Shloka 55
Vṛṣṇivaṃśa–Anukīrtana (Enumeration of the Vṛṣṇi Lineage) — Questions on Viṣṇu’s Human Descent
Devanagari script
सर्वेद्रियनिविष्टास्ते स्वस्वयोगं प्रचक्रिरे / पार्थिवं देहमाहुस्तु प्राणात्मानं च मारुतम्
Transliteration
sarvedriyaniviṣṭāste svasvayogaṃ pracakrire / pārthivaṃ dehamāhustu prāṇātmānaṃ ca mārutam
Translation
അവയെല്ലാം ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ച് തത്തത്തായ യോഗം പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നു; ദേഹം പാർത്ഥിവമെന്നും, പ്രാണാത്മാവിനെ മാരുതം—വായുമയം—എന്നും പറയുന്നു.
Word by Word
सर्वेन्द्रियनिविष्टाःsituated in all the senses
सर्वेन्द्रियनिविष्टाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक) + नि√विश् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP) ‘निविष्ट’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण; तत्पुरुष-समास (सर्वेन्द्रियेषु निविष्टाः)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
स्वस्वयोगम्their respective function/connection
स्वस्वयोगम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + स्व (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (स्वः स्वः योगः)
प्रचक्रिरेthey performed/established
प्रचक्रिरे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र√कृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
पार्थिवम्earthly
पार्थिवम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
देहम्body
देहम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आहुःthey said/called
आहुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle; contrast/emphasis)
प्राणात्मानम्the self consisting of prāṇa / prāṇa-soul
प्राणात्मानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (प्राणस्य आत्मा)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
मारुतम्wind/air (vāyu)
मारुतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमारुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन