Prakarana 26

Verse 521 (चौपाई)

नृप भुजबल बिधु सिवधनु राहू। गरुअ कठोर बिदित सब काहू।। रावनु बानु महाभट भारे। देखि सरासन गवँहिं सिधारे।। सोइ पुरारि कोदंडु कठोरा। राज समाज आजु जोइ तोरा।। त्रिभुवन जय समेत बैदेही।।बिनहिं बिचार बरइ हठि तेही।। सुनि पन सकल भूप अभिलाषे। भटमानी अतिसय मन माखे।। परिकर बाँधि उठे अकुलाई। चले इष्टदेवन्ह सिर नाई।। तमकि ताकि तकि सिवधनु धरहीं। उठइ न कोटि भाँति बलु करहीं।। जिन्ह के कछु बिचारु मन माहीं। चाप समीप महीप न जाहीं।।

രാജാക്കന്മാരുടെ ഭുജങ്ങളിൽ ശിവധനുസ്സ് ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ഭാരമുള്ളതായിരുന്നു; അതിന്റെ കഠിനത രാഹുവിന്റെ ഭീകരശക്തിപോലെ എല്ലാവർക്കും അറിയാമായിരുന്നു. രാവണനും മറ്റ് മഹാവീരന്മാരും ധനുസ്സ് കണ്ട് അത് പിടിക്കാൻ മുന്നേറി. ത്രിപുരാന്തകന്റെ അഭേദ്യമായ ആ ധനുസ്സ്, ഇന്ന് നിങ്ങളുടെ രാജസഭയെ തകർക്കുന്നത്, മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെ ജയത്തോടൊപ്പം വൈദേഹിയെയും ആ വീരൻ തീർച്ചയായും നേടും. പ്രതിജ്ഞ കേട്ട് എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ആഗ്രഹത്താൽ നിറഞ്ഞു; അവർ തങ്ങളുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ വളരെ അഹങ്കരിച്ചു. അവർ വസ്ത്രങ്ങൾ ബന്ധിച്ച് ആവേശത്തോടെ എഴുന്നേറ്റു; തങ്ങളുടെ ഇഷ്ടദേവന്മാരെ തലകുനിച്ച് പുറപ്പെട്ടു. പരിശ്രമിച്ച് അവർ ശിവധനുസ്സ് പിടിച്ചു; എന്നാൽ അവർ ആയിരം വിധത്തിൽ ബലം പ്രയോഗിച്ചിട്ടും അത് ഉയർന്നില്ല. ആരുടെ ഹൃദയത്തിൽ കുറച്ച് ചിന്തയുണ്ടായിരുന്നോ, ആ രാജാക്കന്മാർ ധനുസ്സിന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയില്ല.

Verse 522 (दोहा/सोरठा)

तमकि धरहिं धनु मूढ़ नृप उठइ न चलहिं लजाइ। मनहुँ पाइ भट बाहुबलु अधिकु अधिकु गरुआइ।।250।।

മൂഢരായ രാജാക്കന്മാർ ധനുസ്സ് ഉയർത്താൻ പരിശ്രമിച്ചു, പക്ഷേ അത് ഉയർന്നില്ല, അവർ ലജ്ജിതരായി. യോദ്ധാക്കൾ തങ്ങളുടെ ഭുജബലം മതിയാകാത്തത് കണ്ട് കൂടുതൽ കൂടുതൽ നിരാശരായതുപോലെയായിരുന്നു.

Verse 523 (चौपाई)

भूप सहस दस एकहि बारा। लगे उठावन टरइ न टारा।। डगइ न संभु सरासन कैसें। कामी बचन सती मनु जैसें।। सब नृप भए जोगु उपहासी। जैसें बिनु बिराग संन्यासी।। कीरति बिजय बीरता भारी। चले चाप कर बरबस हारी।। श्रीहत भए हारि हियँ राजा। बैठे निज निज जाइ समाजा।। नृपन्ह बिलोकि जनकु अकुलाने। बोले बचन रोष जनु साने।। दीप दीप के भूपति नाना। आए सुनि हम जो पनु ठाना।। देव दनुज धरि मनुज सरीरा। बिपुल बीर आए रनधीरा।।

ആയിരത്തോളം രാജാക്കന്മാർ ഒരുമിച്ച് അത് ഉയർത്താൻ ശ്രമിച്ചു, പക്ഷേ അത് അനങ്ങിയില്ല. ശംഭുവിന്റെ വില്ല് ഒട്ടും വഴങ്ങിയില്ല, സതിയുടെ ഹൃദയം ഭർത്താവിന്റെ വാക്കിൽ നിന്ന് തെന്നിയില്ല. എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും പരിഹാസ്യരായി, യഥാർത്ഥ വൈരാഗ്യമില്ലാത്ത സന്യാസിയെപ്പോലെ. അവരുടെ കീർത്തിയും വിജയവും മഹാവീര്യവും വ്യർത്ഥമായി; വില്ലിനു മുന്നിൽ പരാജയം സമ്മതിച്ച് അവർ പിന്മാറി. അവരുടെ ഐശ്വര്യം നഷ്ടപ്പെട്ട് രാജാക്കന്മാർ മനം തളർന്ന് തങ്ങളുടെ സ്ഥലങ്ങളിൽ ഇരുന്നു. രാജാക്കന്മാരുടെ നിരാശ കണ്ട് ജനകൻ വ്യസനിച്ചു, കോപം തോന്നുന്ന വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. "പല രാജാക്കന്മാർ, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ വംശത്തിന്റെ പ്രകാശം, ഞാൻ പ്രഖ്യാപിച്ച ശപഥം കേട്ട് വന്നിട്ടുണ്ട്. ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ച്, യുദ്ധത്തിൽ ഭയമില്ലാത്ത പല മഹാവീരന്മാരും വന്നിട്ടുണ്ട്."

Verse 524 (दोहा/सोरठा)

कुअँरि मनोहर बिजय बड़ि कीरति अति कमनीय। पावनिहार बिरंचि जनु रचेउ न धनु दमनीय।।251।।

ആ കന്യകയുടെ വിജയവും അതിശയിക്കുന്ന കീർത്തിയും അത്യധികമായ സൗന്ദര്യവും അങ്ങനെയാണ്, ബ്രഹ്മാവ് തന്നെ ജയിക്കാനാകാത്ത ഒരു വില്ല് സൃഷ്ടിച്ചതായി തോന്നുന്നു.

Verse 525 (चौपाई)

कहहु काहि यहु लाभु न भावा। काहुँ न संकर चाप चढ़ावा।। रहउ चढ़ाउब तोरब भाई। तिलु भरि भूमि न सके छड़ाई।। अब जनि कोउ माखै भट मानी। बीर बिहीन मही मैं जानी।। तजहु आस निज निज गृह जाहू। लिखा न बिधि बैदेहि बिबाहू।। सुकृत जाइ जौं पनु परिहरऊँ। कुअँरि कुआरि रहउ का करऊँ।। जो जनतेउँ बिनु भट भुबि भाई। तौ पनु करि होतेउँ न हँसाई।। जनक बचन सुनि सब नर नारी। देखि जानकिहि भए दुखारी।। माखे लखनु कुटिल भइँ भौंहें। रदपट फरकत नयन रिसौंहें।।

പറയൂ, ഈ സമ്മാനം എന്തുകൊണ്ട് നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല? ആരും ശിവന്റെ വില്ല് കെട്ടിയിട്ടില്ല. അത് കെട്ടാതെ കിടക്കുന്നു; ആരാണ് സഹോദരാ, അത് കെട്ടുകയോ ഒടിക്കുകയോ ചെയ്യാൻ? ഒരു തരി മണ്ണുപോലും അതിനെ വിടാൻ കഴിയില്ല. ഇനി ആരും തങ്ങളെ യോദ്ധാവെന്ന് അഹങ്കരിക്കരുത്; ഭൂമി വീരന്മാരില്ലാത്തതായി ഞാൻ കരുതുന്നു. പ്രതീക്ഷ ഉപേക്ഷിച്ച് ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്ക് പോകൂ; വിദേഹരാജകുമാരിക്ക് വിവാഹം നടക്കുമെന്ന് ബ്രഹ്മാവ് എഴുതിയിട്ടില്ല. ഞാൻ എന്റെ ശപഥം ലംഘിച്ചാൽ എന്റെ പുണ്യം നഷ്ടമാകും; ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? ആ കന്യക കന്യകയായി തുടരും. ഭൂമിയിൽ യോദ്ധാവില്ലെന്ന് എനിക്കറിയാമായിരുന്നെങ്കിൽ, സഹോദരാ, ഞാൻ ഇത്തരം ഒരു ശപഥം ചെയ്ത് പരിഹാസ്യനാകില്ലായിരുന്നു. ജനകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് എല്ലാ പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും ജാനകിയെ നോക്കി ദുഃഖിതരായി. ലക്ഷ്മണൻ പുരികങ്ങൾ ചുളിച്ച് കൗശലത്തോടെ സംസാരിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചുണ്ടുകൾ വിറച്ചു, കണ്ണുകൾ കോപത്തോടെ തിളങ്ങി.

Verse 526 (दोहा/सोरठा)

कहि न सकत रघुबीर डर लगे बचन जनु बान। नाइ राम पद कमल सिरु बोले गिरा प्रमान।।252।।

രഘുപതിയുടെ ഭയത്താൽ അദ്ദേഹത്തിന് സംസാരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; വാക്കുകൾ അമ്പുപോലെ തൊണ്ടയിൽ കുടുങ്ങി. രാമന്റെ താമരപ്പാദങ്ങളിൽ തല കുനിച്ച് അദ്ദേഹം സംസാരിച്ചു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ സത്യത്തിന്റെ മുദ്ര പേറി.

Verse 527 (चौपाई)

रघुबंसिन्ह महुँ जहँ कोउ होई। तेहिं समाज अस कहइ न कोई।। कही जनक जसि अनुचित बानी। बिद्यमान रघुकुल मनि जानी।। सुनहु भानुकुल पंकज भानू। कहउँ सुभाउ न कछु अभिमानू।। जौ तुम्हारि अनुसासन पावौं। कंदुक इव ब्रह्मांड उठावौं।। काचे घट जिमि डारौं फोरी। सकउँ मेरु मूलक जिमि तोरी।। तव प्रताप महिमा भगवाना। को बापुरो पिनाक पुराना।। नाथ जानि अस आयसु होऊ। कौतुकु करौं बिलोकिअ सोऊ।। कमल नाल जिमि चाफ चढ़ावौं। जोजन सत प्रमान लै धावौं।।

രഘുവംശത്തിൽ ആരെങ്കിലും ഉള്ളിടത്ത്, ആ സഭയിൽ ആരും അങ്ങനെ സംസാരിക്കില്ല. രഘുകുലത്തിൽ രത്നമില്ലെന്നതുപോലെ അനുചിതമായ വാക്കുകളാണ് ജനകൻ പറഞ്ഞത്. കേട്ടാലും, സൂര്യവംശത്തിലെ താമരയുടെ സൂര്യാ, ഞാൻ എന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് സംസാരിക്കുന്നു, അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നല്ല. നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞ ലഭിച്ചാൽ, ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തെ പന്തുപോലെ ഉയർത്തും. ചുടാത്ത കുടം ഞാൻ തകർക്കുന്നതുപോലെ, മേരുപർവ്വതത്തെ വേരോടെ ഞാൻ ഒടിക്കും. നിങ്ങളുടെ ശക്തിയാലും മഹത്വത്താലും, പ്രഭോ, പിനാകമുള്ള ഈ ദരിദ്രനായ പുരാതനൻ ആരാണ്? ഇത് അറിഞ്ഞ്, നാഥാ, നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞ തരുക; ഞാൻ ഒരു അത്ഭുതം കാണിക്കാം, നിങ്ങൾ കാണും. താമരയുടെ തണ്ട് ഞാൻ കെട്ടുന്നതുപോലെ, നൂറ് യോജന നീളമുള്ള വില്ല് ഞാൻ എടുക്കും.

Verse 528 (दोहा/सोरठा)

तोरौं छत्रक दंड जिमि तव प्रताप बल नाथ। जौं न करौं प्रभु पद सपथ कर न धरौं धनु भाथ।।253।।

നിങ്ങളുടെ ശക്തിയാലും ബലത്താലും, നാഥാ, ഞാൻ ഛത്രകത്തിന്റെ ദണ്ഡ് ഒടിക്കുന്നതുപോലെ വില്ല് ഒടിക്കും; ഞാൻ അങ്ങനെ ചെയ്യാഞ്ഞാൽ, പ്രഭുവിന്റെ പാദങ്ങളെ സത്യം ചെയ്ത് ഞാൻ വീണ്ടും വില്ല് കൈയിൽ എടുക്കില്ല.

Verse 529 (चौपाई)

लखन सकोप बचन जे बोले। डगमगानि महि दिग्गज डोले।। सकल लोक सब भूप डेराने। सिय हियँ हरषु जनकु सकुचाने।। गुर रघुपति सब मुनि मन माहीं। मुदित भए पुनि पुनि पुलकाहीं।। सयनहिं रघुपति लखनु नेवारे। प्रेम समेत निकट बैठारे।। बिस्वामित्र समय सुभ जानी। बोले अति सनेहमय बानी।। उठहु राम भंजहु भवचापा। मेटहु तात जनक परितापा।। सुनि गुरु बचन चरन सिरु नावा। हरषु बिषादु न कछु उर आवा।। ठाढ़े भए उठि सहज सुभाएँ। ठवनि जुबा मृगराजु लजाएँ।।

ലക്ഷ്മണൻ കോപത്തോടെ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ ഭൂമിയെ ഇളക്കി, ദിക്കുകളുടെ ആനകളെ ആടിച്ചു. എല്ലാ ജനങ്ങളും ഓരോ രാജാവും അമ്പരന്നു; സീതയുടെ ഹൃദയം സന്തോഷിച്ചു, ജനകൻ ലജ്ജിച്ചു. ഗുരുവിന്റെയും രഘുപതിയുടെയും എല്ലാ മുനിമാരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ സന്തോഷമുണ്ടായി, വീണ്ടും വീണ്ടും അവർ ആനന്ദം കൊണ്ടു. രഘുപതി ലക്ഷ്മണനെ തന്നിലേക്ക് വലിച്ചു, സ്നേഹത്തോടെ അടുത്ത് ഇരുത്തി. വിശ്വാമിത്രൻ നല്ല സമയമെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, സ്നേഹം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. "എഴുന്നേൽക്കൂ, രാമാ, ശിവന്റെ വില്ല് ഒടിക്കൂ; മകനേ, ജനകന്റെ ദുഃഖം മാറ്റൂ." ഗുരുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അദ്ദേഹം തല പാദങ്ങളിൽ കുനിച്ചു; ഹൃദയത്തിൽ സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ ഉണ്ടായില്ല. അദ്ദേഹം എഴുന്നേറ്റു സ്വാഭാവികമായ കാന്തിയോടെ നിന്നു; മനുഷ്യരിലെ സിംഹം തന്റെ നടപ്പിനാൽ മാനിനെ ലജ്ജിപ്പിച്ചു.

Verse 530 (दोहा/सोरठा)

उदित उदयगिरि मंच पर रघुबर बालपतंग। बिकसे संत सरोज सब हरषे लोचन भृंग।।254।।

രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠൻ ഉദയപർവ്വതത്തിന്റെ രംഗത്ത് ബാലസൂര്യനെപ്പോലെ ഉദിച്ചു; എല്ലാ സന്ത് താമരകളും വിരിഞ്ഞു, കണ്ണുകളുടെ തേനീച്ചകൾ സന്തോഷിച്ചു.

Verse 531 (चौपाई)

नृपन्ह केरि आसा निसि नासी। बचन नखत अवली न प्रकासी।। मानी महिप कुमुद सकुचाने। कपटी भूप उलूक लुकाने।। भए बिसोक कोक मुनि देवा। बरिसहिं सुमन जनावहिं सेवा।। गुर पद बंदि सहित अनुरागा। राम मुनिन्ह सन आयसु मागा।। सहजहिं चले सकल जग स्वामी। मत्त मंजु बर कुंजर गामी।। चलत राम सब पुर नर नारी। पुलक पूरि तन भए सुखारी।। बंदि पितर सुर सुकृत सँभारे। जौं कछु पुन्य प्रभाउ हमारे।। तौ सिवधनु मृनाल की नाईं। तोरहुँ राम गनेस गोसाईं।।

രാജാക്കന്മാരുടെ പ്രതീക്ഷയുടെ രാത്രി അവസാനിച്ചു; നക്ഷത്രങ്ങൾ അസ്തമിച്ചു, നക്ഷത്രസമൂഹം പ്രകാശം നൽകിയില്ല. ഭൂമി, ലജ്ജിതയായ താമരപോലെ, ലജ്ജിച്ചു; വഞ്ചകരായ രാജാക്കന്മാർ, മൂങ്ങകളെപ്പോലെ, ഒളിച്ചു. കോകിലപക്ഷികളും മുനിമാരും ദേവന്മാരും ദുഃഖരഹിതരായി; അവർ പൂക്കൾ വർഷിച്ചു, സേവ കാണിച്ചു. ഗുരുവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ച്, സ്നേഹത്തോടെ, രാമൻ മുനിമാരോട് അനുവാദം ചോദിച്ചു. സ്വന്തം ഇഷ്ടത്താൽ ലോകത്തിന്റെ നാഥൻ പുറപ്പെട്ടു, മദമയക്കത്തിലുള്ള സുന്ദരനായ ആനയെപ്പോലെ നടന്നു. രാമൻ നടക്കുമ്പോൾ, നഗരത്തിലെ എല്ലാ പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും രോമാഞ്ചത്താൽ നിറഞ്ഞു; അവരുടെ ശരീരങ്ങൾ സന്തോഷത്താൽ നിറഞ്ഞു. ദേവന്മാരെയും പിതൃക്കളെയും സച്ചരിതരെയും നമസ്കരിച്ചു, ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചു: ഞങ്ങളിൽ എന്തെങ്കിലും പുണ്യവും ശക്തിയും ഉണ്ടെങ്കിൽ, അപ്പോൾ രാമൻ, നാഥൻ, താമരത്തണ്ട് ഒടിക്കുന്നതുപോലെ ശിവന്റെ വില്ല് ഒടിക്കട്ടെ.

Verse 532 (दोहा/सोरठा)

रामहि प्रेम समेत लखि सखिन्ह समीप बोलाइ। सीता मातु सनेह बस बचन कहइ बिलखाइ।।255।।

രാമനിൽ സ്നേഹം നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നത് കണ്ട്, അവൾ തോഴിമാരെ അടുത്ത് വിളിച്ചു; സീത, സ്നേഹത്താൽ മഥിക്കപ്പെട്ട്, കരഞ്ഞുകൊണ്ട് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 533 (चौपाई)

सखि सब कौतुक देखनिहारे। जेठ कहावत हितू हमारे।। कोउ न बुझाइ कहइ गुर पाहीं। ए बालक असि हठ भलि नाहीं।। रावन बान छुआ नहिं चापा। हारे सकल भूप करि दापा।। सो धनु राजकुअँर कर देहीं। बाल मराल कि मंदर लेहीं।। भूप सयानप सकल सिरानी। सखि बिधि गति कछु जाति न जानी।। बोली चतुर सखी मृदु बानी। तेजवंत लघु गनिअ न रानी।। कहँ कुंभज कहँ सिंधु अपारा। सोषेउ सुजसु सकल संसारा।। रबि मंडल देखत लघु लागा। उदयँ तासु तिभुवन तम भागा।।

അവളുടെ തോഴിമാർ എല്ലാം ആ അത്ഭുതം കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; അവൾ പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ എനിക്ക് മൂത്തവരും ഹിതചിന്തകരുമാണ്. ആരും ഗുരുവിനോട് മനസ്സിലാക്കി പറഞ്ഞിട്ടില്ല: "ഈ ബാലൻ ഇത്തരം സ്ഥിരത്വിൽ തുടരരുത്. രാവണന്റെ അമ്പ് വില്ലിനെ സ്പർശിച്ചതുപോലുമില്ല; എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ലജ്ജിതരായി. ആ വില്ല് നിങ്ങൾ രാജകുമാരന്റെ കൈകളിൽ കൊടുക്കും? ചെറിയ ഹംസം മന്ദരപർവ്വതത്തെ വഹിക്കുമോ? എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ജ്ഞാനികളാണ്, അവർ അപമാനിതരായി; തോഴിമാർക്ക് വിധി ഏത് മാർഗ്ഗം സ്വീകരിക്കുമെന്ന് അറിയില്ല.' ഒരു ബുദ്ധിമതിയായ തോഴി മൃദുവായ വാക്കുകളിൽ പറഞ്ഞു: 'മഹാരാജ്ഞീ, തേജസ്വിയായ അദ്ദേഹത്തെ ചെറുതായി കണക്കാക്കരുത്. കുംഭജൻ എവിടെ, അപാരമായ സമുദ്രം എവിടെ? അദ്ദേഹത്തിന്റെ സുന്ദരമായ കീർത്തി ലോകം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. സൂര്യമണ്ഡലം അദ്ദേഹം നോക്കുമ്പോൾ ചെറുതായി തോന്നി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉദയത്തിൽ മൂന്ന് ലോകങ്ങളിൽ നിന്നും ഇരുളോടിപ്പോയി.'

Verse 534 (दोहा/सोरठा)

मंत्र परम लघु जासु बस बिधि हरि हर सुर सर्ब। महामत्त गजराज कहुँ बस कर अंकुस खर्ब।।256।।

അദ്ദേഹത്തിന്റെ മന്ത്രം വളരെ ലഘുവാണ്, എന്നാൽ അതിന്റെ ശക്തിയാൽ ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ശിവൻ, എല്ലാ ദേവന്മാരും അദ്ദേഹത്തിന് വിധേയരാണ്; മഹാമത്തമായ ആനരാജാവിനെപ്പോലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈയിലെ അങ്കുശം നിയന്ത്രിക്കുന്നു.

Verse 535 (चौपाई)

काम कुसुम धनु सायक लीन्हे। सकल भुवन अपने बस कीन्हे।। देबि तजिअ संसउ अस जानी। भंजब धनुष रामु सुनु रानी।। सखी बचन सुनि भै परतीती। मिटा बिषादु बढ़ी अति प्रीती।। तब रामहि बिलोकि बैदेही। सभय हृदयँ बिनवति जेहि तेही।। मनहीं मन मनाव अकुलानी। होहु प्रसन्न महेस भवानी।। करहु सफल आपनि सेवकाई। करि हितु हरहु चाप गरुआई।। गननायक बरदायक देवा। आजु लगें कीन्हिउँ तुअ सेवा।। बार बार बिनती सुनि मोरी। करहु चाप गुरुता अति थोरी।।

അദ്ദേഹം കാമദേവന്റെ പുഷ്പശരവില്ല് സ്വീകരിച്ചു, എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും തന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കി. ദേവീ, നിന്റെ സംശയം ഉപേക്ഷിക്കൂ, ഇത് ഉറപ്പായി അറിയുക: രാമൻ വില്ല് തകർക്കും; എന്നെ കേൾക്കൂ, മഹാരാജ്ഞീ. തോഴിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൾക്ക് വിശ്വാസം തോന്നി; അവളുടെ ദുഃഖം മാഞ്ഞു, സ്നേഹം അത്യധികമായി വർദ്ധിച്ചു. അനന്തരം രാമനെ നോക്കി, വൈദേഹി, ഭയഭരിതഹൃദയയായി ആ ഭഗവാനോട് പ്രാർത്ഥിച്ചു. 'എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഞാൻ നിശബ്ദമായി നിന്നോട് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു, അപമാനമില്ലാത്തവനേ; പ്രസാദിക്കൂ, ശിവാ, ഭവാനീ. നിന്റെ സേവനം ഫലപ്രദമാക്കൂ; എനിക്ക് ഹിതം ചെയ്ത് വില്ലിന്റെ ഭാരം മാറ്റൂ. ഗണനായകാ, വരദായകാ, ദേവാ, ഇന്നുമുതൽ ഞാൻ നിന്റെ ആരാധന ചെയ്തിരിക്കുന്നു. എന്റെ പ്രാർത്ഥന വീണ്ടും വീണ്ടും കേൾക്കൂ; വില്ലിനെ അല്പം മാത്രം ഭാരമുള്ളതാക്കൂ.'

Verse 536 (दोहा/सोरठा)

देखि देखि रघुबीर तन सुर मनाव धरि धीर।। भरे बिलोचन प्रेम जल पुलकावली सरीर।।257।।

രഘുവീരന്റെ ശരീരത്തെ നോക്കി നോക്കി, ദേവന്മാർ ഹൃദയത്തിൽ ആനന്ദിച്ചു, ധൈര്യം സ്വീകരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ണുകൾ പ്രേമജലത്താൽ നിറഞ്ഞു, ശരീരം ആനന്ദരോമാഞ്ചത്താൽ മൂടപ്പെട്ടു.

Verse 537 (चौपाई)

नीकें निरखि नयन भरि सोभा। पितु पनु सुमिरि बहुरि मनु छोभा।। अहह तात दारुनि हठ ठानी। समुझत नहिं कछु लाभु न हानी।। सचिव सभय सिख देइ न कोई। बुध समाज बड़ अनुचित होई।। कहँ धनु कुलिसहु चाहि कठोरा। कहँ स्यामल मृदुगात किसोरा।। बिधि केहि भाँति धरौं उर धीरा। सिरस सुमन कन बेधिअ हीरा।। सकल सभा कै मति भै भोरी। अब मोहि संभुचाप गति तोरी।। निज जड़ता लोगन्ह पर डारी। होहि हरुअ रघुपतिहि निहारी।। अति परिताप सीय मन माही। लव निमेष जुग सब सय जाहीं।।

സുന്ദരമായ കണ്ണുകളാൽ നന്നായി നോക്കി, പിതാവിന്റെ ആജ്ഞ ഓർത്തു, വീണ്ടും മനസ്സ് വ്യാകുലമായി. 'അഹോ, പിതാവ് ഭയങ്കരമായ പ്രതിജ്ഞ എടുത്തിരിക്കുന്നു; ലാഭമോ നഷ്ടമോ അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല. ഒരു ജ്ഞാനിയായ മന്ത്രിപോലും അദ്ദേഹത്തിന് ഉചിതമായ ഉപദേശം നൽകുന്നില്ല; ജ്ഞാനികളുടെ സഭയിൽ ഇത് ഏറ്റവും അനുചിതമാണ്. വജ്രത്തേക്കാൾ കഠിനമായ വില്ല് എവിടെ? ഈ ശ്യാമവർണ്ണനായ, മൃദുശരീരിയായ യുവാവ് എവിടെ? ഞാൻ എങ്ങനെ എന്റെ ഹൃദയത്തെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തും? എന്റെ ശിരസ്സ് പുഷ്പങ്ങളാൽ വജ്രം കൊണ്ട് തുളച്ചതുപോലെയാണ്. സഭ മുഴുവന്റെയും ജ്ഞാനം മങ്ങിയിരിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ എന്റെ ഗതി ശംഭുവിന്റെ വില്ലിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ആളുകൾ തങ്ങളുടെ സ്വന്തം മൂഢത മറ്റുള്ളവരുടെ മേൽ ചുമത്തുന്നു; രഘുപതിയെ നോക്കി എന്നെ അവർ കുറ്റപ്പെടുത്തും. സീതയുടെ ഹൃദയത്തിൽ അത്രമാത്രം വേദനയുണ്ടായിരുന്നു, ഒരു നിമിഷം അവൾക്ക് ഒരു യുഗം പോലെ തോന്നി.'

Verse 538 (दोहा/सोरठा)

प्रभुहि चितइ पुनि चितव महि राजत लोचन लोल। खेलत मनसिज मीन जुग जनु बिधु मंडल डोल।।258।।

അവൾ ഭഗവാനെ നോക്കി, പിന്നെ വീണ്ടും ഭൂമിയെ നോക്കി, അവളുടെ ചലിക്കുന്ന കണ്ണുകൾ പ്രകാശിച്ചു; പ്രേമത്തിന്റെ മത്സ്യങ്ങൾ അതിൽ കളിക്കുമ്പോൾ ചന്ദ്രമണ്ഡലം ആടുന്നതുപോലെയായിരുന്നു അത്.

Verse 539 (चौपाई)

गिरा अलिनि मुख पंकज रोकी। प्रगट न लाज निसा अवलोकी।। लोचन जलु रह लोचन कोना। जैसे परम कृपन कर सोना।। सकुची ब्याकुलता बड़ि जानी। धरि धीरजु प्रतीति उर आनी।। तन मन बचन मोर पनु साचा। रघुपति पद सरोज चितु राचा।। तौ भगवानु सकल उर बासी। करिहिं मोहि रघुबर कै दासी।। जेहि कें जेहि पर सत्य सनेहू। सो तेहि मिलइ न कछु संहेहू।। प्रभु तन चितइ प्रेम तन ठाना। कृपानिधान राम सबु जाना।। सियहि बिलोकि तकेउ धनु कैसे। चितव गरुरु लघु ब्यालहि जैसे।।

അവളുടെ സംസാരം അവളുടെ വായിലെ താമരയിൽ തടസ്സപ്പെട്ടു; രാത്രിയെ കണ്ട് അവളുടെ ലജ്ജ വെളിപ്പെട്ടില്ല. അവളുടെ കണ്ണുകളിലെ ജലം കണ്ണിന്റെ കോണുകളിൽ നിലനിന്നു, ഏറ്റവും കൃപണനായ മനുഷ്യന്റെ കൈയിലെ സ്വർണ്ണം പോലെ. അവളുടെ വലിയ ലജ്ജയും വ്യാകുലതയും മനസ്സിലാക്കി, അവൾ ധൈര്യം സ്വീകരിച്ചു, ഹൃദയത്തിൽ വിശ്വാസം കൊണ്ടുവന്നു. 'ശരീരത്തിലും മനസ്സിലും വാക്കിലും എന്റെ പ്രതിജ്ഞ സത്യമാണ്; എന്റെ ഹൃദയം രഘുപതിയുടെ താമരപ്പാദങ്ങളിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്നു. എല്ലാ ഹൃദയങ്ങളിലും വസിക്കുന്ന ഭഗവാൻ എന്നെ രഘുവരന്റെ ദാസിയാക്കും. ആർക്കെങ്കിലും ആരിലും സത്യമായ സ്നേഹമുണ്ടെങ്കിൽ, ആ വ്യക്തി സംശയമില്ലാതെ അയാളെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഭഗവാൻ അവളുടെ ശരീരവും ഹൃദയവും പ്രേമത്താൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നത് അറിഞ്ഞു; കൃപാനിധാനനായ രാമൻ സർവ്വവും അറിഞ്ഞു. സീതയെ നോക്കി, അദ്ദേഹം വില്ലിനെ നോക്കി, ഒരാൾ ഒരു പാമ്പിനെ അവഹേളനത്തോടെ നോക്കുന്നതുപോലെ.'

Verse 540 (दोहा/सोरठा)

लखन लखेउ रघुबंसमनि ताकेउ हर कोदंडु। पुलकि गात बोले बचन चरन चापि ब्रह्मांडु।।259।।

ലക്ഷ്മണൻ രഘുവംശത്തിന്റെ രത്നത്തെ കണ്ടു, ശിവന്റെ വില്ലിനെ നോക്കി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരം ആനന്ദരോമാഞ്ചത്താൽ മൂടപ്പെട്ടു, ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന വാക്കുകൾ അദ്ദേഹം ഉരുവിട്ടു.