Deity · Ramcharitmanas
ശിവൻ in the Ramcharitmanas
शिवNamed in 308 verses
Speaks in 57 verses
In this book
Key chapters
The chapters where ശിവൻ matters most.
भक्ति-उद्गम की पहली सीढ़ी: ‘श्रद्धा’ से ‘श्रवण’ और ‘संशय-निवृत्ति’ तक। बालकाण्ड में रामकथा का प्रवेश-द्वार शिव-उमा संवाद है, जहाँ जिज्ञासा (उमा) गुरु-वाणी (शिव) से शुद्ध होकर ‘सगुण’ में ‘निर्गुण’ की पह
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का बीज’, शिव-उमा संवाद के माध्यम से जीव के भीतर संकल्प (हठ), श्रद्धा (गुर-वचन-प्रतीति) और काम-निग्रह का उदय। यहाँ कथा-भूमि राम-जन्म से पहले ‘अंतःकरण-शुद्धि’ की तैयारी करती है: देवह
भक्ति का जन्म-चरण: जिज्ञासा (प्रश्न) से श्रद्धा, फिर श्रद्धा से शरणागति। बालकाण्ड ‘सोपान’ में साधक को ‘कथा-प्रवेश’ का अधिकार देता है, जहाँ अहं-रहित प्रश्न (उमा) और कृपा-समाधान (शंकर) से मानस-सर में प्र
The first sopāna (step) where bhakti is born through śravaṇa-darśana: the seeker’s heart is trained to recognize divinity hidden in apparent childhood, humility, and ‘play’ (kautuka). In this passage,
सोपान-शिखर का ‘लोक-धर्म-परिक्षण’ चरण: राम-राज्य के आदर्श के बाद कलियुग-स्वभाव का निदान, और उससे भी ऊपर ‘नाम-आश्रय’ द्वारा सहज निस्तार। उत्तरकाण्ड यहाँ ‘समाज-व्यवस्था’ का वर्णन मात्र नहीं, बल्कि साधक क
सोपान-प्रवेश: ‘श्रद्धा-विश्वास’ की देहरी पर खड़े होकर साधक गुरु-वंदना, सत्संग-महिमा, और राम-नाम/राम-गुण के प्रति अनुराग से ‘मानस’ में अवगाहन करता है। यह काण्ड जन्म-कथा से पहले ‘भक्ति की जन्मभूमि’ बनात
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ और ‘सगुण-साकार के सौंदर्य में चित्त-स्थापन’। बालकाण्ड मन को कथा-श्रवण योग्य बनाता है, नाम, रूप, गुण, लीला के माध्यम से चित्त की मलिनता घटाकर उसे मंगल-लग्न (अनुकूल काल) की
यह सोपान ‘धर्म-विजय’ का द्वार है: साधक के भीतर ‘अहं-लंका’ (अभिमान, भय, काम-क्रोध) पर सेतु-बंध के द्वारा विवेक-मार्ग बनता है। यहाँ भक्ति केवल भाव नहीं रहती, वह संगठन, अनुशासन, और ‘नाम-सेतु’ बनकर जीव को
राज्याभिषेक-उपरांत ‘धर्म-स्थापन’ और ‘भक्ति-स्थैर्य’ का सोपान: साधक के भीतर राम-राज्य (अन्तःकरण-राज्य) की प्रतिष्ठा, जहाँ सेवा, सत्संग, और नाम-स्मरण जीवन-व्यवस्था बनते हैं। यह चरण ‘फल-श्रुति’ द्वारा पा
This Sopāna is the awakening of bhakti through ‘darśana’ and ‘parīkṣā’: the soul witnesses the Lord’s effortless supremacy (bow-breaking) and learns that egoic strength collapses before grace. Bālakāṇ
Every verse that names ശിവൻ
308 verses
- 1.1.1
അക്ഷരങ്ങൾ, അർത്ഥങ്ങളുടെ സമൂഹം, രസങ്ങൾ, ഛന്ദസ്സുകൾ എന്നിവയെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവരും, എല്ലാ മംഗളങ്ങളെയും വരുത്തുന്നവരുമായ വാണിയെയും വിനായകനെയും വന്ദിക്കുന്നു. ഇവർ രണ്ടുപേർ ഇല്ലാതെ സിദ്ധന്മാർ പോലും തങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഈശ്വരനെ കാണുവാൻ…
- 1.1.2
ആരുടെ സ്മരണ സിദ്ധി നൽകുന്നുവോ, ശിവഗണങ്ങൾക്ക് നായകൻ, ആനമുഖനായവൻ, ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഖനി, ശുഭഗുണങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലം എന്നിവയായ അവൻ എനിക്ക് കൃപ കാണിക്കട്ടെ. ആരുടെ കൃപയാൽ ഊമർ സംസാരിക്കുന്നു, മുടന്തന്മാർ ഉയർന്ന പർവതങ്ങൾ കയറുന്നുവോ, കലിയുഗത്തിന്റെ എല്ലാ…
- 1.1.3
എന്റെ ഗുരുവിന്റെ പാദപദ്മങ്ങളുടെ പൊടിയെ വന്ദിക്കുന്നു, അത് സുന്ദരമായ സുഗന്ധവും, മധുരമായ രുചിയും, ഭക്തിയുടെ സവിയും ഉള്ളത്. അത് അമൃതത്തിന്റെ വേരിൽ നിന്നുണ്ടായ സുന്ദരമായ പൊടി, സംസാരത്തിലെ എല്ലാ രോഗങ്ങളുടെ കുടുംബത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നത്. അത്…
- 1.1.5
ഗുരുവിന്റെ പാദങ്ങളിലെ പൊടി മൃദുവായ സുന്ദരമായ കൺമഷി, കണ്ണുകൾക്ക് അമൃത്, കാഴ്ചയുടെ എല്ലാ ദോഷങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് വിവേകത്തിന്റെ കണ്ണുകളെ ശുദ്ധീകരിച്ച്, ജനനമരണചക്രത്തിൽനിന്ന് മോചനം നൽകുന്ന രാമന്റെ ചരിത്രം വർണ്ണിക്കുന്നു. ആദ്യം…
- 1.1.7
ഇവിടെ സ്നാനത്തിന്റെ ഫലം തത്ക്ഷണം കാണാം: കാക്കകൾ കുയിലുകളാകുന്നു, കൊക്കുകൾ അരയന്നങ്ങളാകുന്നു. ഇത് കേട്ട് ആരും അത്ഭുതപ്പെടരുത്, സത്സംഗത്തിന്റെ മഹിമ മറഞ്ഞിരിപ്പുള്ളതല്ല. വാൽമീകി, നാരദൻ, കുംഭജനായ അഗസ്ത്യൻ എന്നിവർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ വായിൽക്കൂടി…
- 1.1.9
വീണ്ടും ദുഷ്ടരുടെ കൂട്ടത്തിന് വണങ്ങുന്നു, ആര് കാരണമില്ലാതെ തങ്ങള്ക്ക് ഹിതം ചെയ്യുന്നവര്ക്കും എതിരായി തിരിയുന്നു. പരരുടെ നന്മ അവര്ക്ക് നഷ്ടം, പരരുടെ ലാഭം അവര്ക്ക് ഹാനി; പരരുടെ നാശത്തില് സന്തോഷവും പരരുടെ ഐശ്വര്യത്തില് ദുഃഖവും അനുഭവിക്കുന്നു.…
- 1.1.19
ദുഷ്ടരുടെ പരിഹാസം എനിക്ക് ഗുണം ചെയ്യും; കാക്ക കുയിലിന്റെ മധുരമായ ശബ്ദത്തെ കഠിനമെന്ന് പറയുന്നതുപോലെ. കൊക്ക് അരയന്നത്തെ ചിരിക്കുന്നു, തവള ചാതകപ്പക്ഷിയെ ചിരിക്കുന്നു; അങ്ങനെ ദുഷ്ടമനസ്സുള്ള ദുഷ്ടർ ശുദ്ധമായ വാക്കിനെ ചിരിക്കുന്നു. കവിതയിൽ രസനയും…
- 1.2.21
ഈ കൃതിയിൽ രഘുപതിയായ രാമന്റെ ഉദാരമായ നാമം ഉണ്ട്; അത്യന്തം പവിത്രമായത്, പുരാണങ്ങൾക്കും വേദങ്ങൾക്കും സാരമായത്. അത് മംഗളങ്ങളുടെ വാസസ്ഥാനം, അമംഗളങ്ങളെ നീക്കുന്നത്; ഉമാസഹിത പുരാരിയായ ശിവൻ ജപിക്കുന്ന നാമം. ശ്രേഷ്ഠ കവി നിർമ്മിച്ച വിചിത്രമായ രചന…
- 1.2.22
രഘുനാഥന്റെ കഥ, തുളസീദാസൻ പറയുന്നു, മംഗളം നൽകുന്നതും കലിയുഗത്തിന്റെ മാലിന്യം നീക്കുന്നതുമാണ്. എന്റെ കവിതയുടെ പ്രവാഹം നദിയുടെ പ്രവാഹം പോലെ വളഞ്ഞതാണെങ്കിലും, നദിയുടെ വെള്ളം പവിത്രമായതുപോലെ ഈ കഥയും പവിത്രമാണ്. പ്രഭുവിന്റെ കീർത്തിയുമായി…
- 1.2.27
സരസ്വതി, ശേഷൻ, മഹേശൻ, ബ്രഹ്മാവ്, ആഗമങ്ങൾ, നിഗമങ്ങൾ, പുരാണങ്ങൾ എന്നിവ അവരുടെ ഗുണങ്ങളെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ട്, അവയെക്കാൾ മഹത്തായവ എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് നിർത്താതെ പാടുന്നു.
- 1.2.31
വീണ്ടും സാരദയെയും ദേവനദിയായ ഗംഗയെയും വന്ദിക്കുന്നു; ഇരുവരും പുണ്യവതികൾ, അവരുടെ ചര്യകൾ മനോഹരമാണ്. ഒരുവൾ സ്നാനം, പാനം ചെയ്താൽ പാപം നീക്കും, മറ്റവൾ പറഞ്ഞു കേട്ടാൽ അജ്ഞാനം നീക്കും. ഗുരു, പിതാവ്, മാതാവ് ആയ മഹേശനെയും ഭവാനിയെയും വന്ദിക്കുന്നു…
- 1.2.32
സ്വപ്നത്തിലായാലും സത്യത്തിലായാലും ശിവനും ഗൗരിയും എനിക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിഞ്ഞാൽ, ഞാൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം ഉടനെ സത്യമാകട്ടെ, സാധാരണ ഭാഷയിൽ ഞാൻ രചിച്ച പദ്യത്തിനും ശക്തി ലഭിക്കട്ടെ.
- 1.2.39
രഘു കുലത്തിലെ ഉത്തമനായ രാമന്റെ നാമത്തിന് ഞാൻ വണങ്ങുന്നു, അത് അഗ്നി, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ എന്നിവയുടെ കാരണമാണ്. അത് ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ശിവൻ എന്നിവരുടെ സത്യസ്വരൂപം, വേദങ്ങളുടെ പ്രാണൻ; അത് ഗുണരഹിതം, ഉപമയില്ലാത്തത്, എല്ലാ ഗുണങ്ങളുടെയും നിധി. അത്…
- 1.3.49
തന്റെ ഭക്തന്മാരുടെ ഹിതത്തിനായി രാമൻ മനുഷ്യ ശരീരം ധരിച്ചു; താൻ തന്നെ കഷ്ടങ്ങൾ സഹിച്ച് സാധുക്കളെ സുഖികളാക്കി. എന്നാൽ സ്നേഹത്തോടെ അവന്റെ നാമം ജപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നാൽ, ഭക്തന്മാർ എളുപ്പിൽ ആനന്ദത്തിന്റെയും മംഗളത്തിന്റെയും വാസസ്ഥലമാകുന്നു. രാമൻ ഒരു…
- 1.3.52
ബ്രഹ്മാവിനേക്കാളും രാമനേക്കാളും നാമം മഹത്തരമാണ്; ഉത്തമ വരങ്ങൾ നൽകുന്നവർക്ക് പോലും വരം നൽകുന്നത്. തന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഇത് മനസ്സിലാക്കി, രാമചരിത്രത്തിലെ നൂറ് കോടി ശ്ലോകങ്ങളിൽ നിന്നും മഹേശൻ അതിനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.
- 1.3.53
നാമത്തിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ശംഭു നശിക്കാത്തവൻ; അവന്റെ ആഭരണങ്ങൾ അശുഭകരമായിരുന്നിട്ടും, അവൻ ശുഭത്തിന്റെ ഖനി. ശുകൻ, സനകാദികൾ, സിദ്ധർ, മുനിമാർ, യോഗികൾ നാമത്തിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ബ്രഹ്മസുഖം അനുഭവിക്കുന്നവർ. നാരദൻ നാമത്തിന്റെ പ്രതാപം അറിഞ്ഞു: ഹരി…
- 1.4.61
യാജ്ഞവൽക്യൻ ഭരദ്വാജ മുനിയോട് പറഞ്ഞ സുന്ദരമായ കഥ, ആ സംവാദം ഞാൻ വിവരിച്ചു പറയാം. കേൾക്കുക, സജ്ജനരേ, സന്തോഷിക്കുക. ശംഭു ഈ സുന്ദരമായ ചരിത്രം രചിച്ച്, പിന്നെ കൃപ കാണിച്ച് ഉമയ്ക്ക് പറഞ്ഞു. ആ ശിവൻ അത് കാഗ്ഭുഷുണ്ഡിക്ക് നൽകി, രാമഭക്തൻ, അർഹനാണെന്ന്…
- 1.4.63
എങ്കിലും ഗുരു പന്ത്രണ്ടു തവണ പറഞ്ഞു, എന്റെ ബുദ്ധിക്കു തക്കവണ്ണം ഞാൻ അതു കുറച്ചെങ്കിലും മനസ്സിലാക്കി. ആ കഥതന്നെ ഞാൻ ജനസാധാരണ ഭാഷയിൽ എഴുതും, അതുകൊണ്ടു എന്റെ മനസ്സിനു ജ്ഞാനോദയം ഉണ്ടാകട്ടെ. എനിക്കുള്ള ബുദ്ധിയുടെയും വിവേകത്തിന്റെയും ബലംകൊണ്ടു…
- 1.4.66
ഭവാനി എങ്ങനെ ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിച്ചു, ശങ്കരൻ എങ്ങനെ വിശദീകരിച്ചു, അതെല്ലാം കാരണങ്ങളോടെ ഞാൻ പാടും, അത്ഭുതകരമായ കഥാപ്രബന്ധം രചിച്ചുകൊണ്ട്. ഈ കഥ മുമ്പ് കേൾക്കാത്തവൻ, കേൾക്കുമ്പോൾ അത്ഭുതപ്പെടരുത്. അലൗകിക കഥ കേൾക്കുന്ന ജ്ഞാനികൾ, കാര്യങ്ങൾ അറിഞ്ഞ്…
- 1.4.68
ഇങ്ങനെ എല്ലാ സംശയങ്ങളും മാറ്റി, എന്റെ തലയിൽ എന്റെ ഗുരുവിന്റെ പാദ പങ്കജങ്ങളുടെ പൊടി വെച്ച്, പിന്നെ കൈകൾ കൂപ്പി എല്ലാവരോടും പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു, ഈ കഥ പറയുന്നതിൽ യാതൊരു കുറവും പറ്റാതിരിക്കട്ടെ. ഇപ്പോൾ ശിവന് ഭക്തിയോടെ തല കുനിച്ച്, രാമന്റെ…