Character · Ramcharitmanas

ദശരഥൻ in the Ramcharitmanas

दशरथNamed in 114 verses

Speaks in 44 verses

In this book

Named as
Dasharatha, King Dasharatha, Dasharatha; Tulsidas as narrator, Dasharatha, within Tulsidas's narration, Dasharatha; Tulsidas, Dasharatha; general audience, Dasharatha, Tulsidas as narrator, Kaikeyi
  1. Kanda 146
  2. Kanda 263
  3. Kanda 31
  4. Kanda 41
  5. Kanda 61
  6. Kanda 72

Key chapters

The chapters where ദശരഥൻ matters most.

  1. त्याग-दीक्षा का सोपान: जहाँ ‘राज्य’ (भोग-धर्म) का मोह टूटकर ‘वन’ (वैराग्य-धर्म) का द्वार खुलता है। अयोध्या काण्ड साधक को यह सिखाता है कि धर्म केवल शुभ-घटना नहीं, बल्कि पीड़ा में सत्य-पालन, वचन-रक्षा,

    Ramcharitmanas 2.4 · 12 verses

  2. त्याग-दीक्षा का सोपान: राजधर्म, गृहधर्म और व्यक्तिगत आसक्ति का परित्याग करके ‘वन-मार्ग’ को ‘अंतर-मार्ग’ बनाना। इस काण्ड में राम का निष्कासन केवल कथा-घटना नहीं, साधक-चित्त का संस्कार है, जहाँ विरह, करुण

    Ramcharitmanas 2.11 · 2 verses

  3. यह सोपान ‘विरह-योग’ का द्वार है: गृह-धर्म (राजधर्म/कुलधर्म) और वन-धर्म (त्याग/वैराग्य) के संधि-क्षण पर साधक का चित्त ‘आसक्ति’ से ‘समर्पण’ की सीढ़ी चढ़ता है। अयोध्या काण्ड में राम का वनगमन केवल ऐतिहासि

    Ramcharitmanas 2.16 · 8 verses

  4. यह सोपान ‘धर्म-राज्य’ के द्वार पर ‘मोह-राज्य’ की परीक्षा है: जहाँ रामराज्य का उत्सव (सगुण-लीला) भीतर ही भीतर काम-क्रोध-कपट की आँधी से टकराता है। साधक के लिए यह चरण बताता है कि मुक्ति का मार्ग केवल बाह

    Ramcharitmanas 2.3 · 8 verses

  5. यह सोपान ‘राजधर्म बनाम प्रेमधर्म’ के द्वंद्व को साधना-पथ में रूपान्तरित करता है: बाह्य अभिषेक (सामाजिक-राजकीय प्रतिष्ठा) से भीतर के अभिषेक (त्याग, समत्व, आज्ञापालन) की ओर चढ़ाई। अयोध्या, ‘अयोध्या’ (अ-य

    Ramcharitmanas 2.1 · 7 verses

  6. सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ से ‘भक्ति का समाज’ तक। बालकाण्ड में राम-नाम और राम-रूप का प्रथम स्थापन होता है; यहाँ विवाह-लीला ‘सगुण’ की साकार मधुरता के द्वारा जीव को ‘निरगुण’ सत्य की ओर उन्मुख करती है

    Ramcharitmanas 1.33 · 5 verses

  7. यह सोपान ‘धर्म-संकट में भक्ति की परख’ है: राज-वैभव का द्वार खुलते ही त्याग का द्वार भी खुलता है। अयोध्या काण्ड में राम का ‘मर्यादा-पुरुषोत्तम’ रूप करुणा, धीरज, और पितृ-आज्ञा-पालन के द्वारा साधक को सिख

    Ramcharitmanas 2.5 · 5 verses

  8. सोपान-प्रवेश: ‘मंगल-आरम्भ’ से ‘भक्ति-बीज’ तक। बालकाण्ड में राम-लीला का प्रथम दर्शन जीव के भीतर श्रद्धा (श्रवण-रुचि) जगाता है। यहाँ विवाह-उत्सव, अतिथि-सत्कार, गुरु-कृपा, दान और कुल-रीति, ये सब ‘धर्म-आचर

    Ramcharitmanas 1.34 · 4 verses

  9. सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ और ‘सगुण-साकार के सौंदर्य में चित्त-स्थापन’। बालकाण्ड मन को कथा-श्रवण योग्य बनाता है, नाम, रूप, गुण, लीला के माध्यम से चित्त की मलिनता घटाकर उसे मंगल-लग्न (अनुकूल काल) की

    Ramcharitmanas 1.32 · 3 verses

  10. सोपान-प्रथम: ‘श्रद्धा का जन्म’ और ‘सम्बन्ध-स्थापन’ का द्वार। बालकाण्ड में भक्ति का अंकुर ‘सगुण-लीला’ के माध्यम से हृदय में उतरता है, गुरु, कुल, समाज, और विवाह-समारोह जैसे लोक-आधारों को ‘ईश्वर-सान्निध्य

    Ramcharitmanas 1.35 · 3 verses

Every verse that names ദശരഥൻ

114 verses

  1. 1.2.33

    അതിവും പുണ്യമായ അയോദ്ധ്യാ നഗരത്തിന് വന്ദിക്കുന്നു. കലിയുഗത്തിന്റെ മാലിന്യങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന സരയൂ നദിക്കും വന്ദിക്കുന്നു. നഗരത്തിലെ പുരുഷൻമാർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും പ്രണാമം അർപ്പിക്കുന്നു, അവർക്കു മേൽ പ്രഭുവിന് ചെറിയതല്ലാത്ത…

  2. 1.12.239

    ആരെ അറിയാതെ വ്യാജം സത്യമായി തോന്നുന്നതോ, അവനെ, കയർ തിരിച്ചറിയാതെ പാമ്പായി ഭാവിക്കുന്നതുപോലെ. ആരെ അറിഞ്ഞാൽ ലോകം മായിക്കുന്നതോ, അവനെ, ഉണർന്നതിനുശേഷം സ്വപ്നമോഹം മാറുന്നതുപോലെ. ആ രാമനെ ബാലരൂപത്തിൽ വന്ദിക്കുന്നു, ആ നാമം ജപിച്ചാൽ എല്ലാ…

  3. 1.12.252

    വേദങ്ങളും ജ്ഞാനികളും ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കുന്നു, മുനിമാർ ആരെ ധ്യാനത്തിൽ ഉറപ്പിക്കുന്നുവോ, ആ ഭഗവാന്തന്നെ ഭക്തന്മാരുടെ ഹിതത്തിനായി ദശരഥന്റെ പുത്രനായും കോസല രാജ്യത്തിന്റെ അധിപനായും ആയി.

  4. 1.13.261

    ഭഗവാൻ അവരെ കൊന്നു, എന്നാൽ അവർ മുക്തി നേടിയില്ല, കാരണം മൂന്ന് ജന്മങ്ങൾ എടുക്കും എന്ന ബ്രാഹ്മണന്റെ വാക്ക് നിറവേറേണ്ടിയിരുന്നു. ഒരിക്കൽ, അവരുടെ ഹിതത്തിനായി, തന്റെ ഭക്തരോട് അനുരാഗമുള്ള ഭഗവാൻ ശരീരം സ്വീകരിച്ചു. അവിടെ കശ്യപനും അദിതിയും അവന്…

  5. 1.19.391

    മുനിമാരേ, സിദ്ധന്മാരേ, ദേവന്മാരുടെ നാഥന്മാരേ, നിങ്ങൾ ഭയപ്പെടരുത്; നിങ്ങൾക്കായി ഞാൻ മനുഷ്യരൂപം ധരിക്കും. എന്റെ അംശങ്ങളോടുകൂടി സൂര്യവംശത്തിലെ ഉദാത്തമായ വംശത്തിൽ മനുഷ്യാവതാരം എടുക്കും. കശ്യപനും അദിതിയും മഹാതപം ചെയ്തു, അവർക്ക് ഞാൻ മുമ്പ് വരം…

  6. 1.19.393

    എല്ലാ ദേവന്മാരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ വാസസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് പോയി; ഭൂമിയും മനസ്സ് ശാന്തമായി വിശ്രമിച്ചു. ബ്രഹ്മാവ് എന്ത് കല്പന നൽകിയോ, ദേവന്മാർ അത് സന്തോഷത്തോടെ അനുസരിച്ച് യാതൊരു താമസവും ചെയ്തില്ല. അവർ ഭൂമിയിൽ വനവാസികളുടെ ശരീരം സ്വീകരിച്ചു…

  7. 1.20.403

    ശിശുവിന്റെ കരച്ചിൽ കേട്ട്, അത്യന്തം പ്രിയപ്പെട്ട ആ ശബ്ദം, എല്ലാ രാജ്ഞിമാരും വിഷമത്തോടെ ധൃതിയിൽ വന്നു. ദാസിമാർ സന്തോഷത്തോടെ ഇവിടെയും അവിടെയും ഓടിനടന്നു, നഗരത്തിലെ എല്ലാ ജനങ്ങളും ആനന്ദത്തിൽ മുങ്ങി. ദശരഥൻ തന്റെ ചെവികൾക്കൊണ്ട് പുത്രന്റെ ജനനം…

  8. 1.21.423

    ഹരി പലവിധ ബാലചരിതങ്ങൾ ചെയ്തു, ദാസന്മാർക്ക് വലിയ ആനന്ദം നൽകി. കുറച്ചു കാലം കടന്നു, സഹോദരന്മാർ എല്ലാം വലുതായി, ബന്ധുക്കൾക്ക് സുഖം നൽകുന്നവരായി. ഗുരു വന്നു ചൂഡാകരണം ചെയ്തു, ബ്രാഹ്മണർ വീണ്ടും പല ദക്ഷിണകൾ സ്വീകരിച്ചു. നാല് മൃദുവായ ബാലന്മാർ…

  9. 1.21.438

    അതിയായി ഇഷ്ടമില്ലാത്ത വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാജാവിന്റെ ഹൃദയം വിറച്ചു, അവന്റെ മുഖത്തിന്റെ തേജസ്സ് മങ്ങി. "എന്റെ വാർദ്ധക്യത്തിൽ എനിക്ക് നാല് പുത്രന്മാരെ ലഭിച്ചു. ബ്രാഹ്മണനേ, നീ ചിന്തിക്കാതെ സംസാരിച്ചു." "ഭൂമി, പശുക്കൾ, സമ്പത്ത്, നിധി ഇവയെ…

  10. 1.22.452

    പറയുക എന്റെ നാഥാ, ഈ രണ്ട് സുന്ദര ബാലന്മാർ ആരാണ്? മുനി കുലത്തിന്റെ തിലകമോ, അതോ രാജ കുലത്തിന്റെ പാലകരോ? വേദങ്ങൾ ഇതല്ല, ഇതല്ല എന്ന് പാടുന്ന പരമ ബ്രഹ്മം, രണ്ട് രൂപങ്ങൾ ധരിച്ച് ഇവിടെ വന്നതോ? എന്റെ മനസ്സ് സ്വഭാവതഃ വൈരാഗ്യത്തിന്റെ രൂപമാണ്…

  11. 1.23.462

    പറ, സുഹൃത്തേ, ഈ രൂപം കണ്ട് മോഹിക്കാത്ത ശരീരധാരി ആരുണ്ട്? അവരിൽ ഒരാൾ സ്നേഹത്തോടെ മൃദുവായ വാക്കുകളിൽ സംസാരിച്ചു: "കേൾക്കുക, ബുദ്ധിമതിയായ സുഹൃത്തേ, ഞാൻ കേട്ടത്." "ഈ രണ്ടും ദശരഥന്റെ പുത്രന്മാർ, ചെറിയ അരയന്നങ്ങൾ പോലെയുള്ള സുന്ദരമായ ഇണ." "അവർ…

  12. 1.25.512

    സീതയെ രാമൻ വിവാഹം ചെയ്യും, രാജാക്കന്മാരുടെ അഹങ്കാരം മാറ്റിയ ശേഷം. യുദ്ധഭൂമിയിലെ വീരന്മാരായ ദശരഥന്റെ പുത്രന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ ആർക്കു ജയിക്കാനാകും?

  13. 1.27.560

    പരശുരാമന്റെ ഭയാനക വേഷം കണ്ട്, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഭയത്താൽ വിറച്ച് തിരിയിട്ട് എഴുന്നേറ്റു. തങ്ങളുടെ പിതാവിന്റെ പേരോടെ തങ്ങളുടെ പേര് പറഞ്ഞ്, എല്ലാവരും ദണ്ഡ പ്രണാമം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ സ്വാഭാവിക രീതിയിൽ ആരെ നോക്കിയാലും, അവനെ തന്റെ…

  14. 1.29.596

    ദൂതന്മാരെ അയോദ്ധ്യാ നഗരിയിലേക്ക് അയക്കുക; അവർ പോയി ദശരഥ രാജാവിനെ ക്ഷണിച്ചു കൊണ്ടുവരട്ടെ. രാജാവ് സന്തോഷിച്ച്, "ശരി, കൃപാലുവായ അയ്യാ" എന്ന് പറഞ്ഞ്, ആ നിമിഷം തന്നെ ദൂതന്മാരെ വിളിച്ച് അയച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം എല്ലാ പ്രമുഖരെയും വിളിച്ചു; അവർ…

  15. 1.30.602

    ദൂതന്മാർ രാമന്റെ പുണ്യ നഗരത്തിൽ എത്തി, അതിന്റെ സൗന്ദര്യം കണ്ട് ആനന്ദിച്ചു. രാജാവിന്റെ കവാടത്തിൽ അവർ തങ്ങളുടെ വരവ് അറിയിച്ചു, ദശരഥ രാജാവ് കേട്ട് അവരെ വിളിച്ചുകൊണ്ടുവരാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അവർ തൊഴുത് കത്ത് നൽകി, രാജാവ് ആനന്ദത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ്…

  16. 1.30.603

    എന്റെ പ്രാണനെപ്പോല പ്രിയപ്പെട്ട രണ്ട് സഹോദരന്മാരും സുഖമായിരിക്കുന്നോ? അവർ ഏത് നാട്ടിലാണെന്ന് പറയുക എന്ന് ഭരതൻ ചോദിച്ചു. സ്നേഹം നിറഞ്ഞ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാജാവ് വീണ്ടും കത്ത് വായിച്ചു.

  17. 1.30.604

    കത്ത് കേട്ട് രണ്ട് സഹോദരന്മാരും ആനന്ദത്താൽ പുളകിതരായി; അവരുടെ അധിക സ്നേഹം ശരീരത്തിൽ ഒതുങ്ങിയില്ല. ഭരതന്റെ പവിത്രമായ സ്നേഹം കണ്ട്, സഭാസദസ്യർ എല്ലാവരും വിശേഷ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു. പിന്നെ രാജാവ് ദൂതന്മാരെ തന്റെ സമീപത്തിരുത്തി, മധുരമനോഹരമായ…

  18. 1.30.605

    കേൾക്കുക, രാജാക്കന്മാരുടെ കിരീട മണിയേ, നിന്നെപ്പോലെ ഭാഗ്യവാനായ മറ്റൊരാളില്ല. രാമനും ലക്ഷ്മണനും നിന്റെ പുത്രന്മാർ, ആ ഇരുവരും ലോകത്തിന് അലങ്കാരം.

  19. 1.30.606

    നിങ്ങളുടെ പുത്രന്മാരെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ യോഗ്യരല്ല; അവർ മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന മനുഷ്യരിൽ സിംഹങ്ങൾ. അവരുടെ കീർത്തിയുടെയും പ്രതാപത്തിന്റെയും മുന്നിൽ, ചന്ദ്രൻ മങ്ങിയും സൂര്യൻ തണുത്തും തോന്നുന്നു. അവരെക്കുറിച്ച്, സ്വാമി…

  20. 1.30.607

    അവിടെ, മഹാരാജാവേ, കേൾക്കുക: രഘു വംശത്തിന്റെ മണിയായ രാമൻ, ആന താമരയുടെ തണ്ട് പൊട്ടിക്കുന്നതുപോലെ, പ്രയത്നമില്ലാതെ വില്ല് ഒടിച്ചു.