനീന്ദ്രരും സിദ്ധരും അർച്ചിക്കുന്ന പാദയുഗ്മമുള്ളവനേ—നിനക്ക് നമസ്കാരം. ഐശ്വര്യ-ധർമ്മാസനത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായ പരാത്പരനേ, ഹേ ഭവോദ്ഭവാ—നിനക്ക് നമഃ।

Verse 199

सहस्त्रचन्द्रार्कविलोचनाय नमो ऽस्तु ते सोम सुमध्यमाय / नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यबाहो नमो ऽम्बिकायाः पतये मृडाय

സഹസ്ര ചന്ദ്ര-സൂര്യങ്ങളുപോലെ ദൃഷ്ടിയുള്ള, സുമധ്യമനായ ഹേ സോമാ—നിനക്ക് നമസ്കാരം. ഹേ ദേവാ, ഹിരണ്യബാഹോ (സ്വർണ്ണഭുജാ)—നിനക്ക് നമസ്കാരം. അംബികയുടെ പതി മൃഡ (മംഗളകരനായ രുദ്ര)—നിനക്ക് നമഃ।

Verse 200

नमो ऽतिगुह्याय गुहान्तराय वेदान्तविज्ञानसुनिश्चिताय / त्रिकालहीनामलधामधाम्ने नमो महेशाय नमः शिवाय

അതിഗുഹ്യനായ, ഹൃദയഗുഹാന്തരത്തിലെ അന്തര്യാമിയായ, വേദാന്തവിജ്ഞാനത്തിൽ ഉറപ്പായി നിർണയിക്കപ്പെടുന്ന പ്രഭുവിന് നമസ്കാരം. ത്രികാലാതീതനായ, നിർമല പ്രകാശത്തിന്റെ ധാമമായ ധാമസ്വരൂപനു നമഃ. മഹേശനു നമഃ, ശിവനു നമഃ।