Prakarana 30

Verse 592 (चौपाई)

राम भरत गुन गनत सप्रीती। निसि दंपतिहि पलक सम बीती।। राज समाज प्रात जुग जागे। न्हाइ न्हाइ सुर पूजन लागे।। गे नहाइ गुर पहीं रघुराई। बंदि चरन बोले रुख पाई।। नाथ भरतु पुरजन महतारी। सोक बिकल बनबास दुखारी।। सहित समाज राउ मिथिलेसू। बहुत दिवस भए सहत कलेसू।। उचित होइ सोइ कीजिअ नाथा। हित सबही कर रौरें हाथा।। अस कहि अति सकुचे रघुराऊ। मुनि पुलके लखि सीलु सुभाऊ।। तुम्ह बिनु राम सकल सुख साजा। नरक सरिस दुहु राज समाजा।।

ରାମ ଓ ଭରତ ପ୍ରେମର ସହ ପରସ୍ପରଙ୍କ ଗୁଣ ଗଣନା କଲେ; ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ରାତ୍ରି ପଳକ ପରି କ୍ଷଣିକରେ ଅତିବାହିତ ହେଲା। ପ୍ରଭାତରେ ରାଜକୀୟ ସଭା ଜାଗିଉଠିଲା; ସ୍ନାନ କରି ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗିଲେ। ରଘୁରାଜ ସ୍ନାନ କରି ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ଚରଣରେ ପ୍ରଣାମ କରି ବିନୟର ସହ କହିଲେ। "ନାଥ, ଭରତ, ନାଗରିକ ଓ ମାତୃଗଣ ଶୋକାକୁଳ, ବନବାସର ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ। ମିଥିଳାଧିପତି ଓ ତାଙ୍କ ସଭା ଅନେକ ଦିନ ଧରି ମହା କଷ୍ଟ ସହିଅଛନ୍ତି। ହେ ନାଥ, ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ ତାହା କରିବା ଉଚିତ୍; ସମସ୍ତଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ଆପଣଙ୍କ ହାତରେ ଅଛି।" ଏପରି କହି ରଘୁରାଜ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; ମୁନି ତାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱଭାବ ଦେଖି ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁରେ ଭାବବିଭୋର ହେଲେ। "ଆପଣ ବିନା ହେ ରାମ, ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦୁଃଖର କାରଣ ମାତ୍ର; ଉଭୟ ରାଜା ଓ ସଭା ନର୍କ ସଦୃଶ।"

Verse 593 (दोहा/सोरठा)

प्रान प्रान के जीव के जिव सुख के सुख राम। तुम्ह तजि तात सोहात गृह जिन्हहि तिन्हहिं बिधि बाम।।290।।

ଆପଣ ମୋର ପ୍ରାଣର ପ୍ରାଣ, ମୋର ଜୀବନର ଜୀବ, ମୋର ସୁଖର ସୁଖ, ହେ ରାମ; ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ହେ ପିତା, ଗୃହ ଶୂନ୍ୟ ମନେ ହୁଏ, ଏବଂ ବିଧି ମୋ ବିରୁଦ୍ଧରେ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 594 (चौपाई)

सो सुखु करमु धरमु जरि जाऊ। जहँ न राम पद पंकज भाऊ।। जोगु कुजोगु ग्यानु अग्यानू। जहँ नहिं राम पेम परधानू।। तुम्ह बिनु दुखी सुखी तुम्ह तेहीं। तुम्ह जानहु जिय जो जेहि केहीं।। राउर आयसु सिर सबही कें। बिदित कृपालहि गति सब नीकें।। आपु आश्रमहि धारिअ पाऊ। भयउ सनेह सिथिल मुनिराऊ।। करि प्रनाम तब रामु सिधाए। रिषि धरि धीर जनक पहिं आए।। राम बचन गुरु नृपहि सुनाए। सील सनेह सुभायँ सुहाए।। महाराज अब कीजिअ सोई। सब कर धरम सहित हित होई।।

ସେହି ସୁଖ, ସେହି କର୍ମ, ସେହି ଧର୍ମ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ ଯେଉଁଠାରେ ରାମଙ୍କ ପଦ୍ମ ଚରଣ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ନାହିଁ। ଯୋଗ କୁଯୋଗ ହୁଏ, ଜ୍ଞାନ ଅଜ୍ଞାନ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରେମ ପ୍ରଧାନ ନୁହେଁ। ଆପଣ ବିନା ମୁଁ ଦୁଃଖୀ; ଆପଣଙ୍କ ସହ ମୁଁ ସୁଖୀ; ହେ ଜୀବ, ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି କାହା ହୃଦୟରେ କ'ଣ ଅଛି। ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ସମସ୍ତଙ୍କ ଶିରରେ ଅଛି; ଏହା ସୁବିଦିତ ଯେ କୃପାଳୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶରଣ। ଏଠାରେ ଆଶ୍ରମରେ ରୁହନ୍ତୁ, ମୁନି କହିଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରେମ ତାଙ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ କରୁଥିଲା। ରାମ ପ୍ରଣାମ କରି ବିଦାୟ ନେଲେ; ଋଷି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି ଜନକଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେ ରାମଙ୍କ ବଚନ ଗୁରୁ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ଶୁଣାଇଲେ, ତାଙ୍କ ଗୁଣ, ପ୍ରେମ ଓ ମଧୁର ସ୍ୱଭାବରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୀତ କଲେ। "ହେ ମହାରାଜ, ଏବେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଓ ହିତକର ଅଟେ।"

Verse 595 (दोहा/सोरठा)

राम सपथ सुनि मुनि जनकु सकुचे सभा समेत। सकल बिलोकत भरत मुखु बनइ न उतरु देत।।296।।

ରାମଙ୍କ ଶପଥ ଶୁଣି ମୁନି ଜନକ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସମଗ୍ର ସଭା ସହିତ। ସମସ୍ତେ ଭରତଙ୍କ ମୁଖ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କୌଣସି ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 596 (चौपाई)

सभा सकुच बस भरत निहारी। रामबंधु धरि धीरजु भारी।। कुसमउ देखि सनेहु सँभारा। बढ़त बिंधि जिमि घटज निवारा।। सोक कनकलोचन मति छोनी। हरी बिमल गुन गन जगजोनी।। भरत बिबेक बराहँ बिसाला। अनायास उधरी तेहि काला।। करि प्रनामु सब कहँ कर जोरे। रामु राउ गुर साधु निहोरे।। छमब आजु अति अनुचित मोरा। कहउँ बदन मृदु बचन कठोरा।। हियँ सुमिरी सारदा सुहाई। मानस तें मुख पंकज आई।। बिमल बिबेक धरम नय साली। भरत भारती मंजु मराली।।

ସଭାର ଲଜ୍ଜା ଦେଖି ଭରତ, ରାମଙ୍କ ଭ୍ରାତା, ମହାନ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କଲେ। କୁସମୟ ଦେଖି ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମକୁ ସଂଯତ କଲେ, ଯେପରି ମେଘ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୁଏ। ଶୋକ ସୁବର୍ଣ୍ଣନୟନାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଆଚ୍ଛନ୍ନ କଲା; ଜଗଦୀଶ୍ୱର ହରି, ଯାହାଙ୍କ ଗୁଣ ନିର୍ମଳ, ସେମାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ହରଣ କଲେ। ଭରତଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ବିଶାଳ ଓ ଗଭୀର ଥିଲା; ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଅନାୟାସରେ ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ହାତ ଜୋଡ଼ି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ରାମ, ରାଜା, ଗୁରୁ ଓ ସାଧୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। "ଆଜି ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଚିତ ଆଚରଣ ପାଇଁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; ମୋର ବଚନ କଠୋର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର ହୃଦୟ କୋମଳ।" ଏପରି ସେ କହିଲେ। ହୃଦୟରେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ମନରୁ ତାଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖକୁ ଆସିଲେ। ନିର୍ମଳ ଜ୍ଞାନ, ଧର୍ମ ଓ ନୀତି ଭରତଙ୍କ ଅଧିକାରରେ ଥିଲା; ଏବଂ ଭାରତୀ, ହଂସ ସଦୃଶ ସୁନ୍ଦରୀ, ତାଙ୍କ ଜିହ୍ୱାରେ ବିରାଜମାନ କଲେ।

Verse 597 (दोहा/सोरठा)

निरखि बिबेक बिलोचनन्हि सिथिल सनेहँ समाजु। करि प्रनामु बोले भरतु सुमिरि सीय रघुराजु।।297।।

ଜ୍ଞାନର ନୟନରେ ସେହି ସଭାକୁ ଦେଖି, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରେମ ମନ୍ଦ ପଡ଼ିଥିଲା, ଏବଂ ପ୍ରଣାମ କରି ଭରତ କହିଲେ, ସୀତା ଓ ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି।

Verse 598 (चौपाई)

प्रभु पितु मातु सुह्रद गुर स्वामी। पूज्य परम हित अतंरजामी।। सरल सुसाहिबु सील निधानू। प्रनतपाल सर्बग्य सुजानू।। समरथ सरनागत हितकारी। गुनगाहकु अवगुन अघ हारी।। स्वामि गोसाँइहि सरिस गोसाई। मोहि समान मैं साइँ दोहाई।। प्रभु पितु बचन मोह बस पेली। आयउँ इहाँ समाजु सकेली।। जग भल पोच ऊँच अरु नीचू। अमिअ अमरपद माहुरु मीचू।। राम रजाइ मेट मन माहीं। देखा सुना कतहुँ कोउ नाहीं।। सो मैं सब बिधि कीन्हि ढिठाई। प्रभु मानी सनेह सेवकाई।।

ପ୍ରଭୁ, ପିତା, ମାତା, ବନ୍ଧୁ, ଗୁରୁ ଓ ସ୍ୱାମୀ; ପୂଜନୀୟ, ପରମ ହିତକାରୀ, ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ। ସରଳ, ଦୟାଳୁ, ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର, ଶରଣାଗତଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ଜ୍ଞାନୀ। ସମର୍ଥ, ଶରଣାଗତଙ୍କ ହିତକାରୀ, ଗୁଣ ଗ୍ରାହକ, ଅବଗୁଣ ଓ ପାପ ନାଶକ। ସ୍ୱାମୀ, ଗୋସାଇଁ ଜଗତର ଗୋସାଇଁଙ୍କ ସମାନ; ସାଇଁଙ୍କ ଦୋହାଇ, ମୋ ସମାନ ଆଉ କେହି ନାହିଁ। ପ୍ରଭୁ ଓ ପିତାଙ୍କ ବଚନ, ମୋହର ବଶରେ ପଡ଼ି, ମୋତେ ଏଠାକୁ ଆଣିଲା; ସଭା ଏକତ୍ର ହୋଇଥିଲା। ଜଗତରେ ଭଲ ମନ୍ଦ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ; ଅମୃତ, ଅମରତ୍ୱ ପଦ, ବିଷ ଓ ମୃତ୍ୟୁ। ରାମଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ମନରୁ ଲିଭାଇ ଦେଲି; କେଉଁଠି କିଛି ଦେଖିଲି ନାହିଁ, ଶୁଣିଲି ନାହିଁ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ଧୃଷ୍ଟତା କଲି; ପ୍ରଭୁ ତାହାକୁ ସେବକର ପ୍ରେମ ବୋଲି ମାନିଲେ।

Verse 599 (दोहा/सोरठा)

कृपाँ भलाई आपनी नाथ कीन्ह भल मोर। दूषन भे भूषन सरिस सुजसु चारु चहु ओर।।298।।

ହେ ନାଥ, ଆପଣଙ୍କ କୃପା ଓ କଲ୍ୟାଣ ମୋ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳମୟ ହୋଇଛି। ମୋର ଦୋଷଗୁଡ଼ିକ ଅଳଙ୍କାର ହୋଇଛି; ମୋର ସୁକୀର୍ତ୍ତି ଚାରିଆଡ଼େ ସୁନ୍ଦର ହୋଇଛି।

Verse 600 (चौपाई)

राउरि रीति सुबानि बड़ाई। जगत बिदित निगमागम गाई।। कूर कुटिल खल कुमति कलंकी। नीच निसील निरीस निसंकी।। तेउ सुनि सरन सामुहें आए। सकृत प्रनामु किहें अपनाए।। देखि दोष कबहुँ न उर आने। सुनि गुन साधु समाज बखाने।। को साहिब सेवकहि नेवाजी। आपु समाज साज सब साजी।। निज करतूति न समुझिअ सपनें। सेवक सकुच सोचु उर अपनें।। सो गोसाइँ नहि दूसर कोपी। भुजा उठाइ कहउँ पन रोपी।। पसु नाचत सुक पाठ प्रबीना। गुन गति नट पाठक आधीना।।

ଆପଣଙ୍କ ଉତ୍ତମ ରୀତି ଓ ମଧୁର ବାଣୀ ସାରା ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବେଦ ଓ ଆଗମରେ ଗାନ କରାଯାଇଛି। କ୍ରୂର, କୁଟିଳ, ଦୁଷ୍ଟ, କୁମତି ଓ କଳଙ୍କିତ; ନୀଚ, ଅଧମ, ନିରୀସ ଓ ନିସଙ୍କ ଲୋକେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣାଗତ ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କରିଛନ୍ତି ଓ ଆପଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଦୋଷ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କ ଗୁଣ ଶୁଣି ସାଧୁ ସଭାରେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। କିଏ ଏପରି ସ୍ୱାମୀ ଯିଏ ସେବକକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଏ? ଆପଣ ନିଜେ ସଭାର ସମସ୍ତ ସଜ୍ଜା ସଜାଇଛନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ କର୍ମ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ବୁଝାଯାଏ ନାହିଁ; ସେବକ ହୃଦୟରେ ଲଜ୍ଜା ଓ ଚିନ୍ତା ଅନୁଭବ କରେ। ଏପରି ଗୋସାଇଁ, ଅନ୍ୟ କେହି ଏତେ କ୍ରୋଧୀ ନାହାନ୍ତି; ବାହୁ ଉଠାଇ ଶପଥ କହୁଛି। ପଶୁ ନାଚେ, ଶୁକ ପାଠ କହେ; ନଟ ଓ ପାଠକଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ଗତି ସେମାନଙ୍କ ଅଧୀନ।

Verse 601 (दोहा/सोरठा)

यों सुधारि सनमानि जन किए साधु सिरमोर। को कृपाल बिनु पालिहै बिरिदावलि बरजोर।।299।।

ଏପରି ତାଙ୍କ ସେବକକୁ ସୁଧାରି ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସାଧୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଲେ। କ୍ଷମା ବିନା କିଏ ତାଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଗୌରବର ଭାର ବହନ କରିବ?

Verse 602 (चौपाई)

सोक सनेहँ कि बाल सुभाएँ। आयउँ लाइ रजायसु बाएँ।। तबहुँ कृपाल हेरि निज ओरा। सबहि भाँति भल मानेउ मोरा।। देखेउँ पाय सुमंगल मूला। जानेउँ स्वामि सहज अनुकूला।। बड़ें समाज बिलोकेउँ भागू। बड़ीं चूक साहिब अनुरागू।। कृपा अनुग्रह अंगु अघाई। कीन्हि कृपानिधि सब अधिकाई।। राखा मोर दुलार गोसाईं। अपनें सील सुभायँ भलाईं।। नाथ निपट मैं कीन्हि ढिठाई। स्वामि समाज सकोच बिहाई।। अबिनय बिनय जथारुचि बानी। छमिहि देउ अति आरति जानी।।

ଶୋକ ଓ ସ୍ନେହରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ବାଳକ ସ୍ୱଭାବରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ ରଖି ଆସିଛି। ତଥାପି କୃପାଳୁ ପ୍ରଭୁ ମୋତେ ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ମଙ୍ଗଳ ବୋଲି ମାନିଲେ। ତାଙ୍କ ଚରଣକୁ ଦେଖିଲି, ଯାହା ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ମୂଳ; ଜାଣିଲି ସ୍ୱାମୀ ସହଜରେ ଅନୁକୂଳ। ବଡ଼ ସଭାରେ ମୋର ଭାଗ୍ୟ ଦେଖିଲି; କିନ୍ତୁ ବଡ଼ ଭୁଲ କଲି, ହେ ସ୍ୱାମୀ, ମୋର ଅନୁରାଗରେ। ତାଙ୍କ ଶରୀର କୃପା ଓ ଅନୁଗ୍ରହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; କୃପାନିଧି ସମସ୍ତ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ମୋର ଗୋସାଇଁ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ, ଶୀଳ ଓ କଲ୍ୟାଣରେ ମୋତେ ପ୍ରେମରେ ରଖିଲେ। ହେ ନାଥ, ମୁଁ ନିତାନ୍ତ ଧୃଷ୍ଟତା କରିଛି; ସ୍ୱାମୀ ଓ ସଭାର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଲୁଣ୍ଠନ କରିଛି। ମୋର ବିନୟ ବିନା ବିନୟ, ମୋର ବାଣୀ ମୋର ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ; ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, ହେ ଦେବ, ମୋର ମହା ବ୍ୟାକୁଳତା ଜାଣି।

Verse 603 (दोहा/सोरठा)

सुह्रद सुजान सुसाहिबहि बहुत कहब बड़ि खोरि। आयसु देइअ देव अब सबइ सुधारी मोरि।।300।।

ବନ୍ଧୁ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ବହୁତ କହିବି, ଯଦିଓ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଯୋଗ୍ୟ। ହେ ଦେବ, ଏବେ ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଠିକ୍ କରିବାକୁ।

Verse 604 (चौपाई)

प्रभु पद पदुम पराग दोहाई। सत्य सुकृत सुख सीवँ सुहाई।। सो करि कहउँ हिए अपने की। रुचि जागत सोवत सपने की।। सहज सनेहँ स्वामि सेवकाई। स्वारथ छल फल चारि बिहाई।। अग्या सम न सुसाहिब सेवा। सो प्रसादु जन पावै देवा।। अस कहि प्रेम बिबस भए भारी। पुलक सरीर बिलोचन बारी।। प्रभु पद कमल गहे अकुलाई। समउ सनेहु न सो कहि जाई।। कृपासिंधु सनमानि सुबानी। बैठाए समीप गहि पानी।। भरत बिनय सुनि देखि सुभाऊ। सिथिल सनेहँ सभा रघुराऊ।।

ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପଦ୍ମ ଚରଣର ପରାଗକୁ ସାକ୍ଷୀ କରୁଛି, ସତ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ବେଦ। ତେଣୁ ମୋ ହୃଦୟରେ ଥିବା କଥା କହୁଛି, ଯାହା ନିଦ୍ରା ଓ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ ରହେ। ସ୍ୱାମୀ ଓ ସେବକ ମଧ୍ୟରେ ସହଜ ପ୍ରେମ ସ୍ୱାର୍ଥ, ଛଳ ଓ ଫଳାଫଳର ଆଶାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ। ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସେବା ସଦୃଶ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସେବା ନାହିଁ; ଏହା ହିଁ ସେବକ ଦେବଙ୍କଠାରୁ ଯାହା ପ୍ରସାଦ ପାଏ। ଏପରି କହି ସେ ମହାନ ପ୍ରେମରେ ବିଭୋର ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଶରୀର ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା ଓ ନୟନ ଜଳରେ ଭରି ଗଲା। ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପଦ୍ମ ଚରଣକୁ ନିଃସଙ୍କଚ ଧରିଲେ; ତାଙ୍କ ପ୍ରେମ ଏପରି ଯାହା କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। କୃପାସିନ୍ଧୁ ତାଙ୍କୁ ମଧୁର ବାଣୀରେ ସମ୍ମାନିତ କରି ନିକଟରେ ବସାଇଲେ ଓ ହସ୍ତ ଧରିଲେ। ଭରତଙ୍କ ବିନୟ ଶୁଣି ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଦେଖି ରଘୁନାଥ ସଭାରେ ସ୍ନେହରେ ଆଲୋଡ଼ିତ ହେଲେ।

Verse 605 (चौपाई)

सहित समाज तुम्हार हमारा। घर बन गुर प्रसाद रखवारा।। मातु पिता गुर स्वामि निदेसू। सकल धरम धरनीधर सेसू।। सो तुम्ह करहु करावहु मोहू। तात तरनिकुल पालक होहू।। साधक एक सकल सिधि देनी। कीरति सुगति भूतिमय बेनी।। सो बिचारि सहि संकटु भारी। करहु प्रजा परिवारु सुखारी।। बाँटी बिपति सबहिं मोहि भाई। तुम्हहि अवधि भरि बड़ि कठिनाई।। जानि तुम्हहि मृदु कहउँ कठोरा। कुसमयँ तात न अनुचित मोरा।। होहिं कुठायँ सुबंधु सुहाए। ओड़िअहिं हाथ असनिहु के घाए।।

ସମସ୍ତ ସଭା ସହିତ ଆପଣଙ୍କ ଓ ମୋର ପରିବାର; ଗୃହ, ବନ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ମାତା, ପିତା, ଗୁରୁ ଓ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞା; ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଧରଣୀଧର ଶେଷଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଆପଣ ତାହା କରନ୍ତୁ ଓ ମୋତେ କରାନ୍ତୁ; ହେ ପିତା, ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ପାଳନକର୍ତ୍ତା ହୁଅନ୍ତୁ। ଆପଣ ଏକ ସାଧକ ଯିଏ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ଗୌରବ, ମଙ୍ଗଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ମାଳା। ତେଣୁ ବିଚାର କରି ଏହି ଭାରୀ ସଙ୍କଟ ସହ୍ୟ କରନ୍ତୁ; ପ୍ରଜା ଓ ପରିବାରକୁ ସୁଖୀ କରନ୍ତୁ। ବିପତ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋ ଭଳି ଭାଇ ବଣ୍ଟି ଦେଇଛି; କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବହୁତ କଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ଆପଣ ମୃଦୁ ହୃଦୟ ଜାଣି ମୁଁ କଠୋର କଥା କହୁଛି; ଏପରି ଦୁଃସମୟରେ, ହେ ପିତା, ମୋର କଥା ଅନୁଚିତ ନୁହେଁ। ଉତ୍ତମ ବନ୍ଧୁ ମଧ୍ୟ କଠୋର ହୋଇପାରନ୍ତି; ସେମାନେ ନିଜ ଜଣଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ହାତ ଉଠାଇ ପାରନ୍ତି।

Verse 606 (दोहा/सोरठा)

सेवक कर पद नयन से मुख सो साहिबु होइ। तुलसी प्रीति कि रीति सुनि सुकबि सराहहिं सोइ।।306।।

ସେବକର ହସ୍ତ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଚରଣରେ, ନୟନ ତାଙ୍କ ମୁଖରେ; ଏପରି ସେ ପ୍ରକୃତ ସେବକ ହୁଏ। ତୁଳସୀ କହନ୍ତି, ଏପରି ପ୍ରେମ ଶୁଣି ସୁକବିମାନେ ତାହାର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।

Verse 607 (चौपाई)

सभा सकल सुनि रघुबर बानी। प्रेम पयोधि अमिअ जनु सानी।। सिथिल समाज सनेह समाधी। देखि दसा चुप सारद साधी।। भरतहि भयउ परम संतोषू। सनमुख स्वामि बिमुख दुख दोषू।। मुख प्रसन्न मन मिटा बिषादू। भा जनु गूँगेहि गिरा प्रसादू।। कीन्ह सप्रेम प्रनामु बहोरी। बोले पानि पंकरुह जोरी।। नाथ भयउ सुखु साथ गए को। लहेउँ लाहु जग जनमु भए को।। अब कृपाल जस आयसु होई। करौं सीस धरि सादर सोई।। सो अवलंब देव मोहि देई। अवधि पारु पावौं जेहि सेई।।

ସଭାର ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟ ରଘୁବରଙ୍କ ବାଣୀ ଶୁଣି, ପ୍ରେମ ସାଗର ଯେନ ଅମୃତ ହୋଇଗଲା। ସମାଜ ସ୍ନେହ ସମାଧିରେ ଲୀନ ହୋଇଗଲା; ସାରଦା ସେମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ଚୁପ ରହିଲେ। ଭରତଙ୍କର ପରମ ସନ୍ତୋଷ ହେଲା; ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଥାଇ, ଦୁଃଖର ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ମୁଖ ପ୍ରସନ୍ନ ଥିଲା, ହୃଦୟ ବିଷାଦମୁକ୍ତ; ଯେନ ଗୁଙ୍ଗା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ବାକ୍ୟର ପ୍ରସାଦ ମିଳିଲା। ସେ ପ୍ରେମର ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ତାପରେ ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ - ହେ ନାଥ, ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ମୋର ସୁଖ ଚାଲିଗଲା; ଏହି ଜଗତରେ ଜନ୍ମ ନେବାରେ ମୁଁ କଣ ଲାଭ ପାଇଲି? ହେ କୃପାଳୁ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ହେଉ; ମୁଁ ତାହାକୁ ଶିରରେ ଧାରଣ କରିବି। ହେ ଦେବ, ମୋତେ ସେହି ସହାୟତା ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେଉଁଥିରେ ମୁଁ ଏହି ସଂସାର ସାଗର ପାର ହୋଇପାରିବି।

Verse 608 (दोहा/सोरठा)

देव देव अभिषेक हित गुर अनुसासनु पाइ। आनेउँ सब तीरथ सलिलु तेहि कहँ काह रजाइ।।307।।

ହେ ଦେବାଦିଦେବ, ଆପଣଙ୍କ ଅଭିଷେକ ନିମନ୍ତେ ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଛି। ମୁଁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନରୁ ଜଳ ଆଣିଛି; ଏହା ବିଷୟରେ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା କଣ?

Verse 609 (चौपाई)

एकु मनोरथु बड़ मन माहीं। सभयँ सकोच जात कहि नाहीं।। कहहु तात प्रभु आयसु पाई। बोले बानि सनेह सुहाई।। चित्रकूट सुचि थल तीरथ बन। खग मृग सर सरि निर्झर गिरिगन।। प्रभु पद अंकित अवनि बिसेषी। आयसु होइ त आवौं देखी।। अवसि अत्रि आयसु सिर धरहू। तात बिगतभय कानन चरहू।। मुनि प्रसाद बनु मंगल दाता। पावन परम सुहावन भ्राता।। रिषिनायकु जहँ आयसु देहीं। राखेहु तीरथ जलु थल तेहीं।। सुनि प्रभु बचन भरत सुख पावा। मुनि पद कमल मुदित सिरु नावा।।

ମୋର ମନରେ ଗୋଟିଏ ବଡ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ଯାହା ସଭାରେ ଲଜ୍ଜାବଶତଃ କହିନାହିଁ। ହେ ପିତା, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ କୁହନ୍ତୁ। ସେ ସ୍ନେହରେ ମଧୁର ବାଣୀରେ କହିଲେ - ଚିତ୍ରକୂଟ ଏକ ପବିତ୍ର ଭୂମି, ତୀର୍ଥ ବନ, ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀ, ହରିଣ, ହ୍ରଦ, ନଦୀ, ଜଳପ୍ରପାତ ଓ ପର୍ବତ ଅଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ପୃଥିବୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦରେ ଚିହ୍ନିତ; ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳେ, ମୁଁ ଯାଇ ଦେଖିବି। ସେଠାରେ ମୁନି ଅତ୍ରି ବାସ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶିରରେ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ; ହେ ପିତା, ନିର୍ଭୟରେ ବନରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତୁ। ମୁନିଙ୍କ କୃପାରୁ ବନ ମଙ୍ଗଳଦାୟକ; ଏହା ପବିତ୍ର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ହେ ଭ୍ରାତା। ଯେଉଁଠାରେ ମୁନିରାଜ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତି, ସେଠାରେ ତୀର୍ଥଜଳ ଓ ଭୂମି ରଖନ୍ତୁ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଭରତ ସୁଖ ପାଇଲେ; ମୁନିଙ୍କ ଚରଣ କମଳରେ ଆନନ୍ଦରେ ଶିର ନତ କଲେ।

Verse 610 (दोहा/सोरठा)

भरत राम संबादु सुनि सकल सुमंगल मूल। सुर स्वारथी सराहि कुल बरषत सुरतरु फूल।।308।।

ଭରତ ଓ ରାମଙ୍କ ସଂବାଦ ଶୁଣି, ଯାହା ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ମୂଳ, ଦେବତାମାନେ ଉଭୟଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କରୁ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା।

Verse 611 (चौपाई)

धन्य भरत जय राम गोसाईं। कहत देव हरषत बरिआई। मुनि मिथिलेस सभाँ सब काहू। भरत बचन सुनि भयउ उछाहू।। भरत राम गुन ग्राम सनेहू। पुलकि प्रसंसत राउ बिदेहू।। सेवक स्वामि सुभाउ सुहावन। नेमु पेमु अति पावन पावन।। मति अनुसार सराहन लागे। सचिव सभासद सब अनुरागे।। सुनि सुनि राम भरत संबादू। दुहु समाज हियँ हरषु बिषादू।। राम मातु दुखु सुखु सम जानी। कहि गुन राम प्रबोधीं रानी।। एक कहहिं रघुबीर बड़ाई। एक सराहत भरत भलाई।।

ଦେବତାମାନେ କହିଲେ - ଧନ୍ୟ ଭରତ! ଜୟ ରାମ ଗୋସାଇଁ! ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ମୁନି ଓ ମିଥିଳେଶଙ୍କ ସଭାରେ ସମସ୍ତେ ଭରତଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ। ଭରତ ଓ ରାମ ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର, ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧାବଦ୍ଧ; ବିଦେହ ରାଜା ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଶରୀର ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା। ସେବକ ଓ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର; ସେମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ଓ ପ୍ରେମ ପରମ ପବିତ୍ର। ନିଜ ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସଭାସଦମାନେ ପ୍ରେମରେ ଭରି ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ରାମ ଓ ଭରତଙ୍କ ସଂବାଦ ବାରମ୍ବାର ଶୁଣି, ଉଭୟ ସମାଜର ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖର ମିଶ୍ରଣ ହେଲା। ରାମଙ୍କ ମାତା ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖକୁ ସମାନ ଜାଣିଲେ; ରାଣୀ ରାମଙ୍କ ଗୁଣ କହି ଉପଦେଶ ଦେଲେ। କେହି ରଘୁବୀରଙ୍କ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ, କେହି ଭରତଙ୍କ ଭଲତା ପ୍ରଶଂସା କଲେ।