Prakarana 30
त्याग-धर्म की देहरी: राज-सुख और गृह-आसक्ति के बीच ‘राम-रजाइ’ (दैवी आज्ञा) को सर्वोच्च मानकर मन का राज्य ईश्वर को अर्पित करना। यह सोपान साधक को ‘स्व’ के अधिकार-बोध से निकालकर ‘सेवक-भाव’ और लोकहित-धर्म में प्रतिष्ठित करता है—जहाँ विरह (वियोग) ही वैराग्य का ईंधन बनता है।
ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ರಸ-ವಿನ್ಯಾಸ ಕರುಣ ಮತ್ತು ಶಾಂತದ ಸಂಯೋಗ: ಕರುಣ—ರಾಮ-ವಿಯೋಗದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಸಮಾಜ ‘ಶೋಕ-ವಿಕಲ’ವಾಗುತ್ತದೆ; ಶಾಂತ—ಅದೇ ವಿಯೋಗ ವಿವೇಕ-ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಜನ್ಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ರಸ-ಪರಿವರ್ತನೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ: ರಾಮ-ಭರತರ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ, ಗುರು-ವಂದನೆ, ಜನಕನ ಧರ್ಮ-ಸಂಕಟ-ಸ್ಥಿತಿ, ದೇವತೆಗಳ ಸ್ವಾರ್ಥ-ಚೇಷ್ಠೆ, ಮತ್ತು ಅಂತतः ಭರತನ ‘ಸೇವಕ-ಧರ್ಮ’—ಇವೆಲ್ಲದ ಮೂಲಕ ‘ಧರ್ಮ’ವನ್ನು ಕೇವಲ ನಿಯಮವಲ್ಲ, ‘ರಾಮ-ರುಖ’ (ಈಶ್ವರ-ಇಚ್ಛೆ)ಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಲೋಕ-ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ನಿರ್ಣಯ-ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ತುಲಸೀ ಇಲ್ಲಿ ರಾಜಧರ್ಮ, ಗುರುಧರ್ಮ, ಮತ್ತು ದಾಸ್ಯಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಂದೇ ಧುರಿಯಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾರೆ: ರಾಮ-ಚರಣ-ಪ್ರೇಮವಿಲ್ಲದೆ ಯೋಗ/ಜ್ಞಾನ/ಕರ್ಮ ಎಲ್ಲವೂ ‘ಜರಿ ಜಾವು’ ಎಂಬಂತೆ. ಈ ಸೋಪಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಧಕನು ಕಲಿಯುವುದು: ಮುಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗ ಖಾಸಗಿ ಹಕ್ಕಲ್ಲ; ಪ್ರಭು-ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದೇ—ಇದೇ ಭರತ-ಚರಿತ್ರದ ಕೇಂದ್ರ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ.
Verses
ಚೌಪಾಯಿ 290.1-4
राम भरत गुन गनत सप्रीती।निसि दंपतिहि पलक सम बीती।।
राज समाज प्रात जुग जागे।न्हाइ न्हाइ सुर पूजन लागे।।
गे नहाइ गुर पहीं रघुराई।बंदि चरन बोले रुख पाई।।
नाथ भरतु पुरजन महतारी।सोक बिकल बनबास दुखारी।।
सहित समाज राउ मिथिलेसू।बहुत दिवस भए सहत कलेसू।।
उचित होइ सोइ कीजिअ नाथा।हित सबही कर रौरें हाथा।।
अस कहि अति सकुचे रघुराऊ।मुनि पुलके लखि सीलु सुभाऊ।।
तुम्ह बिनु राम सकल सुख साजा।नरक सरिस दुहु राज समाजा।।
rāma bharata guna ganata saprītī |nisi daṁpatihi palaka sama bītī ||
rāja samāja prāta juga jāge |nhāi nhāi sura pūjana lāge ||
ge nahāi gura pahīṁ raghurāī |baṁdi carana bole rukha pāī ||
nātha bharatu purajana mahatārī |soka bikala banabāsa dukhārī ||
sahita samāja rāu mithilesū |bahuta divasa bhae sahata kalesū ||
ucita hoi soi kījia nāthā |hita sabahī kara raureṁ hāthā ||
asa kahi ati sakuce raghurāū |muni pulake lakhi sīlu subhāū ||
tumha binu rāma sakala sukha sājā |naraka sarisa duhu rāja samājā ||
ರಾಮ ಮತ್ತು ಸೀತೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಭರತನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತಾ, ಅವರಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸಿದಷ್ಟು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು. ಬೆಳಗಿನ ಜಾಗರಣೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ರಾಜ ಸಭೆಗಳು ಎದ್ದವು, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು. ರಘುವಿನ ಒಡೆಯ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಗುರುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಆತನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಸರಿಯಾದ ಸಮಯ ಕಂಡು ಮಾತನಾಡಿದನು. "ಸ್ವಾಮಿ, ಭರತ, ನಗರದ ಜನ, ತಾಯಂದಿರು ದುಃಖದಿಂದ ವಿಚಲಿತರಾಗಿ, ಅರಣ್ಯವಾಸದ ದುಃಖದಿಂದ ಕ್ಲೇಶಪಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಿಥಿಲೆಯ ರಾಜ ಜನಕ ತನ್ನ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ದಿನಗಳಿಂದ ಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಸ್ವಾಮಿ, ತಕ್ಕದ್ದನ್ನು ಮಾಡಿ; ಎಲ್ಲರ ಹಿತವು ನಿಮ್ಮ ಕೈಗಳಲ್ಲಿದೆ." ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ರಘುವಿನ ಒಡೆಯ ಮಿಕ್ಕಿಲು ಸಿಗ್ಗಿದನು, ಆತನ ನಮ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ನೋಡಿ ಮುನಿ ಆನಂದದಿಂದ ಪುಳಕಿತನಾದನು. "ನಿಮ್ಮನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ರಾಮ, ಎರಡು ರಾಜ ಸಭೆಗಳ ಎಲ್ಲ ಸುಖೋಪಕರಣಗಳು ನರಕದಂತಿವೆ."
ದೋಹಾ 290
प्रान प्रान के जीव के जिव सुख के सुख राम।तुम्ह तजि तात सोहात गृह जिन्हहि तिन्हहिं बिधि बाम।।290।।
prāna prāna ke jīva ke jiva sukha ke sukha rāma |tumha taji tāta sohāta gṛha jinhahi tinhahiṁ bidhi bāma ||290||
ರಾಮ, ನೀನೇ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಣ, ಜೀವಕ್ಕೆ ಜೀವ, ಸುಖಕ್ಕೆ ಸುಖ. ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಖ ಅನುಭವಿಸುವವರಿಗೆ, ನನ್ನ ಮಗನೇ, ವಿಧಿ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 291.1-4
सो सुखु करमु धरमु जरि जाऊ।जहँ न राम पद पंकज भाऊ।।
जोगु कुजोगु ग्यानु अग्यानू।जहँ नहिं राम पेम परधानू।।
तुम्ह बिनु दुखी सुखी तुम्ह तेहीं।तुम्ह जानहु जिय जो जेहि केहीं।।
राउर आयसु सिर सबही कें।बिदित कृपालहि गति सब नीकें।।
आपु आश्रमहि धारिअ पाऊ।भयउ सनेह सिथिल मुनिराऊ।।
करि प्रनाम तब रामु सिधाए।रिषि धरि धीर जनक पहिं आए।।
राम बचन गुरु नृपहि सुनाए।सील सनेह सुभायँ सुहाए।।
महाराज अब कीजिअ सोई।सब कर धरम सहित हित होई।।
so sukhu karamu dharamu jari jāū |jahã na rāma pada paṁkaja bhāū ||
jogu kujogu gyānu agyānū |jahã nahiṁ rāma pema paradhānū ||
tumha binu dukhī sukhī tumha tehīṁ |tumha jānahu jiya jo jehi kehīṁ ||
rāura āyasu sira sabahī keṁ |bidita kṛpālahi gati saba nīkeṁ ||
āpu āśramahi dhāria pāū |bhayau saneha sithila munirāū ||
kari pranāma taba rāmu sidhāe |riṣi dhari dhīra janaka pahiṁ āe ||
rāma bacana guru nṛpahi sunāe |sīla saneha subhāyã suhāe ||
mahārāja aba kījia soī |saba kara dharama sahita hita hoī ||
ಆ ಸುಖ, ಆ ಕರ್ಮ, ಆ ಧರ್ಮ ಸುಟ್ಟು ಹೋಗಲಿ, ಎಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಪಾದಪದ್ಮಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲವೋ. ಅದು ಯೋಗವಾಗಿ ಕುಯೋಗವಾಗಲಿ, ಅದು ಜ್ಞಾನವಾಗಿ ಅಜ್ಞಾನವಾಗಲಿ, ಎಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಪ್ರೀತಿ ಪ್ರಧಾನವಲ್ಲವೋ. ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅವರು ದುಃಖಿಗಳು, ನಿನ್ನಿಂದ ಅವರು ಸುಖಿಗಳು; ಎವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಏನಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ನೀನು ತಿಳಿದಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆ ಎಲ್ಲರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಗೆ ಎಲ್ಲರ ಗತಿಯು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದೆ. ಈಗ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಪಾದಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿ. ಮುನಿರಾಜನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಡಲಿದನು. ಆಮೇಲೆ ರಾಮನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೊರಟನು. ಋಷಿಯು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಜನಕನ ಬಳಿ ಬಂದನು. ಗುರುವು ರಾಮನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು, ಅವು ಆತನ ಸ್ವಭಾವದ ಸೌಮ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದವು. "ಮಹಾರಾಜ, ಈಗ ಅದನ್ನು ಮಾಡು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಹಿತವಾಗುವಂತಹುದನ್ನು."
ದೋಹಾ 291
ग्यान निधान सुजान सुचि धरम धीर नरपाल।तुम्ह बिनु असमंजस समन को समरथ एहि काल।।291।।
gyāna-nidhāna sujāna suci dharama dhīra narapāla |tumha binu asamañjasa samana ko samaratha ehi kāla ||291||
ಜ್ಞಾನ ಭಂಡಾರ, ವಿವೇಕಿ, ಪವಿತ್ರ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾದ ರಾಜನೇ, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂದೇಹವನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮತ್ತಾರು ಸಮರ್ಥರು?
ಚೌಪಾಯಿ 292.1-4
सुनि मुनि बचन जनक अनुरागे।लखि गति ग्यानु बिरागु बिरागे।।
सिथिल सनेहँ गुनत मन माहीं।आए इहाँ कीन्ह भल नाही।।
रामहि रायँ कहेउ बन जाना।कीन्ह आपु प्रिय प्रेम प्रवाना।।
हम अब बन तें बनहि पठाई।प्रमुदित फिरब बिबेक बड़ाई।।
तापस मुनि महिसुर सुनि देखी।भए प्रेम बस बिकल बिसेषी।।
समउ समुझि धरि धीरजु राजा।चले भरत पहिं सहित समाजा।।
भरत आइ आगें भइ लीन्हे।अवसर सरिस सुआसन दीन्हे।।
तात भरत कह तेरहुति राऊ।तुम्हहि बिदित रघुबीर सुभाऊ।।
suni muni bacana janaka anurāge |lakhi gati gyānu birāgu birāge ||
sithila sanehaṁ gunata mana māhīṁ |āe ihā̃ kīnha bhala nāhī ||
rāmahi rāyã kaheu bana jānā |kīnha āpu priya prema pravānā ||
hama aba bana teṁ banahi paṭhāī |pramudita phiraba bibeka baṛāī ||
tāpasa muni mahisura suni dekhī |bhae prema basa bikala biseṣī ||
samau samujhi dhari dhīraju rājā |cale bharata paiṁ sahita samājā ||
bharata āi āgeṁ bhai līnhe |avasara sarisa su-āsana dīnhe ||
tāta bharata kaha terahuti rāū |tumhahi bidita raghubīra subhāū ||
ಮುನಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಜನಕನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದನು; ಇತರರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯವೂ ವೈರಾಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಕದಲಿದವು. ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸೆಟೆದು, ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸಿದನು: "ನಾನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದದ್ದು ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ." "ರಾಜ ದಶರಥನು ರಾಮನನ್ನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗು ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಅವನೇ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಮಗನಿಗಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸಿದನು." "ಈಗ ನಾವು ಅವನನ್ನು ಒಂದು ಕಾಡಿನಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದೇವೆ, ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತೇವೆ." ತಪಸ್ವಿಗಳು, ಮುನಿಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಇವುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಅವರೂ ಪ್ರೀತಿಯ ವಶರಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವ್ಯಾಕುಲರಾದರು. ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಅರಿತು, ರಾಜ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ತಾಳಿ, ತನ್ನ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ಭರತನ ಬಳಿಗೆ ಹೊರಟನು. ಭರತನು ಮುಂದೆ ಬಂದು ಅವನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಉತ್ತಮ ಆಸನವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ತಿರ್ಹುತ್ ರಾಜ ಹೇಳಿದನು: "ಪ್ರಿಯ ಭರತ, ರಘುವಂಶದ ವೀರ ರಾಮನ ಸ್ವಭಾವ ನಿನಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದೆ."
ದೋಹಾ 292
राम सत्यब्रत धरम रत सब कर सीलु सनेहु।संकट सहत सकोच बस कहिअ जो आयसु देहु।।292।।
rāma satya-brata dharama-rata saba kara sīlu sanehu |saṅkaṭa sahata sakoca basa kahi-a jo āyasu dehu ||292||
ರಾಮನು ಸತ್ಯವ್ರತದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ವಿನಯ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಇರುವವನು. ಅವನು ಸಂಕೋಚದಿಂದ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುವುದನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿ.
ಚೌಪಾಯಿ 293.1-4
सुनि तन पुलकि नयन भरि बारी।बोले भरतु धीर धरि भारी।।
प्रभु प्रिय पूज्य पिता सम आपू।कुलगुरु सम हित माय न बापू।।
कौसिकादि मुनि सचिव समाजू।ग्यान अंबुनिधि आपुनु आजू।।
सिसु सेवक आयसु अनुगामी।जानि मोहि सिख देइअ स्वामी।।
एहिं समाज थल बूझब राउर।मौन मलिन मैं बोलब बाउर।।
छोटे बदन कहउँ बड़ि बाता।छमब तात लखि बाम बिधाता।।
आगम निगम प्रसिद्ध पुराना।सेवाधरमु कठिन जगु जाना।।
स्वामि धरम स्वारथहि बिरोधू।बैरु अंध प्रेमहि न प्रबोधू।।
suni tana pulaki nayana bhari bārī |bole bharatu dhīra dhari bhārī ||
prabhu priya pūjya pitā sama āpū |kula-guru sama hita māya na bāpū ||
kausika-ādi muni saciva samājū |gyāna ambu-nidhi āpuna ājū ||
sisu sevaka āyasu anugāmī |jāni mohi sikha dei-a svāmī ||
ehiṁ samāja thala būjhaba rāura |mauna malina maiṁ bolaba bāura ||
choṭe badana kahauṁ baṛi bātā |chamaba tāta lakhi bāma bidhātā ||
āgama nigama prasiddha purānā |sevā-dharamu kaṭhina jagu jānā ||
svāmi dharama svārathahi birodhū |bairu aṁdha premahi na prabodhū ||
ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಭರತನ ದೇಹ ರೋಮಾಂಚಿತವಾಯಿತು, ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದವು; ಅವನು ಮಹಾ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು. "ನನ್ನ ಪ್ರಭೂ, ನೀನು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗಿರು, ತಂದೆಯಂತೆ ಪೂಜ್ಯನಾಗಿರು. ಹಿತಕಾರಕನಾಗಿ ನೀನು ಕುಲಗುರುವಿನಂತಿರು; ತಾಯಿ ಅಥವಾ ತಂದೆ ಇಂತಹ ಮಿತ್ರರಲ್ಲ." "ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಾದಿ ಮುನಿಗಳು, ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಸಭಾಸದರೆಲ್ಲರೂ ಇಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ; ಇಂದು ನೀನೇ ಜ್ಞಾನದ ಸಾಗರನಾಗಿರು." "ನನ್ನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಮಗುವಾಗಿ, ಸೇವಕನಾಗಿ, ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವನಾಗಿ ತಿಳಿದು, ನನಗೆ ಉಪದೇಶ ನೀಡು, ನನ್ನ ಸ್ವಾಮೀ." "ಇಂತಹ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಇಂತಹ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿರು; ನಾನು ಪಾಪಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಮೌನವಹಿಸಬೇಕು, ಮಾತನಾಡಿದರೆ ಹುಚ್ಚನಂತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತೇನೆ." "ಸಣ್ಣ ಬಾಯಿಯಿಂದ ನಾನು ದೊಡ್ಡ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಅದೃಷ್ಟ ನನಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ನನ್ನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸು, ತಂದೆಯೇ." "ಆಗಮಗಳು, ನಿಗಮಗಳು, ಪುರಾಣಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ, ಲೋಕವೂ ತಿಳಿದಿದೆ, ಸೇವಾ ಧರ್ಮ ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು." "ಸೇವಕನ ಧರ್ಮ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿದೆ. ವೈರ ಅಂಧವಾಗಿದೆ, ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ."
ದೋಹಾ 293
राखि राम रुख धरमु ब्रतु पराधीन मोहि जानि।सब कें संमत सर्ब हित करिअ पेमु पहिचानि।।293।।
rākhi rāma rukha dharamu bratu parādhīna mohi jāni |saba keṁ sammata sarba hita kari-a pemu pahicāni ||293||
ರಾಮನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಧರ್ಮದ ವ್ರತವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಪರಾಧೀನನಾದ ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿದು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗುವಂತೆ ಸರ್ವಹಿತವಾಗುವಂತೆ, ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಮಾಡಿ.
ಚೌಪಾಯಿ 294.1-4
भरत बचन सुनि देखि सुभाऊ।सहित समाज सराहत राऊ।।
सुगम अगम मृदु मंजु कठोरे।अरथु अमित अति आखर थोरे।।
ज्यौ मुख मुकुर मुकुरु निज पानी।गहि न जाइ अस अदभुत बानी।।
भूप भरत मुनि सहित समाजू।गे जहँ बिबुध कुमुद द्विजराजू।।
सुनि सुधि सोच बिकल सब लोगा।मनहुँ मीनगन नव जल जोगा।।
देवँ प्रथम कुलगुर गति देखी।निरखि बिदेह सनेह बिसेषी।।
राम भगतिमय भरतु निहारे।सुर स्वारथी हहरि हियँ हारे।।
सब कोउ राम पेममय पेखा।भउ अलेख सोच बस लेखा।।
bharata bacana suni dekhi subhāū |sahita samāja sarāhata rāū ||
sugama agama mṛdu mañju kaṭhore |arathu amita ati ākhara thore ||
jyau mukha mukura mukuru nija pānī |gahi na jāi asa adabhuta bānī ||
bhūpa bharata muni sahita samājū |ge jahã bibudha kumuda dvija-rājū ||
suni sudhi soca bikala saba logā |manahũ mīna-gana nava jala jogā ||
devã prathama kula-guru gati dekhī |nirakhi videha saneha biseṣī ||
rāma bhakti-maya bharatu nihāre |sura svārathī hahari hiyã hāre ||
saba kou rāma pema-maya pekhā |bhau alekha soca basa lekhā ||
ಭರತನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಜನಾದ ಜನಕನು ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಭೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಹೊಗಳಿದನು. ಅವನ ಮಾತು ಸುಲಭವೂ ಆಳವಾದದ್ದೂ, ಮೃದುವೂ ಮನೋಹರವೂ ದೃಢವೂ ಆಗಿತ್ತು; ಕೆಲವೇ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾರವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಮುಖವನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಹಿಡಿಯಲಾಗದು ಎಂಬಂತೆ, ಅಂತಹ ಅದ್ಭುತವಾದ ವಾಕ್ಕು ಹಿಡಿಯಲಾಗದ್ದಾಗಿತ್ತು. ರಾಜ, ಭರತ, ಮುನಿಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಭೆಯೊಂದಿಗೆ ರಾಮನಿದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದರು; ಆತ ದೇವತೆಗಳೆನ್ನುವ ಕುಮುದಗಳಿಗೆ ಚಂದ್ರನಂತಿದ್ದನು. ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಕಲಕಿದರು, ಹೊಸ ನೀರು ಬಂದಾಗ ಮೀನುಗಳು ಕಲಕುವಂತೆ. ದೇವತೆಗಳು ಮೊದಲು ಕುಲಗುರುವಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರು, ನಂತರ ವಿದೇಹನ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರು. ರಾಮನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಭರತನನ್ನು ನೋಡಿದರು; ಸ್ವಾರ್ಥ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಡುಕಿ, ಧೈರ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಎಲ್ಲರೂ ರಾಮನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ನೋಡಿದರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಚಿಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಅಳತೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಬೆಳೆದು, ಕಾಳಜಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲುವಲಾಗದವರಾದರು.
ದೋಹಾ 294
रामु सनेह सकोच बस कह ससोच सुरराज।रचहु प्रपंचहि पंच मिलि नाहिं त भयउ अकाजु।।294।।
rāmu saneha sakoca basa kaha sasoca surarāja |racahu prapañcahi pañca mili nāhi ta bhayau akāju ||294||
ರಾಮನು ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಂಕೋಚದ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ದೇವತೆಗಳ ರಾಜನಾದ ಇಂದ್ರ ಆತಂಕದಿಂದ ಹೇಳಿದನು. ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಿಗೂಡಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಯೋಜನೆ ರಚಿಸಿ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯ ನಾಶವಾಯಿತು.
ಚೌಪಾಯಿ 295.1-4
सुरन्ह सुमिरि सारदा सराही।देबि देव सरनागत पाही।।
फेरि भरत मति करि निज माया।पालु बिबुध कुल करि छल छाया।।
बिबुध बिनय सुनि देबि सयानी।बोली सुर स्वारथ जड़ जानी।।
मो सन कहहु भरत मति फेरू।लोचन सहस न सूझ सुमेरू।।
बिधि हरि हर माया बड़ि भारी।सोउ न भरत मति सकइ निहारी।।
सो मति मोहि कहत करु भोरी।चंदिनि कर कि चंडकर चोरी।।
भरत हृदयँ सिय राम निवासू।तहँ कि तिमिर जहँ तरनि प्रकासू।।
अस कहि सारद गइ बिधि लोका।बिबुध बिकल निसि मानहुँ कोका।।
suranha sumiri sāradā sarāhī |debi deva saranāgata pāhī ||
pheri bharata mati kari nija māyā |pālu bibudha kula kari chala chāyā ||
bibudha binaya suni debi sayānī |bolī sura svāratha jaṛa jānī ||
mo sana kahahu bharata mati pherū |locana sahasa na sūjha sumerū ||
bidhi hari hara māyā baṛi bhārī |sou na bharata mati sakai nihārī ||
so mati mohi kahata karu bhorī |caṁdinī kara ki caṇḍakara corī ||
bharata hṛdayã siya rāma nivāsū |tahã ki timira jahã tarani prakāsū ||
asa kahi sāradā gai bidhi lokā |bibudha bikala nisi mānahũ kokā ||
ದೇವರುಗಳು ಸರದೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ತುತಿಸಿದರು: ದೇವಿಯೇ, ನಿನ್ನ ಶರಣು ಹೊಂದಿದ ದೇವರುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು. ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಭರತನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ, ಮೋಸದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳ ವಂಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು. ದೇವರುಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಜ್ಞಾನವತಿಯಾದ ದೇವಿ, ಅವರು ಸ್ವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮೂಢರೆಂದು ತಿಳಿದು ಮಾತನಾಡಿದಳು. ನನ್ನಲ್ಲಿ ಭರತನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತಿರುಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತೀರಾ? ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದರೂ ಸುಮೇರು ಪರ್ವತವನ್ನು ನೋಡಲಾಗದು. ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವರ ಮಾಯೆ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದು, ಆದರೂ ಅದು ಭರತನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮೋಹಿಸಬೇಕೆಂದು ನನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೀರಾ! ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡಬಹುದೇ? ಸೀತೆ ಮತ್ತು ರಾಮ ಭರತನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸೂರ್ಯ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಂಧಕಾರ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಸರದೆ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದಳು, ದೇವರುಗಳು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಗಳಂತೆ ವ್ಯಾಕುಲಗೊಂಡರು.
ದೋಹಾ 295
सुर स्वारथी मलीन मन कीन्ह कुमंत्र कुठाटु।रचि प्रपंच माया प्रबल भय भ्रम अरति उचाटु।।295।।
sura svārathī malīna mana kīnha kumantra kuṭhāṭu |raci prapañca māyā prabala bhaya bhrama arati ucāṭu ||295||
ದೇವತೆಗಳು ಸ್ವಾರ್ಥದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸಿ, ಕೆಟ್ಟ ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟ ಸಂಚು ಮಾಡಿದರು. ಭಯ, ಮೋಹ, ಅಶಾಂತಿ, ಖಿನ್ನತೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬಲಿಷ್ಠ ಮಾಯೆಯ ಬಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.
ಚೌಪಾಯಿ 296.1-4
करि कुचालि सोचत सुरराजू।भरत हाथ सबु काजु अकाजू।।
गए जनकु रघुनाथ समीपा।सनमाने सब रबिकुल दीपा।।
समय समाज धरम अबिरोधा।बोले तब रघुबंस पुरोधा।।
जनक भरत संबादु सुनाई।भरत कहाउति कही सुहाई।।
तात राम जस आयसु देहू।सो सबु करै मोर मत एहू।।
सुनि रघुनाथ जोरि जुग पानी।बोले सत्य सरल मृदु बानी।।
बिद्यमान आपुनि मिथिलेसू।मोर कहब सब भाँति भदेसू।।
राउर राय रजायसु होई।राउरि सपथ सही सिर सोई।।
kari kucāli socata surarājū |bharata hātha sabu kāju akāju ||
gae janaku raghunātha samīpā |sanamāne saba rabikula dīpā ||
samaya samāja dharama abirodhā |bole taba raghubaṁsa purodhā ||
janaka bharata saṁbādu sunāī |bharata kahāuti kahī suhāī ||
tāta rāma jasa āyasu dehū |so sabu karai mora mata ehū ||
suni raghunātha jori juga pānī |bole satya sarala mṛdu bānī ||
bidyamāna āpuni mithilesū |mora kahaba saba bhā̃ti bhadesū ||
rāura rāya rajāyasu hoī |rāuri sapatha sahī sira soī ||
ಕೆಟ್ಟ ಸಂಚು ಹೂಡಿ ದೇವತೆಗಳ ರಾಜ ಆತಂಕದಿಂದ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದನು; ಜಯವೋ ಅಪಜಯವೋ, ಎಲ್ಲವೂ ಭರತನ ಕೈಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಜನಕ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದ; ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ದೀಪವಾದ ರಾಮ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದ. ಸಮಯಕ್ಕೆ, ಸಭೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗದಂತೆ, ಆಗ ರಘು ವಂಶದ ಕುಲಗುರು ಮಾತನಾಡಿದರು. ಜನಕ ಮತ್ತು ಭರತರ ನಡುವಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು; ಭರತನ ಸುಂದರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದರು. ತಂದೆ ರಾಮ, ನೀನು ಯಾವ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡುತ್ತೀಯೋ, ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಮಾಡಲಿ; ಇದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ರಾಮ ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಸತ್ಯವಾದ, ಸರಳವಾದ, ಮೃದುವಾದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದ. ನೀವು, ಮಿಥಿಲೆಯ ಅಧಿಪತಿ ಇರುವಾಗ, ನಾನು ಯಾವುದನ್ನೂ ಮಾತನಾಡುವುದು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಚಿತ. ನೀವು, ರಾಜ ಯಾವ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡುತ್ತೀರೋ, ಅದನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಖಂಡಿತ ನನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.
ದೋಹಾ 296
राम सपथ सुनि मुनि जनकु सकुचे सभा समेत।सकल बिलोकत भरत मुखु बनइ न उतरु देत।।296।।
rāma sapatha suni muni janaku sakuce sabhā sameta |sakala bilokata bharata mukhu banai na utaru deta ||296||
ರಾಮನ ಶಪಥವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮುನಿ ವಸಿಷ್ಠರು ಮತ್ತು ಜನಕರು ಸಭೆಯೊಂದಿಗೆ ನಾಚಿಕೆಪಟ್ಟರು. ಎಲ್ಲರೂ ಭರತನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿದರು, ಯಾರಿಗೂ ಉತ್ತರ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಚೌಪಾಯಿ 297.1-4
सभा सकुच बस भरत निहारी।रामबंधु धरि धीरजु भारी।।
कुसमउ देखि सनेहु सँभारा।बढ़त बिंधि जिमि घटज निवारा।।
सोक कनकलोचन मति छोनी।हरी बिमल गुन गन जगजोनी।।
भरत बिबेक बराहँ बिसाला।अनायास उधरी तेहि काला।।
करि प्रनामु सब कहँ कर जोरे।रामु राउ गुर साधु निहोरे।।
छमब आजु अति अनुचित मोरा।कहउँ बदन मृदु बचन कठोरा।।
हियँ सुमिरी सारदा सुहाई।मानस तें मुख पंकज आई।।
बिमल बिबेक धरम नय साली।भरत भारती मंजु मराली।।
sabhā sakuca basa bharata nihārī |rāmabaṁdhu dhari dhīraju bhārī ||
kusamau dekhi sanehu sãbhārā |baṛhata biṁdhi jimi ghaṭaja nivārā ||
soka kanakalocana mati chonī |harī bimala guna gana jagajonī ||
bharata bibeka barāhã bisālā |anāyāsa udharī tehi kālā ||
kari pranāmu saba kahã kara jore |rāmu rāu gura sādhu nihore ||
chamaba āju ati anucita morā |kahaũ badana mṛdu bacana kaṭhorā ||
hiyã sumirī sāradā suhāī |mānasa teṁ mukha paṁkaja āī ||
bimala bibeka dharama naya sālī |bharata bhāratī maṁju marālī ||
ಭರತ, ರಾಮನ ಸಹೋದರ, ಸಭೆಯ ಸಂಕೋಚವನ್ನು ನೋಡಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಅಸಮಂಜಸ ಸಮಯವೆಂದು ತಿಳಿದು, ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಅಡಗಿಸಿದನು, ಕುಡಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತವನ್ನು ಅಡಗಿಸಿದಂತೆ. ಶೋಕವು ಚಿನ್ನಕಣ್ಣಿನ ರಾಕ್ಷಸ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನಂತೆ; ಭರತನ ಬುದ್ಧಿಯು ಅವನಿಂದ ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಭೂಮಿಯಂತೆ. ಆದರೆ ಅವನ ನಿರ್ಮಲ ಗುಣಗಳ ಸಮೂಹವು ಜಗತ್ತಿನ ಗರ್ಭದಂತೆ, ಅದರಿಂದ ರಕ್ಷಕನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಭರತನ ವಿವೇಕವು ಮಹಾ ವರಾಹನಂತೆ, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಮತ್ತೆ ಎತ್ತಿತು. ಕೈಗಳನ್ನು ಮುಡಿದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ರಾಮ, ರಾಜ, ಗುರು, ಸಾಧುಗಳ ಬಳಿ ತನ್ನ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟನು. ನನ್ನ ಮಹಾ ಅನುಚಿತತೆಯನ್ನು ಇಂದು ಕ್ಷಮಿಸಿ, ಏಕೆಂದರೆ ಮೃದುವಾದ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಕಠಿಣವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಶಾರದೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು, ಅವಳು ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಾನಸ ಸರೋವರದಿಂದ ಅವನ ಕಮಲ ಬಾಯಿಗೆ ಬಂದಳು. ಭರತನ ಮಾತು ಸುಂದರವಾದ ಹಂಸದಂತೆ, ನಿರ್ಮಲ ವಿವೇಕ, ಧರ್ಮ, ನ್ಯಾಯಯುತ ನಡವಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು.
ದೋಹಾ 297
निरखि बिबेक बिलोचनन्हि सिथिल सनेहँ समाजु।करि प्रनामु बोले भरतु सुमिरि सीय रघुराजु।।297।।
nirakhi bibeka bilocananhi sithila sanehã samāju |kari pranāmu bole bharatu sumiri sīya raghurāju ||297||
ವಿವೇಚನಾ ನೇತ್ರಗಳಿಂದ ನೋಡಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ್ದ ಸಭೆಯನ್ನು ಕಂಡನು ಭರತ; ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ, ಸೀತೆಯನ್ನೂ ರಘು ರಾಜನನ್ನೂ ಸ್ಮರಿಸಿ ಮಾತನಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
ಚೌಪಾಯಿ 298.1-4
प्रभु पितु मातु सुहृद गुर स्वामी।पूज्य परम हित अतंरजामी।।
सरल सुसाहिबु सील निधानू।प्रनतपाल सर्बग्य सुजानू।।
समरथ सरनागत हितकारी।गुनगाहकु अवगुन अघ हारी।।
स्वामि गोसाँइहि सरिस गोसाई।मोहि समान मैं साइँ दोहाई।।
प्रभु पितु बचन मोह बस पेली।आयउँ इहाँ समाजु सकेली।।
जग भल पोच ऊँच अरु नीचू।अमिअ अमरपद माहुरु मीचू।।
राम रजाइ मेट मन माहीं।देखा सुना कतहुँ कोउ नाहीं।।
सो मैं सब बिधि कीन्हि ढिठाई।प्रभु मानी सनेह सेवकाई।।
prabhu pitu mātu suhṛda gura svāmī |pūjya parama hita ataṁrajāmī ||
sarala susāhibu sīla nidhānū |pranatapāla sarbagya sujānū ||
samaratha saranāgata hitakārī |gunagāhaku avaguna agha hārī ||
svāmi gosā̃ihi sarisa gosāī |mohi samāna maiṁ sāĩ dohāī ||
prabhu pitu bacana moha basa pelī |āyaũ ihā̃ samāju sakelī ||
jaga bhala poca ū̃ca aru nīcū |amia amarapada māhuru mīcū ||
rāma rajāi meṭa mana māhīṁ |dekhā sunā katahũ kou nāhīṁ ||
so maiṁ saba bidhi kīnhi ḍhiṭhāī |prabhu mānī saneha sevakāī ||
ನನ್ನ ಪ್ರಭು ತಂದೆ, ತಾಯಿ, ಸ್ನೇಹಿತ, ಗುರು, ಸ್ವಾಮಿ, ಪೂಜ್ಯ, ನನಗೆ ಪರಮ ಹಿತಚಿಂತಕ, ಪ್ರತಿ ಮನದ ಒಳಗನ್ನು ಅರಿಯುವವರು. ಅವರು ನೇರಸ್ವಭಾವದವರು, ನಿಜವಾದ ಒಳ್ಳೆಯ ಒಡೆಯ, ಸೌಮ್ಯ ಗುಣಗಳ ಭಂಡಾರ, ಶರಣಾಗತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವರು, ಸರ್ವಜ್ಞ, ಜ್ಞಾನಿ. ಅವರು ಸರ್ವಶಕ್ತ, ಶರಣು ಬಂದವರಿಗೆ ಹಿತಕಾರಿ, ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವವರು, ದೋಷಗಳನ್ನು ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹರಿಸುವವರು. ಒಡೆಯರಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪ್ರಭು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಸಮಾನರು; ಸೇವಕರಲ್ಲಿ ನಾನು ನನಗೇ ಸಮಾನ. ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಪ್ರಭುವಿನ, ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ಮೋಹದಿಂದ ಒತ್ತೆಬಿಟ್ಟು, ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದೆ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು. ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯವರು ಕೆಟ್ಟವರು, ಮೇಲು ಕೀಳು ಇವೆ: ಒಂದು ಕಡೆ ಅಮೃತ, ಅಮರಪದವಿ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ವಿಷ, ಮೃತ್ಯು. ಆದರೆ ರಾಮನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದವನನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ನೋಡಿಲ್ಲ, ಕೇಳಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ನಾನು ಎಲ್ಲ ವಿಧದಿಂದ ಧೈರ್ಯ ತೋರಿಸಿದೆ, ನನ್ನ ಪ್ರಭು ಅದನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯ ಸೇವೆಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.
ದೋಹಾ 298
कृपाँ भलाई आपनी नाथ कीन्ह भल मोर।दूषन भे भूषन सरिस सुजसु चारु चहु ओर।।298।।
kṛpā̃ bhalāī āpanī nātha kīnha bhala mora |dūṣana bhe bhūṣana sarisa sujasu cāru cahu ora ||298||
ಸ್ವಾಮಿ, ನಿಮ್ಮ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೂ ಒಳ್ಳೆಯತನದಿಂದಲೂ ನನ್ನನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯವನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದಿರಿ. ನನ್ನ ದೋಷಗಳು ಆಭರಣಗಳಂತಾದವು, ಒಳ್ಳೆಯ ಕೀರ್ತಿ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ಹರಡಿತು.
ಚೌಪಾಯಿ 299.1-4
राउरि रीति सुबानि बड़ाई।जगत बिदित निगमागम गाई।।
कूर कुटिल खल कुमति कलंकी।नीच निसील निरीस निसंकी।।
तेउ सुनि सरन सामुहें आए।सकृत प्रनामु किहें अपनाए।।
देखि दोष कबहुँ न उर आने।सुनि गुन साधु समाज बखाने।।
को साहिब सेवकहि नेवाजी।आपु समाज साज सब साजी।।
निज करतूति न समुझिअ सपनें।सेवक सकुच सोचु उर अपनें।।
सो गोसाइँ नहि दूसर कोपी।भुजा उठाइ कहउँ पन रोपी।।
पसु नाचत सुक पाठ प्रबीना।गुन गति नट पाठक आधीना।।
rāuri rīti subāni baṛāī |jagata bidita nigamāgama gāī ||
kūra kuṭila khala kumati kalaṁkī |nīca nisīla nirīsa nisaṁkī ||
teu suni sarana sāmuheṁ āe |sakṛta pranāmu kiheṁ apanāe ||
dekhi doṣa kabahũ na ura āne |suni guna sādhu samāja bakhāne ||
ko sāhiba sevakahi nevājī |āpu samāja sāja saba sājī ||
nija karatūti na samujhia sapaneṁ |sevaka sakuca socu ura apaneṁ ||
so gosāĩ nahi dūsara kopī |bhujā uṭhāi kahaũ pana ropī ||
pasu nācata suka pāṭha prabīnā |guna gati naṭa pāṭhaka ādhīnā ||
ನಿಮ್ಮ ರೀತಿನೀತಿಗಳು, ನಿಮ್ಮ ಕೃಪಾಮಯ ಮಾತುಗಳು, ನಿಮ್ಮ ಮಹತ್ವ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲೆಡೆ ತಿಳಿದಿವೆ; ವೇದಗಳೂ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತವೆ. ಕ್ರೂರರು, ವಂಚಕರು, ದುಷ್ಟರು, ಕೆಟ್ಟ ಮನಸ್ಸಿನವರು, ಪಾಪದಿಂದ ಕಲಂಕಿತರು, ನೀಚರು, ಸದ್ಗುಣರಹಿತರು, ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದವರು, ನಾಚಿಕೆಯಿಲ್ಲದವರು ಕೂಡ, ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶರಣಾಗತಿಗಾಗಿ ಮುಂದೆ ಬಂದಾಗ, ಒಂದೇ ನಮಸ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ನಿಮ್ಮವರಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಅವರ ದೋಷಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಎಂದಿಗೂ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ; ಯಾವುದೇ ಗುಣವನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ, ಸಜ್ಜನರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಹೊಗಳಿದರು. ಯಾವ ಇತರ ಒಡೆಯ ತನ್ನ ಸೇವಕನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ತೋರುತ್ತಾನೆ? ತಾನೇ ಅವನಿಗಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಏರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ತಾನು ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಸೇವಕನ ಸಂಕೋಚವನ್ನು ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಿ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಹವನೇ ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ; ಅವನಂತಹ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ನನ್ನ ತೋಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಇದನ್ನು ನನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಾಗಿ ನೆಡುತ್ತೇನೆ. ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಒಂದು ಗಿಳಿ ಪಾಠ ಹೇಳುವುದರಲ್ಲಿ ನಿಪುಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಗುಣವೂ ಕೌಶಲ್ಯವೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನರ್ತಕ ಗುರುವಿನ ಮತ್ತು ಬೋಧಕನ ಅಧೀನವಾಗಿವೆ.
ದೋಹಾ 299
यों सुधारि सनमानि जन किए साधु सिरमोर।को कृपाल बिनु पालिहै बिरिदावलि बरजोर।।299।।
yoṁ sudhāri sanamāni jana kie sādhu siramora |ko kṛpāla binu pālihai biridāvali barajora ||299||
ಹೀಗೆ ತನ್ನ ಸೇವಕರನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ಸಾಧುಗಳಿಗೆ ಅವರನ್ನು ತಲೆಯ ಕಿರೀಟವಾಗಿ ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಕೃಪಾಳುವಲ್ಲದೆ ಯಾರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಕೀರ್ತಿಯ ಔನ್ನತ್ಯವನ್ನು ಹೀಗೆ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವರು?
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में भरत-चरित्र का पाठ ‘सेवक-भाव’, ‘विवेक’ और ‘राम-आज्ञा-निष्ठा’ को दृढ़ करता है; गृह-कलह/अधिकार-विवाद शांत होकर ‘लोकहित-धर्म’ की बुद्धि जागती है, तथा राम-वियोगजन्य करुण रस मन को शान्त-वैैराग्य की ओर मोड़ता है।
सामान्य सत्संग-परंपरा में दास्य-स्थापन हेतु ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘सीयावर रामचंद्र की जय’ का जप-सम्पुट जोड़ा जाता है; विशेषतः ‘राम-रजाइ’ विषयक पंक्तियों के बाद ‘राम’ नाम-स्मरण का सम्पुट प्रचलित है।
Ask anything about Prakarana 30 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
