Character · Ramcharitmanas
ദശരഥൻ in the Ramcharitmanas
दशरथNamed in 114 verses
Speaks in 44 verses
In this book
Key chapters
The chapters where ദശരഥൻ matters most.
त्याग-दीक्षा का सोपान: जहाँ ‘राज्य’ (भोग-धर्म) का मोह टूटकर ‘वन’ (वैराग्य-धर्म) का द्वार खुलता है। अयोध्या काण्ड साधक को यह सिखाता है कि धर्म केवल शुभ-घटना नहीं, बल्कि पीड़ा में सत्य-पालन, वचन-रक्षा,
त्याग-दीक्षा का सोपान: राजधर्म, गृहधर्म और व्यक्तिगत आसक्ति का परित्याग करके ‘वन-मार्ग’ को ‘अंतर-मार्ग’ बनाना। इस काण्ड में राम का निष्कासन केवल कथा-घटना नहीं, साधक-चित्त का संस्कार है, जहाँ विरह, करुण
यह सोपान ‘विरह-योग’ का द्वार है: गृह-धर्म (राजधर्म/कुलधर्म) और वन-धर्म (त्याग/वैराग्य) के संधि-क्षण पर साधक का चित्त ‘आसक्ति’ से ‘समर्पण’ की सीढ़ी चढ़ता है। अयोध्या काण्ड में राम का वनगमन केवल ऐतिहासि
यह सोपान ‘धर्म-राज्य’ के द्वार पर ‘मोह-राज्य’ की परीक्षा है: जहाँ रामराज्य का उत्सव (सगुण-लीला) भीतर ही भीतर काम-क्रोध-कपट की आँधी से टकराता है। साधक के लिए यह चरण बताता है कि मुक्ति का मार्ग केवल बाह
यह सोपान ‘राजधर्म बनाम प्रेमधर्म’ के द्वंद्व को साधना-पथ में रूपान्तरित करता है: बाह्य अभिषेक (सामाजिक-राजकीय प्रतिष्ठा) से भीतर के अभिषेक (त्याग, समत्व, आज्ञापालन) की ओर चढ़ाई। अयोध्या, ‘अयोध्या’ (अ-य
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ से ‘भक्ति का समाज’ तक। बालकाण्ड में राम-नाम और राम-रूप का प्रथम स्थापन होता है; यहाँ विवाह-लीला ‘सगुण’ की साकार मधुरता के द्वारा जीव को ‘निरगुण’ सत्य की ओर उन्मुख करती है
यह सोपान ‘धर्म-संकट में भक्ति की परख’ है: राज-वैभव का द्वार खुलते ही त्याग का द्वार भी खुलता है। अयोध्या काण्ड में राम का ‘मर्यादा-पुरुषोत्तम’ रूप करुणा, धीरज, और पितृ-आज्ञा-पालन के द्वारा साधक को सिख
सोपान-प्रवेश: ‘मंगल-आरम्भ’ से ‘भक्ति-बीज’ तक। बालकाण्ड में राम-लीला का प्रथम दर्शन जीव के भीतर श्रद्धा (श्रवण-रुचि) जगाता है। यहाँ विवाह-उत्सव, अतिथि-सत्कार, गुरु-कृपा, दान और कुल-रीति, ये सब ‘धर्म-आचर
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ और ‘सगुण-साकार के सौंदर्य में चित्त-स्थापन’। बालकाण्ड मन को कथा-श्रवण योग्य बनाता है, नाम, रूप, गुण, लीला के माध्यम से चित्त की मलिनता घटाकर उसे मंगल-लग्न (अनुकूल काल) की
सोपान-प्रथम: ‘श्रद्धा का जन्म’ और ‘सम्बन्ध-स्थापन’ का द्वार। बालकाण्ड में भक्ति का अंकुर ‘सगुण-लीला’ के माध्यम से हृदय में उतरता है, गुरु, कुल, समाज, और विवाह-समारोह जैसे लोक-आधारों को ‘ईश्वर-सान्निध्य
Every verse that names ദശരഥൻ
114 verses
- 1.2.33
അതിവും പുണ്യമായ അയോദ്ധ്യാ നഗരത്തിന് വന്ദിക്കുന്നു. കലിയുഗത്തിന്റെ മാലിന്യങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന സരയൂ നദിക്കും വന്ദിക്കുന്നു. നഗരത്തിലെ പുരുഷൻമാർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും പ്രണാമം അർപ്പിക്കുന്നു, അവർക്കു മേൽ പ്രഭുവിന് ചെറിയതല്ലാത്ത…
- 1.12.239
ആരെ അറിയാതെ വ്യാജം സത്യമായി തോന്നുന്നതോ, അവനെ, കയർ തിരിച്ചറിയാതെ പാമ്പായി ഭാവിക്കുന്നതുപോലെ. ആരെ അറിഞ്ഞാൽ ലോകം മായിക്കുന്നതോ, അവനെ, ഉണർന്നതിനുശേഷം സ്വപ്നമോഹം മാറുന്നതുപോലെ. ആ രാമനെ ബാലരൂപത്തിൽ വന്ദിക്കുന്നു, ആ നാമം ജപിച്ചാൽ എല്ലാ…
- 1.12.252
വേദങ്ങളും ജ്ഞാനികളും ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കുന്നു, മുനിമാർ ആരെ ധ്യാനത്തിൽ ഉറപ്പിക്കുന്നുവോ, ആ ഭഗവാന്തന്നെ ഭക്തന്മാരുടെ ഹിതത്തിനായി ദശരഥന്റെ പുത്രനായും കോസല രാജ്യത്തിന്റെ അധിപനായും ആയി.
- 1.13.261
ഭഗവാൻ അവരെ കൊന്നു, എന്നാൽ അവർ മുക്തി നേടിയില്ല, കാരണം മൂന്ന് ജന്മങ്ങൾ എടുക്കും എന്ന ബ്രാഹ്മണന്റെ വാക്ക് നിറവേറേണ്ടിയിരുന്നു. ഒരിക്കൽ, അവരുടെ ഹിതത്തിനായി, തന്റെ ഭക്തരോട് അനുരാഗമുള്ള ഭഗവാൻ ശരീരം സ്വീകരിച്ചു. അവിടെ കശ്യപനും അദിതിയും അവന്…
- 1.19.391
മുനിമാരേ, സിദ്ധന്മാരേ, ദേവന്മാരുടെ നാഥന്മാരേ, നിങ്ങൾ ഭയപ്പെടരുത്; നിങ്ങൾക്കായി ഞാൻ മനുഷ്യരൂപം ധരിക്കും. എന്റെ അംശങ്ങളോടുകൂടി സൂര്യവംശത്തിലെ ഉദാത്തമായ വംശത്തിൽ മനുഷ്യാവതാരം എടുക്കും. കശ്യപനും അദിതിയും മഹാതപം ചെയ്തു, അവർക്ക് ഞാൻ മുമ്പ് വരം…
- 1.19.393
എല്ലാ ദേവന്മാരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ വാസസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് പോയി; ഭൂമിയും മനസ്സ് ശാന്തമായി വിശ്രമിച്ചു. ബ്രഹ്മാവ് എന്ത് കല്പന നൽകിയോ, ദേവന്മാർ അത് സന്തോഷത്തോടെ അനുസരിച്ച് യാതൊരു താമസവും ചെയ്തില്ല. അവർ ഭൂമിയിൽ വനവാസികളുടെ ശരീരം സ്വീകരിച്ചു…
- 1.20.403
ശിശുവിന്റെ കരച്ചിൽ കേട്ട്, അത്യന്തം പ്രിയപ്പെട്ട ആ ശബ്ദം, എല്ലാ രാജ്ഞിമാരും വിഷമത്തോടെ ധൃതിയിൽ വന്നു. ദാസിമാർ സന്തോഷത്തോടെ ഇവിടെയും അവിടെയും ഓടിനടന്നു, നഗരത്തിലെ എല്ലാ ജനങ്ങളും ആനന്ദത്തിൽ മുങ്ങി. ദശരഥൻ തന്റെ ചെവികൾക്കൊണ്ട് പുത്രന്റെ ജനനം…
- 1.21.423
ഹരി പലവിധ ബാലചരിതങ്ങൾ ചെയ്തു, ദാസന്മാർക്ക് വലിയ ആനന്ദം നൽകി. കുറച്ചു കാലം കടന്നു, സഹോദരന്മാർ എല്ലാം വലുതായി, ബന്ധുക്കൾക്ക് സുഖം നൽകുന്നവരായി. ഗുരു വന്നു ചൂഡാകരണം ചെയ്തു, ബ്രാഹ്മണർ വീണ്ടും പല ദക്ഷിണകൾ സ്വീകരിച്ചു. നാല് മൃദുവായ ബാലന്മാർ…
- 1.21.438
അതിയായി ഇഷ്ടമില്ലാത്ത വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാജാവിന്റെ ഹൃദയം വിറച്ചു, അവന്റെ മുഖത്തിന്റെ തേജസ്സ് മങ്ങി. "എന്റെ വാർദ്ധക്യത്തിൽ എനിക്ക് നാല് പുത്രന്മാരെ ലഭിച്ചു. ബ്രാഹ്മണനേ, നീ ചിന്തിക്കാതെ സംസാരിച്ചു." "ഭൂമി, പശുക്കൾ, സമ്പത്ത്, നിധി ഇവയെ…
- 1.22.452
പറയുക എന്റെ നാഥാ, ഈ രണ്ട് സുന്ദര ബാലന്മാർ ആരാണ്? മുനി കുലത്തിന്റെ തിലകമോ, അതോ രാജ കുലത്തിന്റെ പാലകരോ? വേദങ്ങൾ ഇതല്ല, ഇതല്ല എന്ന് പാടുന്ന പരമ ബ്രഹ്മം, രണ്ട് രൂപങ്ങൾ ധരിച്ച് ഇവിടെ വന്നതോ? എന്റെ മനസ്സ് സ്വഭാവതഃ വൈരാഗ്യത്തിന്റെ രൂപമാണ്…
- 1.23.462
പറ, സുഹൃത്തേ, ഈ രൂപം കണ്ട് മോഹിക്കാത്ത ശരീരധാരി ആരുണ്ട്? അവരിൽ ഒരാൾ സ്നേഹത്തോടെ മൃദുവായ വാക്കുകളിൽ സംസാരിച്ചു: "കേൾക്കുക, ബുദ്ധിമതിയായ സുഹൃത്തേ, ഞാൻ കേട്ടത്." "ഈ രണ്ടും ദശരഥന്റെ പുത്രന്മാർ, ചെറിയ അരയന്നങ്ങൾ പോലെയുള്ള സുന്ദരമായ ഇണ." "അവർ…
- 1.25.512
സീതയെ രാമൻ വിവാഹം ചെയ്യും, രാജാക്കന്മാരുടെ അഹങ്കാരം മാറ്റിയ ശേഷം. യുദ്ധഭൂമിയിലെ വീരന്മാരായ ദശരഥന്റെ പുത്രന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ ആർക്കു ജയിക്കാനാകും?
- 1.27.560
പരശുരാമന്റെ ഭയാനക വേഷം കണ്ട്, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഭയത്താൽ വിറച്ച് തിരിയിട്ട് എഴുന്നേറ്റു. തങ്ങളുടെ പിതാവിന്റെ പേരോടെ തങ്ങളുടെ പേര് പറഞ്ഞ്, എല്ലാവരും ദണ്ഡ പ്രണാമം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ സ്വാഭാവിക രീതിയിൽ ആരെ നോക്കിയാലും, അവനെ തന്റെ…
- 1.29.596
ദൂതന്മാരെ അയോദ്ധ്യാ നഗരിയിലേക്ക് അയക്കുക; അവർ പോയി ദശരഥ രാജാവിനെ ക്ഷണിച്ചു കൊണ്ടുവരട്ടെ. രാജാവ് സന്തോഷിച്ച്, "ശരി, കൃപാലുവായ അയ്യാ" എന്ന് പറഞ്ഞ്, ആ നിമിഷം തന്നെ ദൂതന്മാരെ വിളിച്ച് അയച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം എല്ലാ പ്രമുഖരെയും വിളിച്ചു; അവർ…
- 1.30.602
ദൂതന്മാർ രാമന്റെ പുണ്യ നഗരത്തിൽ എത്തി, അതിന്റെ സൗന്ദര്യം കണ്ട് ആനന്ദിച്ചു. രാജാവിന്റെ കവാടത്തിൽ അവർ തങ്ങളുടെ വരവ് അറിയിച്ചു, ദശരഥ രാജാവ് കേട്ട് അവരെ വിളിച്ചുകൊണ്ടുവരാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അവർ തൊഴുത് കത്ത് നൽകി, രാജാവ് ആനന്ദത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ്…
- 1.30.603
എന്റെ പ്രാണനെപ്പോല പ്രിയപ്പെട്ട രണ്ട് സഹോദരന്മാരും സുഖമായിരിക്കുന്നോ? അവർ ഏത് നാട്ടിലാണെന്ന് പറയുക എന്ന് ഭരതൻ ചോദിച്ചു. സ്നേഹം നിറഞ്ഞ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാജാവ് വീണ്ടും കത്ത് വായിച്ചു.
- 1.30.604
കത്ത് കേട്ട് രണ്ട് സഹോദരന്മാരും ആനന്ദത്താൽ പുളകിതരായി; അവരുടെ അധിക സ്നേഹം ശരീരത്തിൽ ഒതുങ്ങിയില്ല. ഭരതന്റെ പവിത്രമായ സ്നേഹം കണ്ട്, സഭാസദസ്യർ എല്ലാവരും വിശേഷ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു. പിന്നെ രാജാവ് ദൂതന്മാരെ തന്റെ സമീപത്തിരുത്തി, മധുരമനോഹരമായ…
- 1.30.605
കേൾക്കുക, രാജാക്കന്മാരുടെ കിരീട മണിയേ, നിന്നെപ്പോലെ ഭാഗ്യവാനായ മറ്റൊരാളില്ല. രാമനും ലക്ഷ്മണനും നിന്റെ പുത്രന്മാർ, ആ ഇരുവരും ലോകത്തിന് അലങ്കാരം.
- 1.30.606
നിങ്ങളുടെ പുത്രന്മാരെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ യോഗ്യരല്ല; അവർ മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന മനുഷ്യരിൽ സിംഹങ്ങൾ. അവരുടെ കീർത്തിയുടെയും പ്രതാപത്തിന്റെയും മുന്നിൽ, ചന്ദ്രൻ മങ്ങിയും സൂര്യൻ തണുത്തും തോന്നുന്നു. അവരെക്കുറിച്ച്, സ്വാമി…
- 1.30.607
അവിടെ, മഹാരാജാവേ, കേൾക്കുക: രഘു വംശത്തിന്റെ മണിയായ രാമൻ, ആന താമരയുടെ തണ്ട് പൊട്ടിക്കുന്നതുപോലെ, പ്രയത്നമില്ലാതെ വില്ല് ഒടിച്ചു.