Sukta 34
Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (hymn-level attribution varies by anukramaṇī; commonly treated as Atharvanic).
Devata: Paśupati (Rudra as Lord of beasts; protector and controller of cattle and bipeds).
Chandas: Mixed/Pragātha-like (two long pādas; not a simple anuṣṭubh).
AVŚ 2.34 ഒരു സംക്ഷിപ്തമായ ആഥർവണിക രക്ഷാ–പൗഷ്ടിക മന്ത്രസൂക്തമാണ്. ദ്വിപദ–ചതുഷ്പദങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ അധിപനായ പശുപതി (രുദ്രൻ)യെ അംഗീകരിച്ച്, അവനു വേണ്ടിയുള്ള അവകാശപങ്ക് “വിമോചന-പാവതി” (niṣkrīti)യായി അർപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ കന്നുകാലികളുടെയും മനുഷ്യരുടെയും ക്ഷേമം ഉറപ്പാക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഇത് വിജയസൂത്രമായി വ്യാപിച്ച്, യജമാനനു വേണ്ടി ദേവന്മാർ സുരക്ഷിതമായ “പാത” (gātu/pāthaḥ) തുറക്കണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു; ശത്രുബന്ധനങ്ങളും രഹസ്യനിരീക്ഷണവും അഗ്നി ശിഥിലമാക്കുകയും, വിശ്വകർമ്മൻ കാവൽ നല്കുകയും ചെയ്ത്, ധനം, കൂട്ടത്തിന്റെ വർധനം, സന്തതി എന്നിവ അക്ഷുണ്ണമായി നിലനില്ക്കണമെന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Mantras
Mantra 1
पशवः। य ईशे॑ पशु॒पतिः॑ पशू॒नां चतु॑ष्पदामु॒त यो द्वि॒पदा॑म्। निष्क्री॑तः॒ स य॒ज्ञियं॑ भा॒गमे॑तु रा॒यस्पोषा॒ यज॑मानं सचन्ताम्
നാലുകാലികളായ മൃഗങ്ങളുടെയും രണ്ടുകാലികളുടെയും അധിപനായ പശുപതി— അവനെ വിലകൊടുത്ത് ശമിപ്പിച്ചാൽ, അവൻ യജ്ഞീയ ഭാഗം സ്വീകരിക്കട്ടെ; ധനസമ്പത്തിന്റെ പോഷക വർദ്ധനകൾ യജമാനനോടൊപ്പം ചേർന്ന് നില്ക്കട്ടെ.
Mantra 2
प्र॒मु॒ञ्चन्तो॒ भुव॑नस्य॒ रेतो॑ गा॒तुं ध॑त्त॒ यज॑मानाय देवाः । उ॒पाकृ॑तं शशमा॒नं यदस्था॑त् प्रि॒यं दे॒वाना॒मप्ये॑तु॒ पाथः॑
ഹേ ദേവന്മാരേ! ഭുവനത്തിന്റെ രേതഃ (വിശ്വബീജം) വിടുവിച്ചുകൊണ്ട്, യജമാനനു ഗതിയുടെ പാത സ്ഥാപിക്കുവിൻ. ഉപാകൃതം (തയ്യാറാക്കിയ വിധി) ഉറച്ചു നിലകൊള്ളുമ്പോഴും, പരിശ്രമിക്കുന്നവൻ അതിൽ സ്ഥിരനാകുമ്പോഴും, ദേവന്മാരുടെ പ്രിയ പാഥഃ (പാത) സമീപിച്ചു പ്രാപ്യമാകട്ടെ.
Mantra 3
ये ब॒ध्यमा॑न॒मनु॒ दीध्या॑ना अ॒न्वैक्ष॑न्त॒ मन॑सा॒ चक्षु॑षा च । अ॒ग्निष्टानग्रे॒ प्र मु॑मोक्तु दे॒वो वि॒श्वक॑र्मा प्र॒जया॑ संररा॒णः
ബന്ധിതനായ ആ മനുഷ്യനെ മനസ്സിൽ തീക്ഷ്ണധ്യാനത്തോടെ പിന്തുടർന്ന്, മനസ്സാലും കണ്ണാലും നിരീക്ഷിച്ചവർ—ആ ബന്ധങ്ങളെ ആദ്യം ദേവനായ അഗ്നി അഴിച്ചുവിടട്ടെ; പ്രജയാൽ കാവൽ നിൽക്കുന്ന വിശ്വകർമ്മൻ അവനെ (രക്ഷിച്ച്) മോചിപ്പിക്കട്ടെ.
Mantra 4
ये ग्रा॒म्याः प॒शवो॑ वि॒श्वरू॑पा विरू॑पाः सन्तो॑ बहु॒धैक॑रूपाः । वा॒युष्टानग्रे॒ प्र मु॑मोक्तु दे॒वः प्र॒जाप॑तिः प्र॒जया॑ संररा॒णः
ഗ്രാമ്യമായ പശുക്കളും മൃഗങ്ങളും വിശ്വരൂപ—വിവിധ രൂപങ്ങളായിട്ടും, പലവിധമായിട്ടും, ഒരേ രൂപത്തിലേക്ക് ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നവർ—അവരെ വായു ദേവൻ മുന്നോട്ടു വിട്ടയക്കട്ടെ; പ്രജാപതി പ്രജയാ (സന്താനവർധന)കൊണ്ട് കാത്തുകൊണ്ട് അവരെ സമൃദ്ധിപ്പെടുത്തട്ടെ.
Mantra 5
प्र॒जा॒नन्तः॒ प्रति॑ गृह्णन्तु॒ पूर्वे॑ प्रा॒णमङ्गे॑भ्यः॒ पर्या॒चर॑न्तम्। दिवं॑ गच्छ॒ प्रति॑ तिष्ठा॒ शरी॑रैः स्व॒र्गं या॑हि प॒थिभि॑र्देव॒यानैः॑
നിന്നെ അറിയുന്ന മുൻപേ പോയവർ നിന്നെ എതിരേറ്റു സ്വീകരിക്കട്ടെ—അംഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് സഞ്ചരിക്കുന്ന നിന്റെ പ്രാണനെ. നീ ദിവത്തിലേക്ക് പോകുക; ദേഹങ്ങളോടെ അവരുടെ മുമ്പിൽ നിലകൊള്ളുക. ദേവയാന പഥങ്ങളിലൂടെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുക.
Frequently Asked Questions
Because Paśupati is treated as the rightful lord of herd and household; giving his due share ritually converts fear of seizure or harm into protection and increase (rāyaspoṣa) for the yajamāna.
It is a formula for unobstructed success—safe movement, smooth completion of the rite, and divine acceptance—so the sacrificer’s work reaches its goal without hindrance.
Both: it explicitly includes four-footed and two-footed beings, so it protects livestock and the human household, including freedom from ‘binding’ and the safeguarding of progeny (prajā).
Ask anything about Sukta 34 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.