Prakarana 27

Verse 541 (चौपाई)

दिसकुंजरहु कमठ अहि कोला। धरहु धरनि धरि धीर न डोला।। रामु चहहिं संकर धनु तोरा। होहु सजग सुनि आयसु मोरा।। चाप सपीप रामु जब आए। नर नारिन्ह सुर सुकृत मनाए।। सब कर संसउ अरु अग्यानू। मंद महीपन्ह कर अभिमानू।। भृगुपति केरि गरब गरुआई। सुर मुनिबरन्ह केरि कदराई।। सिय कर सोचु जनक पछितावा। रानिन्ह कर दारुन दुख दावा।। संभुचाप बड बोहितु पाई। चढे जाइ सब संगु बनाई।। राम बाहुबल सिंधु अपारू। चहत पारु नहि कोउ कड़हारू।।

ദിക്കുകളുടെ ആനകൾ, ആമകൾ, സർപ്പങ്ങൾ, കോലമത്സ്യങ്ങൾ ഭൂമിയെ വഹിക്കുന്നു; അതിനെ ഉറപ്പായി പിടിച്ചുകൊണ്ട്, അവ സ്ഥിരമായി നിൽക്കുന്നു, ചാഞ്ചാടുന്നില്ല. രാമൻ ശിവന്റെ വില്ല് തകർക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്റെ ആജ്ഞ കേട്ട് ജാഗ്രത പാലിക്കൂ. രാമൻ വില്ലിനടുത്തു ചെന്നപ്പോൾ, പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും ദേവന്മാരും സുകൃതികളും ആനന്ദിച്ചു. എല്ലാവരും സംശയത്താലും അജ്ഞാനത്താലും നിറഞ്ഞു; രാജാക്കന്മാരുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഒരു മങ്ങിയ അഹങ്കാരം ഉയർന്നു. ഭൃഗുപതിയുടെ അഹങ്കാരം ഭാരമായി, ദേവന്മാരും മഹർഷികളും അവഹേളനത്താൽ നിറഞ്ഞു. സീത ഉത്കണ്ഠാകുലയായി, ജനകൻ ഖേദിച്ചു, രാജ്ഞിമാർ ഭയങ്കരമായ ദുഃഖത്താൽ പീഡിതരായി. ശംഭുവിന്റെ വില്ല് അത്യന്തം ഭാരമുള്ളതായി കണ്ടെത്തി; എല്ലാവരും ഒന്നിച്ച് അതിന്മേൽ കയറി നിന്നു. രാമന്റെ ബാഹുബലത്താൽ, അപാരമായ സമുദ്രം കടക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; അതിനെ തടയാൻ ആരുമില്ലായിരുന്നു.

Verse 542 (दोहा/सोरठा)

राम बिलोके लोग सब चित्र लिखे से देखि। चितई सीय कृपायतन जानी बिकल बिसेषि।।260।।

എല്ലാ ജനങ്ങളും രാമനെ ഒരു ചിത്രം പോലെ നോക്കി നിന്നു; അവനെ കണ്ട്, കൃപയുടെ ആസ്ഥാനമായ സീത, താൻ പൂർണ്ണമായി പരാജയപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞു.

Verse 543 (चौपाई)

देखी बिपुल बिकल बैदेही। निमिष बिहात कलप सम तेही।। तृषित बारि बिनु जो तनु त्यागा। मुएँ करइ का सुधा तड़ागा।। का बरषा सब कृषी सुखानें। समय चुकें पुनि का पछितानें।। अस जियँ जानि जानकी देखी। प्रभु पुलके लखि प्रीति बिसेषी।। गुरहि प्रनामु मनहि मन कीन्हा। अति लाघवँ उठाइ धनु लीन्हा।। दमकेउ दामिनि जिमि जब लयऊ। पुनि नभ धनु मंडल सम भयऊ।। लेत चढ़ावत खैंचत गाढ़ें। काहुँ न लखा देख सबु ठाढ़ें।। तेहि छन राम मध्य धनु तोरा। भरे भुवन धुनि घोर कठोरा।।

വിദേഹപുത്രി അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് അത്യധികം വികാരാധീനയായി; ഒരു നിമിഷം അവർക്ക് ഒരു യുഗം പോലെ തോന്നി. വെള്ളം കൂടാതെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചവന് അമൃത്തടാകം എന്തിന്? എല്ലാ വിളകളും വാടിയശേഷം മഴ എന്തിന്? കാലം കഴിഞ്ഞാൽ പശ്ചാത്താപം എന്തിന്? അങ്ങനെ അവളുടെ ഹൃദയം മനസ്സിലാക്കി ജാനകി ഭഗവാനെ ദർശിച്ചു; അദ്ദേഹത്തെ പ്രേമത്താൽ ആവേശം കൊണ്ട് കണ്ട് അവൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രത്യേക സ്നേഹം മനസ്സിലാക്കി. അവൾ മനസ്സിലും ഹൃദയത്തിലും ഗുരുവിന് നമസ്കരിച്ചു; അത്യധികം ലാഘവത്തോടെ അവൾ വില്ല് ഉയർത്തി. മിന്നൽ മിന്നി അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ, വില്ല് ആകാശത്ത് ഒരു വൃത്തം പോലെ ആയി. അദ്ദേഹം അത് എടുത്ത്, ഞാൻ വച്ച്, വലിച്ച്, വളച്ചപ്പോൾ, ആരും അത് കണ്ടില്ല; എല്ലാവരും നിന്നു നോക്കി. ആ നിമിഷത്തിൽ രാമൻ വില്ല് നടുവിൽ ഒടിച്ചു; ഭീകരവും കഠിനവുമായ ശബ്ദം ലോകങ്ങളെ നിറച്ചു.

Verse 544 (छंद)

भरे भुवन घोर कठोर रव रबि बाजि तजि मारगु चले। चिक्करहिं दिग्गज डोल महि अहि कोल कूरुम कलमले।। सुर असुर मुनि कर कान दीन्हें सकल बिकल बिचारहीं। कोदंड खंडेउ राम तुलसी जयति बचन उचारही।।

ഭീകരവും കഠിനവുമായ ഘർഷണം ലോകങ്ങളെ നിറച്ചു; സൂര്യനും കുതിരകളും പാത ഉപേക്ഷിച്ച് ഓടി. ദിക്കുകളുടെ ആനകൾ ഇളകി, ഭൂമി വിറച്ചു, സർപ്പങ്ങൾ, കോൽ മത്സ്യം, ആമകൾ എന്നിവ കുഴപ്പത്തിലായി. ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മുനിമാരും കാതുകൾ പൊത്തി; എല്ലാവരും വിഭ്രാന്തരായി ചിന്തിച്ചു. രാമൻ വില്ല് ഒടിച്ചു; തുളസി ഈ വാക്കുകളാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിജയം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 545 (दोहा/सोरठा)

संकर चापु जहाजु सागरु रघुबर बाहुबलु। बूड़ सो सकल समाजु चढ़ा जो प्रथमहिं मोह बस।।261।।

ശിവന്റെ വില്ല് ആണ് നൗക, സമുദ്രം ആണ് ലോകം, രഘുപതിയുടെ കൈകളുടെ ബലം ആണ് കാറ്റ്. ആദ്യം മോഹത്തിന്റെ അധീനതയിൽ ആയിരുന്നവർ എല്ലാം മുങ്ങി; ആ സംഘം കയറി.

Verse 546 (चौपाई)

प्रभु दोउ चापखंड महि डारे। देखि लोग सब भए सुखारे।। कोसिकरुप पयोनिधि पावन। प्रेम बारि अवगाहु सुहावन।। रामरूप राकेसु निहारी। बढ़त बीचि पुलकावलि भारी।। बाजे नभ गहगहे निसाना। देवबधू नाचहिं करि गाना।। ब्रह्मादिक सुर सिद्ध मुनीसा। प्रभुहि प्रसंसहि देहिं असीसा।। बरिसहिं सुमन रंग बहु माला। गावहिं किंनर गीत रसाला।। रही भुवन भरि जय जय बानी। धनुषभंग धुनि जात न जानी।। मुदित कहहिं जहँ तहँ नर नारी। भंजेउ राम संभुधनु भारी।।

ഭഗവാൻ വില്ലിന്റെ രണ്ട് പകുതികളും ഭൂമിയിൽ എറിഞ്ഞു, ഇത് കണ്ട് എല്ലാ ജനങ്ങളും സന്തോഷത്താൽ നിറഞ്ഞു. കോസ് രൂപം ധരിച്ച സമുദ്രം ഒരു തീർത്ഥാടന സ്ഥലമായി; അതിന്റെ സ്നേഹജലം സുന്ദരമായ ഒരു സ്നാനസ്ഥലമായി തോന്നി. രാമന്റെ രൂപത്തിലുള്ള ചന്ദ്രനെ നോക്കി, ചന്ദ്രദേവൻ തനിക്കുള്ളിൽ വലിയ ആനന്ദം ഉയരുന്നത് അനുഭവിച്ചു. ആകാശത്ത് വാദ്യോപകരണങ്ങൾ മുഴങ്ങി, മൃദംഗങ്ങൾ മുഴങ്ങി, ദേവഗാന്ധർവ്വികൾ നൃത്തം ചെയ്തു പാടി. ബ്രഹ്മാവും മറ്റ് ദേവന്മാരും, സിദ്ധന്മാരും മുനിശ്രേഷ്ഠരും ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ചു അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകി. പൂക്കൾ സമൃദ്ധമായി പെയ്തു, പല മാലകൾ എറിഞ്ഞു; കിന്നരന്മാർ അമൃത് മധുരമുള്ള ഗാനങ്ങൾ പാടി. ജയ ജയ എന്ന നിലവിളി എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും നിറച്ചു; വില്ല് ഒടിഞ്ഞ ശബ്ദത്തിന് അന്ത്യമില്ലായിരുന്നു. എല്ലായിടത്തും പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും സന്തോഷിച്ച് രാമൻ ശിവന്റെ മഹാവില്ല് ഒടിച്ചു എന്ന് പറഞ്ഞു.

Verse 547 (दोहा/सोरठा)

बंदी मागध सूतगन बिरुद बदहिं मतिधीर। करहिं निछावरि लोग सब हय गय धन मनि चीर।।262।।

കവികൾ, പ്രശസ്തി പാടുന്നവർ, കഥാപ്രസംഗക്കാർ എന്നിവർ അസ്ഥിരമായ മനസ്സോടെ വിരുദങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. എല്ലാ ജനങ്ങളും കുതിരകൾ, പശുക്കൾ, സമ്പത്ത്, രത്നങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവ ഉദാരമായി ദാനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 548 (चौपाई)

झाँझि मृदंग संख सहनाई। भेरि ढोल दुंदुभी सुहाई।। बाजहिं बहु बाजने सुहाए। जहँ तहँ जुबतिन्ह मंगल गाए।। सखिन्ह सहित हरषी अति रानी। सूखत धान परा जनु पानी।। जनक लहेउ सुखु सोचु बिहाई। पैरत थकें थाह जनु पाई।। श्रीहत भए भूप धनु टूटे। जैसें दिवस दीप छबि छूटे।। सीय सुखहि बरनिअ केहि भाँती। जनु चातकी पाइ जलु स्वाती।। रामहि लखनु बिलोकत कैसें। ससिहि चकोर किसोरकु जैसें।। सतानंद तब आयसु दीन्हा। सीताँ गमनु राम पहिं कीन्हा।।

താളങ്ങൾ, മൃദംഗങ്ങൾ, ശംഖുകൾ, തുടികൾ മുഴങ്ങി; പറ, ഡോൽ, ദുന്ദുഭി എന്നിവ വായിച്ചു. പല സുന്ദര വാദ്യോപകരണങ്ങൾ വായിച്ചു, എല്ലായിടത്തും യുവതികൾ മംഗളഗാനങ്ങൾ പാടി. തോഴിമാരോടൊപ്പം രാണി അത്യധികം സന്തോഷത്താൽ നിറഞ്ഞു; അവൾ വെള്ളം കിട്ടിയ വരണ്ട ധാന്യം പോലെ ആയി. ജനകൻ സന്തോഷം കണ്ടെത്തി ദുഃഖം മാറ്റി; ക്ഷീണിച്ച യാത്രക്കാരൻ ലക്ഷ്യത്തിൽ എത്തിയത് പോലെ ആയി. രാജാക്കന്മാർ നിരാശരായി, അവരുടെ വില്ലുകൾ ഒടിഞ്ഞു; പകൽ വരുമ്പോൾ വിളക്കിന്റെ സൗന്ദര്യം മങ്ങുന്നത് പോലെ. സീതയുടെ സന്തോഷം എങ്ങനെ വിവരിക്കാം? ചാതകപ്പക്ഷി സ്വാതി നക്ഷത്രത്തിന്റെ ജലം കണ്ടെത്തിയത് പോലെ. ലക്ഷ്മണൻ രാമനെ നോക്കി, ചകോരപ്പക്ഷി ചന്ദ്രനെ നോക്കുന്നത് പോലെ, അല്ലെങ്കിൽ കുഞ്ഞ് അമ്മയെ നോക്കുന്നത് പോലെ. അപ്പോൾ ശതാനന്ദൻ ആജ്ഞ നൽകി, സീത രാമന്റെ അടുത്തേക്ക് നടന്നു.

Verse 549 (दोहा/सोरठा)

संग सखीं सुदंर चतुर गावहिं मंगलचार। गवनी बाल मराल गति सुषमा अंग अपार।।263।।

തോഴിമാരോടൊപ്പം, സുന്ദരിയും ബുദ്ധിമതിയുമായ അവൾ മംഗളഗാനങ്ങൾ പാടുന്നു. അവളുടെ നടത്തം ഇളം അരയന്നത്തിന്റേത് പോലെ, അവളുടെ അംഗങ്ങൾ അതിശയകരമായ സൗന്ദര്യം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 550 (चौपाई)

सखिन्ह मध्य सिय सोहति कैसे। छबिगन मध्य महाछबि जैसें।। कर सरोज जयमाल सुहाई। बिस्व बिजय सोभा जेहिं छाई।। तन सकोचु मन परम उछाहू। गूढ़ प्रेमु लखि परइ न काहू।। जाइ समीप राम छबि देखी। रहि जनु कुँअरि चित्र अवरेखी।। चतुर सखीं लखि कहा बुझाई। पहिरावहु जयमाल सुहाई।। सुनत जुगल कर माल उठाई। प्रेम बिबस पहिराइ न जाई।। सोहत जनु जुग जलज सनाला। ससिहि सभीत देत जयमाला।। गावहिं छबि अवलोकि सहेली। सियँ जयमाल राम उर मेली।।

തോഴിമാരുടെ ഇടയിൽ സീത തിളങ്ങി, എല്ലാ സുന്ദര രൂപങ്ങൾക്കിടയിൽ പരമസൗന്ദര്യം തിളങ്ങുന്നത് പോലെ. അവളുടെ താമരക്കൈകൾ സുന്ദരമായ ജയമാലയാൽ അലങ്കരിച്ചിരുന്നു, അതിന്റെ പ്രഭ ലോകം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചു. അവളുടെ ശരീരം ലജ്ജ കാണിച്ചു, അവളുടെ ഹൃദയം പരമാനന്ദം കാണിച്ചു; അവളുടെ ആഴമായ സ്നേഹം കണ്ട് ആരും മനസ്സിലാക്കിയില്ല. അവൾ രാമന്റെ അടുത്ത് ചെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം കണ്ടു; കന്യക ചിത്രത്തിൽ വരച്ചത് പോലെ നിന്നു. അവളുടെ ബുദ്ധിമതികളായ തോഴിമാർ ഇത് മനസ്സിലാക്കി അവളോട് മൃദുവായി പറഞ്ഞു: ഈ സുന്ദരമായ ജയമാല ധരിക്കൂ. ഇത് കേട്ട് സീത കൈകൊണ്ട് മാല ഉയർത്തി; പക്ഷേ സ്നേഹത്താൽ മതിമയങ്ങി, അവൾക്ക് അത് അദ്ദേഹത്തിൽ ഇടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അവൾ വെള്ളത്തിലെ താമര പോലെ ലജ്ജയോടെ നിന്നു; ചന്ദ്രൻ രാത്രിക്ക് കിരണങ്ങൾ നൽകുന്നത് പോലെ അവൾ രാമന് മാല നൽകി. അവളുടെ തോഴിമാർ അവളുടെ സൗന്ദര്യം കണ്ട് പാടി; സീത മാല രാമന്റെ ഹൃദയവുമായി ചേർത്തു.

Verse 551 (दोहा/सोरठा)

रघुबर उर जयमाल देखि देव बरिसहिं सुमन। सकुचे सकल भुआल जनु बिलोकि रबि कुमुदगन।।264।।

രഘുപതിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ ജയമാല കണ്ട്, ദേവന്മാർ പൂക്കൾ പെയ്തു. സൂര്യനെ കണ്ട് താമരകൾ ചുരുങ്ങുന്നത് പോലെ ലോകം മുഴുവൻ ലജ്ജിച്ചത് പോലെ തോന്നി.

Verse 552 (चौपाई)

पुर अरु ब्योम बाजने बाजे। खल भए मलिन साधु सब राजे।। सुर किंनर नर नाग मुनीसा। जय जय जय कहि देहिं असीसा।। नाचहिं गावहिं बिबुध बधूटीं। बार बार कुसुमांजलि छूटीं।। जहँ तहँ बिप्र बेदधुनि करहीं। बंदी बिरदावलि उच्चरहीं।। महि पाताल नाक जसु ब्यापा। राम बरी सिय भंजेउ चापा।। करहिं आरती पुर नर नारी। देहिं निछावरि बित्त बिसारी।। सोहति सीय राम कै जौरी। छबि सिंगारु मनहुँ एक ठोरी।। सखीं कहहिं प्रभुपद गहु सीता। करति न चरन परस अति भीता।।

നഗരത്തിലും ആകാശത്തും വാദ്യോപകരണങ്ങൾ മുഴങ്ങി; ദുഷ്ടർ ലജ്ജിച്ചു, എല്ലാ സാധുക്കളും സന്തോഷിച്ചു. ദേവന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, മനുഷ്യർ, നാഗങ്ങൾ, മുനിമാർ എന്നിവർ ജയ ജയ ജയ എന്ന് നിലവിളിച്ച് അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകി. ദേവന്മാരും ഗന്ധർവ്വന്മാരും നൃത്തം ചെയ്തു പാടി; വീണ്ടും വീണ്ടും പുഷ്പവൃഷ്ടികൾ പെയ്തു. ഇവിടെയും അവിടെയും ബ്രാഹ്മണർ വേദങ്ങൾ ജപിച്ചു; അവർ സ്തുതിഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കീർത്തി ഭൂമിയും പാതാളവും സ്വർഗ്ഗവും നിറച്ചു; രാമൻ സീതയ്ക്കായി വില്ല് ഒടിച്ചു. നഗരത്തിലെ പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും ആരതി നടത്തി; സമ്പത്തിനെക്കുറിച്ച് മറന്ന് അവർ വഴിപാടുകൾ നൽകി. സീതയും രാമനും ഒന്നിച്ച് തിളങ്ങി; അവരുടെ സൗന്ദര്യവും അലങ്കാരവും ഒരേ സ്വഭാവത്തിന്റേത് പോലെ തോന്നി. അവളുടെ തോഴിമാർ പറഞ്ഞു: സീതേ, ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങൾ പിടിക്കൂ. പക്ഷേ അവൾ വളരെ ലജ്ജിച്ചതിനാൽ കൈകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ചില്ല.

Verse 553 (दोहा/सोरठा)

गौतम तिय गति सुरति करि नहिं परसति पग पानि। मन बिहसे रघुबंसमनि प्रीति अलौकिक जानि।।265।।

ഗൗതമന്റെ ഭാര്യയുടെ വിധി ഓർത്ത്, അവൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദമോ ഹസ്തമോ സ്പർശിച്ചില്ല. രഘുവംശത്തിലെ രത്നമായ ശ്രീരാമൻ തന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പുഞ്ചിരിച്ചു, അവളുടെ സ്നേഹം ലൗകികമല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി.

Verse 554 (चौपाई)

तब सिय देखि भूप अभिलाषे। कूर कपूत मूढ़ मन माखे।। उठि उठि पहिरि सनाह अभागे। जहँ तहँ गाल बजावन लागे।। लेहु छड़ाइ सीय कह कोऊ। धरि बाँधहु नृप बालक दोऊ।। तोरें धनुषु चाड़ नहिं सरई। जीवत हमहि कुअँरि को बरई।। जौं बिदेहु कछु करै सहाई। जीतहु समर सहित दोउ भाई।। साधु भूप बोले सुनि बानी। राजसमाजहि लाज लजानी।। बलु प्रतापु बीरता बड़ाई। नाक पिनाकहि संग सिधाई।। सोइ सूरता कि अब कहुँ पाई। असि बुधि तौ बिधि मुहँ मसि लाई।।

സീതയെ കണ്ട് രാജാവിന് ആഗ്രഹം തോന്നി; ആ മൂഢനും ദുഷ്ടനുമായ കാക്കപോലെ, അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ദുഷ്ടചിന്തകൾ ഉടലെടുത്തു. അവൻ എഴുന്നേറ്റ് തന്റെ കവചം ധരിച്ചു, ആ ശപിക്കപ്പെട്ടവൻ, എല്ലായിടത്തും തന്റെ മൃദംഗം മുഴക്കിക്കൊണ്ട് നടന്നു. "ആരെങ്കിലും പോയി സീതയെ മോചിപ്പിക്കൂ," അവൻ പറഞ്ഞു; "രണ്ട് രാജകുമാരന്മാരെ ബന്ധിക്കൂ, രാജാവേ." "നിന്റെ വില്ല് കെട്ടിയിട്ടുമില്ല, വലിച്ചിട്ടുമില്ല; എന്നിട്ടും ഞങ്ങൾ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു, കന്യക തന്റെ ഭർത്താവിനെ തിരഞ്ഞെടുത്തിരിക്കുന്നു." "നീ എന്തെങ്കിലും ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നെങ്കിൽ, സഹായിക്കൂ; നിന്റെ രണ്ട് സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം നീ യുദ്ധം ജയിക്കും." ധർമ്മിഷ്ഠനായ രാജാവ് ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് സംസാരിച്ചു; അദ്ദേഹം രാജസഭയെ ലജ്ജിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബലം, പ്രതാപം, പരാക്രമം, മഹത്വം എന്നിവ പിനാകധാരിയായ ശിവനോടൊപ്പം അദ്ദേഹത്തെ കാണാൻ പോയി. അത്രയും പരാക്രമം, പക്ഷേ ഇപ്പോൾ എവിടെ? വിധിയുടെ ബുദ്ധി അങ്ങനെയാണ്, അവൾ തന്റെ വായിൽ മഷി പുരട്ടിയിരിക്കുന്നു.

Verse 555 (दोहा/सोरठा)

देखहु रामहि नयन भरि तजि इरिषा मदु कोहु। लखन रोषु पावकु प्रबल जानि सलभ जनि होहु।।266।।

നിങ്ങളുടെ കണ്ണുകൾ സ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞ് ശ്രീരാമനെ നോക്കുവിൻ, അസൂയ, അഹങ്കാരം, കോപം എന്നിവ ഉപേക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്. ലക്ഷ്മണന്റെ കോപം ഏറ്റവും ശക്തമായ അഗ്നിയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുവിൻ, നിശാശലഭത്തെപ്പോലെ ആകരുത്.

Verse 556 (चौपाई)

बैनतेय बलि जिमि चह कागू। जिमि ससु चहै नाग अरि भागू।। जिमि चह कुसल अकारन कोही। सब संपदा चहै सिवद्रोही।। लोभी लोलुप कल कीरति चहई। अकलंकता कि कामी लहई।। हरि पद बिमुख परम गति चाहा। तस तुम्हार लालचु नरनाहा।। कोलाहलु सुनि सीय सकानी। सखीं लवाइ गईं जहँ रानी।। रामु सुभायँ चले गुरु पाहीं। सिय सनेहु बरनत मन माहीं।। रानिन्ह सहित सोचबस सीया। अब धौं बिधिहि काह करनीया।। भूप बचन सुनि इत उत तकहीं। लखनु राम डर बोलि न सकहीं।।

വേനപുത്രനായ ബലി യോഗ്യമല്ലാത്തത് ആഗ്രഹിച്ചതുപോലെ, മുയല് ആനയുടെ വിഹിതം ആഗ്രഹിച്ചതുപോലെ, ദുഷ്ടർ കാരണമില്ലാതെ സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ശിവന്റെ ശത്രു എല്ലാ ഐശ്വര്യവും ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ലോഭികളും കാമുകരും അപകീർത്തി മാത്രം തേടുന്നു; കാമുകർക്ക് എങ്ങനെ നിഷ്കളങ്കത ലഭിക്കും? ഹരിയുടെ പാദങ്ങളോട് വിമുഖരായിട്ടും അവർ പരമമായ ലക്ഷ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതിനാൽ, മനുഷ്യരാജാവേ, നിന്റെ ലോഭം വ്യർത്ഥമാണ്. ആ കോലാഹലം കേട്ട് ജനകന്റെ പുത്രിയായ സീത വ്യാകുലയായി; അവളുടെ തോഴിമാർ അവളെ രാജ്ഞിമാർ ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി. ശ്രീരാമൻ സ്വാഭാവികമായി തന്റെ ഗുരുവിന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയി; തന്റെ ഹൃദയത്തിൽ സീതയുടെ സ്നേഹം വർണ്ണിച്ചു. രാജ്ഞിമാർക്കൊപ്പം സീത ദുഃഖത്താൽ അടിമയായി; ഇനി വിധിയാൽ എന്ത് ചെയ്യേണ്ടിവരും? രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവർ ഇവിടെയും അവിടെയും നോക്കി; ശ്രീരാമനെ ഭയന്ന് ലക്ഷ്മണന് സംസാരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

Verse 557 (दोहा/सोरठा)

अरुन नयन भृकुटी कुटिल चितवत नृपन्ह सकोप। मनहुँ मत्त गजगन निरखि सिंघकिसोरहि चोप।।267।।

ചുവന്ന കണ്ണുകളോടും ചുളിഞ്ഞ പുരികങ്ങളോടും, അവൻ രാജാക്കന്മാരുടെ നേരെ കോപദൃഷ്ടി എറിഞ്ഞു, ഒരു യുവ സിംഹം മത്തമാന്ത്രിതമായ ആനക്കൂട്ടത്തെ ശാസിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 558 (चौपाई)

खरभरु देखि बिकल पुर नारीं। सब मिलि देहिं महीपन्ह गारीं।। तेहिं अवसर सुनि सिव धनु भंगा। आयसु भृगुकुल कमल पतंगा।। देखि महीप सकल सकुचाने। बाज झपट जनु लवा लुकाने।। गौरि सरीर भूति भल भ्राजा। भाल बिसाल त्रिपुंड बिराजा।। सीस जटा ससिबदनु सुहावा। रिसबस कछुक अरुन होइ आवा।। भृकुटी कुटिल नयन रिस राते। सहजहुँ चितवत मनहुँ रिसाते।। बृषभ कंध उर बाहु बिसाला। चारु जनेउ माल मृगछाला।। कटि मुनि बसन तून दुइ बाँधें। धनु सर कर कुठारु कल काँधें।।

ആ കോലാഹലം കണ്ട് നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകൾ വ്യാകുലരായി; എല്ലാവരും ഒന്നിച്ച് രാജാക്കന്മാരെ ശപിച്ചു. ആ നിമിഷം തന്നെ, ശിവന്റെ വില്ല് ഒടിഞ്ഞു എന്ന് കേട്ട്, ഭൃഗുവംശത്തിലെ കമലത്തിന്റെ സൂര്യനായ പരശുരാമൻ ആജ്ഞ നൽകി. എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ലജ്ജിതരായി കണ്ട്, അവർ പരുന്തിന്റെ പതനം കണ്ട് ഒളിക്കുന്ന കാടപക്ഷികളെപ്പോലെ ഒളിച്ചു. ഗൗരിയുടെ രൂപത്തിലെ ഭസ്മം കൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരം തിളങ്ങി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശാലമായ നെറ്റിയിൽ ത്രിപുണ്ഡം തിളങ്ങി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ തലയിൽ ജടാജൂടങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖം ചന്ദ്രനെപ്പോലെ സുന്ദരമായിരുന്നു; കോപം കാരണം അദ്ദേഹം അൽപ്പം ചുവന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുരികങ്ങൾ ചുളിഞ്ഞിരുന്നു, കണ്ണുകൾ കോപത്താൽ ചുവന്നിരുന്നു; സ്വാഭാവികമായും അദ്ദേഹം കോപിഷ്ഠനെപ്പോലെ നോക്കി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ തോളുകൾ കാളയുടേതുപോലെയായിരുന്നു, നെഞ്ചും കൈകളും വലുതായിരുന്നു; അദ്ദേഹം നല്ല മരത്തിന്റെ യജ്ഞോപവീതവും മാലയും ധരിച്ചിരുന്നു, മാൻതോലിൽ പുതപ്പിയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അരയിൽ മുനിയുടെ വസ്ത്രമുണ്ടായിരുന്നു, രണ്ട് കയറുകൊണ്ട് കെട്ടിയിരുന്നു; കൈയിൽ വില്ലും അമ്പും പിടിച്ചിരുന്നു, തോളിൽ മഴുവും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 559 (दोहा/सोरठा)

सांत बेषु करनी कठिन बरनि न जाइ सरुप। धरि मुनितनु जनु बीर रसु आयउ जहँ सब भूप।।268।।

അദ്ദേഹത്തിന്റെ രൂപം ശാന്തമായിരുന്നു, പക്ഷേ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കർമ്മങ്ങൾ ഭീകരമായിരുന്നു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ രൂപം വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയില്ല. മുനിയുടെ ശരീരം സ്വീകരിച്ച്, അദ്ദേഹം എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഉള്ള സ്ഥലത്തേക്ക് വീരരസം കൊണ്ടുവന്നതുപോലെ തോന്നി.

Verse 560 (चौपाई)

देखत भृगुपति बेषु कराला। उठे सकल भय बिकल भुआला।। पितु समेत कहि कहि निज नामा। लगे करन सब दंड प्रनामा।। जेहि सुभायँ चितवहिं हितु जानी। सो जानइ जनु आइ खुटानी।। जनक बहोरि आइ सिरु नावा। सीय बोलाइ प्रनामु करावा।। आसिष दीन्हि सखीं हरषानीं। निज समाज लै गई सयानीं।। बिस्वामित्रु मिले पुनि आई। पद सरोज मेले दोउ भाई।। रामु लखनु दसरथ के ढोटा। दीन्हि असीस देखि भल जोटा।। रामहि चितइ रहे थकि लोचन। रूप अपार मार मद मोचन।।

ഭൃഗുപതിയുടെ ഭീകരമായ രൂപം കണ്ട്, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഭയത്താൽ എഴുന്നേറ്റു, അവരുടെ മനസ്സുകൾ വ്യാകുലമായി. ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ പേരും പിതാവിന്റെ പേരും പറഞ്ഞു, എല്ലാവരും കൈകൂപ്പി പ്രണാമം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. അവർ അദ്ദേഹത്തെ നോക്കിയപ്പോൾ കാണിച്ച സ്നേഹം, അത് തങ്ങൾക്ക് നല്ലതിന് വേണ്ടിയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, അദ്ദേഹം ഇപ്പോൾ അത് വെറും നടിപ്പായിരുന്നുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കി. ജനകൻ വീണ്ടും വന്ന് തല കുനിച്ചു; സീതയെ വിളിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്യിച്ചു. അദ്ദേഹം അനുഗ്രഹം നൽകി, ബുദ്ധിമതികളായ സ്ത്രീകൾ സന്തോഷത്തോടെ സീതയെ അവരുടെ സ്വന്തം ഇടത്തേക്ക് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി. വിശ്വാമിത്രൻ അവർ വരുമ്പോൾ വീണ്ടും കണ്ടുമുട്ടി, രണ്ട് സഹോദരന്മാരും അദ്ദേഹത്തിന്റെ താമരപ്പാദങ്ങളിൽ പ്രണാമം ചെയ്തു. ദശരഥന്റെ പുത്രന്മാരായ ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുഗ്രഹം സ്വീകരിച്ചു, അവർ നല്ല ജോഡിയാണെന്ന് അദ്ദേഹം കണ്ടു. അവരുടെ കണ്ണുകൾ ശ്രീരാമനിൽ ഉറച്ചുനിന്നു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ അളവറ്റ സൗന്ദര്യം ലൗകികമോഹത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നൽകുന്നതായിരുന്നു.

Verse 561 (दोहा/सोरठा)

बहुरि बिलोकि बिदेह सन कहहु काह अति भीर।। पूछत जानि अजान जिमि ब्यापेउ कोपु सरीर।।269।।

വീണ്ടും അദ്ദേഹം വിദേഹരാജാവിനെ നോക്കി പറഞ്ഞു, "നിങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് ഇത്ര അധികം ഭയപ്പെടുന്നു? നിങ്ങൾ അറിയുന്നവനെപ്പോലെ ചോദിക്കുന്നു, പക്ഷേ അറിയാത്തവനെപ്പോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, കോപം നിങ്ങളുടെ ശരീരത്തെ മുഴുവൻ ആവരണം ചെയ്തിരിക്കുമ്പോൾ."