Adhyaya 72
Vṛṣṇivaṃśa–Anukīrtana (Enumeration of the Vṛṣṇi Lineage) — Questions on Viṣṇu’s Human Descent
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ വൃഷ്ണിവംശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മനുഷ്യരൂപധാരികളായ ദിവ്യ വംശവീരന്മാരായ സംകർഷണൻ, വാസുദേവൻ, പ്രദ്യുമ്നൻ, സാംബൻ, അനിരുദ്ധൻ എന്നിവരെ ക്രമമായി അനുകീർത്തിക്കുന്നു. തുടർന്ന് സപ്തർഷികൾ, കുബേരൻ, നാരദൻ, ധന്വന്തരി, മഹാദേവൻ, വിഷ്ണു എന്നിവരെയും അനുബന്ധ ദേവഗണങ്ങളെയും സാക്ഷികളും പങ്കാളികളും ആയി പരാമർശിച്ച് വംശകഥയ്ക്ക് പവിത്രമായ സഭാസന്ദർഭം സ്ഥാപിക്കുന്നു. പിന്നെ ഋഷികൾ ചോദിക്കുന്നു—വിഷ്ണു എന്തുകൊണ്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും മനുഷ്യരിൽ അവതരിക്കുന്നു, എന്തുകൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണ-ക്ഷത്രിയ പരിസരം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു, ജഗന്നിയന്താവായിട്ടും എങ്ങനെ ഗോപത്വം സ്വീകരിക്കുന്നു, ഗർഭത്തിൽ എങ്ങനെ പ്രവേശിക്കുന്നു, എന്നിട്ടും ത്രിവിക്രമ/വാമന ദൃഷ്ടാന്തംപോലെ ലോകധർമ്മം എങ്ങനെ സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ വംശഗണനയും അവതാരതത്ത്വചോദ്യങ്ങളും ഒരുമിക്കുന്നു।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपदे वृष्णिवंशानुकीर्त्तनं नामैकसप्ततितमो ऽध्यायः // ७१// सूत उवाच मनुष्यप्रकृतीन्देवान्कीर्त्यमानान्निबोधत / संकर्षणो वासुदेवः प्रद्युम्नः सांब एव च
ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിലെ മധ്യമഭാഗത്തിൽ, വായു പ്രോക്തമായ ‘വൃഷ്ണിവംശാനുകീർത്തനം’ എന്ന ഏകസപ്തതിതമ അധ്യായം. സൂതൻ പറഞ്ഞു—മനുഷ്യസ്വഭാവമുള്ള ദേവന്മാരുടെ കീർത്തനം കേൾക്കുക: സംകർഷണൻ, വാസുദേവൻ, പ്രദ്യുമ്നൻ, സാംബൻ.
Verse 2
अनिरुद्धश्च पञ्चैते वंशवीराः प्रकीर्त्तिताः / सप्तर्ष्यः कुबेरश्च यज्ञे मणिवरस्तथा
അനിരുദ്ധനോടുകൂടെ ഈ അഞ്ചുപേരും വംശവീരന്മാരായി പ്രസിദ്ധരായി കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു; സപ്തർഷിമാർ, കുബേരൻ, യജ്ഞത്തിലെ മണിവരനും.
Verse 3
शालूकिर्नारदश्चैव विद्वान्धन्वन्तरिश्तथा / नन्दिनश्च महादेवः सालकायन एव च / आदिदेव स्तदा विष्णुरेभिश्च सह दैवतैः
ശാലൂകി, നാരദൻ, പണ്ഡിതനായ ധന്വന്തരി; നന്ദിനൻ, മഹാദേവൻ, ശാലകായനൻ—ഇവരോടൊപ്പം ആദിദേവനായ വിഷ്ണുവും ആ ദേവതകളോടുകൂടെ.
Verse 4
ऋषय ऊचुः विष्णुः किमर्थं संभूतः स्मृताः संभूतयः कति / भविष्याः कति चान्ये च प्रादुर्भावा महात्मनः
ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—വിഷ്ണു ഏതു കാരണത്താൽ അവതരിക്കുന്നു? സ്മൃതികളിൽ പറയപ്പെട്ട അവതാരങ്ങൾ എത്ര? ഭാവിയിൽ എത്ര, കൂടാതെ ആ മഹാത്മാവിന്റെ മറ്റു പ്രാദുർഭാവങ്ങൾ ഏതെല്ലാം?
Verse 5
ब्रह्मक्षत्रेषु शस्तेषु किमर्थमिह जायते / पुनः पुनर्मनुष्येषु तन्नः प्रब्रूहि पृच्छताम्
ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണ-ക്ഷത്രിയരിൽ അവൻ ഇവിടെ ഏതു കാരണത്താൽ ജനിക്കുന്നു? മനുഷ്യരിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും എന്തുകൊണ്ട് അവതരിക്കുന്നു—ഞങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു, ഞങ്ങൾക്ക് പറഞ്ഞു തരുക.
Verse 6
विस्तरेणैव सर्वाणि कर्माणि रिपुघातिनः
ശത്രുഘാതിയായ അവന്റെ എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും വിശദമായി വിവരിക്കൂ.
Verse 7
श्रोतुमिच्छामहे सम्यग्वद कृष्णस्य धीमतः / कर्मणामानुपूर्वीं च प्रादुर्भावाश्च ये प्रभो
ഹേ പ്രഭോ! ധീമാനായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ കര്മ്മങ്ങളുടെ ക്രമവും, അവന്റെ വിവിധ പ്രാദുര്ഭാവങ്ങളും സമ്യകമായി പറയണമേ; ഞങ്ങള് ശ്രവിക്കുവാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 8
या वास्य प्रकृतिस्तात तां चास्मान्वक्तुमर्हसि / कथं स भगवान्विष्णुः सुरेष्वरिनिषूदनः
ഹേ താതാ! അവന്റെ പ്രകൃതി (സ്വരൂപശക്തി) എന്തെന്നതും ഞങ്ങളോട് പറയുവാൻ നിങ്ങൾ യോഗ്യനാണ്; ദേവാധിപന്മാരുടെ ശത്രുനാശകനായ ആ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു എങ്ങനെ (അവതരിച്ചു)?
Verse 9
वसुदेवकुले धीमान्वासुदेवत्वमागतः / अमरैरावृतं पुण्यं पुण्यकृद्भिरलङ्कृतम्
ആ ധീമാൻ വസുദേവകുലത്തിൽ വാസുദേവത്വം പ്രാപിച്ച് പ്രത്യക്ഷനായി; ആ പുണ്യധാമം അമരന്മാർ ചുറ്റിപ്പറ്റി, പുണ്യകർമ്മികൾ അലങ്കരിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു.
Verse 10
देवलोकं किमुत्सृज्य मर्त्यलोकमिहागतः / देवमानुषयोर्नेता धातुर्यः प्रसवो हरिः
ദേവലോകം ഉപേക്ഷിച്ച് അദ്ദേഹം ഇവിടെ മർത്ത്യലോകത്തിലേക്ക് എന്തിനാണ് വന്നത്? ദേവന്മാരുടെയും മനുഷ്യരുടെയും നേതാവും, ധാതാവിനും കാരണമായ പ്രസവസ്വരൂപനുമായ ഹരിയല്ലോ അദ്ദേഹം.
Verse 11
किमर्थं दिव्यमात्मानं मानुष्ये समवेशयत् / यश्चक्रं वर्त्तयत्येको मनुष्याणां मनोमयम्
അദ്ദേഹം തന്റെ ദിവ്യാത്മസ്വരൂപത്തെ മനുഷ്യഭാവത്തിൽ എന്തിനാണ് സമാവേശിപ്പിച്ചത്? മനുഷ്യരുടെ മനോമയ ചക്രം ചലിപ്പിക്കുന്നത് ഒരുത്തൻ—അദ്ദേഹം തന്നെയല്ലോ.
Verse 12
मानुष्ये स कथं बुद्धिं चक्रे चक्रभृतां वरः / गोपायन यः कुरुते जगतः सर्वकालिकम्
മാനുഷരൂപത്തിൽ ചക്രധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ പ്രഭു എങ്ങനെ ബുദ്ധി സ്വീകരിച്ചു? അവൻ ലോകത്തെ സദാകാലം കാത്തുരക്ഷിക്കുന്നു.
Verse 13
स कथं गां गतो विष्णुर्गोपत्वमकरोत्प्रभुः / महाभूतानि भूतात्मा यो दधार चकार ह
വിഷ്ണു പ്രഭു ഭൂമിയിലേക്കെത്തി എങ്ങനെ ഗോപത്വം സ്വീകരിച്ചു? ഭൂതാത്മാവായി മഹാഭൂതങ്ങളെ ധരിക്കുന്നവൻ.
Verse 14
श्रीगर्भः स कथं गर्भे स्त्रिया भूचरया वृतः / येन लोकान्क्रमैर्जित्वा सश्रीकास्त्रिदशाः कृताः
ശ്രീഗർഭനായ പ്രഭു ഭൂമിയിൽ ചരിക്കുന്ന സ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ എങ്ങനെ ആവൃതനായി? അവൻ ക്രമമായി ലോകങ്ങളെ ജയിച്ച് ദേവന്മാരെ ശ്രീസമ്പന്നരാക്കി.
Verse 15
स्थापिता जगतो मार्गास्त्रिक्रमं वपुराहृतम् / ददौ जितां वसुमतीं सुराणां सुरसत्तमः
ജഗത്തിന്റെ മാർഗങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു; ത്രിക്രമന്റെ ദിവ്യവപു പ്രത്യക്ഷമായി. ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ ജയിച്ച ഭൂമിയെ ദേവന്മാർക്ക് ദാനം ചെയ്തു.
Verse 16
येन सैंहं वपुः कृत्वा द्विधाकृत्वा च तत्पुनः / पूर्वदैत्यो महावीर्यो हिरण्यकशिपुर्हतः
ആർ സിംഹവപു ധരിച്ചു, പിന്നെയും അതിനെ രണ്ടായി പിളർത്തിയോ—ആ പുരാതന മഹാവീരനായ ദൈത്യൻ ഹിരണ്യകശിപു വധിക്കപ്പെട്ടു.
Verse 17
यः पुरा ह्यनलो भूत्वा त्वौर्वः संवर्त्तको विभुः / पातालस्थोर्ऽणवगतः पपौ तोयमयं हविः
ആദിയിൽ അഗ്നിയായി, വിഭുവായ ഔർവ സംവർത്തകനായി, പാതാളസ്ഥ അർണവത്തിലേക്ക് ചെന്നു ജലമയ ഹവിസ്സ് പാനം ചെയ്തവൻ।
Verse 18
सहस्रचरणं देवं सहस्रांशुं सहस्रशः / सहस्रशिरसं देवं यमाहुर्वै युगे युगे
സഹസ്ര പാദങ്ങളുള്ള ദേവൻ, സഹസ്ര കിരണങ്ങളുള്ളവൻ, സഹസ്ര ശിരസ്സുകളുള്ള ദേവൻ—എന്നു യുഗം യുഗമായി അവനെ വിളിക്കുന്നു।
Verse 19
नाभ्यरण्यां समुद्भूतं यस्य पैतामहं गृहम् / एकार्णवगते लोके तत्पङ्कजमपङ्कजम्
ആരുടെ പിതാമഹന്റെ ഭവനം നാഭി-അരണ്യത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ചതോ; ലോകം ഏക അർണവത്തിൽ ലയിച്ചിരുന്നപ്പോഴും ആ പദ്മം മലിനമില്ലാത്ത പദ്മമായിരുന്നു।
Verse 20
येन ते निहता दैत्याः संग्रामे तारकामये / सर्वदेवमयं कृत्वा सर्वायुधधरं वपुः
താരകാമയ യുദ്ധത്തിൽ, സർവ്വദേവമയവും സർവ്വായുധധാരിയും ആയ രൂപം ധരിച്ചു അവൻ ആ ദൈത്യരെ നിഹതരാക്കി।
Verse 21
महाबलेन वोत्सिक्तः कालनेमिर्निपातितः / उत्तरांशे समुद्रस्य क्षीरोदस्यामृतोदधेः / यः शेतेशश्वतं योगमाच्छाद्य तिमिरं महत्
മഹാബലത്തിൽ ഉന്മത്തനായ കാലനേമി വീണു; അമൃതസമുദ്രമായ ക്ഷീരോദത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്ത്, മഹത്തായ തമസ്സിനെ മൂടി, അവൻ ശാശ്വത യോഗത്തിൽ ശയിക്കുന്നു।
Verse 22
सुरारणीगर्भमधत्त दिव्यं तपःप्रकर्षाददितिः पुरायम् / शक्रं च यो दैत्यगणं च रूद्धं गर्भावमानेन भृशं चकार ह
പുരാതനകാലത്ത് അദിതി തപസ്സിന്റെ മഹിമകൊണ്ട് ദിവ്യമായ സുരാരണി-ഗർഭം ധരിച്ചു; ഗർഭാവമാനത്തിന്റെ കാരണത്താൽ അവൻ ശക്രനെയും ദൈത്യഗണത്തെയും കഠിനമായി തടഞ്ഞു.
Verse 23
पदानि यो लोकपदानि कृत्वा चकार दैत्यान्सलिलेशयांस्तान् / कृत्वा च देवांस्त्रिदिवस्य देवांश्चक्रे सुरेशं पुरुहूतमेव
ലോകക്രമത്തിന്റെ പദങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ച് ആ ദൈത്യരെ ജലശയികളാക്കി; ദേവന്മാരെ ത്രിദിവത്തിലെ ദേവന്മാരാക്കി, പുരുഹൂതനായ ഇന്ദ്രനെയേ സുരേശനാക്കി.
Verse 24
गार्हपत्येन विधिना अन्वाहार्येण कर्मणा
ഗാർഹപത്യവിധിപ്രകാരം, അന്വാഹാര്യകർമ്മാനുസരിച്ച്.
Verse 25
अग्निमाहवनीयं च वेदीं चैव कुशं स्रुवम् / प्रोक्षणीयं श्रुतं चैव आवभृथ्यं तथैव च
ആഹവനീയ അഗ്നി, വേദി, കുശ, സ്രുവം; പ്രോക്ഷണീയ ജലം, ശ്രുതം (മന്ത്രപാഠം), കൂടാതെ ആവഭൃത്യം—ഇവയൊക്കെയും വിധിപ്രകാരം ഒരുക്കി.
Verse 26
अथर्षींश्चैव यश्चक्रे हव्यभागप्रदान्मखे / हव्यादांश्च सुरांश्चक्रे कव्यादांश्च पितॄनपि / भोगार्थं यज्ञविधिना यो यज्ञो यज्ञकर्मणि
യാഗത്തിൽ ഹവ്യഭാഗം നൽകുന്നതിലൂടെ ഋഷിമാരെ ക്രമപ്പെടുത്തി; ഹവ്യഭോജികളായ സുരന്മാരെയും കവ്യഭോജികളായ പിതൃകളെയും സ്ഥാപിച്ചു; യാഗകർമ്മത്തിൽ യാഗവിധിപ്രകാരം ഭോഗാർത്ഥം നടക്കുന്ന യാഗം അവൻ തന്നെയാണ്.
Verse 27
यूपान्समित्स्रुवं सोमं पवित्रं परिधीनपि / यज्ञियानि च द्रव्याणि यज्ञियांश्च तथानलान्
യൂപങ്ങൾ, സമിധകൾ, സ്രുവം, സോമം, പവിത്രം, പരിധികൾ—അതുപോലെ യജ്ഞയോഗ്യ ദ്രവ്യങ്ങളും യജ്ഞീയ അഗ്നികളും.
Verse 28
सदस्यान्यजमानांश्च ह्यश्वमेधान्क्रतुत्तमान् / विचित्रान्राजसूयदीन्पारमेष्ठ्येन कर्मणा
സദസ്യന്മാരും യജമാനന്മാരും, ശ്രേഷ്ഠമായ അശ്വമേധ ക്രതുക്കളും; വിചിത്രമായ രാജസൂയാദികളും—ഇവയെല്ലാം പാരമേഷ്ഠ്യ കർമത്താൽ.
Verse 29
उद्गात्रादींश्च यः कृत्वा यज्ञांल्लोकाननुक्रमम् / क्षणा निमेषाः काष्ठाश्च कलास्त्रैकाल्यमेव च
ഉദ്ഗാതാ മുതലായ ഋത്വിജരെ നിയോഗിച്ച്, യജ്ഞങ്ങളും ലോകങ്ങളും ക്രമമായി സ്ഥാപിച്ചവൻ; കൂടാതെ ക്ഷണം, നിമേഷം, കാഷ്ഠ, കല, ത്രികാലവും.
Verse 30
मुहूर्त्तास्तिथयो मासा दिनं संवत्सरं तथा / ऋतवः कालयोगाश्च प्रमाणं त्रिविधं त्रिषु
മുഹൂർത്തങ്ങൾ, തിഥികൾ, മാസങ്ങൾ, ദിവസം, സംവത്സരം; കൂടാതെ ഋതുക്കളും കാലയോഗങ്ങളും—മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അളവിന്റെ ത്രിവിധ പ്രമാണം.
Verse 31
आयुः क्षेत्राण्यथ बलं क्षणं यद्रूपसौष्ठवम् / मेधावित्वं च शौर्यं च शास्त्रस्येव च पारणम्
ആയുസ്സ്, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ബലം, രൂപസൗഷ്ഠവം തെളിയുന്ന ആ ക്ഷണം; മേധാവിത്വവും ശൗര്യവും, ശാസ്ത്രപാരായണവും കൂടി.
Verse 32
त्रयो वर्णास्त्रयो लोकास्त्रैविद्यं पावकास्त्रयः / त्रैकाल्यं त्रीणि कर्माणि तिस्रो मात्रा गुणास्त्रयः
മൂന്ന് വർണങ്ങൾ, മൂന്ന് ലോകങ്ങൾ, ത്രൈവിദ്യം, മൂന്ന് പാവകങ്ങൾ; ത്രികാലം, മൂന്ന് കർമങ്ങൾ, മൂന്ന് മാത്രകൾ, മൂന്ന് ഗുണങ്ങൾ।
Verse 33
सृष्टा लोकेश्वराश्चैव येन येन च कर्मणा / सर्वभूतगणाः सृष्टाः सर्वभूतगणात्मना
ഏത് ഏത് കർമത്താൽ ലോകേശ്വരന്മാർ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടുവോ, ആ സർവ്വഭൂതഗണാത്മാവാണ് എല്ലാ ജീവഗണങ്ങളെയും സൃഷ്ടിച്ചത്।
Verse 34
क्षणं संधाय पूर्वेण योगेन रमते च यः / गतागतानां यो नेता सर्वत्र विविधेश्वरः
പൂർവോക്ത യോഗത്താൽ ക്ഷണമാത്രം സംധാനം ചെയ്ത് രമിക്കുന്നവൻ; ഗതാഗതങ്ങളുടെ നേതാവായ അവൻ സർവ്വത്ര വിവിധേശ്വരൻ।
Verse 35
यो गतिर्द्धर्मयुक्तानामगतिः पापकर्मणाम् / चातुर्वर्ण्यस्य प्रभवश्चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता
ധർമ്മയുക്തർക്കു അവൻ ഗതി, പാപകർമ്മികൾക്കു അഗതി; അവൻ തന്നെയാണ് ചാതുർവർണ്യത്തിന്റെ ഉദ്ഭവവും ചാതുർവർണ്യത്തിന്റെ രക്ഷകനും।
Verse 36
चातुर्विद्यस्य यो वेत्ता चातुराशम्यसंश्रयः / दिगन्तरं नभो भूमिरापो वायुर्विभावसुः
ചാതുർവിദ്യയുടെ ജ്ഞാതാവും നാലാശ്രമങ്ങളുടെ ആശ്രയവും അവൻ; അവൻ തന്നെയാണ് ദിഗന്തവ്യാപ്തി, ആകാശം, ഭൂമി, ജലം, വായു, വിഭാവസു (അഗ്നി).
Verse 37
चन्द्रसूर्यद्वयं ज्योतिर्युगेशाः क्षणदाचराः / यः परं श्रुयते देवो यः परं श्रूयते तपः
ചന്ദ്രസൂര്യദ്വയത്തിന്റെ ജ്യോതി; യുഗാധിപൻ, ക്ഷണത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ. ശ്രുതിയിൽ പരമദേവനായി കേൾക്കപ്പെടുന്നതും, പരമതപസ്സായി കേൾക്കപ്പെടുന്നതും അവൻ തന്നേ।
Verse 38
यः परं तमसः प्राहुर्यः परं परमात्मवान् / आदित्यादिस्तु यो देवो यश्च दैत्यान्तको विभुः
തമസ്സിന് അപ്പുറമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നവൻ, പരമാത്മസ്വരൂപനായ പരമൻ. ആദിത്യങ്ങളുടെ ആദിദേവനും, ദൈത്യസംഹാരിയായ വിഭുവും അവൻ തന്നേ।
Verse 39
युगान्तेष्वन्तको यश्च यश्च लोकान्तकान्तकः / सेतुर्यो लोकसेतूनां मेधो यो मध्यकर्मणाम्
യുഗാന്തങ്ങളിൽ അന്തകനായവൻ, ലോകാന്തകാന്തകനായവൻ. ലോകസേതുക്കളുടെ സേതുവായവൻ, മധ്യകർമ്മങ്ങളുടെ മേധയായവൻ അവൻ തന്നേ।
Verse 40
वेद्यो यो वेदविदुषां प्रभुर्यः प्रभवात्मनाम् / सोमभूतस्तु भूतानामग्निभूतो ऽग्निवर्चसाम्
വേദവിദ്വാൻമാർക്ക് വേദ്യനായവൻ, പ്രഭവാത്മാക്കളുടെ പ്രഭുവായവൻ. ഭूतങ്ങൾക്ക് സോമസ്വരൂപനും, അഗ്നിവർച്ചസ്സുള്ളവർക്ക് അഗ്നിസ്വരൂപനും അവൻ തന്നേ।
Verse 41
मनुष्याणां मनुर्भूतस्तपोभूतस्तपस्विनाम् / विनयो नयतृप्तानां तेजस्तेजस्विनामपि
മനുഷ്യർക്കായി അവൻ മനുവാകുന്നു, തപസ്വികൾക്കായി തപസ്സാകുന്നു. നയത്തിൽ തൃപ്തരായവർക്ക് വിനയമാകുന്നു, തേജസ്വികൾക്കായി തേജസ്സായും നിലകൊള്ളുന്നു.
Verse 42
विग्रहो विग्रहाणां यो गतिर्गतिमतामपि / आकाशप्रभवो वायुर्वायुप्राणो हुताशनः
സകല രൂപങ്ങളുടെയും രൂപവും ഗതിമാന്മാരുടെയും പരമഗതിയും ആയവൻ; ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വായു ഉദ്ഭവിക്കുന്നു, വായുവിൽ നിന്ന് പ്രാണൻ, പ്രാണനിൽ നിന്ന് ഹുതാശനൻ (അഗ്നി) പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
Verse 43
देवा हुताशनप्राणाः प्राणो ऽग्नेर्मधुसूदनः / रसाच्छोणितसंभूतिः शोणितान्मासमुच्यते
ദേവന്മാർ ഹുതാശനൻ (അഗ്നി)ന്റെ പ്രാണങ്ങളാണ്; അഗ്നിയുടെ പ്രാണൻ മധുസൂദനൻ (വിഷ്ണു) ആകുന്നു. രസത്തിൽ നിന്ന് ശോണിതം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ശോണിതത്തിൽ നിന്ന് മാംസം എന്നു പറയുന്നു.
Verse 44
मांसात्त मेदसो जन्म मेदसो ऽस्थि निरुच्यते / अस्य्नो मज्जा समभवन्मज्जातः शुक्रसंभवः
മാംസത്തിൽ നിന്ന് മേദസ് (കൊഴുപ്പ്) ജനിക്കുന്നു; മേദസിൽ നിന്ന് അസ്ഥി (എലുമ്പ്) എന്നു പറയുന്നു. അസ്ഥിയിൽ നിന്ന് മജ്ജ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; മജ്ജയിൽ നിന്ന് ശുക്രം പിറക്കുന്നു.
Verse 45
शुक्राद्गर्भः समाभव द्रसमूलेन कर्मणा / तत्रापां प्रथमावापः स सौम्यो राशिरुच्यते
ശുക്രത്തിൽ നിന്ന് ഗർഭം രസമൂലമായ കർമത്താൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അവിടെ ജലത്തിന്റെ ആദ്യ സംയോഗം സംഭവിക്കുന്നു; അതിനെ സൗമ്യരാശി എന്നു പറയുന്നു.
Verse 46
गर्भो ऽश्मसंभवो ज्ञेयो द्वितीयो राशिरुच्यते / शुक्रं सोमात्मकं विद्यादार्त्तवं पावकात्मकम्
ഗർഭം അശ്മം (ശില/സ്ഥൂലം) മുതൽ സംഭവിച്ചതായി അറിയണം; അതിനെ രണ്ടാം രാശി എന്നു പറയുന്നു. ശുക്രം സോമാത്മകമെന്നും, ആർത്തവം (രജസ്) പാവകാത്മകമെന്നും (അഗ്നിസ്വഭാവം) അറിയുക.
Verse 47
भावौ रसानुगावेतौ वीर्ये च शशिपावकौ / कफवर्गे भवेच्छुक्रं पित्तवर्गे च शोणितम्
ഭാവവും രസവും പരസ്പരം അനുഗാമികളായി പറയപ്പെടുന്നു; വീര്യത്തിൽ ചന്ദ്രനും അഗ്നിയും സ്വഭാവമായി നിലകൊള്ളുന്നു. കഫവർഗത്തിൽ ശുക്രവും പിത്തവർഗത്തിൽ ശോണിതം (രക്തം) ഉത്ഭവിക്കുന്നു.
Verse 48
कफस्य त्दृदयं स्थानं नाभ्यां पित्तं प्रतिष्ठितम् / देहस्य मध्ये त्दृदयं स्थानं तु मनसः स्मृतम्
കഫത്തിന്റെ സ്ഥാനം ഹൃദയമാണ്; നാഭിയിൽ പിത്തം പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്. ദേഹത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലെ ഹൃദയം മനസ്സിന്റെ സ്ഥാനമെന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 49
नाभिश्चोदर संस्था तु तत्र देवो हुताशनः / मनः प्रजापतिर्ज्ञेयः कफः सोमो विभाव्यते
നാഭി ഉദരത്തിൽ സ്ഥിതമാണ്; അവിടെ ദേവനായ ഹുതാശനൻ (അഗ്നി) വസിക്കുന്നു. മനസ്സിനെ പ്രജാപതി എന്നു അറിയണം; കഫത്തെ സോമസ്വരൂപമായി ധ്യാനിക്കണം.
Verse 50
पित्तमग्निः स्मृतो ह्येतदग्नीषोमात्मकं जगत् / एवं प्रवर्त्तिते गर्भे वृत्ते कर्कन्धुसंनिभे
പിത്തം അഗ്നിയെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ഈ ജഗത്ത് അഗ്നി-സോമാത്മകമാണ്. ഇങ്ങനെ ഗർഭം പ്രവൃത്തിയായി, കർക്കന്ധു (ഇലന്ത) പോലെയായി വൃത്താകാരമാകും.
Verse 51
वायुः प्रवेशनं चक्रे संगतः परमात्मना / स पञ्चधा शरीरस्थो विद्यते वर्द्धयेत्पुनः
പരമാത്മാവിനോടു സംഗതനായി വായു (ഗർഭത്തിൽ) പ്രവേശിച്ചു. ആ വായു ശരീരത്തിൽ അഞ്ചുവിധമായി നിലകൊണ്ട് വീണ്ടും വളർച്ച വരുത്തുന്നു.
Verse 52
प्राणापानौ समानश्च ह्युदानो व्यान एव च / प्राणो ऽस्य परमात्मानं वर्द्धयन्परिवर्त्तते
പ്രാണൻ, അപാനൻ, സമാനൻ, ഉദാനൻ, വ്യാനൻ—ഇവയെല്ലാം; പ്രാണൻ തന്നെയാണ് ഇതിലെ പരമാത്മതത്ത്വം വർധിപ്പിച്ച് നിരന്തരം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
Verse 53
अपानः पश्चिमं कायमु दानो ऽर्द्धं शरीरिणः / व्यानो व्यानीयते येन समानः सर्वसंधिषु
അപാനൻ ശരീരത്തിന്റെ പാശ്ചിമഭാഗത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു; ഉദാനൻ ദേഹധാരിയുടെ അർദ്ധഭാഗത്ത്; വ്യാനൻ അതിനാൽ സർവ്വത്ര വ്യാപിച്ച് പ്രവർത്തിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; സമാനൻ എല്ലാ സന്ധികളിലും വസിക്കുന്നു.
Verse 54
भूतावाप्तिस्ततस्तस्य जायतेन्द्रियगोचरा / पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम्
അതിന് ശേഷം ഇന്ദ്രിയഗോചരമായ ഭൂതങ്ങളുടെ പ്രാപ്തി അവനിൽ ഉദിക്കുന്നു—പൃഥ്വി, വായു, ആകാശം, ആപഃ (ജലം), അഞ്ചാമതായി തേജസ്.
Verse 55
सर्वेद्रियनिविष्टास्ते स्वस्वयोगं प्रचक्रिरे / पार्थिवं देहमाहुस्तु प्राणात्मानं च मारुतम्
അവയെല്ലാം ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ച് തത്തത്തായ യോഗം പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നു; ദേഹം പാർത്ഥിവമെന്നും, പ്രാണാത്മാവിനെ മാരുതം—വായുമയം—എന്നും പറയുന്നു.
Verse 56
छिद्राण्याकाशयोनीनि जलात्स्रावः प्रवर्त्तते / ज्योतिश्चक्षुषि कोष्ठो ऽस्मात्तेषां यन्नामतः स्मृतम्
രന്ധ്രങ്ങൾ ആകാശയോനികളാണ്; ജലത്തിൽ നിന്ന് സ്രാവം പ്രവഹിക്കുന്നു; കണ്ണിൽ തേജസ് നിലകൊള്ളുന്നു—അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവയുടെ നാമങ്ങൾ ഇങ്ങനെ സ്മൃതിയിൽ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
Verse 57
संग्राह्य विषयांश्चैव यस्य वीर्यात्प्रवर्तिताः / इत्येतान्पुरुषः सर्वान्सृजत्येकः सनातनः
യാരുടെ വീര്യത്തിൽ നിന്നു ഗ്രാഹ്യവിഷയങ്ങളും പ്രവൃത്തിയിലാകുന്നുവോ, ആ ഏക സനാതന പുരുഷൻ ഇവയെല്ലാം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
Verse 58
नैधने ऽस्मिन्कथं लोके नरत्वं विष्णुरागतः / एष नः संशयो धीमन्नेष वै विस्मयो महान्
ഹേ ധീമൻ! ഈ നശ്വര ലോകത്തിൽ വിഷ്ണു എങ്ങനെ മനുഷ്യഭാവം പ്രാപിച്ചു? ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ സംശയം; ഇതൊരു മഹാവിസ്മയം തന്നെ.
Verse 59
कथं गतिर्गतिमतामापन्नो मानुषीं तनुम् / श्रोतुमिच्छामहे विष्णोः कर्माणि च यथाक्रमम्
ഗതിമാന്മാരുടെ പരമഗതിയായ വിഷ്ണു എങ്ങനെ മനുഷ്യദേഹം സ്വീകരിച്ചു? വിഷ്ണുവിന്റെ കര്മ്മങ്ങളെ ക്രമമായി കേൾക്കാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 60
आश्चर्यं परमं विष्णुर्वेदैर्देवश्चै कथ्यते / विष्णोरुत्पत्तिमाश्चय कथयस्व महामते
വേദങ്ങൾ വിഷ്ണുവിനെ പരമ അത്ഭുതവും ദേവനുമെന്നു പറയുന്നു. ഹേ മഹാമതേ! വിഷ്ണുവിന്റെ അത്ഭുതജന്മം വിവരിക്കൂ.
Verse 61
एतदाश्चर्यमाख्यातं कथ्यतां वै सुखावहम् / प्रख्यातबलवीर्यस्य प्रादुर्भावन्महात्मनः / कर्मणाश्चर्यभूतस्य विष्णोः सत्त्वमिहोच्यते
ഈ അത്ഭുതകഥ പറയപ്പെടട്ടെ; അത് നിശ്ചയമായും സുഖം നൽകുന്നതാണ്. പ്രസിദ്ധ ബലവീര്യമുള്ള മഹാത്മാവിന്റെ പ്രാദുര്ഭാവവും, കര്മ്മങ്ങളാൽ അത്ഭുതമായ വിഷ്ണുവിന്റെ സത്ത്വവും ഇവിടെ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.
Verse 62
सूत उवाच अहं वः कीर्त्तयिष्यामि प्रादुर्भावं महात्मनः
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ആ മഹാത്മാവിന്റെ പ്രാദുർഭാവം ഞാൻ നിങ്ങളോട് കീർത്തിച്ചു പറയും।
Verse 63
यथा बभूव भगवान्मानुषेषु महातपाः / भृगुस्त्रीवधदोषेण भृगुशापेन मानुषे
എങ്ങനെ ആ ഭഗവാൻ മഹാതപസ്വി മനുഷ്യരിൽ പ്രത്യക്ഷനായി—ഭൃഗുവിന്റെ സ്ത്രീവധദോഷം മൂലം, ഭൃഗുശാപം കൊണ്ടു, മനുഷ്യരൂപത്തിൽ।
Verse 64
जायते च युगान्तेषु देवकार्यार्थसिद्धये / तस्य दिव्यां तनुं विष्णोर्गदतो मे निबोधत
യുഗാന്തങ്ങളിൽ ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി അവൻ ജനിക്കുന്നു; വിഷ്ണുവിന്റെ ആ ദിവ്യദേഹത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയുന്നതു കേൾക്കുക।
Verse 65
युगधर्मे परावृत्ते काले च शिथिले प्रभुः / कर्त्तुं धर्मव्यवस्थानं जायते मानुषेष्विह / भृगोः शापनिमित्तेन देवासुरकृतेन च
യുഗധർമ്മം മറിഞ്ഞും കാലം ശിഥിലമായും വരുമ്പോൾ, പ്രഭു ധർമ്മവ്യവസ്ഥ സ്ഥാപിക്കാൻ മനുഷ്യരിൽ ജനിക്കുന്നു—ഭൃഗുവിന്റെ ശാപനിമിത്തത്താലും, ദേവാസുരകൃത കാരണത്താലും।
Verse 66
ऋषय ऊचुः कथं देवासुरकृते तद्व्याहारमवाप्तवान् / एतद्वेदितुमिच्छामो वृत्तं देवासुरं कथम्
ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചെയ്ത കാരണത്താൽ ആ സംഭവവിവരം അവൻ എങ്ങനെ പ്രാപിച്ചു? ദേവാസുരവൃത്താന്തം എങ്ങനെയെന്ന് ഞങ്ങൾ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।
Verse 67
सूत उवाच देवासुरं यथावृत्तं ब्रुवतस्तन्निबोधत
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ദേവാസുരന്മാരുടെ യഥാവൃത്തം എന്റെ വാക്കുകളിൽ നിന്ന് കേട്ട് ഗ്രഹിക്കുവിൻ।
Verse 68
हिरण्यकशिपुर्दैत्यस्त्रैलोक्यं प्राक्प्रशासति / बलिनाधिष्ठितं राज्यं पुनर्लोकत्रये क्रमात्
മുമ്പ് ദൈത്യനായ ഹിരണ്യകശിപു ത്രൈലോക്യം ഭരിച്ചു; പിന്നെ ക്രമമായി മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ബലിയുടെ അധിഷ്ഠിത രാജ്യം നിലനിന്നു।
Verse 69
सख्यमासीत्परं तेषां देवानामसुरैः सह / युगाख्या दश संपूर्णा ह्यासीदव्याहतं जगत्
അപ്പോൾ ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും തമ്മിൽ പരമ സൗഹൃദം ഉണ്ടായിരുന്നു; ‘യുഗ’ എന്നു വിളിക്കുന്ന പത്ത് കാലങ്ങൾ പൂർത്തിയായി, ലോകം തടസ്സമില്ലാതെ നിലനിന്നു।
Verse 70
निदेशस्थायिनश्चैव तयोर्देवासुराभवन् / बद्धे बलौ विवादो ऽथ संप्रवृत्तः सुदारुणः
അവർ ഇരുവരുടെയും ആജ്ഞയിൽ നിലകൊണ്ട ദേവാസുരന്മാരായിരുന്നു; ബലി ബന്ധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ പിന്നെ അത്യന്തം ഭീകരമായ തർക്കം ആരംഭിച്ചു।
Verse 71
देवासुराणां च तदा घोरः क्षयकरो महान् / तेषां द्वीपनिमित्तं वै संग्रामा बहवो ऽभवेन्
അപ്പോൾ ദേവാസുരന്മാർക്കിടയിൽ ഭീകരവും മഹത്തുമായ നാശകരമായ പോരാട്ടം ഉണ്ടായി; ദ്വീപുകളെച്ചൊല്ലി അവരുടെ അനേകം യുദ്ധങ്ങൾ നടന്നു।
Verse 72
वराहे ऽस्मिन्दश द्वौ च षण्डामर्कान्तगाः स्मृताः / नामतस्तु समासेन शृणुध्वं तान्विवक्षतः
ഈ വരാഹകല്പത്തിൽ ‘ഷണ്ഡാമർക്കാന്ത’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന പന്ത്രണ്ട് (ദശ-ദ്വൗ) എന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു. ഞാൻ പറയാനിരിക്കുന്ന അവരുടെ നാമങ്ങൾ സംക്ഷേപമായി ശ്രവിക്കൂ.
Verse 73
प्रथमो नारसिंहस्तु द्वितीयश्चापि वामनः / तृतीयः स तु वाराहश्चतुर्थो ऽमृतमन्थनः
ആദ്യത് നരസിംഹം, രണ്ടാമത് വാമനം; മൂന്നാമത് വരാഹം, നാലാമത് അമൃതമഥനം എന്നു പറയുന്നു.
Verse 74
संग्रामः पञ्चमश्चैव सुघोरस्तारकामयः / षष्ठो ह्याडीबकस्तेषां सप्तमस्त्रैपुरः स्मृतः
അഞ്ചാമത് ‘സംഗ്രാമം’—അത്യന്തം ഘോരം, താരകാസംബന്ധം; ആറാമത് ‘ആഡീബകം’, ഏഴാമത് ‘ത്രൈപുരം’ എന്നു സ്മൃതം.
Verse 75
अन्धकारो ऽष्टमस्तेषां ध्वजश्च नवमः स्मृतः / वार्त्रश्च दशमो घोरस्ततो हालाहलः स्मृतः
എട്ടാമത് ‘അന്ധകാരം’, ഒൻപതാമത് ‘ധ്വജം’. പത്താമത് ‘വാർത്ര’ അത്യന്തം ഘോരം; തുടർന്ന് ‘ഹാലാഹലം’ സ്മൃതം.
Verse 76
स्मृतो द्वादशकस्तेषां घोरः कोलाहलो ऽपरः / हिरण्यकशिपुर्दैत्यो नरसिंहेन सूदितः
ഇവരുടെ ഈ ദ്വാദശകം സ്മൃതമാണ്; മറ്റൊരു ‘കോലാഹലം’യും ഘോരം. ഹിരണ്യകശിപു എന്ന ദൈത്യനെ നരസിംഹൻ വധിച്ചു.
Verse 77
वामनेन बलिर्बद्धस्त्रैलोक्याक्रमणे कृते / हिरण्याक्षो हतो द्वन्द्वे प्रतिवादे च दैवते
വാമനൻ ത്രിലോകാക്രമണം നടത്തി ബലിയെ ബന്ധിച്ചു; ദേവന്മാരുടെ പ്രതിവാദത്തിൽ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധത്തിൽ ഹിരണ്യാക്ഷൻ വധിക്കപ്പെട്ടു.
Verse 78
महाबलो महासत्त्वः संग्रामेष्वपराजितः / दंष्ट्रया तु वराहेण स दैत्यस्तु द्विधाकृतः
മഹാബലനും മഹാസത്ത്വനും, യുദ്ധങ്ങളിൽ അപരാജിതനുമായ ആ ദൈത്യനെ വരാഹൻ തന്റെ ദംഷ്ട്രകൊണ്ട് കീറി രണ്ടായി ചെയ്തു.
Verse 79
प्रह्लादो निर्जितो युद्धे इन्द्रेणामृतमन्थने / विरोचनस्तु प्राह्लादिर्नित्यमिन्द्रवधोद्यतः
അമൃതമഥന സമയത്തെ യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ പ്രഹ്ലാദനെ ജയിച്ചു; പ്രഹ്ലാദപുത്രൻ വിരോചനൻ എപ്പോഴും ഇന്ദ്രവധത്തിനായി ഉത്സുകനായിരുന്നു.
Verse 80
इन्द्रेणैव स विक्रम्य निहतस्तारकामये / भवादवध्यतां प्राप्य विशेषास्त्रादिभिस्तु यः
താരകാമയ യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ തന്നേ പരാക്രമിച്ച് അവനെ വധിച്ചു; ശിവനിൽ നിന്ന് അവധ്യത നേടിയിട്ടും പ്രത്യേക അസ്ത്രങ്ങളാൽ ഒടുവിൽ നശിച്ചവൻ അവനായിരുന്നു.
Verse 81
स जंभो निहतः षष्ठे शक्राविष्टेन विष्णुना / अशक्नुवत्सु देवेषु परं सोढुमदैवतम्
ആറാം (യുദ്ധ)ത്തിൽ ജംഭൻ ശക്രാവിഷ്ടനായ വിഷ്ണുവാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു; കാരണം ദേവന്മാർക്ക് ആ പരമ ദൈത്യബലം സഹിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
Verse 82
निहता दानवाः सर्वे त्रिपुरे त्र्यंबकेण तु / अथ दैत्याः सुराश्चैव राक्षसास्त्वन्धकारिके
ത്രിപുരത്തിൽ ത്ര്യംബകൻ (ശിവൻ) എല്ലാ ദാനവന്മാരെയും നിഹതരാക്കി. തുടർന്ന് അന്ധകാരയുദ്ധത്തിൽ ദൈത്യരും ദേവന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും കൂടി എത്തി.
Verse 83
जिता देवमनुष्येस्ते पितृभिश्चैव संगताः / सवृत्रान्दानवांश्चैव संगतान्कृत्स्नशश्च तान्
ദേവന്മാരും മനുഷ്യരും പിതൃകളോടൊപ്പം ചേർന്ന് അവരെ ജയിച്ചു; വൃത്രനോടുകൂടി ഒന്നിച്ചിരുന്ന ദാനവന്മാരെയൊക്കെയും പൂർണ്ണമായി പരാജയപ്പെടുത്തി.
Verse 84
जघ्ने विष्णुसहायेन महेन्द्रस्तेन वर्द्धितः / हतो ध्वजे महेन्द्रेण मयाछत्रश्च योगवित्
വിഷ്ണുവിന്റെ സഹായത്തോടെ ശക്തിവർധിതനായ മഹേന്ദ്രൻ അവരെ വധിച്ചു. മഹേന്ദ്രന്റെ ധ്വജപ്രഹാരത്തിൽ യോഗവിദനായ മയാഛത്രനും ഹതനായി.
Verse 85
ध्वजलक्षं समाविश्य विप्रचित्तिः महानुजः / दैत्यांश्च दानवांश्चैव संहतान्कृत्स्नशश्च तान्
ധ്വജലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് കയറിച്ചെന്ന മഹാനുജനായ വിപ്രചിത്തി, ഒന്നിച്ചുകൂടിയ ആ ദൈത്യ-ദാനവന്മാരെയൊക്കെയും പൂർണ്ണമായി കീഴടക്കി.
Verse 86
जयद्धालाहले सर्वैर्देवैः परिवृतो वृषा / रजिः कोलाहले सर्वान्दैत्यान्परिवृतो ऽजयत्
ജയഘോഷവും ഹാലാഹലത്തിന്റെ കോലാഹലവും നടുവിൽ, എല്ലാ ദേവന്മാരും ചുറ്റിയ വൃഷൻ വിജയം നേടി. അതുപോലെ കോലാഹലത്തിൽ ദൈത്യർ ചുറ്റിയ രജിയും എല്ലാവരെയും ജയിച്ചു.
Verse 87
यज्ञस्यावभृथे जित्वा षण्डामकारै तु दैवतैः / एते देवासुरा वृत्ताः संग्रामा द्वादशैव तु
യജ്ഞത്തിന്റെ അവഭൃഥസ്നാനത്തിൽ ‘ഷണ്ഡാമകാര’ എന്ന ദേവതകളാൽ ജയിക്കപ്പെട്ട ശേഷം, ദേവാസുരന്മാരുടെ ഈ പന്ത്രണ്ട് യുദ്ധങ്ങൾ സംഭവിച്ചു.
Verse 88
सुरासुरक्षयकराः प्रजाना मशिवश्च ह / हिरण्यकशिपू राजा वर्षाणामर्बुदं बभौ
അവ യുദ്ധങ്ങൾ ദേവാസുരന്മാരുടെ ക്ഷയം വരുത്തുകയും പ്രജകൾക്ക് അശിവം (അമംഗളം) ആകുകയും ചെയ്തു; രാജാവ് ഹിരണ്യകശിപു ഒരു അർബുദ വർഷം മഹിമയോടെ വാഴ്ന്നു.
Verse 89
तथा शतसहस्राणि ह्यधिकानि द्विसफतिः / अशीतिश्च सहस्राणि त्रैलोक्यस्येश्वरो ऽभवत्
അതുപോലെ, അതിലധികമായി എഴുപത്തിരണ്ട് കൂടിയും എൺപതിനായിരം വർഷവും അവൻ ത്രൈലോക്യത്തിന്റെ അധിപനായിത്തീർന്നു.
Verse 90
पारंपर्येण राजा तु बलिर्वर्षार्बुधं पुनः / षष्टिश्चैव सहस्राणि त्रिंशच्च नियुतानि च
പരമ്പരയായി രാജാവ് ബലിയും വീണ്ടും ഒരു അർബുദ വർഷം, കൂടാതെ അറുപതിനായിരവും മുപ്പത് നിയുതങ്ങളും (ലക്ഷങ്ങൾ) കാലം വാഴ്ന്നു.
Verse 91
बले राज्याधिकारस्तु यावत्कालं बभूव ह / प्रह्लादो निर्जितो ऽभूच्च तावत्कालं सहासुरैः
ബലിയുടെ രാജാധികാരം നിലനിന്നിരുന്ന കാലം മുഴുവൻ, അതേ കാലം പ്രഹ്ലാദനും അസുരന്മാരോടുകൂടെ പരാജിതനായി തുടരുകയുണ്ടായി.
Verse 92
इन्द्रास्त्रयस्ते विख्याता ह्यसुराणां महौ जसः / दैत्यसंस्थमिदं सर्वमासीद्दशयुगं किल
നിന്റെ ഇന്ദ്രാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമായിരുന്നു; മഹാബലികളായ അസുരന്മാരെയും അവ വിറപ്പിച്ചു. പറയപ്പെടുന്നു: ഈ സർവ്വലോകവും പത്തു യുഗങ്ങൾ ദൈത്യാധീനമായിരുന്നു.
Verse 93
अशपत्तु ततः शुक्रो राष्ट्रं दशयुगं पुनः / त्रैलोक्यमिदमव्यग्रं महेन्द्रो ह्यभ्ययाद्बलेः
അപ്പോൾ ശുക്രാചാര്യൻ രാജ്യത്തെ വീണ്ടും പത്തു യുഗത്തേക്കു ശപിച്ചു. മഹേന്ദ്രൻ ബലപ്രയോഗത്തോടെ ബലിയെ ആക്രമിച്ചു; ത്രിലോകം അപ്പോൾ നിർവ്യഗ്രമായിരുന്നു.
Verse 94
प्रह्लादस्य हृते तस्मिंस्त्रैलोक्ये कालपर्ययात् / पर्यायेणैव संप्राप्तं त्रैलोक्यं पाकशासनम्
പ്രഹ്ലാദന്റെ ഹിതത്തിനായി, കാലപരിവർത്തനത്താൽ ആ ത്രിലോകാധിപത്യം ക്രമമായി പാകശാസനൻ (ഇന്ദ്രൻ) കൈവരിച്ചു.
Verse 95
ततो ऽसुरान्परित्यज्य यज्ञो देवानुपागमत् / यज्ञे देवानथ गते काव्यं ते ह्यसुरां ब्रुवन्
അപ്പോൾ യജ്ഞം അസുരന്മാരെ വിട്ട് ദേവന്മാരുടെ അടുക്കലേക്ക് പോയി. യജ്ഞം ദേവന്മാരുടെ പക്കൽ എത്തിയപ്പോൾ കാവ്യൻ (ശുക്രൻ) അസുരന്മാരോട് പറഞ്ഞു.
Verse 96
किं तन्नो मिषतां राष्ट्रं त्यक्त्वा यज्ञः सुरान्गतः / स्थातुं न शक्रुमो ह्यद्य प्रविशाम रसातलम्
നാം നോക്കി നിൽക്കേ യജ്ഞം നമ്മുടെ രാജ്യം വിട്ട് ദേവന്മാരുടെ അടുക്കലേക്ക് പോയി—ഇന്ന് നമുക്ക് ഇവിടെ നില്ക്കാൻ കഴിയില്ല; രസാതലത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാം.
Verse 97
एवमुक्तो ऽब्रवीदेतान्विषण्णः सांत्वयन्गिरा / माभैष्ट धारयिष्यामि तेजसा स्वेन वः सुराः
ഇപ്രകാരം പറയപ്പെട്ട അദ്ദേഹം, വിഷണ്ണനായിരുന്നിട്ടും, വാക്കുകളാൽ ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അവരോട് പറഞ്ഞു: 'ഹേ സുരന്മാരേ, ഭയപ്പെടേണ്ട, എന്റെ തേജസ്സുകൊണ്ട് ഞാൻ നിങ്ങളെ ധരിക്കുന്നതാണ്.'
Verse 98
वृष्टिरोषधयश्चैव रसा वस्तु च यत्परम् / कृत्स्नानि ह्यपि तिष्ठन्तु पापस्तेषां सुरेषु वै
മഴയും ഔഷധങ്ങളും രസങ്ങളും പരമമായ വസ്തുക്കളും എന്തെല്ലാമുണ്ടോ, അവയെല്ലാം (എന്നിൽ) നിലനിൽക്കട്ടെ; അവയുടെ പാപം (അഭാവം) സുരന്മാരിൽ ഭവിക്കട്ടെ.
Verse 99
युष्मदर्थं प्रदास्यामि तत्सर्व धार्यते मया / ततो देवासुरान्दृष्ट्वा धृतान्काव्येन धीमता
നിങ്ങൾക്കുവേണ്ടി ഞാൻ ധരിച്ചിരിക്കുന്നതെല്ലാം നൽകാം. പിന്നീട് ബുദ്ധിമാനായ കാവ്യനാൽ (ശുക്രാചാര്യനാൽ) ധരിക്കപ്പെട്ട ദേവാസുരന്മാരെ കണ്ട്...
Verse 100
अमन्त्रयंस्तदा ते वै संविघ्ना विजिगीषया / एष काव्य इदं सर्वं व्यावर्त्तयति नो बलात्
അപ്പോൾ അവർ (ദേവന്മാർ), തടസ്സങ്ങളാൽ അസ്വസ്ഥരായി ജയിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ ആലോചിച്ചു: 'ഈ കാവ്യൻ (ശുക്രൻ) ബലമായി നമ്മുടെ ഈ ശ്രമത്തെയെല്ലാം തിരിച്ചയക്കുന്നു.'
Verse 101
साधु गच्छामहे तूर्णं यावन्नाप्याययेत्तु तान् / प्रसह्य हत्वा शिष्टांस्तु पातालं प्रापयामहे
നന്നായി, അദ്ദേഹം അവരെ പോഷിപ്പിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് നമുക്ക് വേഗത്തിൽ പോകാം. ബാക്കിയുള്ളവരെ ബലമായി കൊന്ന് നമുക്ക് അവരെ പാതാളത്തിലേക്ക് അയക്കാം.
Verse 102
ततो देवास्तु संरब्धा दानवानभिसृत्य वै / जघ्नुस्तैर्वध्यमानास्ते काव्यमेवाभिदुद्रुवुः
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ക്രോധത്തോടെ ദാനവന്മാരിലേക്കു പാഞ്ഞുചെന്ന് അവരെ വധിച്ചു; അടിയേറ്റ് പീഡിതരായ അവർ കാവ്യൻ (ശുക്രാചാര്യൻ) അടുക്കലേക്കു ഓടി.
Verse 103
ततः काव्यस्तु तान्दृष्ट्वा तूर्णं देवैरभिद्रुतान् / समारक्षत संत्रस्तान्देवेभ्यस्तान्दितेः सुतान्
പിന്നീട് കാവ്യൻ ദേവന്മാർ പിന്തുടരുന്നതായി അവരെ കണ്ടു; ഭീതരായ ദിതിയുടെ പുത്രന്മാരെ ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് ഉടൻ സംരക്ഷിച്ചു.
Verse 104
काव्यो दृष्ट्वा स्थितान्देवांस्तत्र दैवमचिन्तयत् / तानुवाच ततो ध्यात्वा पूर्ववृत्तमनुस्मरन्
കാവ്യൻ അവിടെ നിലകൊണ്ട ദേവന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ ദൈവവിധിയെ ചിന്തിച്ചു; പിന്നെ ധ്യാനിച്ച് മുൻവൃത്തം ഓർത്ത് അവരോട് പറഞ്ഞു.
Verse 105
त्रैलोक्यं विजितं सर्वं वामनेन त्रिभिःक्रमैः / बलिर्बद्धो हतो जंभो निहतश्च विरोचनः
വാമനൻ തന്റെ മൂന്നു പാദചുവടുകളാൽ സമസ്ത ത്രിലോകവും ജയിച്ചു; ബലി ബന്ധിക്കപ്പെട്ടു, ജംഭൻ വധിക്കപ്പെട്ടു, വിരോചനനും നിഹതനായി.
Verse 106
महासुरा द्वादशसु संग्रामेषु सुरैर्हताः / तैस्तैरुपायैर्भूयिष्ठा निहता ये प्रधानतः
പന്ത്രണ്ടു യുദ്ധങ്ങളിൽ മഹാസുരന്മാർ ദേവന്മാരാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു; പ്രധാനികളായവർ പല ഉപായങ്ങളാൽ അധികവും നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.
Verse 107
किञ्चिच्छिष्टास्तु वै यूयं युद्धे स्वल्पे तु वै स्वयम् / नीतिं वो हि विधास्यामि कालः कश्चित्प्रतीक्ष्यताम्
നിങ്ങൾ ചെറിയ യുദ്ധത്തിൽ സ്വയം കുറച്ചുപേർ മാത്രം ശേഷിച്ചിരിക്കുന്നു. ഞാൻ നിങ്ങള്ക്കായി നയം നിശ്ചയിക്കും; കുറച്ചു സമയം കാത്തിരിക്കൂ.
Verse 108
यास्याम्यहं महादेवं मन्त्रार्थे विजयाय च / अग्निमाप्याययेद्धोता मेत्रैरेष दहिष्यति
മന്ത്രകാര്യത്തിനും വിജയത്തിനുമായി ഞാൻ മഹാദേവനോടു പോകും. ഹോതാവ് അഗ്നിയെ പോഷിപ്പിച്ചു ജ്വലിപ്പിക്കട്ടെ; ഇത് എന്റെ മന്ത്രങ്ങളാൽ ദഹിക്കും.
Verse 109
ततो यास्याम्यहं देवं मन्त्रार्थे नीललोहितम् / युष्माननुग्रहीष्यामि पुनः पश्चादिहागतः
പിന്നെ മന്ത്രകാര്യത്തിനായി ഞാൻ നീലലോഹിതനായ ദേവനോടു പോകും. പിന്നീട് ഇവിടെ തിരിച്ചുവന്ന് നിങ്ങളെ അനുഗ്രഹിക്കും.
Verse 110
यूयं तपश्चरध्वं वै संवृता वल्कलैर्वने / न वै देवा वाधिष्यन्ति यावदागमनं मम
നിങ്ങൾ വനത്തിൽ വൽക്കലം ധരിച്ചു തപസ്സു ചെയ്യുക. ഞാൻ വരുന്നതുവരെ ദേവന്മാർ നിങ്ങളെ തടസ്സപ്പെടുത്തുകയില്ല.
Verse 111
अप्रतीपांस्ततो मन्त्रान्देवात्प्राप्य महेश्वरात् / योत्स्यामहे पुनर्देवांस्ततः प्राप्स्यथ वै जयम्
പിന്നെ മഹേശ്വരനായ ദേവനിൽ നിന്ന് തടസ്സമില്ലാത്ത മന്ത്രങ്ങൾ പ്രാപിച്ച് ഞങ്ങൾ ദേവന്മാരോടു വീണ്ടും യുദ്ധം ചെയ്യും; അപ്പോൾ നിങ്ങൾ തീർച്ചയായും ജയം നേടും.
Verse 112
ततस्ते कृतसंवादा देवानूचुस्ततो ऽसुराः / न्यस्तशस्त्रा वयं सर्वे लोकान्यूयं क्रमन्तु वै
അപ്പോൾ സംഭാഷണം പൂർത്തിയായ ശേഷം അസുരർ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു—ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ആയുധങ്ങൾ വെച്ചിരിക്കുന്നു; നിങ്ങൾ തീർച്ചയായും ലോകങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കൂ।
Verse 113
वयं तपश्चरिष्यामः संवृत्ता वल्कलैर्वने / प्रह्लादस्य वचः श्रुत्वा सत्यानुव्यात्दृतं तु तत्
ഞങ്ങൾ വനത്തിൽ വൽക്കലം ധരിച്ചു തപസ്സു അനുഷ്ഠിക്കും; പ്രഹ്ലാദന്റെ വചനം കേട്ട് സത്യത്തെ അനുഗമിക്കാൻ ഞങ്ങൾ ദൃഢമായി നിശ്ചയിച്ചു।
Verse 114
ततो देवा न्यवर्त्तन्त विज्वरा मुदिताश्च ह / न्यस्तशस्त्रेषु दैत्येषु स्वान्वै जग्मुर्यथागतान्
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ഭയമില്ലാതെ സന്തോഷത്തോടെ മടങ്ങി; ദൈത്യർ ആയുധങ്ങൾ വെച്ചതോടെ അവർ വന്നതുപോലെ തന്നെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു പോയി।
Verse 115
ततस्तानब्रवीत्काव्यः कञ्चित्कालं प्रतीक्ष्यताम् / निरुत्सुकास्तपोयुक्ताः कालः कार्यार्थसाधकः
അപ്പോൾ കാവ്യൻ (ശുക്രാചാര്യൻ) അവരോട് പറഞ്ഞു—കുറച്ചു കാലം കാത്തിരിക്കൂ; ആസക്തിയില്ലാതെ തപസ്സിൽ ലീനരാകൂ, കാരണം കാലം തന്നെയാണ് കാര്യസിദ്ധി വരുത്തുന്നത്।
Verse 116
पितुर्ममाश्रमस्था वै संप्रतीक्षत दानवाः / स संदिश्यसुरान्काव्यो महोदेवं प्रपद्य च
ഹേ ദാനവരേ, എന്റെ പിതാവിന്റെ ആശ്രമത്തിൽ പാർത്തു കാത്തിരിക്കൂ; കാവ്യൻ ദേവന്മാർക്ക് സന്ദേശം നൽകി മഹാദേവനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു।
Verse 117
प्रणम्यैवमुवाचायं जगत्प्रभवमीश्वरम् / मन्त्रानिच्छामि हे देव ये न संति बृहस्पतौ
വണങ്ങി അവൻ ജഗത്പ്രഭവനായ ഈശ്വരനോട് പറഞ്ഞു— ഹേ ദേവാ, ബൃഹസ്പതിയിലില്ലാത്ത മന്ത്രങ്ങൾ എനിക്ക് വേണം।
Verse 118
पराभवाय देवानामसुरेष्वभयावहान् / एवमुक्तो ऽब्रवीद्देवो मन्त्रानिच्छसि वै द्विज
ദേവന്മാരുടെ വിജയംക്കും അസുരന്മാരിൽ ഭയം വരുത്തുന്നതിനും— ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ദ്വിജ, നീ മന്ത്രങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ?
Verse 119
व्रतं चर मयोद्दिष्टं ब्रह्मचारी समाहितः / पूर्मं वर्षसहस्रं वै कुण्डधूममवाक्शिराः
ഞാൻ നിർദ്ദേശിച്ച വ്രതം ആചരിക്ക; ബ്രഹ്മചാരിയായി ഏകാഗ്രനായി ഇരിക്ക. ആദ്യം ആയിരം വർഷം കുണ്ഡത്തിന്റെ പുകയിൽ തല താഴ്ത്തി (അവാക്ശിരസ്) നിലകൊൾക.
Verse 120
यदि पास्यति भद्रं ते मत्तो मन्त्रमवाप्स्यसि / तथोक्तो देवदेवेन स शुक्रस्तु महातपाः
നീ ഇത് പാലിച്ചാൽ, നിനക്ക് മംഗളം— അപ്പോൾ നീ എനിക്കിൽ നിന്ന് മന്ത്രം പ്രാപിക്കും. ദേവദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മഹാതപസ്വിയായ ശുക്രൻ…
Verse 121
पादौ संस्पृश्य देवस्य बाढमित्यभाषत / व्रतं चराम्यहं देव यथोद्दिष्टो ऽस्मि वैप्रभो
ദേവന്റെ പാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ച് അവൻ പറഞ്ഞു— തീർച്ച. ഹേ ദേവാ, ഹേ പ്രഭോ, നിങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ചതുപോലെ ഞാൻ വ്രതം ആചരിക്കും.
Verse 122
ततो नियुक्तो देवेन कुण्डधारो ऽस्य धूमकृत् / असुराणां हितार्थाय तस्मिञ्छुक्रे गते तदा
അപ്പോൾ ദേവൻ നിയോഗിച്ച കുണ്ടധാരൻ, പുക സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ, അസുരന്മാരുടെ ഹിതാർത്ഥമായി, ആ സമയത്ത് ശുക്രൻ പോയശേഷം, പ്രവർത്തനത്തിലേർപ്പെട്ടു।
Verse 123
मन्त्रार्थं तत्र वसति ब्रह्म चर्यं महेश्वरे / तद्बुद्ध्वा नीतिपूर्वं तु राष्ट्रं न्यस्तं तदासुरैः
മന്ത്രാർത്ഥത്തിനായി അവൻ അവിടെ മഹേശ്വരനോടു ബ്രഹ്മചര്യം ആചരിച്ച് വസിക്കുന്നു; അത് അറിഞ്ഞ് അസുരർ നയപ്രകാരം അപ്പോൾ രാജ്യം ഏല്പിച്ചു।
Verse 124
तस्मिञ्छिद्रे तदामर्षाद्देवास्तान्समभिद्रवन् / प्रगृहीतायुधाः सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः
ആ വിടവ് കണ്ടപ്പോൾ, ക്രോധത്തോടെ ദേവന്മാർ അവരിലേക്കു പാഞ്ഞു; എല്ലാവരും ആയുധങ്ങൾ പിടിച്ചു, ബൃഹസ്പതി മുൻപന്തിയിൽ നിന്നു।
Verse 125
दृष्ट्वासुरगणा देवान्प्रगृहीतायुधान्पुनः / उत्पेतुः सहसा सर्वे संत्रस्तास्ते ततो ऽभवन्
ദേവന്മാരെ വീണ്ടും ആയുധധാരികളായി കണ്ടപ്പോൾ, അസുരസംഘങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് ചാടിപ്പാഞ്ഞു; അതോടെ അവർ എല്ലാവരും ഭീതിയിലായി।
Verse 126
न्यस्ते शस्त्रे ऽभये दत्ते ह्याचार्ये व्रतमास्थिते / संत्यज्य समयं देवास्ते सपत्नजिघांसवः
ശസ്ത്രം താഴെ വെച്ചും അഭയം നൽകിയുമിരിക്കെ, ആചാര്യൻ വ്രതസ്ഥനായിരിക്കുമ്പോഴും, വൈരികളെ കൊല്ലുവാനുള്ള മോഹത്തിൽ ദേവന്മാർ ഉടമ്പടിയുടെ നിബന്ധന ഉപേക്ഷിച്ചു।
Verse 127
अनाचार्यास्तु भद्रं वो विश्वस्तास्तपसे स्थिताः / चीरवल्काजिनधरा निष्क्रिया निष्परिग्रहाः
ഹേ മംഗളകരരേ, ആചാര്യരില്ലാത്തവരായിട്ടും ഞങ്ങൾ വിശ്വാസത്തോടെ തപസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ചീരം, വൽക്കലം, അജിനം ധരിച്ചു, ക്രിയാരഹിതരും പരിഗ്രഹരഹിതരുമാണ്.
Verse 128
रणे विजेतुं देवान्वै न शक्ष्यामः कथञ्चन / अयुद्धेन प्रपद्यामः शरणं काव्यमातरम्
യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാരെ ഞങ്ങൾ എങ്ങനെയും ജയിക്കാനാവില്ല. അതുകൊണ്ട് യുദ്ധമില്ലാതെ കാവ്യമാതാവ് (സരസ്വതി)യുടെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 129
प्रापद्यन्त ततो भीतास्तया चैव तदाभयम् / दत्तं तेषां तु भीतानां दैत्यानामभयार्थिनाम्
അപ്പോൾ അവർ ഭീതിയോടെ അവളുടെ ശരണം പ്രാപിച്ചു; ഭയമുക്തി ആഗ്രഹിച്ച ആ ദൈത്യർക്കു അവൾ അന്നുതന്നെ അഭയം നൽകി.
Verse 130
तया चाभ्युपपन्नांस्तान्दृष्ट्वा देवास्तदासुरान् / अभिजघ्नुः प्रसह्यैतान्विचार्य च बलाबलम्
അവളുടെ സംരക്ഷണത്തിലേക്ക് വന്ന ആ അസുരന്മാരെ കണ്ട ദേവന്മാർ, ശക്തി-അശക്തി ആലോചിച്ച്, അവരെ ബലപ്രയോഗത്തോടെ വധിച്ചു.
Verse 131
तत स्तान्वध्यमानांस्तु देवैर्दृष्ट्वासुरांस्तदा / देवी क्रुद्धाब्रवीदेनाननिन्द्रत्वं करोम्यहम्
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ആ അസുരന്മാരെ വധിക്കുന്നതു കണ്ട ദേവി ക്രോധിച്ചു പറഞ്ഞു—“ഞാൻ ഇവരെ ഇന്ദ്രത്വരഹിതരാക്കും.”
Verse 132
संस्तभ्य शीघ्रं संरंभादिन्द्रं साभ्यचरत्ततः / ततः संस्तंभितं दृष्ट्वा शक्रं देवास्तु मूढवत्
അപ്പോൾ അവൾ ക്രോധാവേശത്തോടെ വേഗത്തിൽ ഇന്ദ്രനിലേക്കു പാഞ്ഞു. ശക്രൻ സ്തംഭിച്ചിരിക്കുന്നതു കണ്ട ദേവന്മാർ മൂഢന്മാരെപ്പോലെ ആയി.
Verse 133
व्यद्रवन्त ततो भीता दृष्ट्वा शक्रं वशीकृतम् / गतेषु सुरसंघेषु विष्मुरिन्द्रमभाषत
ശക്രൻ വശീകരിക്കപ്പെട്ടതു കണ്ടു അവർ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയി. ദേവസംഘങ്ങൾ പോയശേഷം വിഷ്മു ഇന്ദ്രനോടു പറഞ്ഞു.
Verse 134
मां त्वं प्रविश भद्रं ते नेष्यामि त्वां सुरेश्वर / एवमुक्तस्ततो विष्णुः प्रविवेश पुरन्दरः
അവൻ പറഞ്ഞു—“നിനക്കു മംഗളം; നീ എന്നിൽ പ്രവേശിക്കൂ. ഹേ സുരേശ്വരാ, ഞാൻ നിന്നെ കൊണ്ടുപോകാം.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ പുരന്ദരൻ വിഷ്ണുവിൽ പ്രവേശിച്ചു.
Verse 135
विष्मुना रक्षितं दृष्ट्वा देवी क्रुद्धा वचो ऽवदत् / एषा त्वां विष्णुना सार्द्ध दहामि मघवन्बलात्
വിഷ്മു സംരക്ഷിക്കുന്നതു കണ്ട ദേവി ക്രോധത്തോടെ പറഞ്ഞു—“ഹേ മഘവൻ, ഞാൻ ബലപ്രയോഗത്തോടെ നിന്നെ വിഷ്ണുവിനോടുകൂടെ ദഹിപ്പിക്കും.”
Verse 136
मिषता सर्वभूतानां दृश्यतां मे तपोबलम् / तयाभिभूतौ तौ देवाविन्द्राविष्णू जजल्पतुः
സകലഭൂതങ്ങളും നോക്കിനിൽക്കേ അവൾ പറഞ്ഞു—“എന്റെ തപോബലം കാണുക!” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൾ അവരെ കീഴടക്കി; അപ്പോൾ ഇന്ദ്രനും വിഷ്ണുവും പരസ്പരം സംസാരിച്ചു.
Verse 137
कथं मुच्येव सहितौ विष्णुरिन्द्रमभाषत / इन्द्रो ऽब्रवीज्जहि ह्येनां यावन्नो न दहे द्विभो
വിഷ്ണു ഇന്ദ്രനോട് ചോദിച്ചു, 'നമുക്ക് രണ്ടുപേർക്കും എങ്ങനെ രക്ഷപ്പെടാം?' ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു, 'പ്രഭോ! അവൾ നമ്മളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് അവളെ വധിക്കുക.'
Verse 138
विशेषेणाभिभूतो ऽहमिमां तज्जहि माचिरम् / ततः समीक्ष्य तां विष्णुः स्त्रीवधं कर्त्तुमास्थितः
'ഞാൻ അവളാൽ പൂർണ്ണമായും പരാജയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, അതിനാൽ വൈകിക്കാതെ അവളെ കൊല്ലുക.' തുടർന്ന് അവളെ നോക്കി വിഷ്ണു സ്ത്രീഹത്യ ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു.
Verse 139
अभिध्याय ततश्शक्रमापन्नं सत्वरं प्रभुः / तस्याः संत्वरमाणायाः शीघ्रङ्कारी मुरारिहा
അപകടത്തിലായ ഇന്ദ്രനെ ഓർത്തുകൊണ്ട് പ്രഭു വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചു. അവൾ വേഗത്തിൽ നീങ്ങുമ്പോൾ, മുരാരി (വിഷ്ണു) അതിലും വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചു.
Verse 140
त्रिधा विष्णुस्ततो देवः क्रूरं बुद्ध्वा चिकीर्षितम् / क्रुद्धस्तदस्त्रमाविध्य शिरश्चिच्छेद माधवः
അപ്പോൾ വിഷ്ണു അവളുടെ ക്രൂരമായ ഉദ്ദേശ്യം മനസ്സിലാക്കി, കോപത്തോടെ തന്റെ ആയുധം പ്രയോഗിച്ച്, മാധവൻ അവളുടെ തല വെട്ടിമാറ്റി.
Verse 141
तं दृष्ट्वा स्त्रीवधं घोरं चुकोप भृगुरीश्वरः / ततो ऽभिशप्तो भृगुणा विष्णुर्भार्यावधे तदा
ആ ഘോരമായ സ്ത്രീഹത്യ കണ്ട് ശക്തനായ ഭൃഗു മുനി കോപിച്ചു. അപ്പോൾ തന്റെ ഭാര്യയെ കൊന്നതിന് ഭൃഗു വിഷ്ണുവിനെ ശപിച്ചു.
Verse 142
यस्मात्ते जानता धर्ममवध्या स्त्री निषूदिता / तस्मात्त्वं सप्तकृत्वो वै मनुष्येषु प्रपद्यसे
ധർമ്മം അറിഞ്ഞിട്ടും നീ വധിക്കരുതായിരുന്ന സ്ത്രീയെ കൊന്നു; അതുകൊണ്ട് നീ ഏഴുതവണ മനുഷ്യലോകത്തിൽ ജന്മമെടുക്കും।
Verse 143
ततस्तेनाभिशापेन नष्टे धर्मे पुनः पुनः / सर्वलोक हितार्थाय जायते मानुषेष्विह
ആ ശാപം മൂലം ധർമ്മം വീണ്ടും വീണ്ടും നശിക്കുന്നു; എങ്കിലും സർവ്വലോകഹിതത്തിനായി അവൻ ഇവിടെ മനുഷ്യരിൽ ജന്മമെടുക്കുന്നു।
Verse 144
अनुव्याहृत्य विष्मुं स तदादाय शिरः स्वयम् / समानीय ततः काये समायोज्येदमब्रवीत्
വിഷ്ണുവിന്റെ നാമം ഉച്ചരിച്ച് അവൻ തന്നെ ആ ശിരസ് എടുത്തു; പിന്നെ ദേഹത്തോടു ചേർത്ത് കൂട്ടിച്ചേർത്ത് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।
Verse 145
एतां त्वां विष्णुना सत्यं हतां संजीवयाम्यहम् / यदि कृत्स्नो मया धर्मश्चरितो ज्ञायते ऽपि वा
ഹേ ദേവീ, വിഷ്ണുവിനെ സാക്ഷിയാക്കി ഞാൻ സത്യമായി നിന്നെ—ഹതയായവളെ—പുനർജീവിപ്പിക്കുന്നു; ഞാൻ സമ്പൂർണ്ണ ധർമ്മം ആചരിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ.
Verse 146
तेन सत्येन जीवस्व यदि सत्यं ब्रवीम्यहम् / सत्याभिव्यहृतात्तस्य देवी संजीविता तदा
ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു എങ്കിൽ ആ സത്യത്തിന്റെ ബലത്തിൽ ജീവിക്ക; അവന്റെ സത്യവചനോച്ചാരണം കൊണ്ടു ദേവി അപ്പോൾ പുനർജീവിതയായി।
Verse 147
तदा तां प्रोक्ष्य शीताभिरद्भिर्जीवेति सो ऽब्रवीत् / ततस्तां सर्वभूतानां दृष्ट्वा सुप्तोत्थितामिव
അപ്പോൾ അവൻ തണുത്ത ജലം തളിച്ച് “ജീവിക്ക” എന്നു പറഞ്ഞു. പിന്നെ സർവ്വഭൂതങ്ങളും അവളെ ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റവളെപ്പോലെ കണ്ടു വിസ്മയിച്ചു.
Verse 148
साधुसाध्वित्यदृश्यानां वाचस्ताः सस्वनुर्दिशः / दृष्ट्वा संजीवितामेवं देवीं तां भृगुणा तदा
“സാധു, സാധു” എന്നു അദൃശ്യരുടെ വാക്കുകൾ ദിക്കുകളിലൊക്കെയും മുഴങ്ങി. അപ്പോൾ ഭൃഗു ആ ദേവിയെ ഇങ്ങനെ പുനർജീവിതയായതായി കണ്ടു.
Verse 149
मिषतां सर्वभूतानां तदद्भुतमिवाभवत् / असंभ्रान्तेन भृगुणा पत्नी संजीवितां ततः
സർവ്വഭൂതങ്ങളും നോക്കിനിൽക്കേ അത് അത്ഭുതംപോലെ സംഭവിച്ചു. അപ്പോൾ ഭൃഗു അശാന്തിയില്ലാതെ തന്റെ ഭാര്യയെ പുനർജീവിപ്പിച്ചു.
Verse 150
दृष्ट्वा शक्रो न लेभे ऽथ शर्म काव्यभयात्ततः / प्रजागरे ततश्चेन्द्रो जयन्तीमात्मनः सुताम्
അവളെ കണ്ടപ്പോൾ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) കാവ്യഭയത്താൽ ശാന്തി ലഭിച്ചില്ല. തുടർന്ന് ഇന്ദ്രൻ തന്റെ പുത്രി ജയന്തിയെക്കുറിച്ച് ജാഗരിച്ചുനിന്നു.
Verse 151
प्रोवाच मतिमान्वाक्यं स्वां कन्यां पाकशासनः / एष काव्यो ह्यनिन्द्राय चरते दारुणं तपः
പാകശാസനൻ (ഇന്ദ്രൻ) വിവേകത്തോടെ തന്റെ പുത്രിയോട് പറഞ്ഞു— “ഈ കാവ്യൻ ഇന്ദ്രനാശത്തിനായി ഭയങ്കര തപസ്സു ചെയ്യുന്നു.”
Verse 152
तेनाहं व्याकुलः पुत्रि कृतो धृतिमना दृढम् / गच्छ संभावयस्वैनं श्रमापनयनैः शुभे
മകളേ, അതിനാൽ ഞാൻ അത്യന്തം വ്യാകുലനായി; എങ്കിലും ധൈര്യം ദൃഢമായി പിടിച്ചു. ശുഭേ, നീ ചെന്നു അവന്റെ ക്ഷീണം അകറ്റുന്ന ശുശ്രൂഷകളാൽ അവനെ ആദരിക്കൂ।
Verse 153
तैस्तैर्मनो ऽनुकूलैश्च ह्युपचारैरतद्रिता / देवी सारीन्द्रदुहिता जयन्ती शुभचारिणी
മനസ്സിന് അനുകൂലമായ വിവിധ ഉപചാരങ്ങളാൽ, അലസതയില്ലാതെ, ദേവി—സാരീന്ദ്രന്റെ പുത്രി—ശുഭാചാരിണിയായ ജയന്തി ശുശ്രൂഷയിൽ ഏർപ്പെട്ടു।
Verse 154
सुस्वरूपधरागात्तं दुर्वहं व्रतमास्थितम् / पित्रा यथोक्तं वाक्यं सा काव्ये कृतवती तदा
സുന്ദരമായ രൂപം ധരിച്ചു അവൾ ആ ദുർവഹ വ്രതം ഏറ്റെടുത്തു; പിതാവ് പറഞ്ഞ വാക്കും അവൾ അപ്പോൾ കാവ്യരൂപത്തിൽ പോലും നിറവേറ്റി।
Verse 155
गीर्भिश्चैवानुकूलाभिः स्तुवन्ती वल्गुभाषिणी / गात्रसंवाहनैः काले सेवमाना त्वचासुखैः
അനുകൂലമായ വാക്കുകളാൽ സ്തുതിച്ചു, മധുരഭാഷിണിയായ അവൾ സമയോചിതമായി ശരീരസംവാഹനം ചെയ്തു, ത്വക്കിന് സുഖം നൽകുന്ന ശുശ്രൂഷകളാൽ സേവിച്ചു।
Verse 156
शुश्रूषन्त्यनुकूला च उवास बहुलाः समाः / पूर्णं धूमव्रते चापि घोरे वर्षसहस्रके
അനുകൂലമായി ശുശ്രൂഷ ചെയ്തുകൊണ്ട് അവൾ അനേകം വർഷങ്ങൾ അവിടെ പാർത്തു; ഭീകരമായ ധൂമവ്രതത്തിലും അവൾ ആയിരം വർഷങ്ങളുടെ കാലം പൂർത്തിയാക്കി।
Verse 157
वरेण च्छन्दयामास काव्यं प्रीतो ऽभवस्तदा / एवं व्रतं त्वयैकेन चीर्णं नान्येन केन चित्
വരം നൽകി അദ്ദേഹം കാവ്യത്തെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു; അപ്പോൾ അദ്ദേഹം പ്രസന്നനായി. ഇങ്ങനെ ഈ വ്രതം നീ ഒരുത്തൻ മാത്രമേ അനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ളൂ; മറ്റാരുമല്ല.
Verse 158
तस्मात्त्वं तपसा बुद्ध्या श्रुतेन च बलेन च / तेजसा वापि विबुधान्सर्वानभिभविष्यसि
അതുകൊണ്ട് നീ തപസ്സും ബുദ്ധിയും ശ്രുതി-ജ്ഞാനവും ബലവും തേജസ്സും കൊണ്ടു എല്ലാ ദേവന്മാരെയും അതിജീവിക്കും.
Verse 159
यच्च किञ्चिन्ममब्रह्म विद्यते भृगुनन्दन / सांग च सरहस्यं च यज्ञोपनिषदस्तथा
ഹേ ഭൃഗുനന്ദനാ! എനിക്കുള്ള ഏതൊരു ബ്രഹ്മവിദ്യയും—അംഗങ്ങളോടും രഹസ്യങ്ങളോടും കൂടിയതും, യജ്ഞോപനിഷദ് എന്ന ഉപദേശവും—
Verse 160
प्रतिभाति ते सर्वं तद्वाच्यं तु न कस्यचित् / सर्वाभिभावी तेन त्वं द्विजश्रेष्ठो भविष्यसि
അത് എല്ലാം നിനക്കു വ്യക്തമായി പ്രകാശിക്കുന്നു; എന്നാൽ അത് ആരോടും പറയേണ്ടതല്ല. അതിനാൽ നീ സർവ്വരെയും അതിജീവിച്ച് ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനാകും.
Verse 161
एवं दत्त्वा वरं तस्यै भार्गवाय भवः पुनः / प्रजेशत्वं धनेशत्वमवध्यत्वं च वै ददौ
ഇങ്ങനെ വരം നൽകി, പിന്നെ ഭവൻ (ശിവൻ) ഭാര്ഗവനു പ്രജേശത്വവും ധനേശത്വവും അവധ്യത്വവും കൂടി ദാനമായി നൽകി.
Verse 162
एतांल्लब्ध्वा वरान्काव्यः संप्रहृष्टतनूरुहः / हर्षात्प्रादुर्बभौ तस्य दिव्यं स्तोत्रं महेशितुः
ആ വരങ്ങൾ ലഭിച്ച കാവ്യൻ ആനന്ദത്തിൽ രോമാഞ്ചിതനായി. ഹർഷത്താൽ മഹേശ്വരന്റെ ദിവ്യസ്തോത്രം അവനിൽ നിന്നു പ്രസ്ഫുടിച്ചു.
Verse 163
तदा तिर्यक्स्थितस्त्वेवं तुष्टुवे नीललोहितम् / नमो ऽस्तु शितिकण्ठाय सुराद्याय सुवर्चसे
അപ്പോൾ അവൻ ചെരിഞ്ഞ നിലയിൽ നിന്നുകൊണ്ട് നീലലോഹിതനെ സ്തുതിച്ചു—ശിതികണ്ഠനേ, ദേവന്മാരുടെ ആദിയായവനേ, മഹാതേജസ്സിനേ, നമസ്കാരം.
Verse 164
लेलिहानाय लेह्याय वत्सराय जगत्पते / कपर्दिने ह्यूर्द्ध्वरोम्णे हर्यक्षवरदाय च
ലെലിഹാനനേ, ലേഹ്യനേ, വത്സരസ്വരൂപനായ ജഗത്പതേ; കപർദിനേ, ഊർദ്ധ്വരോമ്ണേ, ഹര്യക്ഷനു വരം നല്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം.
Verse 165
संस्तुताय सुतीर्थाय देवदेवाय रंहसे / उष्णीषिणे सुवक्त्राय सहस्राक्षाय मीढुषे
സ്തുത്യനേ, സുതീർത്ഥസ്വരൂപനേ, ദേവദേവനേ, വേഗസ്വരൂപനേ; ഉഷ്ണീഷധാരിയേ, സുമുഖനേ, സഹസ്രാക്ഷനേ, മഴ നല്കുന്ന മീഢുഷനേ, നമസ്കാരം.
Verse 166
वसुरेताय रुद्राय तपसे चीरवाससे / निस्वाय मुक्तकेशाय सेनान्ये रोहिताय च
വസുരേതസ്സായ രുദ്രനേ, തപസ്സേ, ചീരവാസസേ; നിസ്വനേ, മുക്തകേശനേ, സേനാന്യനേ, രോഹിതനേ—നമസ്കാരം.
Verse 167
कवये राजवृद्धाय तक्षकक्रीडनाय च / गिरिशायार्कनेत्राय यतये चाज्यपाय च
കവിസ്വരൂപനും രാജവൃദ്ധനും തക്ഷകക്രീഡനപ്രിയനും ഗിരീശനും അർക്കനേത്രനും യതിയും ആജ്യപായിയും ആയ ദേവനേ നമസ്കാരം।
Verse 168
सुवृत्ताय सुहस्ताय धन्विने भार्गवाय च / सहस्रबाहवे चैव सहस्रामलचक्षुषे
സുവൃത്തനും സുഹസ്തനും ധനുർധരനായ ഭാർഗവനും, സഹസ്രബാഹുവും സഹസ്ര നിർമലനേത്രനും ആയ ദേവനേ നമസ്കാരം।
Verse 169
सहस्रकुक्षये चैव सहस्रचरणाय च / सहस्रशिरसे चैव बहुरूपाय वेधसे
സഹസ്ര കുക്ഷിയുള്ളവനും സഹസ്ര ചരണങ്ങളുള്ളവനും സഹസ്ര ശിരസ്സുള്ളവനും ബഹുരൂപനായ വേധസിനും നമസ്കാരം।
Verse 170
भवाय विश्वरूपाय श्वेताय पुरुषाय च / निषङ्गिणे कवचिने सूक्ष्माय क्षपणाय च
ഭവനും വിശ്വരൂപനും ശ്വേതപുരുഷനും, നിഷംഗധാരിയും കവചധാരിയും, സൂക്ഷ്മനും ക്ഷപണനും ആയ ദേവനേ നമസ്കാരം।
Verse 171
ताम्राय चैव भीमाय उग्राय च शिवाय च / महादेवाय सर्वाय विश्वरूपशिवाय च
താമ്രനും ഭീമനും ഉഗ്രനും ശിവനും, മഹാദേവനും സർവ്വനും, വിശ്വരൂപശിവനും ആയ ദേവനേ നമസ്കാരം।
Verse 172
हिरण्याय वसिष्ठाय वर्षाय मध्यमाय च / धाम्ने चैव पिशङ्गाय पिङ्गलायारुणाय च
ഹിരണ്യസ്വരൂപൻ, വസിഷ്ഠൻ, വർഷൻ, മധ്യമൻ; കൂടാതെ ധാമസ്വരൂപൻ, പിശംഗൻ, പിംഗളൻ, അരുണൻ—എല്ലാവർക്കും നമസ്കാരം।
Verse 173
पिनाकिने चेषुमते चित्राय रोहिताय च / दुन्दुभ्यायैकपादाय अर्हाय बुद्धये तथा / मृगव्याधाय सर्वाय स्थाणवे भीषणाय च
പിനാകധാരി, ഇഷുമതി, ചിത്രൻ, രോഹിതൻ; ദുന്ദുഭി, ഏകപാദൻ, അർഹൻ, ബുദ്ധിസ്വരൂപൻ; മൃഗവ്യാധൻ, സർവ്വൻ, സ്ഥാണു, ഭീഷണൻ—എല്ലാവർക്കും നമസ്കാരം।
Verse 174
बहुरूपाय चोग्राय त्रिनेत्रायेश्वराय च / कपिलोयैकवीराय मृत्यवे त्र्यंबकाय च
ബഹുരൂപൻ, ഉഗ്രൻ, ത്രിനേത്രൻ, ഈശ്വരൻ; കപിലൻ, ഏകവീരൻ, മൃത്യു, ത്ര്യംബകൻ—എല്ലാവർക്കും നമസ്കാരം।
Verse 175
वास्तोष्पते पिनाकाय शङ्कराय शिवाय च / आरण्याय गृहस्थाय यतिने बह्मचारिणे
വാസ്തോഷ്പതി, പിനാകധാരി, ശങ്കരൻ, ശിവൻ; കൂടാതെ ആരണ്യൻ, ഗൃഹസ്ഥൻ, യതി, ബ്രഹ്മചാരി—എല്ലാവർക്കും നമസ്കാരം।
Verse 176
सांख्याय चैव योगाय ध्यानिने दीक्षिताय च / अन्तर्हिताय सर्वाय तप्याय व्यापिने तथा
സാംഖ്യസ്വരൂപൻ, യോഗസ്വരൂപൻ, ധ്യാനി, ദീക്ഷിതൻ; കൂടാതെ അന്തർഹിതൻ, സർവ്വസ്വരൂപൻ, തപ്യൻ, വ്യാപകൻ—എല്ലാവർക്കും നമസ്കാരം।
Verse 177
बुद्धाय चैव शुद्धाय मुक्ताय केवलाय च / रोधसे चैकितानाय ब्रह्मिष्ठाय महार्षये
ബുദ്ധസ്വരൂപനും ശുദ്ധനും മുക്തനും കേവലനും ആയവനേ; കൂടാതെ രോധസും ഏകചിത്തനും ബ്രഹ്മനിഷ്ഠ മഹർഷിയേ, നമസ്കാരം।
Verse 178
चतुष्पादाय मेध्याय वर्मिणे शीघ्रगाय च / शिखण्डिने कपालाय दण्डिने विश्वमेधसे
ചതുഷ്പാദനും ശുദ്ധനും കവചധാരിയും വേഗഗാമിയും ആയവനേ; ശിഖണ്ഡിയും കപാലധാരിയും ദണ്ഡധാരിയും വിശ്വമേധാവിയേ, നമസ്കാരം।
Verse 179
अप्रतीताय दीप्ताय भास्कराय सुमेधसे / क्रूराय विकृतायैव बीभत्साय शिवाय च
അപ്രതീതനും ദീപ്തനും ഭാസ്കരസദൃശനും സുമേധാവിയും ആയവനേ; ക്രൂരനും വികൃതനും ഭീഭത്സനും ശിവസ്വരൂപനും ആയവനേ, നമസ്കാരം।
Verse 180
शुचये परिधानाय सद्योजाताय मृत्यवे / पिशिताशाय शर्वाय मेघाय वैद्युताय च
ശുചിയും പരिधानധാരിയും സദ്യോജാതനും മരണസ്വരൂപനും ആയവനേ; പിശിതാശയും ശർവയും മേഘവും വൈദ്യുതസ്വരൂപനും ആയവനേ, നമസ്കാരം।
Verse 181
दक्षाय च जघन्याय लोकानामीश्वराय च / अनामयाय चेध्माय हिरण्यायैकचक्षुषे
ദക്ഷനും ജഘന്യനും ലോകങ്ങളുടെ ഈശ്വരനും ആയവനേ; അനാമയനും ഇധ്മം (സമിധ) സ്വരൂപനും ഹിരണ്യനും ഏകചക്ഷുവും ആയവനേ, നമസ്കാരം।
Verse 182
श्रेष्ठाय वामदेवाय ईशानाय च धीमते / महाकल्पाय दीप्ताय रोदनाय हसाय च
ശ്രേഷ്ഠനായ വാമദേവനോടും, ഈശാനനോടും, ധീമാനായ പ്രഭുവോടും; മഹാകൽപസ്വരൂപനായ ദീപ്തനോടും, രോദന-ഹാസ്യരൂപനോടും നമസ്കാരം।
Verse 183
दृढधन्विने कवचिने रथिने च वरूथिने / भृगुनाथाय शुक्राय गह्वरिष्ठाय धीमते
ദൃഢധനുസ്സധാരിയോടും, കവചധാരിയോടും, രഥിയോടും വരൂഥിയോടും; ഭൃഗുനാഥനായ ശുക്രനോടും, ഗഹ്വരസ്ഥനായ ധീമാനോടും നമസ്കാരം।
Verse 184
अमोघाय प्रशान्ताय सदा विप्रप्रियाय च / दिग्वासः कृत्तिवासाय भगघ्नाय नमो ऽस्तु ते
അമോഘനോടും, പ്രശാന്തനോടും, സദാ വിപ്രപ്രിയനോടും; ദിഗ്വാസനോടും, കൃത്തിവാസനോടും, ഭഗഘ്നനോടും നമസ്കാരം അർപ്പിക്കുന്നു।
Verse 185
पशूनां पतये चैव भूतानां पतये नमः / प्रभवे ऋग्यजुःसाम्ने स्वाहायै च सुधाय च
പശുക്കളുടെ പതിയോടും, ഭൂതങ്ങളുടെ പതിയോടും നമസ്കാരം; ഋഗ്-യജുസ്-സാമങ്ങളുടെ പ്രഭവനോടും, സ്വാഹാ-സുധാരൂപനോടും വന്ദനം।
Verse 186
वषट्कारतमायैव तुभ्यं मन्त्रात्मने नमः / स्रष्ट्रे धात्रे तथा कर्त्रे हर्त्रे च क्षपणाय च
വഷട്കാരസ്വരൂപനായ മന്ത്രാത്മനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; സ്രഷ്ടാവിനും ധാത്രാവിനും കർത്താവിനും ഹർത്താവിനും ക്ഷപണരൂപത്തിനും വന്ദനം।
Verse 187
भूतभव्यभवेशाय तुभ्यं कर्मात्मने नमः / वसवे चैव साध्याय रुद्रादित्याश्विनाय च
ഭൂത-ഭവ്യ-ഭവങ്ങളുടെ ഈശ്വരനേ, കര്മ്മസ്വരൂപനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. വസുക്കള്ക്കും സാധ്യര്ക്കും രുദ്ര-ആദിത്യ-അശ്വിനികള്ക്കും നമഃ.
Verse 188
विश्वाय मरुते चैव तुभ्यं देवात्मने नमः / अग्नीषोमविधिज्ञाय पशुमन्त्रौ षधाय च
വിശ്വദേവന്മാരോടും മരുതുകളോടും കൂടെ, ദേവസ്വരൂപനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. അഗ്നി-സോമവിധി അറിയുന്നവനേ, പശുമന്ത്രവും ഔഷധിസ്വരൂപവും ആയവനേ, നമഃ.
Verse 189
दक्षिणावभृथायैव तुभ्यं यज्ञात्मने नमः / तपसे चैव सत्याय त्यागाय च शमाय च
ദക്ഷിണയും അവഭൃതസ്നാനവും ഉള്ക്കൊള്ളുന്ന യജ്ഞസ്വരൂപനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. തപസ്സ്, സത്യം, ത്യാഗം, ശമം (ശാന്തി) എന്നിവയ്ക്കും നമഃ.
Verse 190
अहिंसायाथ लोभाय सुवेषायानिशाय च / सर्वभूतात्प्रभूताय तुभ्यं योगात्मने नमः
അഹിംസയായും, അതുപോലെ ലോഭമായും, സുവേഷമായും, നിശയായും നിലകൊള്ളുന്നവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. സർവ്വഭൂതങ്ങളെക്കാൾ മഹത്തായ, യോഗസ്വരൂപനേ, നമഃ.
Verse 191
पृथिव्यै चान्तरिक्षाय महासे त्रिदिवाय च / जनस्तपाय सत्याय तुभ्यं लोकात्मने नमः
പൃഥ്വി, അന്തരീക്ഷം, മഹസ്, ത്രിദിവം എന്നിവയ്ക്കു നമഃ. ജന, തപ, സത്യ ലോകങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്ന ലോകാത്മനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.
Verse 192
अव्यक्तायाथ महते भूतायैवेन्द्रियाय च / तन्मात्रायाथ महते तुभ्यं तत्त्वात्मने नमः
അവ്യക്തം, മഹത്, ഭൂതം, ഇന്ദ്രിയം, തന്മാത്ര എന്നിവയായ മഹത്തത്ത്വാത്മാവേ! നിനക്കു നമസ്കാരം.
Verse 193
नित्याय चाप्यलिङ्गाय सूक्ष्माय चेतराय च / शुद्धाय विभवे चैव तुभ्यं नित्यात्मने नमः
നിത്യൻ, ലിംഗരഹിതൻ, സൂക്ഷ്മൻ, പരാത്പരൻ, ശുദ്ധൻ, വൈഭവസ്വരൂപൻ—നിത്യാത്മാവേ! നിനക്കു നമസ്കാരം.
Verse 194
नमस्ते त्रिषु लोकेषु स्वरन्तेषु भुवादिषु / सत्यान्तमहराद्येषु चतुर्षु च नमो ऽस्तु ते
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും, സ്വർഗാദി ഭുവനങ്ങളിലും, സത്യലോകം മുതൽ മഹർലോകം വരെ നാലു നിലകളിലും—പ്രഭോ, നിനക്കു നമസ്കാരം.
Verse 195
नामस्तोत्रे मया ह्यस्मिन्यदसद्व्याहृतं प्रभो / मद्भक्त इतिब्रह्मण्य सर्वं तत्क्षन्तुमर्हसि
പ്രഭോ! ഈ നാമസ്തോത്രത്തിൽ ഞാൻ അനുചിതമായി പറഞ്ഞതൊന്നുണ്ടെങ്കിൽ, ബ്രാഹ്മണ്യനേ! എന്നെ ഭക്തനെന്നു കരുതി എല്ലാം ക്ഷമിക്കണമേ.
Frequently Asked Questions
The Vṛṣṇi/Yādava-associated lineage is foregrounded through the named vaṃśa-vīras—Saṃkarṣaṇa, Vāsudeva, Pradyumna, Sāṃba, and Aniruddha—serving as a structured entry into the Kṛṣṇa-centered clan register.
The ṛṣis ask why the supreme Viṣṇu repeatedly assumes human birth—entering a womb, adopting social roles (including cowherd life), and appearing among praised brahmin-kṣatriya contexts—despite being the cosmic regulator.
It supplies a doctrinal contrast: the same deity who establishes cosmic pathways as Trivikrama is also capable of intimate human embodiment, thereby legitimizing Kṛṣṇa’s historical-līlā as continuous with universal sovereignty.