Shloka 48
Vṛṣṇivaṃśa–Anukīrtana (Enumeration of the Vṛṣṇi Lineage) — Questions on Viṣṇu’s Human Descent
Devanagari script
कफस्य त्दृदयं स्थानं नाभ्यां पित्तं प्रतिष्ठितम् / देहस्य मध्ये त्दृदयं स्थानं तु मनसः स्मृतम्
Transliteration
kaphasya tdṛdayaṃ sthānaṃ nābhyāṃ pittaṃ pratiṣṭhitam / dehasya madhye tdṛdayaṃ sthānaṃ tu manasaḥ smṛtam
Translation
കഫത്തിന്റെ സ്ഥാനം ഹൃദയമാണ്; നാഭിയിൽ പിത്തം പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്. ദേഹത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലെ ഹൃദയം മനസ്സിന്റെ സ്ഥാനമെന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Word by Word
कफस्यof kapha
कफस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootकफ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
हृदयम्the heart
हृदयम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd: Nom/Acc), एकवचन
स्थानम्the seat/place
स्थानम्:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण/Predicate noun)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd: Nom/Acc), एकवचन
नाभ्याम्at/near the navel
नाभ्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative sense via instrumental: ‘at/near the navel’)
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (नाभि-शब्दस्य तृतीया एकवचन रूपम्)
पित्तम्pitta
पित्तम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd: Nom/Acc), एकवचन
प्रतिष्ठितम्is established/located
प्रतिष्ठितम्:
Kriyā (क्रिया/Predicative participle)
TypeVerb
Rootप्रति-स्था (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘स्थित/स्थापित’
देहस्यof the body
देहस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
हृदयम्the heart
हृदयम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
स्थानम्the seat/place
स्थानम्:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण/Predicate noun)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषण-अव्यय (particle: ‘but/indeed’)
मनसःof the mind
मनसः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
स्मृतम्is considered/said to be
स्मृतम्:
Kriyā (क्रिया/Predicative participle)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘said/remembered as’