गणेश-वाक्यं तथा गणानां समर-सन्नाहः | Gaṇeśa’s Challenge and the Mustering of the Gaṇas

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ता विभुना तेन निश्चयं परमं गताः । सन्नद्धास्तु तदा तत्र जग्मुश्च शिवमन्दिरम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭುವಿನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಅವರು ಪರಮ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸನ್ನದ್ಧರಾಗಿ ಶಿವಮಂದಿರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು।

Verse 2

गणेशोऽपि तथा दृष्ट्वा ह्यायातान्गणसत्तमान् । युद्धाऽऽटोपं विधायैव स्थितांश्चैवाब्रवीदिदम्

ಗಣೇಶನೂ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಣಗಳು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಯುದ್ಧಸನ್ನಾಹವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡನು; ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತು ಅವರಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು।

Verse 3

गणेश उवाच । आयांतु गणपास्सर्वे शिवाज्ञाप रिपालकाः । अहमेकश्च बालश्च शिवाज्ञापरिपालकः

ಗಣೇಶನು ಹೇಳಿದನು—ಶಿವಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಎಲ್ಲ ಗಣಪತಿಗಳು ಬನ್ನಿರಿ. ನಾನು ಒಬ್ಬನೇ ಬಾಲಕನಾದರೂ, ನಾನೂ ಶಿವಾಜ್ಞಾಪರಿಪಾಲಕನೇ।

Verse 4

तथापि पश्यतां देवी पार्वती सूनुजं बलम् । शिवश्च स्वगणानां तु बलं पश्यतु वै पुनः

ಆದರೂ ದೇವಿ ಪಾರ್ವತಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರನ ಬಲವನ್ನು ನೋಡಲಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಶಿವನೂ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಗಣಗಳ ಬಲವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೋಡಲಿ।

Verse 5

बलवद्बालयुद्धं च भवानीशिव पक्षयोः । भवद्भिश्च कृतं युद्धं पूर्वं युद्धविशारदैः

ಭವಾನಿ ಮತ್ತು ಶಿವ—ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ಬಲಿಷ್ಠವಾದರೂ ಬಾಲಸಹಜವಾದ ಯುದ್ಧವು ಉಂಟಾಯಿತು; ಯುದ್ಧವಿಶಾರದರಾದ ನೀವೂ ಹಿಂದೆಯೇ ಇಂತಹ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಿರಿ।

Verse 6

मया पूर्वं कृतं नैव बालोस्मि क्रियतेऽधुना । तथापि भवतां लज्जा गिरिजाशिवयोरिह

ನಾನು ಇದನ್ನು ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿಲ್ಲ; ನಾನು ಬಾಲಕನು, ಈಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೂ ಗಿರಿಜಾ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ಲಜ್ಜೆಯೊಡನೆ ಸಂಯಮ ಇರಬೇಕು।

Verse 7

ममैवं तु भवेन्नैव वैपरीत्यं भविष्यति । ममैव भवतां लज्जा गिरिजाशिवयोरिह

ನಾನು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಆಗುವುದು; ಇದರ ವಿರುದ್ಧವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಗಿರಿಜಾ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅಸಂಗತತೆಯ ಲಜ್ಜೆ ನನ್ನ ಮೇಲೆಯೇ ಬೀಳುವುದು, ನಿಮ್ಮ ಮೇಲಲ್ಲ।

Verse 8

एवं ज्ञात्वा च कर्त्तव्यः समरश्च गणेश्वराः । भवद्भिस्स्वामिनं दृष्ट्वा मया च मातरं तदा

ಓ ಗಣೇಶ್ವರರೇ, ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಈಗ ಸಮರವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಿದ್ದೀರಿ; ನಾನೂ ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತೆಯನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಿದೆನು.

Verse 9

क्रियते कीदृशं युद्धं भवितव्यं भवत्विति । तस्य वै वारणे कोऽपि न समर्थस्त्रिलोकके

“ಯಾವ ರೀತಿಯ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು? ಆಗಬೇಕಾದದ್ದು ಆಗಲಿ.” ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಆ ಸಂಭವನೀಯ ಘಟನೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಯಾರೂ ಸಮರ್ಥರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

Verse 10

ब्रह्मोवाच । इत्येवं भर्त्सितास्ते तु दंडभूषितबाहवः । विविधान्यायुधान्येवं धृत्वा ते च समाययुः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ರೀತಿ ಗದರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ದಂಡಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ಭುಜಗಳಿದ್ದ ಆ ಯೋಧರು ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.

Verse 11

घर्षयन्तस्तथा दंतान् हुंकृत्य च पुनःपुनः । पश्य पश्य ब्रुवंतश्च गणास्ते समुपागताः

ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕಚ್ಚಿ ಘರ್ಷಿಸುತ್ತಾ, ಪುನಃಪುನಃ ಘೋರ “ಹುಂ” ಎಂದು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ, “ನೋಡು! ನೋಡು!” ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಾ, ಆ ಗಣಗಳು (ಶಿವನ ಪರಿವಾರ) ಧಾವಿಸಿ ಬಂದು ಸೇರಿದರು.

Verse 12

नंदी प्रथममागत्य धृत्वा पादं व्यकर्षयत् । धावन्भृंगी द्वितीयं च पादं धृत्वा गणस्य च

ನಂದಿ ಮೊದಲು ಬಂದು ಪಾದವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಎಳೆದನು. ಬಳಿಕ ಭೃಂಗಿ ಓಡಿಬಂದು ಆ ಗಣನ ಎರಡನೆಯ ಪಾದವನ್ನೂ ಹಿಡಿದು ಎಳೆದನು.

Verse 13

यावत्पादे विकर्षन्तौ तावद्धस्तेन वै गणः । आहत्य हस्तयोस्ताभ्यामुत्क्षिप्तौ पादकौ स्वयम्

ಅವರು ಅವನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಿರಲಿರುವವರೆಗೆ ಆ ಗಣನು (ಗಣೇಶನು) ಕೈಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಅವರ ಕೈಗಳಿಗೆ ಹೊಡೆದು, ತಾನೇ ತನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡನು.

Verse 14

अथ देवीसुतो वीरस्सगृह्य परिघं बृहत् । द्वारस्थितो गणपतिः सर्वानापोथयत्तदा

ಆಗ ದೇವೀಸುತನಾದ ವೀರ ಗಣಪತಿಯು ಒಂದು ಮಹಾ ಪರಿಘವನ್ನು (ಕಬ್ಬಿಣದ ದಂಡ) ಹಿಡಿದನು; ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಹೊಡೆದು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದನು.

Verse 15

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वि० रुद्रसंहितायां च कुमारखण्डे गणेशयुद्धवर्णनं नाम पञ्चदशोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ದ್ವಿತೀಯ ಭಾಗದ ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ಕುಮಾರಖಂಡದಲ್ಲಿ ‘ಗಣೇಶಯುದ್ಧವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಹದಿನೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.

Verse 16

केषांचिजानुनी तत्र केषांचित्स्कंधकास्तथा । सम्मुखे चागता ये वै ते सर्वे हृदये हताः

ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವರ ಮೊಣಕಾಲುಗಳು ಮುರಿದವು, ಕೆಲವರ ಭುಜಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ; ಮತ್ತು ನಿಜವಾಗಿ ಎದುರಿಗೆ ಬಂದು ಎದುರಿಸಿದವರು ಎಲ್ಲರೂ ಹೃದಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆತಪಟ್ಟು ಬಿದ್ದರು.

Verse 17

केचिच्च पतिताभूमौ केचिच्च विदिशो गताः । केषांचिच्चरणौ छिन्नौ केचिच्छर्वान्तिकं गताः

ಕೆಲವರು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದರು, ಕೆಲವರು ವಿವಿಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಓಡಿಹೋದರು. ಕೆಲವರ ಪಾದಗಳು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಶರ್ವ—ಶಿವನ—ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು.

Verse 18

तेषां मध्ये तु कश्चिद्वै संग्रामे सम्मुखो न हि । सिंहं दृष्ट्वा यथा यांति मृगाश्चैव दिशो दश

ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಸಿಂಹವನ್ನು ಕಂಡ ಜಿಂಕೆಗಳು ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಓಡುವಂತೆ, ಅವರು ಭಯದಿಂದ ಚದುರಿದರು.

Verse 19

तथा ते च गणास्सर्वे गताश्चैव सहस्रशः । परावृत्य तथा सोपि सुद्वारि समुपस्थितः

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆ ಎಲ್ಲಾ ಗಣರು ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಟುಹೋದರು. ನಂತರ ಅವನೂ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಶುಭದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಬಂದು ನಿಂತನು.

Verse 20

कल्पांतकरणे कालो दृश्यते च भयंकरः । यथा तथैव दृष्टस्स सर्वेषां प्रलयंकरः

ಕಲ್ಪಾಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಲನು ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೂ, ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಳಯಕಾರಕನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 21

एतस्मिन्समये चैव सरमेशसुरेश्वराः । प्रेरिता नारदेनेह देवास्सर्वे समागमन्

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾರದನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ದೇವಾಧಿಪತಿಗಳೂ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠರೊಡನೆ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಸಮಾಗಮಿಸಿದರು।

Verse 22

समब्रुवंस्तदा सर्वे शिव स्य हितकाम्यया । पुरःस्थित्वा शिवं नत्वा ह्याज्ञां देहि प्रभो इति

ಆಗ ಶಿವನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ ಎಲ್ಲರೂ ಅವನ ಮುಂದೆ ನಿಂತು, ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ—“ಪ್ರಭು, ನಮಗೆ ನಿಮ್ಮ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು।

Verse 23

त्वं परब्रह्म सर्वेशस्सर्वे च तव सेवकाः । सृष्टेः कर्ता सदा भर्ता संहर्ता परमेश्वरः

ನೀವು ಪರಬ್ರಹ್ಮ, ಸರ್ವೇಶ್ವರ; ಎಲ್ಲರೂ ನಿಮ್ಮ ಸೇವಕರೇ. ನೀವು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕರ್ತ, ಸದಾ ಪಾಲಕ, ಸಂಹಾರಕ—ಓ ಪರಮೇಶ್ವರ।

Verse 24

रजस्सत्त्वतमोरूपो लीलया निर्गुणः स्वतः । का लीला रचिता चाद्य तामिदानीं वद प्रभो

ಓ ಪ್ರಭು, ನೀವು ಸ್ವಭಾವತಃ ನಿರ್ಗುಣರು; ಆದರೂ ಲೀಲೆಯಿಂದ ರಜಸ್, ಸತ್ತ್ವ, ತಮಸ್ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೀರಿ. ಆದಿಯಲ್ಲಿ ನೀವು ರಚಿಸಿದ ಆ ಲೀಲೆಯೇನು? ಈಗ ಹೇಳಿರಿ, ಓ ನಾಥ।

Verse 25

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां मुनिश्रेष्ठ महेश्वरः । गणान् भिन्नांस्तदा दृष्ट्वा तेभ्यस्सर्वं न्यवेदयत्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹೇಶ್ವರನು ಆಗ ಗಣಗಳು ವಿಭಜಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವರಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿ ವಿವರಿಸಿದನು।

Verse 26

अथ सर्वेश्वरस्तत्र शंकरो मुनिसत्तम । विहस्य गिरिजानाथो ब्रह्माणं मामुवाच ह

ಆಮೇಲೆ, ಓ ಮುನಿಸತ್ತಮ, ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಶಂಕರನು ನಗುತ್ತಾ; ಗಿರಿಜಾನಾಥನು ನನ್ನನ್ನು—ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು—ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದರು।

Verse 27

शिव उवाच । ब्रह्मञ्छृणु मम द्वारि बाल एकस्समास्थितः । महाबलो यष्टिपाणिर्गेहावेशनिवारकः

ಶಿವನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಕೇಳು. ನನ್ನ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಬಾಲಕ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ—ಮಹಾಬಲವಂತ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡ ಹಿಡಿದು—ಗೃಹಪ್ರವೇಶವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

Verse 28

महाप्रहारकर्ताऽसौ मत्पार्षदविघातकः । पराजयः कृतस्तेन मद्गणानां बलादिह

ಅವನು ಮಹಾಪ್ರಹಾರ ಮಾಡುವವನು, ನನ್ನ ಪಾರ್ಷದರನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು. ಇಲ್ಲಿ ಅವನು ಬಲದಿಂದಲೇ ನನ್ನ ಗಣಗಳನ್ನು ಪರಾಜಯಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ।

Verse 29

ब्रह्मन् त्वयैव गंतव्यं प्रसाद्योऽयं महाबलः । यथा ब्रह्मन्नयः स्याद्वै तथा कार्यं त्वया विधे

ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ನೀನೇ ಹೋಗಿ ಈ ಮಹಾಬಲನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಹೇ ವಿಧಾತಾ, ನೀತಿ ಮತ್ತು ಸಮ್ಯಕ್ ಮಾರ್ಗ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುವಂತೆ ನೀನು ಕಾರ್ಯಮಾಡು।

Verse 30

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य प्रभोर्वाक्यमज्ञात्वाऽज्ञानमोहितः । तदीयनिकटं तात सर्वैरृषिवरैरयाम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಪ್ರಭುವಿನ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿಯೂ, ಅರ್ಥವಾಗದೆ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮೋಹಿತನಾಗಿ, ಹೇ ತಾತ, ನಾನು ಎಲ್ಲಾ ಋಷಿವರರೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋದೆ।

Verse 31

समायान्तं च मां दृष्ट्वा स गणेशो महाबली । क्रोधं कृत्वा समभ्येत्य मम श्मश्रूण्यवाकिरत्

ನನ್ನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ನೋಡಿ ಆ ಮಹಾಬಲವಂತ ಗಣೇಶನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಬಂದು ನನ್ನ ಮೀಸೆ/ದಾಡಿಯನ್ನು ಎಳೆದು ಕೆಳಗೆ ಚದುರಿಸಿದನು।

Verse 32

क्षम्यतां क्षम्यतां देव न युद्धार्थं समागतः । ब्राह्मणोहमनुग्राह्यः शांतिकर्तानुपद्रवः

ಕ್ಷಮಿಸಿರಿ, ಕ್ಷಮಿಸಿರಿ, ದೇವನೇ! ನಾನು ಯುದ್ಧಾರ್ಥವಾಗಿ ಬಂದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು, ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನು; ನಾನು ಶಾಂತಿಕರ್ತ, ಉಪದ್ರವ ಮಾಡದವನು।

Verse 33

इत्येवं ब्रुवति ब्रह्मंस्तावत्परिघमाददे । स गणेशो महावीरो बालोऽबालपराक्रमः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಗಣೇಶನು ತಕ್ಷಣವೇ ಭಾರೀ ಪರಿಘವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡನು. ಬಾಲಕನಾದರೂ ಅವನು ಮಹಾವೀರ; ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗಿಂತ ಮೀರಿದ ಪರಾಕ್ರಮವಂತನು.

Verse 34

गृहीतपरिघं दृष्ट्वा तं गणेशं महाबलम् । पलायनपरो यातस्त्वहं द्रुततरं तदा

ಭಾರೀ ಪರಿಘವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಆ ಮಹಾಬಲ ಗಣೇಶನನ್ನು ನೋಡಿ, ನಾನು ಆಗ ಓಡಿಹೋಗುವುದಕ್ಕೇ ತೊಡಗಿ ಇನ್ನೂ ವೇಗವಾಗಿ ಹೊರಟೆ.

Verse 35

यात यात ब्रुवंतस्ते परिघेन हतास्तदा । स्वयं च पतिताः केचित्केचित्तेन निपातिताः

ಅವರು “ಹೋಗಿರಿ, ಹೋಗಿರಿ” ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಿರಲಾಗಿ, ಆಗ ಪರಿಘದ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಬಿದ್ದರು. ಕೆಲವರು ತಾವೇ ಬಿದ್ದರು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಆ ಹೊಡೆತದಿಂದ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದರು.

Verse 36

केचिच्च शिवसामीप्यं गत्वा तत्क्षणमात्रतः । शिवं विज्ञापयांचक्रुस्तद्वृत्तां तमशेषतः

ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲೇ ಶಿವಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಹೋಗಿ, ನಡೆದ ಸಮಸ್ತ ಘಟನೆಗಳ ಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿವೇದಿಸಿದರು।

Verse 37

तथाविधांश्च तान् दृष्ट्वा तद्वृत्तांतं निशम्य सः । अपारमादधे कोपं हरो लीलाविशारदः

ಅವರನ್ನು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿ, ನಡೆದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳಿ, ದಿವ್ಯಲೀಲೆಗೆ ನಿಪುಣನಾದ ಹರನು ಅಪಾರ ಕೋಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು।

Verse 38

इंद्रादिकान्देवगणान् षण्मुखप्रवरान् गणान् । भूतप्रेतपिशाचांश्च सर्वानादेशयत्तदा

ಆಗ ಅವರು ಇಂದ್ರ ಮೊದಲಾದ ದೇವಗಣಗಳಿಗೆ, ಷಣ್ಮುಖ (ಕಾರ್ತಿಕೇಯ)ನ ನೇತೃತ್ವದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಣಗಳಿಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಭೂತ-ಪ್ರೇತ-ಪಿಶಾಚ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆದೇಶ ನೀಡಿದರು.

Verse 39

ते सर्वे च यथायोग्यं गतास्ते सर्वतो दिशम् । तं गणं हंतुकामा हि शिवाज्ञाता उदायुधाः

ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಯಥಾಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಹೊರಟರು. ಶಿವಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ಆಯುಧಧಾರಿಗಳಾಗಿ, ಆ ಗಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಬಯಕೆಯಿಂದಿದ್ದರು.

Verse 40

यस्य यस्यायुधं यच्च तत्तत्सर्वं विशेषतः । तद्गणेशोपरि बलात्समागत्य विमोचितम्

ಯಾರ್ಯಾರದು ಯಾವ ಆಯುಧವೋ, ಅವೆಲ್ಲವೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಗಣೇಶನ ಕಡೆಗೆ ಎಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ನಿಷ್ಪ್ರಭವಾಗಿ ಬಿದ್ದುಹೋಯಿತು.

Verse 41

हाहाकारो महानासीत्त्रैलोक्ये सचराचरे । त्रिलोकस्था जनास्सर्वे संशयं परमं गताः

ಚರಾಚರ ಸಮೇತ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಹಾಹಾಕಾರ ಉಂಟಾಯಿತು. ತ್ರಿಲೋಕಸ್ಥರಾದ ಎಲ್ಲರೂ ಪರಮ ಸಂಶಯ ಮತ್ತು ಗಾಢ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದರು.

Verse 42

न यातं ब्रह्मणोऽप्यायुर्ब्रह्मांड क्षयमेति हि । अकाले च तथा नूनं शिवेच्छावशतः स्वयम्

ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಯುಷ್ಯವೂ ಇನ್ನೂ ಮುಗಿದಿರಲಿಲ್ಲ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಕ್ಷಯವೂ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅಕಾಲದಲ್ಲೇ ಅದು ಸಂಭವಿಸಿತು—ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸ್ವಯಂ ಶಿವನ ಪರಮ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ.

Verse 43

ते सर्वे चागतास्तत्र षण्मुखाद्याश्च ये पुनः । देवा व्यर्थायुधा जाता आश्चर्यं परमं गताः

ಆಗ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು—ಷಣ್ಮುಖಾದಿಗಳೂ ಸಹ ಬಂದರು. ದೇವತೆಗಳ ಆಯುಧಗಳು ವ್ಯರ್ಥವಾದವು; ಅವರು ಪರಮ ಆಶ್ಚರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದರು.

Verse 44

एतस्मिन्नन्तरे देवी जगदम्बा विबोधना । ज्ञात्वा तच्चरितं सर्वमपारं क्रोधमादधे

ಇದರ ಮಧ್ಯೆ ಜಗದಂಬಾ ದೇವಿ—ಸದಾ ಜಾಗೃತಳೂ ವಿವೇಕಿನಿಯೂ—ಆ ಸಮಸ್ತ ವರ್ತಮಾನವನ್ನು ತಿಳಿದು ಅಪಾರ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಧರಿಸಿದಳು.

Verse 45

शक्तिद्वयं तदा तत्र तया देव्या मुनीश्वर । निर्मितं स्वगणस्यैव सर्वसाहाय्यहेतवे

ಓ ಮುನೀಶ್ವರ, ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಆ ದೇವಿಯು ತನ್ನ ಗಣಗಳಿಗೆ ಸರ್ವಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಳು.

Verse 46

एका प्रचंडरूपं च धृत्वातिष्ठन्महामुने । श्यामपर्वतसंकांशं विस्तीर्य मुखगह्वरम्

ಓ ಮಹಾಮುನಿ, ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಚಂಡ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತಳು; ಅವಳ ದೇಹ ಶ್ಯಾಮ ಪರ್ವತದಂತೆ ಇದ್ದು, ತನ್ನ ಮುಖಗಹ್ವರವನ್ನು ವಿಶಾಲಗೊಳಿಸಿದಳು.

Verse 47

एका विद्युत्स्वरूपा च बहुहस्तसमन्विता । भयंकरा महादेवी दुष्टदंडविधायिनी

ಮತ್ತೊಬ್ಬಳು ವಿದ್ಯುತ್‌ನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಸ್ವರೂಪವಳಾಗಿ, ಅನೇಕ ಹಸ್ತಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾಗಿದ್ದಳು. ಭಯಂಕರ ಆ ಮಹಾದೇವಿ ದುಷ್ಟರಿಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸುವವಳಾಗಿದ್ದಳು.

Verse 48

आयुधानि च सर्वाणि मोचितानि सुरैर्गणैः । गृहीत्वा स्वमुखे तानि ताभ्यां शीघ्रं च चिक्षिपे

ದೇವಗಣಗಳು ಎಸೆದ ಎಲ್ಲಾ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಅವನು ಹಿಡಿದು ತನ್ನ ಬಾಯಿಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡು, ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನ್ನೇ ವೇಗವಾಗಿ ಅವರ ಮೇಲೆಯೇ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಎಸೆದನು.

Verse 49

देवायुधं न दृश्येत परिघः परितः पुनः । एवं ताभ्यां कृतं तत्र चरितं परमाद्भुतम्

ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದೇವಾಯುಧವೂ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ; ಪರಿಘ (ಕಬ್ಬಿಣದ ಗದಾದಂಡ) ಮಾತ್ರ ಸುತ್ತಲೂ ಮರುಮರು ತಿರುಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಾಡಿದ ಕೃತ್ಯ ಪರಮ ಅದ್ಭುತವಾಗಿತ್ತು.

Verse 50

एको बालोऽखिलं सैन्यं लोडयामास दुस्तरम् । यथा गिरिवरेणैव लोडितस्सागरः पुरा

ಆ ಒಬ್ಬನೇ ಬಾಲನು ದುಸ್ತರವಾದ ಸಮಸ್ತ ಸೇನೆಯನ್ನು ಮಣಿಸಿದನು; ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾಪರ್ವತದಿಂದ ಸಾಗರ ಮಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ।

Verse 51

एकेन निहतास्सर्वे शक्राद्या निर्जरास्तथा । शंकरस्य गणाश्चैव व्याकुलाः अभवंस्तदा

ಆ ಒಬ್ಬನಿಂದ ಇಂದ್ರಾದಿ ಎಲ್ಲ ಅಮರ ದೇವರೂ ಮಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು; ಆಗ ಶಂಕರನ ಗಣಗಳೂ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲರಾದರು।

Verse 52

अथ सर्वे मिलित्वा ते निश्श्वस्य च मुहुर्मुहुः । परस्परं समूचुस्ते तत्प्रहारसमाकुलाः

ನಂತರ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ, ಮರುಮರು ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ, ಆ ಪ್ರಹಾರಗಳಿಂದ ಕಳವಳಗೊಂಡವರಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಮಾತನಾಡಿದರು।

Verse 53

देवगणा ऊचुः । किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं न ज्ञायंते दिशो दश । परिघं भ्रामयत्येष सव्यापसव्यमेव च

ದೇವಗಣರು ಹೇಳಿದರು—“ನಾವು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು, ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು? ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದು ಪರಿಘವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಿದೆ—ಎಡಕ್ಕೂ ಬಲಕ್ಕೂ—ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ।”

Verse 54

ब्रह्मोवाच । एतत्कालेऽप्सरश्रेष्ठाः पुष्पचन्दनपाणयः । ऋषयश्च त्वदाद्या हि येऽतियुद्धेतिलालसाः

ಬ್ರಹ್ಮನು ನುಡಿದನು—ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪ ಮತ್ತು ಚಂದನವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಪ್ಸರೆಯರು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದರು. ಹಾಗೆಯೇ ನೀನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಮಹಾಯುದ್ಧದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಸುಕರಾದ ಋಷಿಗಳೂ ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು.

Verse 55

ते सर्वे च समाजग्मुर्युद्धसंदर्शनाय वै । पूरितो व्योम सन्मार्गस्तैस्तदा मुनिसत्तम

ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಯುದ್ಧದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಆ ವೇಳೆಗೆ ಅವರಿಂದ ಆಕಾಶವೂ ಅದರ ಶುಭ ಮಾರ್ಗಗಳೂ ತುಂಬಿಹೋದವು.

Verse 56

तास्ते दृष्ट्वा रणं तं वै महाविस्मयमागताः । ईदृशं परमं युद्धं न दृष्टं चैकदापि हि

ಆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಕಂಡು ಅವರು ಮಹಾ ವಿಸ್ಮಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಇಂತಹ ಪರಮ ಹಾಗೂ ಅಪೂರ್ವ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಅವರು ಒಂದೇ ಸಲವೂ ಹಿಂದೆ ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲ.

Verse 57

पृथिवी कंपिता तत्र समुद्रसहिता तदा । पर्वताः पतिताश्चैव चक्रुः संग्रामसंभवम्

ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಗಳೊಡನೆ ಭೂಮಿಯೇ ಕಂಪಿಸಿತು. ಪರ್ವತಗಳೂ ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದವು; ಹೀಗೆ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಮಹಾ ಗದ್ದಲ ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 58

द्यौर्ग्रहर्क्षगणैर्घूर्ण्णा सर्वे व्याकुलतां गताः । देवाः पलायितास्सर्वे गणाश्च सकलास्तदा

ಗ್ರಹ-ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸುತ್ತಾಟದ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಆಕಾಶವೇ ಅಶಾಂತವಾಯಿತು. ಎಲ್ಲರೂ ವ್ಯಾಕುಲರಾದರು; ಆಗ ಎಲ್ಲಾ ದೇವರೂ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಗಣರೂ ಕೂಡ ಓಡಿ ಹೋದರು।

Verse 59

केवलं षण्मुखस्तत्र नापलायत विक्रमी । महावीरस्तदा सर्वानावार्य पुरतः स्थितः

ಅಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಷಣ್ಮುಖನು ಮಾತ್ರ ಓಡಲಿಲ್ಲ. ಆ ಮಹಾವೀರನು ಆಗ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ತಡೆದು, ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತನು।

Verse 60

शक्तिद्वयेन तद्युद्धे सर्वे च निष्फलीकृताः । सर्वास्त्राणि निकृत्तानि संक्षिप्तान्यमरैर्गणैः

ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆ ಎರಡು ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಿಷ್ಫಲವಾದವು. ಅಮರಗಣಗಳು ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಿದವು.

Verse 61

येऽव स्थिताश्च ते सर्वे शिवस्यांतिकमागताः । देवाः पलायितास्सर्वे गणाश्च सकलास्तदा

ಆಗ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದ್ದವರೆಲ್ಲ ಶಿವನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದರು; ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಓಡಿ ಹೋದರು, ಎಲ್ಲಾ ಗಣಗಳೂ ಆಗಲೇ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು.

Verse 62

ते सर्वे मिलिताश्चैव मुहुर्नत्वा शिवं तदा । अब्रुवन्वचनं क्षिप्रं कोऽयं गणवरः प्रभो

ಆಗ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ, ಪುನಃ ಪುನಃ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು—“ಪ್ರಭೋ, ನಿಮ್ಮ ಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಣವನು ಯಾರು?”

Verse 63

पुरा चैव श्रुतं युद्धमिदानीं बहुधा पुनः । दृश्यते न श्रुतं दृष्टमीदृशं तु कदाचन

“ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಗಳ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ; ಈಗಲೂ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಕೇಳುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಕಂಡದಲ್ಲಿಯೂ ಕೇಳಿದದಲ್ಲಿಯೂ ಇಂತಹ ಯುದ್ಧವು ಎಂದಿಗೂ ಇಲ್ಲ.”

Verse 64

किंचिद्विचार्यतां देव त्वन्यथा न जयो भवेत् । त्वमेव रक्षकस्स्वामिन्ब्रह्मांडस्य न संशयः

“ಹೇ ದೇವಾ, ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಚಾರಿಸಿರಿ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಜಯವಾಗದು. ಸ್ವಾಮೀ, ಸಮಸ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ರಕ್ಷಕನು ನೀವೇ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.”

Verse 65

ब्रह्मोवाच । इत्येवं तद्वचः श्रुत्वा रुद्रः परमकोपनः । कोपं कृत्वा च तत्रैव जगाम स्वगणैस्सह

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಪರಮ ಕೋಪಶೀಲನಾದ ರುದ್ರನು ಅತ್ಯಂತ ಕೋಪಗೊಂಡನು. ಕೋಪವನ್ನು ಉರಿಗೊಳಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ నుంచೆಯೇ ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟನು.

Verse 66

देवसैन्यं च तत्सर्वं विष्णुना चक्रिणा सह । समुत्सवं महत्कृत्वा शिवस्यानुजगाम ह

ನಂತರ ಸಮಸ್ತ ದೇವಸೈನ್ಯವು, ಚಕ್ರಧಾರಿಯಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ, ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ಶಿವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು.

Verse 67

एतस्मिन्नंतरे भक्त्या नमस्कृत्य महेश्वरम् । अब्रवीन्नारद त्वं वै देवदेवं कृतांजलिः

ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಕರಜೋಡಿಸಿ ನಾರದನು ದೇವದೇವನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 68

नारद उवाच । देवदेव महादेव शृणु मद्वचनं विभो । त्वमेव सर्वगस्स्वामी नानालीलाविशारदः

ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವ, ಹೇ ವಿಭೋ, ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ನೀನೇ ಸರ್ವತ್ರಗಾಮಿ ಸ್ವಾಮಿ, ನಾನಾವಿಧ ದಿವ್ಯಲೀಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನು।

Verse 69

त्वया कृत्वा महालीलां गणगर्वोऽपहारितः । अस्मै दत्त्वा बलं भूरि देवगर्वश्च शंकर

ಹೇ ಶಂಕರಾ! ನೀನು ಮಹಾಲೀಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಗಣಗಳ ಗರ್ವವನ್ನು ಹರಣಮಾಡಿದೆ; ಅವನಿಗೆ ಅಪಾರ ಬಲವನ್ನು ನೀಡಿ ದೇವರ ಗರ್ವವನ್ನೂ ಶಮನಗೊಳಿಸಿದೆ।

Verse 70

दर्शितं भुवने नाथ स्वमेव बलमद्भुतम् । स्वतंत्रेण त्वया शंभो सर्वगर्वप्रहारिणा

ಹೇ ನಾಥ, ನೀವು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮದೇ ಅದ್ಭುತ ಬಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಹೇ ಶಂಭೋ, ಸರ್ವ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸುವ ನಿಮ್ಮ ಸ್ವತಂತ್ರ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದೀರಿ।

Verse 71

इदानीं न कुरुष्वेश तां लीलां भक्तवत्सलः । स्वगणानमरांश्चापि सुसन्मान्याभिवर्द्धय

ಹೇ ಈಶ್ವರ, ಭಕ್ತವತ್ಸಲ, ಈಗ ಆ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಡ. ನಿನ್ನ ಗಣಗಳನ್ನೂ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಸನ್ಮಾನಿಸಿ, ಅವರ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸು।

Verse 72

न खेलयेदानीं जहि ब्रह्मपदप्रद । इत्युक्त्वा नारद त्वं वै ह्यंतर्द्धानं गतस्तदा

“ಇನ್ನು ಆಟವಾಡಬೇಡ—ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮಪದಪ್ರದ, ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸು.” ಎಂದು ಹೇಳಿ ನಾರದನು ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು.