Sukta 34
Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (hymn-level attribution varies by anukramaṇī; commonly treated as Atharvanic).
Devata: Paśupati (Rudra as Lord of beasts; protector and controller of cattle and bipeds).
Chandas: Mixed/Pragātha-like (two long pādas; not a simple anuṣṭubh).
AVŚ 2.34 ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਆਥਰਵਣਿਕ ਰੱਖਿਆ–ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੰਤ੍ਰ-ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਪਸ਼ੁਪਤੀ (ਰੁਦ੍ਰ—ਦੁਪਦਾਂ ਤੇ ਚੌਪਦਾਂ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਸੁਆਮੀ) ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਯੋਗ ਹਿੱਸਾ “ਛੁਟਕਾਰਾ-ਦਾਨ” (niṣkrīti) ਵਜੋਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਗੋਧਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਸਫਲਤਾ-ਸੂਤਰ ਵਜੋਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ: ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ “ਰਾਹ” (gātu/pāthaḥ) ਖੋਲ੍ਹਣ; ਅਗਨੀ ਵੈਰੀ ਬੰਧਨਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ, ਝੁੰਡ ਦਾ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਅਖੰਡ ਰਹਿਣ।
Mantras
Mantra 1
पशवः। य ईशे॑ पशु॒पतिः॑ पशू॒नां चतु॑ष्पदामु॒त यो द्वि॒पदा॑म्। निष्क्री॑तः॒ स य॒ज्ञियं॑ भा॒गमे॑तु रा॒यस्पोषा॒ यज॑मानं सचन्ताम्
ਜੋ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਪਤੀ—ਪਸ਼ੁਪਤੀ—ਚੌਪਾਇਆ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਵੀ ਅਤੇ ਦੋਪਾਇਆ ਦਾ ਵੀ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੱਲ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਯਜ्ञ ਦਾ ਭਾਗ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਵਾਧੇ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣ।
Mantra 2
प्र॒मु॒ञ्चन्तो॒ भुव॑नस्य॒ रेतो॑ गा॒तुं ध॑त्त॒ यज॑मानाय देवाः । उ॒पाकृ॑तं शशमा॒नं यदस्था॑त् प्रि॒यं दे॒वाना॒मप्ये॑तु॒ पाथः॑
ਹੇ ਦੇਵੋ! ਭੁਵਨ ਦਾ ਰੇਤਃ (ਵਿਸ਼ਵ-ਬੀਜ) ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ, ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਗਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਧਰੋ। ਜਦੋਂ ਉਪਾਕ੍ਰਿਤ (ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਵਿਧਾਨ) ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹੇ, ਤਦ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਪਾਥਃ (ਮਾਰਗ) ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।
Mantra 3
ये ब॒ध्यमा॑न॒मनु॒ दीध्या॑ना अ॒न्वैक्ष॑न्त॒ मन॑सा॒ चक्षु॑षा च । अ॒ग्निष्टानग्रे॒ प्र मु॑मोक्तु दे॒वो वि॒श्वक॑र्मा प्र॒जया॑ संररा॒णः
ਜੋ ਬੰਧੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਮਨ ਅਤੇ ਅੱਖ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ—ਉਹ ਬੰਧਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵ ਅਗਨੀ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਉਸ ਨੂੰ (ਬਚਾ ਕੇ) ਮੁਕਤ ਕਰੇ।
Mantra 4
ये ग्रा॒म्याः प॒शवो॑ वि॒श्वरू॑पा विरू॑पाः सन्तो॑ बहु॒धैक॑रूपाः । वा॒युष्टानग्रे॒ प्र मु॑मोक्तु दे॒वः प्र॒जाप॑तिः प्र॒जया॑ संररा॒णः
ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਹਨ—ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇਕੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਯੂ ਦੇਵ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਛੱਡ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਪ੍ਰਜਯਾ (ਸੰਤਾਨ-ਵਾਧੇ) ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਕਰੇ।
Mantra 5
प्र॒जा॒नन्तः॒ प्रति॑ गृह्णन्तु॒ पूर्वे॑ प्रा॒णमङ्गे॑भ्यः॒ पर्या॒चर॑न्तम्। दिवं॑ गच्छ॒ प्रति॑ तिष्ठा॒ शरी॑रैः स्व॒र्गं या॑हि प॒थिभि॑र्देव॒यानैः॑
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ—ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਕੇ ਫਿਰਦਾ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਾਣ। ਤੂੰ ਦਿਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾ; ਦੇਹਾਂ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਠਹਿਰ। ਦੇਵਯਾਨ ਰਾਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾ।
Frequently Asked Questions
Because Paśupati is treated as the rightful lord of herd and household; giving his due share ritually converts fear of seizure or harm into protection and increase (rāyaspoṣa) for the yajamāna.
It is a formula for unobstructed success—safe movement, smooth completion of the rite, and divine acceptance—so the sacrificer’s work reaches its goal without hindrance.
Both: it explicitly includes four-footed and two-footed beings, so it protects livestock and the human household, including freedom from ‘binding’ and the safeguarding of progeny (prajā).
Ask anything about Sukta 34 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.