Adhyaya 16

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे पञ्चदशो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच अन्दके निगृहीते वै प्रह्लादस्य महात्मनः / विरोचनो नाम सुतो बभूव नृपतिः पुरा

ഇങ്ങനെ ശ്രീകൂർമപുരാണത്തിലെ ഷട്സാഹസ്ത്രീ സംഹിതയുടെ പൂർവവിഭാഗത്തിൽ പതിനഞ്ചാം അധ്യായം സമാപ്തം. ശ്രീകൂർമൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അന്ധകൻ നിഗ്രഹിക്കപ്പെട്ട ശേഷം മഹാത്മാവായ പ്രഹ്ലാദന് വിരോചനൻ എന്നൊരു പുത്രൻ പണ്ടുകാലത്ത് ജനിച്ചു; അവൻ രാജാവായി.

Verse 2

देवाञ्जित्वा सदेवेन्द्रान बहून् वर्षान् महासुरः / पालयामास धर्मेण त्रैलोक्यं सचराचरम्

ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാരെ ജയിച്ച ആ മഹാസുരൻ അനേകം വർഷങ്ങൾ ധർമ്മപ്രകാരം ത്രിലോകം—ചരാചരസഹിതം—ഭരിച്ചു.

Verse 3

तस्यैवं वर्तमानस्य कदाचिद् विष्णुचोदितः / सनत्कुमारो भगवान् पुरं प्राप महामुनिः

അവൻ ഇങ്ങനെ ഭരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഒരിക്കൽ വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രേരണയാൽ ഭഗവാൻ മഹാമുനിയായ സനത്കുമാരൻ ആ നഗരത്തിലെത്തി.

Verse 4

दृष्ट्वा सिहासनगतो ब्रह्मपुत्रं महासुरः / ननामोत्थाय शिरसा प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्

ബ്രഹ്മപുത്രൻ സിംഹാസനത്തിൽ ആസീനനായിരിക്കുന്നതു കണ്ട മഹാസുരൻ എഴുന്നേറ്റ്, ശിരസ്സു നമിച്ചു പ്രണാമം ചെയ്തു, കൈകൂപ്പി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 5

धन्यो ऽस्म्यनुगृहीतो ऽस्मि संप्राप्तो मे पुरातनः / योगीश्वरो ऽद्य भगवान् यतो ऽसौ ब्रह्मवित् स्वयम्

ഞാൻ ധന്യൻ; എനിക്കു അനുഗ്രഹം ലഭിച്ചു. ഇന്ന് പുരാതനനായ ഭഗവാൻ—യോഗീശ്വരൻ—എന്റെ അടുക്കൽ വന്നിരിക്കുന്നു; കാരണം അവൻ സ്വയം ബ്രഹ്മവിദ് ആകുന്നു.

Verse 6

किमर्थमागतो ब्रह्मन् स्वयं देवः पितामहः / ब्रूहि मे ब्रह्मणः पुत्र किं कार्यं करवाण्यहम्

ഹേ ബ്രഹ്മൻ! ഏതു ഉദ്ദേശത്താൽ നിങ്ങൾ വന്നിരിക്കുന്നു? നിങ്ങൾ തന്നെയല്ലോ ദേവപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ്. ഹേ ബ്രഹ്മപുത്രാ, പറയുക—ഞാൻ ഏതു കാര്യം നിർവഹിക്കണം?

Verse 7

सो ऽब्रवीद् भगवान् देवो धर्मयुक्तं महासुरम् / द्रष्टुमभ्यागतो ऽहं वै भवन्तं भाग्यवानसि

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ദേവൻ ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ആ മഹാസുരനോട് പറഞ്ഞു—“നിന്നെ കാണാനാണ് ഞാൻ വന്നത്; നീ സത്യമായും ഭാഗ്യവാൻ.”

Verse 8

सुदुर्लभा नीतिरेषा दैत्यानां दैत्यसत्तम / त्रिलोके धार्मिको नूनं त्वादृशो ऽन्यो न विद्यते

ഹേ ദൈത്യശ്രേഷ്ഠാ! ദൈത്യന്മാരിൽ ഇത്തരമൊരു ധർമ്മയുക്ത നയം അത്യന്തം ദുർലഭം. സത്യമായി ത്രിലോകത്തിലും നിന്നുപോലൊരു ധാർമ്മികൻ മറ്റൊരാളില്ല.

Verse 9

इत्युक्तो ऽसुरराजस्तं पुनः प्राह महामुनिम् / धर्माणां परमं धर्मं ब्रूहि मे ब्रह्मवित्तम

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്‌തപ്പോൾ അസുരരാജൻ വീണ്ടും മഹാമുനിയോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ബ്രഹ്മവിദ്വരാ! ധർമ്മങ്ങളിൽ പരമധർമ്മം, സർവ്വധർമ്മങ്ങളിലുമുള്ള ശ്രേഷ്ഠ തത്ത്വം എനിക്ക് അരുളിച്ചെയ്യുക।”

Verse 10

सो ऽब्रवीद् भगवान् योगी दैत्येन्द्राय महात्मने / सर्वगुह्यतमं धर्ममात्मज्ञानमनुत्तमम्

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ യോഗി മഹാത്മാവായ ദൈത്യേന്ദ്രനോട് അരുളിച്ചെയ്തു— “ഞാൻ നിനക്കു സർവ്വഗുഹ്യമായ പരമധർമ്മം പറയുന്നു: അനുത്തമമായ ആത്മജ്ഞാനം।”

Verse 11

स लब्ध्वा परमं ज्ञानं दत्त्वा च गुरुदक्षिणाम् / निधाय पुत्रे तद्राज्यं योगाभ्यासरतो ऽभवत्

അവൻ പരമജ്ഞാനം പ്രാപിച്ച് ഗുരുദക്ഷിണയും അർപ്പിച്ച്, രാജ്യം പുത്രനിൽ ഏല്പിച്ചു, യോഗാഭ്യാസത്തിൽ നിരതനായി।

Verse 12

स तस्य पुत्रो मतिमान् बलिर्नाम महासुरः / ब्रह्मण्यो धार्मिको ऽत्यर्थं विजिग्ये ऽथ पुरन्दरम्

അവന്റെ പുത്രൻ ‘ബലി’ എന്ന ബുദ്ധിമാനായ മഹാസുരൻ— ബ്രാഹ്മണഭക്തനും അത്യന്തം ധാർമ്മികനും; പിന്നെ അവൻ പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ)നെ ജയിച്ചു।

Verse 13

कृत्वा तेन महद् युद्धं शक्रः सर्वामरैर्वृतः / जगाम निर्जितो विष्णुं देवं शरणमच्युतम्

അവനോടു മഹായുദ്ധം നടത്തി, സർവ്വ അമരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) പരാജിതനായി, അച്യുതനായ ദേവ വിഷ്ണുവിന്റെ ശരണത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 14

तदन्तरे ऽदितिर्देवी देवमाता सुदुः खिता / दैत्येन्द्राणां वधार्थाय पुत्रो मे स्यादिति स्वयम्

അതിനിടയിൽ ദേവമാതാവായ ദേവി അദിതി അത്യന്തം ദുഃഖിതയായി. അവൾ സ്വയം നിശ്ചയിച്ചു—“ദൈത്യേന്ദ്രന്മാരുടെ വധാർത്ഥം എനിക്ക് ഒരു പുത്രൻ ജനിക്കട്ടെ.”

Verse 15

तताप सुमहद् घोरं तपोराशिस्तपः परम् / प्रपन्ना विष्णुमव्यक्तं शरण्यं शरणं हरिम्

അവൾ അതിമഹത്തും ഭയങ്കരവുമായ തപസ്സ്—പരമ തപോരാശി—ആചരിച്ചു. ശരണ്യനായ അവ്യക്ത വിഷ്ണു, ഹരിയുടെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.

Verse 16

कृत्वा हृत्पद्मकिञ्जल्के निष्कलं परमं पदम् / वासुदेवमनाद्यन्तमानन्दं व्योम केवलम्

ഹൃദയപദ്മത്തിന്റെ കേശരങ്ങളിൽ നിഷ്കലമായ പരമപദം സ്ഥാപിച്ച്, ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത വാസുദേവനെ ധ്യാനിക്കണം—അവൻ കേവലം വ്യോമസ്വരൂപൻ, ശുദ്ധാനന്ദം തന്നേ.

Verse 17

प्रसन्नो भगवान् विष्णुः शङ्खचक्रगदाधरः / आविर्बभूव योगात्मा देवमातुः पुरो हरिः

പ്രസന്നനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു—ശംഖചക്രഗദാധാരി—പ്രത്യക്ഷനായി. യോഗാത്മാവായ ഹരി ദേവമാതാവിന്റെ മുമ്പിൽ അവിർഭവിച്ചു.

Verse 18

दृष्ट्वा समागतं विष्णुमदितिर्भक्तिसंयुता / मेने कृतार्थमात्मानं तोषयामास केशवम्

വിഷ്ണു തന്റെ മുമ്പിൽ വന്നതായി കണ്ട അദിതി ഭക്തിയോടെ നിറഞ്ഞു; അവൾ സ്വയം കൃതാർത്ഥയെന്ന് കരുതി, കേശവനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 19

अदितिरुवाच जयाशेषदुः खौघनाशैकहेतो जयानन्तमाहात्म्ययोगाभियुक्त / जयानादिमध्यान्तविज्ञानमूर्ते जयाशेषकल्पामलानन्दरूप

അദിതി പറഞ്ഞു—സകല ദുഃഖപ്രവാഹവും നശിപ്പിക്കുന്ന ഏകകാരണമേ, നിനക്കു ജയ; യോഗസമ്പന്നനും അനന്തമാഹാത്മ്യയുക്തനുമായ നിനക്കു ജയ. ആദി–മധ്യ–അന്തങ്ങളെല്ലാം വ്യാപിക്കുന്ന സർവജ്ഞചൈതന്യമൂർത്തിയേ, നിനക്കു ജയ; എല്ലാ കല്പങ്ങളിലും മലിനതരഹിതമായ ആനന്ദസ്വരൂപനേ, നിനക്കു ജയ.

Verse 20

नमो विष्णवे कालरूपाय तुभ्यं नमो नारसिंहाय शेषाय तुभ्यम् / नमः कालरुद्राय संहारकर्त्रे नमो वासुदेवाय तुभ्यं नमस्ते

കാലരൂപനായ വിഷ്ണുവേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; നരസിംഹനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ശേഷനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. സംഹാരകർത്താവായ കാലരുദ്രനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; വാസുദേവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം—നമോ നമഃ.

Verse 21

नमो विश्वमायाविधानाय तुभ्यं नमो योगगम्याय सत्याय तुभ्यम् / नमो धर्मविज्ञाननिष्ठाय तुभ्यं नमस्ते वराहाय भूयो नमस्ते

വിശ്വമായയുടെ വിധാനം നടത്തുന്നവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; യോഗത്തിലൂടെ പ്രാപ്യമാകുന്ന സത്യസ്വരൂപനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ധർമ്മത്തിലും ആത്മവിവേകജ്ഞാനത്തിലും നിഷ്ഠനായവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ വരാഹാ, നിനക്കു നമസ്കാരം—വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 22

नमस्ते सहस्त्रार्कचन्द्राभमूर्ते नमो वेदविज्ञानधर्माभिगम्य / नमो देवदेवादिदेवादिदेव प्रभो विश्वयोने ऽथ भूयो नमस्ते

സഹസ്ര സൂര്യ-ചന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തമായ മূർത്തിയേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; വേദം, ജ്ഞാനം, ധർമ്മം എന്നിവയാൽ ഗമ്യനായവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ദേവദേവാ, ദേവാദിദേവാ, നിനക്കു നമസ്കാരം. പ്രഭോ, വിശ്വയോനീ, വീണ്ടും നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 23

नमः शंभवे सत्यनिष्ठाय तुभ्यं नमो हेतवे विश्वरूपाय तुभ्यम् / नमो योगपीठान्तरस्थाय तुभ्यं शिवायैकरूपाय भूयो नमस्ते

സത്യത്തിൽ നിഷ്ഠനായ ശംഭുവേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; കാരണസ്വരൂപനായി വിശ്വരൂപനായ നിനക്കു നമസ്കാരം. യോഗപീഠത്തിന്റെ അന്തർഭാഗത്ത് അധിവസിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ശിവനേ, ഏകറസമായ അവിഭക്ത ഏകസ്വരൂപനേ, വീണ്ടും വീണ്ടും നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 24

एवं स भगवान् कृष्णो देवमात्रा जगन्मयः / तोषितश्छन्दयामास वरेण प्रहसन्निव

ഇങ്ങനെ ദേവമാത്രനും ജഗന്മയനും ആയ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പ്രസന്നനായി, മൃദുഹാസം പോലെ, അവർക്കു വരം അനുഗ്രഹിച്ചു।

Verse 25

प्रणम्य शिरसा भूमौ सा वब्रे वरमुत्तमम् / त्वामेव पुत्रं देवानां हिताय वरये वरम्

അവൾ നിലത്ത് തലവെച്ച് നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു—“ഞാൻ ഉത്തമ വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു: ദേവന്മാരുടെ ഹിതത്തിനായി നിന്നെയേ എന്റെ പുത്രനായി വരിക്കുന്നു।”

Verse 26

तथास्त्वित्याह भगवान् प्रपन्नजनवत्सलः / दत्त्वा वरानप्रमेयस्तत्रैवान्तरधीयत

ശരണാഗതജനവത്സലനായ ഭഗവാൻ “തഥാസ്തു” എന്നു അരുളി; അപരിമിത വരങ്ങൾ നൽകി അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു।

Verse 27

ततो बहुतिथे काले भगवन्तं जनार्दनम् / दधार गर्भं देवानां माता नारायणं स्वयम्

പിന്നീട് ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ദേവമാതാവ് സ്വയം നാരായണനായ ഭഗവാൻ ജനാർദനനെ ഗർഭത്തിൽ ധരിച്ചു।

Verse 28

समाविष्टे हृषीकेशे देवमातुरथोदरम् / उत्पाता जज्ञिरे घोरा बलेर्वैरोचनेः पुरे

ഹൃഷീകേശൻ ദേവമാതാവിന്റെ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, ബലി വൈരോചനന്റെ നഗരത്തിൽ ഭയങ്കരമായ അപശകുനങ്ങൾ ഉദിച്ചു।

Verse 29

निरीक्ष्य सर्वानुत्पातान् दैत्येन्द्रो भयविह्वलः / प्रह्लादमसुरं वृद्धं प्रणम्याह पितामहम्

എല്ലാ അപശകുനങ്ങളും കണ്ട ദൈത്യേന്ദ്രൻ ഭയത്തിൽ വിറച്ചു. വൃദ്ധനായ അസുരൻ പ്രഹ്ലാദനെ നമസ്കരിച്ചു ‘പിതാമഹൻ’ എന്നു വിളിച്ചു സംസാരിച്ചു.

Verse 30

बलिरुवाच पितामह महाप्राज्ञ जायन्ते ऽस्मत्पुरे ऽधुना / किमुत्पाता भवेत् कार्यमस्माकं किंनिमित्तकाः

ബലി പറഞ്ഞു— പിതാമഹാ, മഹാപ്രാജ്ഞാ! നമ്മുടെ നഗരത്തിൽ ഇപ്പോൾ അപശകുനങ്ങൾ ഉയരുന്നു. ഇവ ഏതു തരത്തിലുള്ള ഉത്പാതങ്ങളാണ്? നാം എന്ത് ചെയ്യണം, ഇതിന്റെ കാരണം എന്ത്?

Verse 31

निशम्य तस्य वचनं चिरं ध्यात्वा महासुरः / नमस्कृत्य हृषीकेशमिदं वचनमब्रवीत्

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹാസുരൻ ദീർഘനേരം ധ്യാനിച്ചു. പിന്നെ ഹൃഷീകേശനെ നമസ്കരിച്ചു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 32

प्रह्लाद उवाच यो यज्ञैरिज्यते विष्णुर्यस्य सर्वमिदं जगत् / दधारासुरनाशार्थं माता तं त्रिदिवौकसाम्

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു— യജ്ഞങ്ങളാൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന വിഷ്ണുവും, ഈ സർവ്വജഗത്തും ആരുടേതോ ആ പരമേശ്വരനെയും; അസുരനാശത്തിനും ത്രിദിവവാസികളായ ദേവന്മാരുടെ രക്ഷയ്ക്കുമായി ദേവമാതാവ് ഗർഭത്തിൽ ധരിച്ചു.

Verse 33

यस्मादभिन्नं सकलं भिद्यते यो ऽखिलादपि / स वासुदेवो देवानां मातुर्देहं समाविशत्

അവനിൽ നിന്നാണ് അവിഭക്തമായ സമസ്തവും വിഭിന്നമായി പ്രത്യക്ഷമാകുന്നത്; സർവ്വാതീതനായിട്ടും സർവ്വവ്യാപിയായവൻ— ആ വാസുദേവൻ ദേവമാതാവിന്റെ ദേഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 34

न यस्य देवा जानन्ति स्वरूपं परमार्थतः / स विष्णुरदितेर्देहं स्वेच्छयाद्य समाविशत्

യാരുടെ പരമാർത്ഥസ്വരൂപം ദേവന്മാർക്കും യഥാർത്ഥമായി അറിയാനാകുന്നില്ല, ആ വിഷ്ണുവേ സ്വേച്ഛയാൽ ഇന്ന് അദിതിയുടെ ദേഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 35

यस्माद् भवन्ति भूतानि यत्र संयान्ति संक्षयम् / सो ऽवतीर्णो महायोगी पुराणपुरुषो हरिः

യാരിൽ നിന്നാണ് സർവ്വഭൂതങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്, പ്രളയത്തിൽ യാരിലേക്കാണ് ലയിക്കുന്നത്—ആ മഹായോഗി, പുരാണപുരുഷൻ ഹരിയാണ് അവതരിച്ചത്।

Verse 36

न यत्र विद्यते नामजात्यादिपरिकल्पना / सत्तामात्रात्मरूपो ऽसौ विष्णुरंशेन जायते

നാമം, ജാതി മുതലായ കൽപ്പനകൾ ഇല്ലാത്തിടത്ത്, സത്താമാത്രമായ ആത്മസ്വരൂപനായ ആ പ്രഭു വിഷ്ണുവിന്റെ അംശമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു।

Verse 37

यस्य सा जगतां माता शक्तिस्तद्धर्मधारिणी / माया भगवती लक्ष्मीः सो ऽवतीर्णो जनार्दनः

യാരുടെ ശക്തിയാണ് ജഗന്മാതാവ്, അവന്റെ ധർമ്മം ധരിക്കുന്നവൾ; അവളേ ഭഗവതി മായാ ലക്ഷ്മി—അവൻ തന്നെയാണ് ജനാർദനൻ അവതരിച്ചത്।

Verse 38

यस्य सा तामसी मूर्तिः शङ्करो राजसी तनुः / ब्रह्मा संजायते विष्णुरंशेनैकेन सत्त्वभृत्

യാരുടെ താമസീ മൂർത്തിയാണ് ശങ്കരൻ, രാജസീ തനുവാണ് ബ്രഹ്മാവ്; സത്ത്വം പോഷിക്കുന്ന വിഷ്ണുവും ആ പരമന്റെ ഒരൊറ്റ അംശത്തിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്നു।

Verse 39

इत्थं विचिन्त्य गोविन्दं भक्तिनम्रेण चेतसा / तमेव गच्छ शरणं ततो यास्यसि निर्वृतिम्

ഇങ്ങനെ ഭക്തിയാൽ വിനയമായ ചിത്തത്തോടെ ഗോവിന്ദനെ ധ്യാനിച്ച്, അവനെയേ ശരണമായി പ്രാപിക്ക; അപ്പോൾ നീ ശാന്തിയും പരമ നിർവൃതിയും നേടും।

Verse 40

ततः प्रह्लादवचनाद् बलिर्वैरोचनिर्हरिम् / जगाम शरणं विश्वं पालयामास धर्मतः

പിന്നീട് പ്രഹ്ലാദന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം വിരോചനപുത്രൻ ബലി ഹരിയുടെ ശരണം പ്രാപിച്ചു; ധർമ്മപ്രകാരം അവൻ സർവ്വലോകവും പരിപാലിച്ചു।

Verse 41

काले प्राप्ते महाविष्णुं देवानां हर्षवर्धनम् / असूत कश्यपाच्चैनं देवमातादितिः स्वयम्

നിയതകാലം വന്നപ്പോൾ ദേവമാതയായ അദിതി കശ്യപനിലൂടെ ദേവന്മാരുടെ ഹർഷം വർധിപ്പിക്കുന്ന മഹാവിഷ്ണുവിനെ സ്വയം പ്രസവിച്ചു।

Verse 42

चतुर्भुजं विशालाक्षं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम् / नीलमेघप्रतीकाशं भ्राजमानं श्रियावृतम्

അവനെ ധ്യാനിക്കൂ—ചതുര്ഭുജൻ, വിശാലനേത്രൻ, വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ ശ്രീവത്സചിഹ്നധാരി; നീലമേഘസദൃശമായി ദീപ്തൻ, ശ്രീ (ലക്ഷ്മി)യാൽ ആവൃതൻ।

Verse 43

उपतस्थुः सुराः सर्वे सिद्धाः साध्याश्च चारणाः / उपेन्द्रमिन्द्रप्रमुखा ब्रह्मा चर्षिगमैर्वृतः

ഉപേന്ദ്രൻ (വിഷ്ണു) സേവിക്കുവാൻ സർവ്വദേവന്മാരും എത്തി; സിദ്ധന്മാർ, സാധ്യന്മാർ, ചാരണന്മാർ എന്നിവരും സേവയിൽ നിലകൊണ്ടു. ഇന്ദ്രപ്രമുഖ ദേവനേതാക്കളും, ഋഷിസമൂഹം ചുറ്റിയ ബ്രഹ്മാവും അവന്റെ സമീപം എത്തി।

Verse 44

कृतोपनयनो वेदानध्यैष्ट भगवान् हरिः / समाचारं भरद्वाजात् त्रिलोकाय प्रदर्शयन्

ഉപനയനസംസ്കാരം നിർവഹിച്ചു ഭഗവാൻ ഹരി വേദങ്ങൾ അധ്യയനം ചെയ്തു; ഭരദ്വാജനിൽ നിന്ന് സദാചാരം പഠിച്ച് അത് ത്രിലോകത്തിനും മാതൃകയായി പ്രകടിപ്പിച്ചു।

Verse 45

एवं हि लौकिकं मार्गं प्रदर्शयति स प्रभुः / स यत् प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते

ഇങ്ങനെ ആ പ്രഭു ലോകജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മാർഗം കാണിക്കുന്നു; അവൻ ഏത് മാനദണ്ഡത്തെ പ്രമാണമാക്കുന്നുവോ, ജനങ്ങൾ അതിനെ തന്നെയാണ് പിന്തുടരുന്നത്।

Verse 46

ततः कालेन मतिमान् बलिर्वैरोचनिः स्वयम् / यज्ञैर्यज्ञेश्वरं विष्णुमर्चयामास सर्वगम्

പിന്നീട് കാലക്രമത്തിൽ ബുദ്ധിമാനായ വിരോചനപുത്രൻ ബലി സ്വയം യജ്ഞങ്ങളിലൂടെ സർവ്വവ്യാപിയായ യജ്ഞേശ്വരൻ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിച്ചു।

Verse 47

ब्राह्मणान् पूजयामास दत्त्वा बहुतरं धनम् / ब्रह्मर्षयः समाजग्मुर्यज्ञवाटं महात्मनः

അവൻ ധാരാളം ധനം നൽകി ബ്രാഹ്മണരെ പൂജിച്ചു; ആ മഹാത്മാവിന്റെ യജ്ഞവാടത്തിലേക്ക് ബ്രഹ്മർഷിമാർ ഒന്നിച്ചുകൂടി।

Verse 48

विज्ञाय विष्णुर्भगवान् भरद्वाजप्रचोदितः / आस्थाय वामनं रूपं यज्ञदेशमथागमत्

കാര്യസ്ഥിതി അറിഞ്ഞ്, ഭരദ്വാജന്റെ പ്രേരണയാൽ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു വാമനരൂപം സ്വീകരിച്ച് പിന്നെ യജ്ഞദേശത്തേക്ക് എത്തി।

Verse 49

कृष्णाजिनोपवीताङ्ग आषाढेन विराजितः / ब्राह्मणो जटिलो वेदानुद्गिरन् भस्ममण्डितः

കൃഷ്ണമൃഗചർമ്മം ധരിച്ചു, യജ്ഞോപവീതം അണിഞ്ഞ്, ദണ്ഡംകൊണ്ട് ദീപ്തനായി, ജടാധാരിയായി, ഭസ്മവിഭൂഷിതനായി, നിരന്തരം വേദോച്ചാരണം ചെയ്യുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ തപസ്സിന്റെ തേജസ്സോടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 50

संप्राप्यासुरराजस्य समीपं भिक्षुको हरिः / स्वपादैर्विमितं देशमयाचत बलिं त्रिभिः

അസുരരാജന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തി, ഭിക്ഷുക്കന്റെ രൂപം ധരിച്ച ഹരി, ബലിയിൽ നിന്ന് തന്റെ പാദങ്ങളാൽ അളക്കപ്പെടുന്ന ഭൂമി—മൂന്ന് പാദങ്ങൾ—ദാനമായി അപേക്ഷിച്ചു।

Verse 51

प्रक्षाल्य चरणौ विष्णोर्बलिर्भासमन्वितः / आचामयित्वा भृङ्गारमादाय स्वर्णनिर्मितम्

വിഷ്ണുവിന്റെ പാദങ്ങൾ കഴുകി, ഭക്തിതേജസ്സാൽ ദീപ്തനായ ബലി ആചമനം ചെയ്തു; പിന്നെ സ്വർണ്ണനിർമ്മിത ഭൃംഗാരം (ജലപാത്രം) എടുത്തു കർമത്തിന് ഒരുങ്ങി।

Verse 52

दास्ये तवेदं भवते पदत्रयं प्रीणातु देवो हरिरव्ययाकृतिः / विचिन्त्य देवस्य कराग्रपल्लवे निपातयामास जलं सुशीतलम्

“സേവാഭാവത്തോടെ നിനക്കായി ഈ മൂന്നു പാദങ്ങൾ സമർപ്പിക്കുന്നു; അവ്യയസ്വരൂപനായ ദേവ ഹരി പ്രസന്നനാകട്ടെ.” എന്ന് ധ്യാനിച്ച്, ദേവന്റെ কোমല വിരൽത്തുമ്പുകളിൽ അതിശീതളമായ ജലം സാവധാനം ഒഴിച്ചു।

Verse 53

विचक्रमे पृथिवीमेष एता- मथान्तरिक्षं दिवमादिदेवः / व्यपेतरागं दितिजेश्वरं तं प्रकर्तुकामः शरणं प्रपन्नम्

ആ ആദിദേവൻ (വാമന-വിഷ്ണു) ആദ്യം ഈ ഭൂമിയെ, പിന്നെ അന്തരീക്ഷത്തെ, തുടർന്ന് സ്വർഗ്ഗത്തെയും പാദചാരത്തോടെ വ്യാപിച്ചു; രാഗരഹിതനായി ശരണാഗതനായ ദിതിജേശ്വരൻ ബലിയെ അവസാനിപ്പിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ചുകൊണ്ട്.

Verse 54

आक्रम्य लोकत्रयमीशपादः प्राजापत्याद् ब्रह्मलोकं जगाम / प्रणेमुरादित्यसहस्त्रकल्पं ये तत्र लोके निवसन्ति सिद्धाः

ത്രിലോകവും അതിക്രമിച്ച ഈശ്വരപാദനായ പ്രഭു പ്രാജാപത്യലോകത്തിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ വസിക്കുന്ന സിദ്ധന്മാർ സഹസ്രസൂര്യസമ ദീപ്തനും കല്പകാലവ്യാപിയുമായ അനന്തനെ പ്രണാമം ചെയ്തു॥

Verse 55

अथोपतस्थे भगवाननादिः पितामहास्तोषयामास विष्णुम् / भित्त्वा तदण्डस्य कपालमूर्ध्वं जगाम दिव्यावरणानि भूयः

അപ്പോൾ അനാദിയായ ഭഗവാൻ യഥാവിധി ആരാധിക്കപ്പെട്ടു; പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് സ്തുതികളാൽ ശ്രീവിഷ്ണുവിനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു. ആ ബ്രഹ്മാണ്ഡ-അണ്ഡത്തിന്റെ മേലത്തെ കപാലസദൃശ ആവരണം ഭേദിച്ച്, അവൻ വീണ്ടും ദിവ്യാവരണങ്ങൾ കടന്ന് മുന്നേറി॥

Verse 56

अथाण्डभेदान्निपपात शीतलं महाजलं तत् पुण्यकृद्भिश्चजुष्टम् / प्रवर्तते चापि सरिद्वरा तदा गङ्गेत्युक्ता ब्रह्मणा व्योमसंस्था

പിന്നീട് അണ്ഡഭേദത്തിൽ നിന്ന് ശീതളമായ മഹാജലം താഴേക്ക് പതിച്ചു; പുണ്യകർമ്മികൾ ആശ്രയിച്ചു സേവിക്കുന്നതായിരുന്നു അത്. അപ്പോൾ ശ്രേഷ്ഠ നദി പ്രവഹിക്കാൻ തുടങ്ങി; ആകാശസ്ഥയായ അവളെ ബ്രഹ്മാവ് ‘ഗംഗാ’ എന്നു നാമകരണം ചെയ്തു॥

Verse 57

गत्वा महान्तं प्रकृतिं प्रधानं ब्रह्माणमेकं पुरुषं स्वबीजम् / अतिष्ठदीशस्य पदं तदव्ययं दृष्ट्वा देवास्तत्र तत्र स्तुवन्ति

മഹത്, പ്രകൃതി, പ്രധാനം എന്നിവ കടന്ന്, സ്വബീജനായ ഏക പുരുഷരൂപ ഏക ബ്രഹ്മത്തെ അറിഞ്ഞ്, അവൻ ഈശ്വരന്റെ അവ്യയ പദത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി. ആ പരമാവസ്ഥ കണ്ട ദേവന്മാർ എല്ലായിടത്തും സ്തുതിക്കുന്നു॥

Verse 58

आलोक्य तं पुरुषं विश्वकायं महान् बलिर्भक्तियोगेन विष्णुम् / ननाम नारायणमेकमव्ययं स्वचेतसा यं प्रणमन्ति देवाः

വിശ്വകായനായ ആ പുരുഷൻ—വിഷ്ണുവിനെ—കണ്ട് മഹാബലി ഭക്തിയോഗത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു. തന്റെ അന്തഃചേതനയാൽ അവൻ ഏകനും അവ്യയനുമായ നാരായണനെ ആരാധിച്ചു; അവനെയേ ദേവന്മാരും പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു॥

Verse 59

तमब्रवीद् भगवानादिकर्ता भूत्वा पुनर्वामनो वासुदेवः / ममैव दैत्याधिपते ऽधुनेदं लोकत्रयं भवता भावदत्तम्

അപ്പോൾ ആദികർത്താവായ ഭഗവാൻ വാസുദേവൻ വീണ്ടും വാമനരൂപം ധരിച്ചു പറഞ്ഞു— “ഹേ ദൈത്യാധിപതേ! ഇപ്പോൾ നിന്റെ ഭക്തിയും ശുദ്ധാഭിപ്രായവും കൊണ്ടു ഈ ത്രിലോകം സത്യമായും എനിക്കു ദത്തമായിരിക്കുന്നു.”

Verse 60

प्रणम्य मूर्ध्ना पुनरेव दैत्यो निपातयामास जलं कराग्रे / दास्ये तवात्मानमनन्तधाम्ने त्रिविक्रमायामितविक्रमाय

ദൈത്യൻ വീണ്ടും ശിരസ്സു നമിച്ച് പ്രണമിച്ചു; ദാനവിധിയിൽ കൈയുടെ അഗ്രത്തിൽ നിന്നു ജലം ഒഴിച്ചു. പിന്നെ പറഞ്ഞു— “ഹേ അനന്തധാമ, അമിതവിക്രമ ത്രിവിക്രമാ! ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ നിന്റെ ദാസ്യസേവയിൽ സമർപ്പിക്കുന്നു.”

Verse 61

प्रगृह्य सूनोरपि संप्रदत्तं प्रह्लादसूनोरथ शङ्खपाणिः / जगाद दैत्यं जगदन्तरात्मा पातालमूलं प्रविशेति भूयः

അപ്പോൾ ജഗദന്തരാത്മാവായ ശംഖപാണി വിഷ്ണു, പ്രഹ്ലാദപുത്രന്റെ പുത്രൻ സമർപ്പിച്ചതുപോലും സ്വീകരിച്ച് ദൈത്യനോട് പറഞ്ഞു— “വീണ്ടും പാതാളത്തിന്റെ മൂലത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്ക.”

Verse 62

समास्यतां भवता तत्र नित्यं भुक्त्वा भोगान् देवतानामलभ्यान् / ध्यायस्व मां सततं भक्तियोगात् प्रवेक्ष्यसे कल्पदाहे पुनर्माम्

നീ അവിടെ നിത്യമായി വസിച്ച്, ദേവന്മാർക്കും ലഭിക്കാത്ത ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്ക. എങ്കിലും ഭക്തിയോഗത്തോടെ എപ്പോഴും എന്നെ ധ്യാനിക്ക; കല്പദാഹം (പ്രളയം) വരുമ്പോൾ നീ വീണ്ടും എന്നിൽ പ്രവേശിക്കും.

Verse 63

उक्त्वैवं दैत्यसिंहं तं विष्णुः सत्यपराक्रमः / पुरन्दराय त्रैलोक्यं ददौ विष्णुरुरुक्रमः

ഇങ്ങനെ ആ ദൈത്യസിംഹനോട് പറഞ്ഞ ശേഷം, സത്യപരാക്രമനായ ഉരുക്രമ വിഷ്ണു പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ)ക്ക് ത്രിലോകാധിപത്യം വീണ്ടും നൽകി.

Verse 64

संस्तुवन्ति महायोगं सिद्धा देवर्षिकिन्नराः / ब्रह्मा शक्रो ऽथ भगवान् रुद्रादित्यमरुद्गणाः

സിദ്ധന്മാരും ദേവർഷിമാരും കിന്നരന്മാരും ആ മഹായോഗത്തെ സ്തുതിക്കുന്നു; അതുപോലെ ബ്രഹ്മാവും ശക്രനും (ഇന്ദ്രൻ), ഭഗവാനും, രുദ്ര-ആദിത്യ-മരുത് ഗണങ്ങളും സ്തവിക്കുന്നു।

Verse 65

कृत्वैतदद्भुतं कर्म विष्णुर्वामनरूपधृक् / पश्यतामेव सर्वेषां तत्रैवान्तरधीयत

ഈ അത്ഭുതകർമ്മം ചെയ്തു വാമനരൂപധാരിയായ വിഷ്ണു, എല്ലാവരും നോക്കിനിൽക്കേ അതേ സ്ഥലത്ത് തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു।

Verse 66

सो ऽपि दैत्यवरः श्रीमान् पातालं प्राप चोदितः / प्रह्लादेनासुरवरैर्विष्णुना विष्णुतत्परः

ആ ശ്രീമാനായ ദൈത്യശ്രേഷ്ഠനും പ്രേരിതനായി പാതാളത്തിലേക്ക് പോയി—പ്രഹ്ലാദനും അസുരശ്രേഷ്ഠന്മാരും വിഷ്ണുവും പ്രേരിപ്പിച്ചതിനാൽ; അവന്റെ മനസ് പൂർണ്ണമായി വിഷ്ണുപരമായിരുന്നു।

Verse 67

अपृच्छद् विष्णुमाहात्मयं भक्तियोगमनुत्तमम् / पूजाविधानं प्रह्लादं तदाहासौ चकार सः

അവൻ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ മഹാത്മ്യം, അനുത്തമ ഭക്തിയോഗം, പൂജാവിധാനം എന്നിവ ചോദിച്ചു; അപ്പോൾ പ്രഹ്ലാദൻ അതു പറഞ്ഞു, അവനും അതനുസരിച്ച് ചെയ്തു।

Verse 68

अथ रथचरणासिशङ्खपाणिं सरसिजोलचनमीशमप्रमेयम् / शरणमुपपयौ स भावयोगात् प्रणतगतिं प्रणिधाय कर्मयोगम्

അപ്പോൾ ഭാവയോഗത്തിലൂടെ അവൻ അപ്രമേയനായ ഈശ്വരനിൽ ശരണം പ്രാപിച്ചു—പദ്മനേത്രൻ, ശംഖവും വാളും ധരിച്ചവൻ, രഥസ്ഥ പാദങ്ങളുള്ളവൻ; പ്രണതിയെ ഗതിയായി നിശ്ചയിച്ച്, കർമയോഗത്തിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതനായി।

Verse 69

एष वः कथितो विप्रा वामनस्य पराक्रमः / स देवकार्याणि सदा करोति पुरुषोत्तमः

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, വാമനന്റെ പരാക്രമം നിങ്ങളോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ആ പുരുഷോത്തമൻ എപ്പോഴും ദേവകാര്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നു.