शिवविहारवर्णनम् (Śivavihāra-varṇana) — “Description of Śiva’s Divine Pastimes/Sojourn”

Verse 1

इति श्रीशिवमहापुराणे रुद्रसंहितायां कुमारखण्डे शिवविहारवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ಕುಮಾರಖಂಡದಲ್ಲಿ ‘ಶಿವವಿಹಾರವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಾಯವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 2

नारद उवाच । विवाहयित्वा गिरिजां शंकरो लोकशंकरः । गत्वा स्वपर्वतं ब्रह्मन् किमकार्षिद्धि तद्वद

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ಲೋಕಹಿತಕರನಾದ ಶಂಕರನು ಗಿರಿಜೆಯನ್ನು ವಿವಾಹಮಾಡಿ ತನ್ನ ಪರ್ವತ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನಂತರ ಏನು ಮಾಡಿದನು? ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳಿರಿ.

Verse 3

कथं हि तनयो जज्ञे शिवस्य परमात्मनः । यदर्थमात्मारामोऽपि समुवाह शिवां प्रभुः

ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ಶಿವನಿಗೆ ಪುತ್ರನು ಹೇಗೆ ಜನಿಸಿದನು? ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಪೂರ್ಣನಾದ ಆತ್ಮಾರಾಮ ಪ್ರಭು ಶಿವಾ (ಪಾರ್ವತಿ)ಯನ್ನು ಯಾವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ವಿವಾಹಮಾಡಿಕೊಂಡನು?

Verse 4

तारकस्य कथं ब्रह्मन् वधोऽभूद्देवशंकरः । एतत्सर्वमशेषेण वद कृत्वा दयां मयि

ಹೇ ಪೂಜ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ದೇವಶಂಕರನ ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ತಾರಕನ ವಧ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಿತು? ನನ್ನ ಮೇಲೆ ದಯೆ ಮಾಡಿ ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳಿರಿ.

Verse 5

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य नारदस्य प्रजापतिः । सुप्रसन्नमनाः स्मृत्वा शंकरं प्रत्युवाच ह

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ನಾರದನ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾದನು. ಶಂಕರನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ನಂತರ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

Verse 6

ब्रह्मोवाच । चरितं शृणु वक्ष्यामि शशिमौलेस्तु नारद । गुहजन्मकथां दिव्यां तारकासुरसद्वधम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ನಾರದಾ, ಕೇಳು; ಈಗ ನಾನು ಶಶಿಮೌಳಿಯಾದ ಶಿವನ ದಿವ್ಯಚರಿತೆಯನ್ನು ಹೇಳುವೆನು—ಗುಹನ ಜನ್ಮಕಥೆಯನ್ನೂ, ತಾರಕಾಸುರನ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ವಧೆಯನ್ನೂ.

Verse 7

श्रूयतां कथयाम्यद्य कथां पापप्रणाशिनीम् । यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते मानवो ध्रुवम्

ಕೇಳಿರಿ—ಇಂದು ನಾನು ಪಾಪನಾಶಿನಿಯಾದ ಪುಣ್ಯಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮಾನವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 8

इदमाख्यानमनघं रहस्यं परमाद्भुतम् । पापसंतापहरणं सर्वविघ्नविनाशनम्

ಈ ಆಖ್ಯಾನವು ನಿರ್ಮಲ, ಪರಮ ಗುಹ್ಯ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪಾಪಜನಿತ ಸಂತಾಪವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.

Verse 9

सर्वमंगलदं सारं सर्वश्रुतिमनोहरम् । सुखदं मोक्षबीजं च कर्ममूलनिकृंतनम्

ಇದು ಸರ್ವಮಂಗಳದಾಯಕ ಸಾರ; ಎಲ್ಲಾ ಶ್ರುತಿಗಳಿಗೆ ಮನೋಹರ. ಇದು ಸುಖಪ್ರದ, ಮೋಕ್ಷಬೀಜ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಮೂಲವನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕುವದು.

Verse 10

कैलासमागत्य शिवां विवाह्य शोभां प्रपेदे नितरां शिवोऽपि । विचारयामास च देवकृत्यं पीडां जनस्यापि च देवकृत्ये

ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು ಶಿವಾ (ಪಾರ್ವತಿ)ಯನ್ನು ವಿವಾಹಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸ್ವಯಂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೂ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಪಡೆದನು. ಆದರೂ ಅದೇ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಕಾರ್ಯವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ, ದೇವಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜನರ ಪೀಡೆಯನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಿದನು.

Verse 11

शिवस्स भगवान् साक्षात्कैलासमगमद्यदा । सौख्यं च विविधं चक्रुर्गणास्सर्वे सुहर्षिताः

ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಮಹಾಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಎಲ್ಲಾ ಗಣರು ನಾನಾವಿಧ ಸೌಖ್ಯ ಮತ್ತು ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.

Verse 12

महोत्सवो महानासीच्छिवे कैलासमागते । देवास्स्वविषयं प्राप्ता हर्षनिर्भरमानसाः

ಶಿವನು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ಮಹೋತ್ಸವ ಉಂಟಾಯಿತು; ದೇವರುಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಮರಳಿದರು, ಅವರ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು।

Verse 13

अथ शंभुर्महादेवो गृहीत्वा गिरिजां शिवाम् । जगाम निर्जनं स्थानं महादिव्यं मनोहरम्

ಆಗ ಶಂಭು ಮಹಾದೇವನು ಗಿರಿಜಾ-ಶಿವೆಯನ್ನು (ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು) ಕರೆದುಕೊಂಡು, ನಿರ್ಜನವಾದ ಅತ್ಯಂತ ದಿವ್ಯ ಹಾಗೂ ಮನೋಹರ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದನು।

Verse 14

शय्यां रतिकरीं कृत्वा पुष्पचन्दनचर्चिताम् । अद्भुतां तत्र परमां भोगवस्त्वन्वितां शुभाम्

ಅಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಚಂದನಲೇಪನ ಮಾಡಿದ, ರತಿಯನ್ನು ಉದ್ದೀಪಿಸುವ ಶಯ್ಯೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ; ಭೋಗವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಅದ್ಭುತ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಾಗೂ ಶುಭ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು।

Verse 15

स रेमे तत्र भगवाञ्शंभुगिरिजया सह । सहस्रवर्षपर्यन्तं देवमानेन मानदः

ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭು ಗಿರಿಜೆಯೊಂದಿಗೆ ರಮಿಸಿದರು; ದೇವಮಾನ ಪ್ರಕಾರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ—ಅವರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮಾನ ನೀಡುವವರು।

Verse 16

दुर्गांगस्पर्शमात्रेण लीलया मूर्च्छितः शिवः । मूर्च्छिता सा शिवस्पर्शाद्बुबुधे न दिवानिशम्

ದುರ್ಗೆಯ ದೇಹಸ್ಪರ್ಶ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಶಿವನು ಲೀಲೆಯಿಂದ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾದಂತೆ ಆಯಿತ್ತ; ಅವಳೂ ಶಿವಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಳಾಗಿ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಚೇತನಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ।

Verse 17

हरे भोगप्रवृत्ते तु लोकधर्म प्रवर्तिनि । महान् कालो व्यतीयाय तयोः क्षण इवानघ

ಹೇ ನಿರಪರಾಧನೇ! ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಭೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಲೋಕಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರವર્તಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವರಿಗೋಸ್ಕರ ಮಹಾಕಾಲವೂ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಂತೆ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು.

Verse 18

अथ सर्वे सुरास्तात एकत्रीभूय चैकदा । मंत्रयांचक्रुरागत्य मेरौ शक्रपुरोगमाः

ಆಗ, ಹೇ ಪ್ರಿಯನೇ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಇಂದ್ರನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದಂತೆ ಅವರು ಮೇರುಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಬಂದು ಪರಸ್ಪರ ಮಂತ್ರಣೆ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು.

Verse 19

सुरा ऊचुः । विवाहं कृतवाञ्छंभुरस्मत्कार्यार्थमीश्वरः । योगीश्वरो निर्विकारो स्वात्मारामो निरंजनः

ದೇವರುಗಳು ಹೇಳಿದರು—ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಈಶ್ವರ ಶಂಭು ವಿವಾಹವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಆತ ಯೋಗೀಶ್ವರ, ನಿರ್ವಿಕಾರ, ಸ್ವಾತ್ಮಾರಾಮ, ನಿರಂಜನನಾಗಿದ್ದರೂ ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಾರ್ಥ ಈ ಲೋಕಿಕ ಕರ್ಮವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

Verse 20

नोत्पन्नस्तनयस्तस्य न जानामोऽत्र कारणम् । विलंबः क्रियते तेन कथं देवेश्वरेण ह

ಅವನಿಗೆ ಪುತ್ರನು ಇನ್ನೂ ಜನಿಸಿಲ್ಲ; ಇದರ ಕಾರಣವನ್ನು ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ದೇವೇಶ್ವರ ಶಂಕರನು ಏಕೆ ಇಂತಹ ವಿಳಂಬ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ?

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे देवा नारदाद्देवदर्शनात् । बुबुधुस्तन्मितं भोगं तयोश्च रममाणयोः

ಈ ನಡುವೆ, ದಿವ್ಯದರ್ಶನ ಪಡೆದ ನಾರದನಿಂದ ಕೇಳಿ ದೇವತೆಗಳು ತಿಳಿದರು—ಆ ದಿವ್ಯ ದಂಪತಿ ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅವರ ಭೋಗವು ಪರಿಮಿತವೂ ಸಂಯತವೂ ಆಗಿತ್ತು.

Verse 22

चिरं ज्ञात्वा तयोर्भोगं चिंतामापुस्सुराश्च ते । ब्रह्माणं मां पुरस्कृत्य ययुर्नारायणांतिकम्

ಆ ಇಬ್ಬರ ಭೋಗವು ದೀರ್ಘಕಾಲ ನಡೆಯುವುದೆಂದು ತಿಳಿದು ಆ ದೇವತೆಗಳು ಚಿಂತಿತರಾದರು. ನನ್ನನ್ನು—ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು—ಮುಂದಿಟ್ಟು ಅವರು ನಾರಾಯಣನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಹೋದರು.

Verse 23

तं नत्वा कथितं सर्वं मया वृत्तांतमीप्सितम् । सन्तस्थिरे सर्वदेवा चित्रे पुत्तलिका यथा

ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನಾನು ಇಷ್ಟವಾದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದೆನು. ಆಗ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಗೊಂಬೆಗಳಂತೆ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ, ಮೌನವಾಗಿ ನಿಂತರು.

Verse 24

ब्रह्मोवाच । सहस्रवर्ष पर्य्यन्तं देवमानेन शंकरः । रतौ रतश्च निश्चेष्टो योगी विरमते न हि

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ದೇವಮಾನಪ್ರಕಾರ ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಶಂಕರನು ರತಿಯಲ್ಲಿ ರತನಾಗಿದ್ದನು; ಆದರೂ ಯೋಗಿಯಾಗಿ ಅವನು ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟನಾಗಿ, ಅಂತರಂಗ ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ವಿರಮಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 25

भगवानुवाच । चिन्ता नास्ति जगद्धातस्सर्वं भद्रं भविष्यति । शरणं व्रज देवेश शंकरस्य महाप्रभोः

ಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಜಗದ್ಧಾತಾ, ಚಿಂತಿಸಬೇಡ; ಎಲ್ಲವೂ ಮಂಗಳವಾಗುವುದು. ಹೇ ದೇವೇಶ, ಮಹಾಪ್ರಭು ಶಂಕರನ ಶರಣು ಸೇರು.

Verse 26

महेशशरणापन्ना ये जना मनसा मुदा । तेषां प्रजेशभक्तानां न कुतश्चिद्भयं क्वचित्

ಆನಂದಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಹೇಶ್ವರನ ಶರಣಾಗುವ ಜನರಿಗೆ—ಅಂತಹ ಪ್ರಭುಭಕ್ತರಿಗೆ ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದಲೂ, ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಭಯ ತಾಗದು.

Verse 27

शृंगारभंगस्समये भविता नाधुना विधे । कालप्रयुक्तं कार्यं च सिद्धिं प्राप्नोति नान्यथा

ಹೇ ವಿಧೇ! ಶೃಂಗಾರಭಂಗವು ಯೋಗ್ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವುದು, ಈಗಲ್ಲ. ಕಾಲಾನುಸಾರ ಕೈಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯವೇ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ.

Verse 28

शम्भोस्सम्भोगमिष्टं को भेदं कर्तुमिहेश्वरः । पूर्णे वर्षसहस्रे च स्वेच्छया हि विरंस्यति

ಶಂಭುವಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಭೇದ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿ ಯಾರಿಗೆ? ಪೂರ್ಣ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಾದರೂ ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಅದರಿಂದ ವಿರಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 29

स्त्रीपुंसो रतिविच्छेदमुपायेन करोति यः । तस्य स्त्रीपुत्रयोर्भेदो भवेज्जन्मनि जन्मनि

ಯಾರು ಉಪಾಯದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರ ಪ್ರೇಮಸಂಯೋಗವನ್ನು ವಿಚ್ಛೇದಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನಿಗೆ ಜನ್ಮಜನ್ಮಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಪುತ್ರರಿಂದ ಬೇರ್ಪாடு ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 30

भ्रष्टज्ञानो नष्टकीर्त्तिरलक्ष्मीको भवेदिह । प्रयात्यंते कालसूत्र वर्षलक्षं स पातकी

ಆ ಪಾತಕಿ ಇಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಭ್ರಷ್ಟನಾಗಿ, ಕೀರ್ತಿ ನಾಶವಾಗಿ, ದುರ್ದೈವದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮರಣಾನಂತರ ಅವನನ್ನು ಕಾಲಸೂತ್ರ ನರಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 31

रंभायुक्तं शक्रमिमं चकार विरतं रतौ । महामुनीन्द्रो दुर्वासास्तत्स्त्रीभेदो बभूव ह

ಮಹಾಮುನೀಂದ್ರ ದುರ್ವಾಸರು ರಂಭೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದ ಈ ಇಂದ್ರನನ್ನು ರತಿಸುಖದಿಂದ ವಿರತಗೊಳಿಸಿದರು; ಹೀಗಾಗಿ ಆ ದಂಪತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಬೇರ್ಪாடு ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 32

पुनरन्यां स संप्राप्य विषेव्य शुभपाणिकाम् । दिव्यं वर्षसहस्रं च विजहौ विरहज्वरम्

ಮತ್ತೆ ಅವನು ಇನ್ನೊಂದು ಶುಭಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಅವಳ ಸಂಗವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ವಿರಹಜ್ವರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೀವಿಸಿದನು।

Verse 33

घृताच्या सह संश्लिष्टं कामं वारितवान् गुरुः । षण्मासाभ्यंतरे चन्द्रस्तस्य पत्नीं जहार ह

ಘೃತಾಚಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವನಲ್ಲಿ ಕಾಮ ಉದಯಿಸಿದಾಗ, ಗುರುವು ಆ ಕಾಮವನ್ನು ತಡೆದನು; ಆದರೂ ಆರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಚಂದ್ರನು ಅವನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದನು।

Verse 34

पुनश्शिवं समाराध्य कृत्वा तारामयं रणम् । तारां सगर्भां संप्राप्य विजहौ विरहज्वरम्

ನಂತರ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ತಾರೆಯಿಗಾಗಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ, ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದ ತಾರೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ವಿರಹಜ್ವರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು।

Verse 35

मोहिनीसहितं चन्द्रं चकार विरतं रतौ । महर्षिर्गौतमस्तस्य स्त्रीविच्छेदो बभूव ह

ಮೋಹಿನಿಯೊಂದಿಗೆ (ಪ್ರಭು) ಚಂದ್ರನನ್ನು ರತಿಭೋಗದಿಂದ ವಿರಮಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ಆ ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಪತ್ನಿವಿಚ್ಛೇದ ಸಂಭವಿಸಿತು ಎಂದು ಮಹರ್ಷಿ ಗೌತಮನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ।

Verse 36

हरिश्चन्द्रो हालिकं च वृषल्यासह संयुतम् । चारयामास निश्चेष्टं निर्जनं तत्फलं शृणु

ರಾಜ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಹಾಲಿಕನನ್ನೂ—ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದ ವೃಷಲ್ಯೆಯೊಡನೆ—ಶಕ್ತಿಹೀನನಾಗಿ ಮಾಡಿ ನಿರ್ಜನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಓಡಿಸಿದನು; ಈಗ ಆ ಕರ್ಮದ ಫಲವನ್ನು ಕೇಳು।

Verse 37

भ्रष्टः स्त्रीपुत्रराज्येभ्यो विश्वामित्रेण ताडितः । ततश्शिवं समाराध्य मुक्तो भूतो हि कश्मलात्

ಸ್ತ್ರೀ, ಪುತ್ರ, ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ವಂಚಿತನಾಗಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಂದ ತಾಡಿತನಾದ ಅವನು, ನಂತರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಸಮಾರಾಧಿಸಿದನು; ಆಗ ಅವನು ಘೋರ ಪಾಪಮೋಹದ ಕಲ್ಮಷದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದನು।

Verse 38

अजामिलं द्विजश्रेष्ठं वृषल्या सह संयुतम् । न भिया वारयामासुस्सुरास्तां चापि केचन

ಅಜಾಮಿಲನೆಂಬ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನು ವೃಷಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದನು; ಆದರೆ ಭಯದಿಂದ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಅವನನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ತಡೆಯಲು ಧೈರ್ಯಪಡಲಿಲ್ಲ।

Verse 39

सर्वं निषेकसाध्यं च निषेको बलवान् विधे । निषेकफलदो वै स निषेकः केन वार्य्यते

‘ಹೇ ವಿಧಾತಾ! ಎಲ್ಲವೂ ನಿಷೇಕ (ದೀಕ್ಷೆ/ಅಭಿಷೇಕ)ದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ನಿಷೇಕವು ಮಹಾಬಲವಂತ. ಅದು ನಿಷೇಕಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ—ಅಂತಹ ನಿಷೇಕವನ್ನು ಯಾರು ತಡೆಯಬಲ್ಲರು?’

Verse 40

दिव्यं वर्षसहस्रं च शंभोः संभोगकर्म तत् । पूर्णे वर्षसहस्रे च गत्वा तत्र सुरेश्वराः

ಶಂಭುವಿನ ಆ ದಿವ್ಯ ಸಂಯೋಗಕರ್ಮ ಒಂದು ಸಹಸ್ರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು. ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳು ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ದೇವಾಧಿಪತಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿದರು.

Verse 41

येन वीर्यं पतेद्भूमौ तत् करिष्यथ निश्चितम् । तत्र वीर्य्ये च भविता स्कन्दनामा प्रभोस्सुतः

ಯಾವುದೇ ಉಪಾಯದಿಂದ ದಿವ್ಯ ವೀರ್ಯವು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುವಂತೆ—ಅದನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮಾಡಿರಿ. ಆ ವೀರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಭುವಿನ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿ ‘ಸ್ಕಂದ’ ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು.

Verse 42

अधुना स्वगृहं गच्छ विधे सुरगणैस्सह । करोतु शंभुस्संभोगं पार्वत्या सह निर्जने

ಈಗ, ಓ ವಿಧಿ (ಬ್ರಹ್ಮಾ), ದೇವಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನ ಸ್ವಗೃಹಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗು; ಶಂಭು ನಿರ್ಜನದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ದಾಂಪತ್ಯಸಂಭೋಗವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲಿ।

Verse 43

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा कमलाकान्तः शीघ्रं स्वन्तः पुरं ययौ । स्वालयं प्रययुर्देवा मया सह मुनीश्वर

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಕಮಲಾಕಾಂತನು (ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿ ವಿಷ್ಣು) ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತನ್ನ ಅಂತಃಪುರ-ಧಾಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು. ಹೇ ಮುನೀಶ್ವರ, ದೇವರೂ ನನ್ನೊಡನೆ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸಗಳಿಗೆ ಮರಳಿದರು.

Verse 44

शक्तिशक्तिमतोश्चाऽथ विहारेणाऽति च क्षितिः । भाराक्रांता चकंपे सा सशेषाऽपि सकच्छपा

ಆಮೇಲೆ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಮಂತನಾದ ಪ್ರಭುವಿನ ವಿಹಾರಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯೇ ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಕಂಪಿಸಿತು. ಅವರ ಅಪಾರ ದಿವ್ಯಭಾರದಿಂದ ಒತ್ತಡಗೊಂಡ ಅವಳು, ಶೇಷನೂ ಕಚ್ಚಪನೂ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದರೂ ನಡುಗಿದಳು.

Verse 45

कच्छपस्य हि भारेण सर्वाधारस्समीरणः । स्तंभितोऽथ त्रिलोकाश्च बभूवुर्भयविह्वलाः

ಕಚ್ಚಪನ ಭಾರದಿಂದ ಒತ್ತಡಗೊಂಡ ಸರ್ವಾಧಾರ ಪ್ರಾಣವಾಯುರೂಪ ಸಮೀರಣನು ಸ್ಥಂಭಿತನಾದನು. ಆಗ ತ್ರಿಲೋಕಗಳೆಲ್ಲ ಭಯವಿಹ್ವಲವಾಗಿ ಕಂಪಿಸಿದವು.

Verse 46

अथ सर्वे मया देवा हरेश्च शरणं ययुः । सर्वं निवेदयांचक्रुस्तद्वृत्तं दीनमानसाः

ನಂತರ ದೇವರೆಲ್ಲರೂ ನನ್ನೊಡನೆ ಹರನ (ಶಿವನ) ಶರಣಿಗೆ ಹೋದರು. ದುಃಖದಿಂದ ದೀನವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಡೆದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ನಿವೇದಿಸಿದರು.

Verse 47

देवा ऊचुः । देवदेव रमानाथ सर्वाऽवनकर प्रभोः । रक्ष नः शरणापन्नान् भयव्याकुलमानसान्

ದೇವರುಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದೇವದೇವ, ಹೇ ರಮಾನಾಥ, ಸರ್ವರ ರಕ್ಷಕ ಪ್ರಭುವೇ! ನಾವು ಶರಣಾಗತರು; ಭಯದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲವಾದ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು.

Verse 48

स्तंभितस्त्रिजगत्प्राणो न जाने केन हेतुना । व्याकुलं मुनिभिर्लेखैस्त्रैलोक्यं सचराचरम्

ತ್ರಿಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಾಣವೇ ಸ್ಥಂಭಿತವಾದಂತೆ ಆಯಿತು—ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದೋ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಮುನಿಗಳ ಘೋಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಿಖಿತ ವಿಧಿಗಳಿಂದ ಚರಾಚರ ಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯ ವ್ಯಾಕುಲವಾಯಿತು.

Verse 49

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा सकला देवा मया सह मुनीश्वर । दीनास्तस्थुः पुरो विष्णोर्मौनीभूतास्सु दुःखिताः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಮುನೀಶ್ವರಾ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ನನ್ನೊಡನೆ ಎಲ್ಲ ದೇವರುಗಳು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮುಂದೆ ದೀನರಾಗಿ ನಿಂತರು; ಮೌನಗೊಂಡು, ಮಹಾ ದುಃಖದಿಂದ ಆವರಿತರಾದರು।

Verse 50

तदाकर्ण्य समादाय सुरान्नः सकलान् हरिः । जगाम पर्वतं शीघ्रं कैलासं शिववल्लभम्

ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ನಮ್ಮೊಡನೆ ಎಲ್ಲ ದೇವರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು, ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೊರಟನು।

Verse 51

तत्र गत्वा हरिर्देवैर्मया च सुरवल्लभः । ययौ शिववरस्थानं शंकरं द्रष्टुकाम्यया

ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪಿದ ಬಳಿಕ, ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ದೇವಗಣಗಳೊಡನೆ ಮತ್ತು ನನ್ನೊಡನೆ, ಶಂಕರನ ದರ್ಶನಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ ಶಿವನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು।

Verse 52

तत्र दृष्ट्वा शिवं विष्णुर्नसुरैर्विस्मितोऽभवत् । तत्र स्थिताञ् शिवगणान् पप्रच्छ विनयान्वितः

ಅಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಕಂಡ ವಿಷ್ಣು ಅಸುರರಂತೆ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತನಾದನು. ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಶಿವಗಣರನ್ನು ಅವನು ವಿನಯದಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.

Verse 53

विष्णुरुवाच । हे शंकराः शिवः कुत्र गतस्सर्वप्रभुर्गणाः । निवेदयत नः प्रीत्या दुःखितान्वै कृपालवः

ವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಶಂಕರಗಣಗಳೇ! ಸರ್ವಪ್ರಭು ಶಿವನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದನು? ಅವನ ಗಣಗಳು ಎಲ್ಲಿವೆ? ದಯಾಳುಗಳೇ, ನಾವು ದುಃಖಿತರಾಗಿದ್ದೇವೆ; ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿರಿ।

Verse 54

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य सामरस्य हरेर्गुणाः । प्रोचुः प्रीत्या गणास्ते हि शंकरस्य रमापतिम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಸಮರಸನಾದ ಹರಿಯ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶಂಕರಭಕ್ತರೂ ಹರಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವವರೂ ಆದ ಆ ಗಣಗಳು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ರಮಾಪತಿ (ವಿಷ್ಣು)ಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದರು।

Verse 55

शिवगणा ऊचुः । हरे शृणु शिवप्रीत्या यथार्थं ब्रूमहे वयम् । ब्रह्मणा निर्जरैस्सार्द्धं वृत्तान्तमखिलं च यत्

ಶಿವಗಣಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಹರಿ! ಶಿವಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೇಳು; ನಾವು ಯಥಾರ್ಥವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ಬ್ರಹ್ಮನೊಡನೆ ದೇವತೆಗಳೊಡಗೂಡಿ ನಡೆದ ಸಮಸ್ತ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತೇವೆ।

Verse 56

सर्वेश्वरो महादेवो जगाम गिरिजालयम् । संस्थाप्य नोऽत्र सुप्रीत्या रानालीलाविशारदः

ಸರ್ವೇಶ್ವರನಾದ ಮಹಾದೇವನು ಗಿರಿಜೆಯ ಆಲಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ನಮ್ಮನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮಹಾಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ, ದಿವ್ಯಲೀಲೆಗೆ ನಿಪುಣನಾದ ಅವನು ಹೊರಟನು।

Verse 57

तद्गुहाभ्यन्तरे शंभुः किं करोति महेश्वरः । न जानीमो रमानाथ व्यतीयुर्बहवस्समाः

ಆ ಗುಹೆಯೊಳಗೆ ಶಂಭು—ಮಹೇಶ್ವರ—ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ? ಹೇ ರಮಾನಾಥ, ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದು; ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಿವೆ.

Verse 58

ब्रह्मोवाच । श्रुत्वेति वचनं तेषां स विष्णुस्सामरो मया । विस्मितोऽति मुनिश्रेष्ठ शिवद्वारं जगाम ह

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ವಿಷ್ಣು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ ಅತ್ಯಂತ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡನು, ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ನಂತರ ಶಿವನ ದ್ವಾರಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

Verse 59

तत्र गत्वा मया देवैस्स हरिर्देववल्लभः । आर्तवाण्या मुने प्रोचे तारस्वरतया तदा

ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಿ, ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದ ಹರಿ, ಓ ಮುನಿಯೇ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆర్తವಾಣಿಯಿಂದ ಎತ್ತರದ, ತಣಿದ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಹೇಳಿದನು।

Verse 60

शंभुमस्तौन्महाप्रीत्या सामरो हि मया हरिः । तत्र स्थितो मुनिश्रेष्ठ सर्वलोकप्रभुं हरम्

ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನಾನು ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಸಾಮಗಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹಾಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಶಂಭುವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಸರ್ವಲೋಕಗಳ ಪ್ರಭುವಾದ ಹರನನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸಿದೆ।

Verse 61

विष्णुरुवाच । किं करोषि महादेवाऽभ्यन्तरे परमेश्वर । तारकार्तान्सुरान्सर्वान्पाहि नः शरणागतान्

ವಿಷ್ಣು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮಹಾದೇವಾ, ಓ ಪರಮೇಶ್ವರಾ, ನೀನು ಒಳಗೆ ಅಂತರ್ಧಾನವಾಗಿ ಏನು ಮಾಡುತ್ತೀ? ತಾರಕನಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ಎಲ್ಲಾ ದೇವರನ್ನು ಕಾಪಾಡು; ಶರಣಾಗತರಾದ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು।

Verse 62

इत्यादि संस्तुवञ् शंभुं बहुधा सोमरैर्मया । रुरोदाति हरिस्तत्र तारकार्तैर्मुनीश्वर

ಓ ಮುನೀಶ್ವರಾ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಾನು ರಚಿಸಿದ ದಿವ್ಯ ಸೋಮಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಶಂಭುವನ್ನು ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ತಾರಕನ ಪೀಡೆಯಿಂದ ದುಃಖಿಸಿ ಅಳಲಾರಂಭಿಸಿದನು।

Verse 63

दुःखकोलाहलस्तत्र बभूव त्रिदिवौकसाम् । मिश्रितश्शिव संस्तुत्याऽसुरार्त्तानां मुनीश्वर

ಓ ಮುನೀಶ್ವರಾ! ಅಲ್ಲಿ ತ್ರಿದಿವವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ದುಃಖದ ಕೋಲಾಹಲ ಉಂಟಾಯಿತು; ಅದು ಶಿವಸ್ತುತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರವಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಪೀಡಿತ ಅಸುರರ ದುಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಂಡರು।