Kumarakhanda
शिवविहारवर्णनम् (Śivavihāra-varṇana) — “Description of Śiva’s Divine Pastimes/Sojourn”
ಅಧ್ಯಾಯ ೧ರಲ್ಲಿ ಕುಮಾರಖಂಡವು ಮಂಗಳಾಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಶಿವಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ಪೂರ್ಣನು, ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪನು, ವಿಷ್ಣು-ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವವನು ಎಂದು ವರ್ಣನೆ ಇದೆ. ನಂತರ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ನಾರದನು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ—ಗಿರಿಜಾವಿವಾಹದ ಬಳಿಕ ಶಂಕರನು ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಏನು ಮಾಡಿದನು, ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಪುತ್ರಜನ್ಮ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ, ಆತ್ಮಾರಾಮನಾದ ಪ್ರಭು ಏಕೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿದನು, ಮತ್ತು ತಾರಕನು ಹೇಗೆ ವಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು ಎಂದು. ಬ್ರಹ್ಮ ‘ದಿವ್ಯ ರಹಸ್ಯ’ವಾದ ಗುಹ್ಯಜನ್ಮಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅದು ತಾರಕಾಸುರನ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ವಿನಾಶದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಕಥೆ ಪಾಪನಾಶಿನಿ, ವಿಘ್ನವಿನಾಶಿನಿ, ಮಂಗಳಪ್ರದ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಮೂಲವನ್ನು ಛೇದಿಸುವ ಮೋಕ್ಷಬೀಜವೆಂದು, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಪರಮಹಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಾಯ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
शिवपुत्रजननवर्णनम् — Description of the Birth/Manifestation of Śiva’s Son
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳುವದೇನೆಂದರೆ—ಮಹಾದೇವನು ಯೋಗಜ್ಞಾನಾಧಿಪತಿ, ಕಾಮತ್ಯಾಗಿಯಾದರೂ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಅಸಂತೋಷಪಡಿಸಬಾರದೆಂಬ ಭಯ-ಗೌರವದಿಂದ ದಾಂಪತ್ಯಸಂಯೋಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಭಕ್ತವತ್ಸಲನಾದ ಶಿವನು ದೈತ್ಯಪೀಡಿತ ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಅವರ ದ್ವಾರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನನ್ನು ಕಂಡು ವಿಷ್ಣು-ಬ್ರಹ್ಮರೊಂದಿಗೆ ದೇವಗಣ ಹರ್ಷಿಸಿ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡಿ, ತಾರಕಾದಿ ದೈತ್ಯರ ಸಂಹಾರದಿಂದ ದೇವರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ. ಶಿವನು—ಭವಿತವ್ಯವಾದುದು ತಪ್ಪದೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತತ್ತ್ವೋಪದೇಶ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ತನ್ನ ವಿಸರ್ಜಿತ/ವಿಚ್ಯುತ ವೀರ್ಯ-ತೇಜಸ್ಸು ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ; ಅದನ್ನು ಯಾರು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಧರಿಸಬಲ್ಲರು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ದೇವಸಂಕಟ, ಶಿವಾನುಗ್ರಹ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯಪುತ್ರಪ್ರಾಕಟ್ಯದ ಕಾರಣಸಂಬಂಧ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ।
कार्तिकेयलीलावर्णनम् (Narration of Kārttikeya’s Divine Play)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮುಂದಿನ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ವಿಧಿಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಶಿವನ ತೇಜಸ್ವಿ ಪುತ್ರನ ಅಲೌಕಿಕ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಬಂದು, ಆ ದಿವ್ಯದರ್ಶನದಿಂದ ಪೂರ್ಣಕಾಮನಾಗಿ ಹರ್ಷಗೊಂಡು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಶಿವಸುತನು ಈ ಸಂಗಮ ಶಿವೆಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ವೇದವಿಧಿಯಂತೆ ಯೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕೆಂದು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ದಿನದಿಂದಲೇ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನನ್ನು ತನ್ನ ಪುರೋಹಿತನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ ಚಿರಸಮ್ಮಾನ ಹಾಗೂ ಸರ್ವತ್ರ ಪೂಜ್ಯತೆಯನ್ನು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ—ತಾನು ಜನ್ಮತಃ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲ, ಗಾಧಿವಂಶೀಯ ಕ್ಷತ್ರಿಯ; ‘ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ದಿವ್ಯದರ್ಶನ, ಸ್ತುತಿ, ಕರ್ಮಪ್ರಾಮಾಣ್ಯ ಮತ್ತು ವರ್ಣ/ಅಧಿಕಾರದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಚಾರ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುತ್ತದೆ।
कार्त्तिकेयान्वेषण-नन्दिसंवाद-वर्णनम् (Search for Kārttikeya and the Nandī Dialogue)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಂವಾದಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃತ್ತಿಕೆಗಳು ಶಿವಪುತ್ರನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಏನು ಸಂಭವಿಸಿತು ಎಂದು ನಾರದನು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ಹಿಮಾದ್ರಿಕನ್ಯೆ ಪಾರ್ವತಿ/ದುರ್ಗೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಇದ್ದಳು; ನಂತರ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಿವವೀರ್ಯದ ಗತಿಯ ಕುರಿತು ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದಳು—ಅದು ಗರ್ಭಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸದೆ ಭೂಮಿಗೆ ಏಕೆ ಬಿದ್ದಿತು, ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಯಿತು, ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯ ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿ ಹೇಗೆ ಗುಪ್ತವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಅಥವಾ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಕಾಣಬಹುದು ಎಂದು. ಜಗದೀಶ್ವರ ಮಹೇಶ್ವರನು ಶಾಂತವಾಗಿ ದೇವರು-ಋಷಿಗಳನ್ನು ಸಭೆಗೆ ಕರೆಯಿಸಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಧ್ಯಾಯಶೀರ್ಷಿಕೆಯಂತೆ ಕಥೆ ‘ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇಯ-ಅನ್ವೇಷಣ’ ಮತ್ತು ‘ನಂದಿ-ಸಂವಾದ’ದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿ, ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇಯನ ಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗೂ ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿಯ ಗುಪ್ತತೆ-ಪ್ರಕಟತೆಯ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ।
कुमाराभिषेकवर्णनम् — Description of Kumāra’s Abhiṣeka (Consecration/Installation)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪಾರ್ವತಿಯ ಆದೇಶದಿಂದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮಹಾ, ಅನೇಕಚಕ್ರ, ಮನೋವೇಗದ ದಿವ್ಯ ರಥವನ್ನು—ಉನ್ನತ ಪರಿಚಾರಕರಿಂದ ಆವರಿತವಾದುದನ್ನು—ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತರೂಪದಲ್ಲಿ ಅನಂತನು ಹೃದಯವಿದೀರ್ಣನಾಗಿ ರಥಾರೋಹಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪರಮೇಶ್ವರಶಕ್ತಿಸಂಭವ ಪರಮಜ್ಞಾನಿ ಕುಮಾರ/ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇಯನು ಪ್ರकटನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಶೋಕಾಕುಲವಾಗಿ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಂಡ ಕೃತ್ತಿಕೆಯರು ಬಂದು ಅವನ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಮಾತೃಧರ್ಮಭಂಗವೆಂದು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ; ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬೆಳೆಸಿದ ಮಗನ ವಿರಹದಲ್ಲಿ ಅಳುತ್ತಾ ಅವನನ್ನು ಎದೆಗೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಮೂರ್ಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕುಮಾರನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮೋಪದೇಶದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ವಿರಹವನ್ನು ಅಂತರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ದೈವವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕೃತ್ತಿಕೆಯರು ಮತ್ತು ಶಿವಗಣರೊಂದಿಗೆ ರಥಾರೂಢನಾಗಿ ಮಂಗಳ ದೃಶ್ಯ-ನಾದಗಳ ನಡುವೆ ಪಿತೃಧಾಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ, ಅಭಿಷೇಕ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕೃತ ಮಾನ್ಯತೆಗೆ ನೆಲೆಯನ್ನಿರಿಸುತ್ತಾನೆ.
कुमाराद्भुतचरितवर्णनम् — Description of Kumāra’s Wondrous Deeds
ಅಧ್ಯಾಯ ೬ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ನಾರದನಿಗೆ ಒಂದು ಘಟನೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಾರದನೆಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಕುಮಾರ/ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇಯ/ಗುಹನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗಿ, ಅವನ ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಜಗದೀಶ್ವರತ್ವವನ್ನು ಸ್ತೋತ್ರದಿಂದ ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾನೆ. ತಾನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಅಜಮೇಧ-ಅಧ್ವರ (ಮೇಕೆಬಲಿ ಯಜ್ಞ)ದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ್ದ ಮೇಕೆ ಬಂಧನ ಕತ್ತರಿಸಿ ಓಡಿಹೋಗಿದೆ; ಬಹಳ ಹುಡುಕಿದರೂ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ; ಇದರಿಂದ ಯಜ್ಞಭಂಗವಾಗಿ ಫಲಹಾನಿ ಆಗುವ ಭಯವಿದೆ ಎಂದು ನಿವೇದಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ನೀನು ರಕ್ಷಕನಾಗಿರುವಾಗ ಯಜ್ಞ ವಿಫಲವಾಗಬಾರದು; ನಿನಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಶರಣಿಲ್ಲ; ದೇವತೆಗಳು ಪೂಜಿಸುವ, ಹರಿ-ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳು ಸ್ತುತಿಸುವ ನೀನು’ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಜ್ಞಸಂಪೂರ್ಣತೆಗೆ ದೈವೀ ಸಹಾಯವನ್ನು ಬೇಡಿ, ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಕುಮಾರನ ಅದ್ಭುತಚರಿತ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಪೀಠಿಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ।
युद्धप्रारम्भवर्णनम् — Description of the Commencement of Battle
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು ಶಿವನ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ದಿವ್ಯ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಕುಮಾರನಿಗೆ ದೊರಕಿದ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡು ಪುನಃ ಧೈರ್ಯ ಹಾಗೂ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕುಮಾರನನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅವನನ್ನೇ ಯಾತ್ರೆಯ ತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವರ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ ತಾರಕನು ಮಹಾಸೈನ್ಯ ಸಮೇತ ಪ್ರತಿಮೋರ್ಚೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಕಂಡು ದೇವರುಗಳು ಗರ್ಜಿಸಿ ಮನೋಬಲ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಶಂಕರಪ್ರೇರಿತ ವ್ಯೋಮವಾಣಿ—‘ಕುಮಾರನು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ವಿಜಯ ನಿಶ್ಚಿತ’ ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಯುದ್ಧವು ಶಿವಾಧಿಷ್ಠಿತ ದೈವಶಾಸನದ ಅಧೀನ ಕಾರ್ಯವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
देवदैत्यसामान्ययुद्धवर्णनम् — Description of the General Battle Between Devas and Daityas
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವರು–ದೈತ್ಯ/ಅಸುರರ ನಡುವೆ ಭೀಕರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುದ್ಧದ ಚಿತ್ರಣವಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ನಾರದನಿಗೆ ಹೇಳುವಂತೆ, ದೈತ್ಯರ ಪ್ರಬಲ ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬಲದ ಮುಂದೆ ದೇವಗಣ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ; ವಜ್ರಧರ ಇಂದ್ರನು ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ, ಇತರ ಲೋಕಪಾಲರು ಹಾಗೂ ದೇವರೂ ಶತ್ರುತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ ಸೋತು ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅಸುರರು ಸಿಂಹನಾದದಂತೆ ಜಯಘೋಷ ಮಾಡಿ ರಣಕೋಲಾಹಲ ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಶಿವಕೋಪೋದ್ಭವ ವೀರಭದ್ರನು ತನ್ನ ವೀರ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ತಾರಕನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಎದುರಿಸಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ದೇವಪರಾಜಯದ ಸ್ಥಿತಿ ಶಿವಪಕ್ಷೀಯ ಪ್ರತಿಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಂಕ್ರಮಣಸ್ವರೂಪ—ಅಸುರಾಧಿಪತ್ಯ, ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರತಿದ್ವಂದ್ವಿ ತಾರಕ, ಮತ್ತು ಶೈವ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ವೀರಭದ್ರನ ಪ್ರವೇಶ—ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
तारकवाक्य-शक्रविष्णुवीरभद्रयुद्धवर्णनम् — Account of Tāraka’s declarations and the battle involving Śakra (Indra), Viṣṇu, and Vīrabhadra
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ತಾರಕಾಸುರನಿಂದ ಪೀಡಿತ ದೇವತೆಗಳ ಸಂಕಟವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನ ವರದ ನಿಯಮಗಳ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಗುಹನಿಗೆ (ಪಾರ್ವತೀಸುತ, ಶಿವಸುತ) ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ ವರದಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ತಾರಕನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಷ್ಣು-ತಾರಕ ಯುದ್ಧ ವ್ಯರ್ಥ. ತಾರಕವಧಕ್ಕೆ ಏಕೈಕ ಸಮರ್ಥನು ಗುಹನೇ; ಶಂಕರನಿಂದ ಗುಹನ ಅವತರಣವೂ ತಾರಕವಿನಾಶಾರ್ಥವೇ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗುಹನು ಮಗು ಅಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಯುವಕವೂ ಅಲ್ಲ; ಕಾರ್ಯತಃ ಅಧಿಪತಿ-ಈಶ್ವರ, ದುಃಖಿತ ದೇವರ ರಕ್ಷಕ ಎಂದು ಬ್ರಹ್ಮನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ತಕ್ಷಣ ಸಿದ್ಧತೆಗೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ತಾರಕನ ತಪೋಬಲದಿಂದ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಲೋಕಪಾಲರು ಅವಮಾನಕರವಾಗಿ ಸೋಲುವುದು, ವಿಷ್ಣುವಿಗೂ ಅಸಹಜತೆ ಉಂಟಾಗುವುದು ವರ್ಣಿತ. ಗುಹನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಬ್ರಹ್ಮಾಜ್ಞೆ—‘ಪಾಪಪುರುಷ’ ತಾರಕನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವನ್ನು ಪುನಃ ಸುಖಮಯಗೊಳಿಸಿರಿ. ಇದು ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ಕುಮಾರಖಂಡದ ಒಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯ.
तारक-कुमार-युद्धवर्णनम् / Description of the Battle between Tāraka and Kumāra
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ತಾರಕವಧ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವು ಇನ್ನಷ್ಟು ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳುವಂತೆ ಕುಮಾರನು ವೀರಭದ್ರನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಶಿವನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ತಾರಕನ ವಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ ರಣಸಿದ್ಧತೆ, ಗರ್ಜನೆ, ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲಿನ ಸೇನೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವರ್ಣಿತವಾಗಿವೆ; ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು ಜಯಘೋಷ ಹಾಗೂ ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಮರವು ಖಾಸಗಿ ದ್ವಂದ್ವವಲ್ಲ, ಸರ್ವಲೋಕಕ್ಕೂ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಮಹಾಯುದ್ಧವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಬ್ಬರೂ ವೀರರು ಶಕ್ತಿ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ವೈತಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಖೇಚರ ವಿಧಾನಗಳು, ಮಂತ್ರಾಶ್ರಯ ಹಾಗೂ ಯುಕ್ತಿಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಬರುತ್ತದೆ. ಶಿರಸ್ಸು, ಕಂಠ, ತೊಡೆ, ಮೊಣಕಾಲು, ಕಟಿ, ವಕ್ಷಸ್ಥಳ, ಬೆನ್ನು ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಭೇದಿಸಿ ಹೊಡೆಯುವ ಸಮಬಲದ ದೀರ್ಘ, ಘೋರ ದ್ವಂದ್ವ ಮುಂದುವರಿದು, ಮುಂದಿನ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ನೆಲೆ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
क्रौञ्चशरणागमनम् तथा बाणासुरवधः (Krauñca Seeks Refuge; Slaying of Bāṇāsura)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳುವದೇನೆಂದರೆ—ಬಾಣನಿಂದ ವಿದ್ಧನಾಗಿ ಪೀಡಿತನಾದ ಕ್ರೌಂಚ ಪರ್ವತವು ಕುಮಾರ ಸ್ಕಂದನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಬಂದು ಶರಣಾಗತಿಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತದೆ. ಅದು ವಿನಯದಿಂದ ಸಮೀಪಿಸಿ ಸ್ಕಂದನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ದೇವೇಶ ಹಾಗೂ ತಾರಕಾಸುರ-ನಾಶಕನೆಂದು ಸ್ತುತಿಸಿ ಬಾಣಾಸುರನಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಕೋರುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಪಾಲಕನಾದ ಸ್ಕಂದನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ತನ್ನ ಅಪೂರ್ವ ಶಕ್ತಿ ಆಯುಧವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಶೈವಾಧಿಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಬಾಣನ ಮೇಲೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾನಾದ ಉಂಟಾಗಿ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಆಕಾಶ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತವೆ; ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಬಾಣಾಸುರನು ಸೇನೆಯೊಡನೆ ಭಸ್ಮವಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಮರಳಿ ಸ್ಕಂದನಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಶರಣಾಗತಿ-ಸ್ತುತಿಗೆ ತಕ್ಷಣದ ದೈವಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಶಕ್ತಿಯ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರಯೋಗ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ।
तारकवधोत्तरं देवस्तुतिः पर्वतवरप्रदानं च / Devas’ Hymn after Tāraka’s Slaying and the Bestowal of Boons upon the Mountains
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ತಾರಕವಧದ ನಂತರ ದೇವತೆಗಳ ಹರ್ಷವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಮಸ್ತ ದೇವರುಗಳು ಶಂಕರಪುತ್ರ ಕುಮಾರ/ಸ್ಕಂದನಿಗೆ ದೀರ್ಘ ಸ್ತುತಿ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ದತ್ತದೈವಾಧಿಕಾರದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಲಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ವಿಶ್ವನಿಯಂತನೆಂದು ಅವನನ್ನು ಮಾನ್ಯಮಾಡಿ, ದೇವರ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಕುಮಾರನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವನು ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ—ತಪಸ್ವಿಗಳು, ಯಜ್ಞಕರ್ಮಿಗಳು, ತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಪೂಜಿಸಬೇಕಾದವುಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವು ಶಂಭುವಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪಗಳಾಗಿಯೂ ಶಿವಲಿಂಗರೂಪಗಳಾಗಿಯೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗುವವೆಂದು ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಜಯಾನಂತರ ಸ್ತೋತ್ರ, ರಕ್ಷಣಾಭರವಸೆ ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಪವಿತ್ರೀಕರಣ ಒಂದಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
गणेशोत्पत्ति-प्रसङ्गः / Episode on the Origin of Gaṇeśa (Śvetakalpa Account)
ಅಧ್ಯಾಯ 13ರಲ್ಲಿ ಸೂತನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ತಾರಕಾರೀ (ಸ್ಕಂದ) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅದ್ಭುತವನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ನಾರದನು, ಗಣೇಶನ ಪರಮ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಬೇಕೆಂದು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಸರ್ವಮಂಗಳಕರ’ ಗಣೇಶನ ದಿವ್ಯ ಜನ್ಮಕಥೆ ಮತ್ತು ಜೀವನ-ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಕಲ್ಪಭೇದವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಶನಿದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಶಿಶುವಿನ ಶಿರಚ್ಛೇದವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ನಂತರ ಗಜಶಿರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು. ನಂತರ ಶ್ವೇತಕಲ್ಪದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ಕಾರಣಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಶಿರಚ್ಛೇದ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಸ್ಪಷ್ಟ—ಪರಮಕರ್ತ ಶಂಕರನೇ; ಶಂಭು ಜಗದೀಶ್ವರ, ನಿರ್ಗುಣವೂ ಸಗುಣವೂ; ಅವನ ಲೀಲೆಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಪ್ರಳಯ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಶಿವವಿವಾಹದ ನಂತರ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ಮೇಲೆ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿಯ ಪ್ರಾಕಟ್ಯಕ್ಕೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಪಾರ್ವತಿ ಜಯಾ-ವಿಜಯಾ ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮಾಡಿ, ಮುಂದಿನ ದ್ವಾರರಕ್ಷಣೆ, ಪ್ರವೇಶನಿಯಮ ಮತ್ತು ಗೃಹ-ದೈವ ಉದ್ದೇಶಗಳ ಘಟನಗಳಿಗೆ ನೆಲೆ ಹಾಕುತ್ತಾಳೆ।
द्वारपाल-गणेशसंवादः / The Dialogue at the Gate: Gaṇeśa and Śiva’s Gaṇas
ಅಧ್ಯಾಯ 14ರಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಮುಖಾಮುಖಿ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳುವಂತೆ—ಶಿವಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ಕ್ರೋಧಗೊಂಡ ಶಿವಗಣರು ಬಂದು ದ್ವಾರಪಾಲನಾದ ಗಿರಿಜಾಸುತ ಗಣೇಶನನ್ನು ‘ನೀನು ಯಾರು, ಎಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ಏಕೆ ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದೀ’ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ, ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ದಂಡವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ನಿರ್ಭಯ ಗಣೇಶನು ಪ್ರತಿಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನೇ ಎದುರಿಸಿ, ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿರೋಧಭಾವವನ್ನು ಸವಾಲು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಗಣರು ಪರಸ್ಪರ ಅವನನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಾಡಿ, ನಂತರ ತಾವು ಶಂಕರನ ಪರಿವಾರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ಶಂಕರನ ಆದೇಶದಿಂದ ಅವನನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬಂದೆವು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅವನನ್ನು ಗಣಸಮಾನನೆಂದು ಕಂಡು ಮಾತ್ರ ವಧ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬೆದರಿಕೆಗಳಿಗೂ ಗಣೇಶನು ದ್ವಾರ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ಗಣರು ಈ ಘಟನೆವನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಅಧಿಕಾರ, ಸಮೀಪತೆ, ಅನುಮತಿ ಎಂಬ ಶೈವ ಅರ್ಥಗಳು ಈ ದ್ವಾರರಕ್ಷಣಾ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿತವಾಗುತ್ತವೆ.
गणेश-वाक्यं तथा गणानां समर-सन्नाहः | Gaṇeśa’s Challenge and the Mustering of the Gaṇas
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಪೂರ್ವಭೂಮಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಪ್ರಚೋದನೆ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳುವಂತೆ, ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಮಾತಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳೂ ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸನ್ನದ್ಧತೆಯಿಂದ ಶಿವಧಾಮ/ಮಂದಿರಪ್ರದೇಶದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಗಣೇಶನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಣಗಳ ಆಗಮನವನ್ನು ನೋಡಿ ರಣಭಾವ ಧರಿಸಿ ಅವರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮುಖಾಮುಖಿಯನ್ನು ಶಿವಾಜ್ಞಾ-ಪರಿಪಾಲನೆಯ ನಿಷ್ಠಾಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ತಾನು ‘ಬಾಲ’ನೆಂದು ಹೇಳಿ ಸವಾಲಿನ ಲಜ್ಜಾ-ಬೋಧಕ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾನೆ—ಪರಿಣತ ಯೋಧರು ಒಂದು ಬಾಲಕನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ಅವರ ಲಜ್ಜೆ ಪಾರ್ವತಿ ಮತ್ತು ಶಿವರ ಸಾಕ್ಷಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಯಥಾವಿಧಿ ಸಮರ ನಡೆಸಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿ, ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ನಡೆಯಲಿರುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಯಾರಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಗಣಗಳು ತಾಡಿತರೂ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಶಿವನ ಪರಮಾಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಲೀಲಾರೂಪ ಸಂಘರ್ಷದೊಳಗೆ ಅಧಿಕಾರ, ಶಿಸ್ತು, ಅನುಶಾಸನಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ।
युद्धप्रसङ्गः—देवगणयुद्धे शिवविष्णुसंयोगः / Battle Episode—Śiva–Viṣṇu Convergence in the Devas’ Conflict
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ನಾರದನಿಗೆ ಯುದ್ಧಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಲಿಷ್ಠನಾದ ದುರ್ಜೇಯ ಬಾಲ-ಯೋಧನೊಂದಿಗೆ ದೇವಗಣಗಳ ಘೋರ ಸಮರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ದೇವರುಗಳು ಶಿವಪಾದಾಂಬುಜ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಒಳಗಿನ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದಾಗ ಅವರು ಮಹಾಬಲದಿಂದ ರಣರಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಅಪೂರ್ವ ಸಹನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಕಂಡು, ಅವನನ್ನು ನೇರ ಬಲದಿಂದಲ್ಲ, ಛಲ/ಯುಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಜಯಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಶಿವನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ನಿರ್ಗುಣನಾಗಿದ್ದರೂ ಗುಣರೂಪನಾಗಿರುವ ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿ, ಅವನ ಸನ್ನಿಧಿಯೇ ಇತರ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸುವ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕಾರಣವೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಾನ, ಶಿವಗಣಗಳ ಹರ್ಷ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರ ಉತ್ಸವ—ಸಂಕಟಾನಂತರ ಶಿವಾಧೀನ ಧರ್ಮಕ್ರಮದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ।
देव्याः क्रोधः शक्तिनिर्माणं च (Devī’s Wrath and the Manifestation of the Śaktis)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದನು ಮಹಾದೇವಿಯ ಪ್ರಸಂಗದ ನಂತರದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳುವದೇನೆಂದರೆ—ಗಣರು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಮೊಳಗಿಸಿ ಮಹೋತ್ಸವ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಶಿವನು ಒಂದು ಶಿರಚ್ಛೇದದ ನಂತರ ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಾನೆ. ಗಿರಿಜಾ/ದೇವಿ ತೀವ್ರ ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ತನ್ನ ನಷ್ಟವನ್ನು ವಿಲಪಿಸಿ, ಅಪರಾಧಿ ಗಣರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬೇಕೋ ಅಥವಾ ಪ್ರಳಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕೋ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆಗ ಜಗದಂಬೆ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಆ ಶಕ್ತಿಗಳು ದೇವಿಯನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಆದೇಶ ಕೇಳುತ್ತವೆ. ಮಹಾಮಾಯೆ, ಶಂಭುಶಕ್ತಿ/ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರೂಪಿಣಿ ದೇವಿ, ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಲಯ-ಸಂಹಾರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರಿಗೆ ದೃಢವಾಗಿ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಹೀಗೆ ಶೋಕದಿಂದ ಕ್ರೋಧ, ಶಕ್ತಿಯ ಬಹಿರಂಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಕ್ರಮ ವಿರುದ್ಧ ವಿನಾಶವೇಗದ ಸಂಘರ್ಷ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
गणेशाभिषेक-वरदान-विधानम् | Gaṇeśa’s Consecration, Boons, and Prescribed Worship
ಅಧ್ಯಾಯ 18 ನಾರದ–ಬ್ರಹ್ಮ ಸಂವಾದರೂಪವಾಗಿದೆ. ದೇವಿ ಗಿರಿಜಾ ಪುತ್ರನನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಕಂಡ ನಂತರ ಏನಾಯಿತು ಎಂದು ನಾರದನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ—ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಗಣಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಶಿವಪುತ್ರನನ್ನು ದುಃಖರಹಿತನಾಗಿ ಮಾಡಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಗಜಾನನನೆಂದು ಹಾಗೂ ಶಿವಗಣಗಳ ನಾಯಕನೆಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವಿ ಶಿವಾ ಮಾತೃಆನಂದದಿಂದ ಬಾಲಕನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ ವಸ್ತ್ರಾಭರಣಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಿಗಳು ಮೊದಲಾದ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ವರದಾನವಿಧಾನ—ಗಣೇಶನ ಪೂರ್ವಪೂಜ್ಯತ್ವ ಮತ್ತು ಅಮರರಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಶೋಕವರ್ಜಿತತ್ವ. ಮುಖದ ಸಿಂಧೂರದರ್ಶನ ಮಾನವರಿಗೆ ಸಿಂಧೂರದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವಾಗುತ್ತದೆ; ಪುಷ್ಪ, ಚಂದನ, ಸುಗಂಧ, ನೈವೇದ್ಯ, ನೀರಾಜನ ಇತ್ಯಾದಿ ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಶುಭಾರಂಭಕ್ಕೆ ಗಣೇಶಪೂಜೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ।
गणेश-षण्मुखयोः विवाहविचारः / Deliberation on the Marriages of Gaṇeśa and Ṣaṇmukha
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದರು ಗಣೇಶನ ಮಹೋನ್ನತ ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ “ನಂತರ ಏನಾಯಿತು?” ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಶಿವ‑ಶಿವೆಯ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಮಹಾನಂದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ಆ ಕರುಣಾಮಯ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ಸ्नेಹಮಯ ತಂದೆ‑ತಾಯಿಯಂತೆ ಗಣೇಶ‑ಷಣ್ಮುಖರ ಮೇಲೆ ವೃದ್ಧಿಚಂದ್ರನಂತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗುವ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಪೋಷಕರ ಪಾಲನೆಗೆ ಪುತ್ರರ ಸಂತೋಷ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ; ಅವರು ಕೂಡ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪರಿಚರ್ಯೆ ಮಾಡಿ ತಾಯಿ‑ತಂದೆಯನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಶಿವ‑ಶಿವೆಯರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಒಂದಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾರೆ—ಎರಡೂ ಪುತ್ರರು ವಿವಾಹಯೋಗ್ಯ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಬ್ಬರ ಶುಭ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿ, ಯಥಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ನಡೆಸಬೇಕು? ಲೀಲಾಭಾವ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ವಿಧಿ‑ಕಾಲಚಿಂತನೆ ಸೇರಿ ಮುಂದಿನ ದಿವ್ಯ ವಿವಾಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ನೆಲೆಯನ್ನಿರಿಸುತ್ತದೆ.
गणेशविवाहोत्सवः तथा सिद्धि-बुद्धि-सन्तानवर्णनम् | Gaṇeśa’s Wedding Festival and the Progeny of Siddhi & Buddhi
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನ ವಿವಾಹವಿಧಿಯ ಶುಭ ಸಮಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ದಿವ್ಯ ಮಹೋತ್ಸವ ಸ್ವಾಗತವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ದೇವಲೋಕದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ವಿಶ್ವರೂಪ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನೂ, ಅವನ ತೇಜಸ್ವಿ ಎರಡು ಪುತ್ರಿಯರಾದ ಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಶಂಕರನು ಗಿರಿಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಗಣೇಶನ ಮಹೋತ್ಸವ-ವಿವಾಹವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೆ; ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು ಹರ್ಷದಿಂದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ವಿಧಿವತ್ತಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ ಪಾತ್ರವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಮಂಗಳಕಾರ್ಯದಿಂದ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯ ಮನೋರಥ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಸಿದ್ಧಿಯಿಂದ ಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಲಾಭ ಎಂಬ ಎರಡು ದಿವ್ಯ ಪುತ್ರರು ಜನಿಸುತ್ತಾರೆ—ಕ್ಷೇಮ/ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಲಾಭ/ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರತೀಕರೂಪವಾಗಿ. ಗಣೇಶನ ಆನಂದ ವರ್ಣನಾತೀತವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಂಚರಿಸಿ ಬಂದ ಒಬ್ಬರ ಆಗಮನದತ್ತ ಕಥೆ ಮುಂದಾಗುತ್ತದೆ.