Ayodhya KandaPrakarana 2020 Verses

Prakarana 20

यह सोपान ‘त्याग-धर्म’ और ‘भक्ति की परख’ का द्वार है: राजसुख का विसर्जन, भ्रातृ-प्रेम की अग्निपरीक्षा, और समाज-धर्म के भीतर रहकर राम-नाम के आश्रय में वैराग्य। इस काण्ड में साधक सीखता है कि मुक्ति-मार्ग केवल वनगमन नहीं, बल्कि अहं-त्याग, शरणागति, और निष्काम सेवाभाव है—भरत का ‘राज्य’ के प्रति वैराग्य तथा गुह (निषाद) की निष्कपट सख्यता इसी सीढ़ी की रीलिंग है।

ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ಪ್ರಧಾನ ರಸ ಕರುಣ; ಆದರೆ ಈ ಕರುಣೆ ಶೋಕ-ಪ್ರಧಾನವಾಗದೆ ಭಕ್ತಿ-ಪರಿಣತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಮನ ವನಗಮನವು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಧರ್ಮ (ರಾಜಧರ್ಮ/ಪಿತೃವಚನ)ದ ಮರ್ಯಾದೆ; ಭರತನ ಆಗಮನವು ಆ ಮರ್ಯಾದೆಯ ಒಳಗಿನ ಶುದ್ಧಿ—ಅಹಂ-ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಾಮ ಸೇವೆ—ಯ ರೂಪ. ಈ ಖಂಡದಲ್ಲಿ (ದೋಹಾ 190–199) ಗುಹನ ಯುದ್ಧೋನ್ಮಾದ, ಶಕುನ-ವಿಚಾರದಿಂದ ಶಾಂತಿ, ನಂತರ ಭರತ-ಗುಹರ ಆಲಿಂಗನ ಮತ್ತು ಗಂಗಾಸ್ನಾನ—ಇವೆಲ್ಲ ‘ವೈರ’ದಿಂದ ‘ಪ್ರೇಮ’ಕ್ಕೆ ರೂಪಾಂತರ-ಯಾತ್ರೆ. ತುಲಸಿ ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಗುಣ-ಸಗುಣ ಸೇತುವೆಯನ್ನೂ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ: ನಾಮ-ಮಹಿಮೆ (ರಾಮ-ನಾಮದ ಪಾವನತ್ವ, ವಾಲ್ಮೀಕಿ-ಉದಾಹರಣೆ) ನಿರಾಕಾರ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಸೂಚನೆ; ಆದರೆ ರಾಮಘಾಟ, ಚರಣ-ರೇಖೆ, ಸಾಂಥರಿ, ಮತ್ತು ಭರತನ ದಂಡವತ್—ಸಗುಣ-ಲೀಲೆಯ ಮೂರ್ತ ಸಾಧನೆ. ಈ ಸೋಪಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಧಕನು ಕಲಿಯುವುದು: ಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣ ಹೊರಗಿನ ಜಾತಿ/ಲೋಕಮಾನ್ಯತೆಗಳಿಂದಲ್ಲ, ಪ್ರೇಮ-ಲಕ್ಷಣದಿಂದ.

Spoken translationRamcharitmanas Ayodhya Kanda, Prakarana 20

In this prakarana

People

  • Bharata
  • RamaŚrī Rāma
  • LakshmanaLakṣmaṇa
  • SitaSītā
  • GangaGaṅgā
  • KakabhushundiSpeaksKākabhuśuṇḍi
  • GarudaListensGaruḍa

Verses

ಚೌಪಾಯಿ 190.1-4

होहु सँजोइल रोकहु घाटा।ठाटहु सकल मरै के ठाटा।।

सनमुख लोह भरत सन लेऊँ।जिअत न सुरसरि उतरन देऊँ।।

समर मरनु पुनि सुरसरि तीरा।राम काजु छनभंगु सरीरा।।

भरत भाइ नृपु मै जन नीचू।बड़ें भाग असि पाइअ मीचू।।

स्वामि काज करिहउँ रन रारी।जस धवलिहउँ भुवन दस चारी।।

तजउँ प्रान रघुनाथ निहोरें।दुहूँ हाथ मुद मोदक मोरें।।

साधु समाज न जाकर लेखा।राम भगत महुँ जासु न रेखा।।

जायँ जिअत जग सो महि भारू।जननी जौबन बिटप कुठारू।।

hohu sãjoila rokahu ghāṭā |ṭhāṭahu sakala marai ke ṭhāṭā ||

sanamukha loha bharata sana leū̃ |jiata na surasari utarana deū̃ ||

samara maranu puni surasari tīrā |rāma kāju chanabhaṁgu sarīrā ||

bharata bhāi nṛpu mai jana nīcū |baṛeṁ bhāga asi pāia mīcū ||

svāmi kāja karihaũ rana rārī |jasa dhavalihaũ bhuvana dasa cārī ||

tajaũ prāna raghunātha nihoreṁ |duhū̃ hātha muda modaka moreṁ ||

sādhu samāja na jākara lekhā |rāma bhagata mahũ jāsu na rekhā ||

jāyã jiata jaga so mahi bhārū |jananī jaubana biṭapa kuṭhārū ||

ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಘಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ತಡೆಯಿರಿ; ಸಾವಿಗಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಏರ್ಪಾಟುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭರತನನ್ನು ಎದುರುಬೆದೆಯುವೆ, ಬದುಕಿದ್ದಂತೆ ಅವನನ್ನು ಗಂಗೆ ದಾಟಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಾಯುವುದು, ಅದೂ ಗಂಗಾ ತೀರದಲ್ಲಿ, ರಾಮನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ, ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ನಿಲ್ಲುವ ಈ ದೇಹದೊಂದಿಗೆ, ಮಹಾ ಲಾಭವಾಗಿದೆ. ಭರತ ರಾಮನ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ರಾಜ, ನಾನು ತಗ್ಗಿದ ಸೇವಕ; ಮಹಾ ಭಾಗ್ಯದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅಂತಹ ಮರಣ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವೆ, ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವೆ. ರಘುನಾಥನಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ, ನನ್ನ ಎರಡೂ ಕೈಗಳು ಆನಂದದ ಮೋದಕಗಳಿಂದ ತುಂಬುತ್ತವೆ. ಸಾಧು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಬಾರದವನು, ರಾಮ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗೆರೆ ಕೂಡ ಇಲ್ಲದವನು, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದ್ರೆ ಭೂಮಿಗೆ ಭಾರವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ತಾಯಿಯ ಯೌವನದ ಮರಕ್ಕೆ ಕೊಡಕತ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ದೋಹಾ 190

बिगत बिषाद निषादपति सबहि बढ़ाइ उछाहु।सुमिरि राम मागेउ तुरत तरकस धनुष सनाहु।।⁠190।।

bigata biṣāda niṣādapati sabahi baṛhāi uchāhu |sumiri rāma māgeu turata tarakasa dhanuṣa sanāhu ||⁠190||

ದುಃಖ ನಿವಾರಿಸಿ, ನಿಷಾದರ ಒಡೆಯ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉತ್ಸಾಹ ತುಂಬಿದನು; ನಂತರ ರಾಮನನ್ನು ನೆನೆದು, ಅವನು ತಕ್ಷಣವೇ ಬಾಣದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಬಿಲ್ಲು, ಕವಚ ಇವನ್ನು ಕೇಳಿದನು.

ಚೌಪಾಯಿ 191.1-4

बेगहु भाइहु सजहु सँजोऊ।सुनि रजाइ कदराइ न कोऊ।।

भलेहिं नाथ सब कहहिं सहरषा।एकहिं एक बढ़ावइ करषा।।

चले निषाद जोहारि जोहारी।सूर सकल रन रूचइ रारी।।

सुमिरि राम पद पंकज पनहीं।भाथीं बाँधि चढ़ाइन्हि धनहीं।।

अँगरी पहिरि कूँड़ि सिर धरहीं।फरसा बाँस सेल सम करहीं।।

एक कुसल अति ओड़न खाँड़े।कूदहि गगन मनहुँ छिति छाँड़े।।

निज निज साजु समाजु बनाई।गुह राउतहि जोहारे जाई।।

देखि सुभट सब लायक जाने।लै लै नाम सकल सनमाने।।

begahu bhāihu sajahu sãjoū |suni rajāi kadarāi na koū ||

bhalehiṁ nātha saba kahahiṁ saharaṣā |ekahiṁ eka baṛhāvai karaṣā ||

cale niṣāda johāri johārī |sūra sakala rana rūcai rārī ||

sumiri rāma pada paṁkaja panahīṁ |bhāthīṁ bā̃dhi caṛhāinhi dhanahīṁ ||

ãgarī pahiri kū̃ṛi sira dharahīṁ |pharasā bā̃sa sela sama karahīṁ ||

eka kusala ati oṛana khā̃ṛe |kūdahi gagana manahũ chiti chā̃ṛe ||

nija nija sāju samāju banāī |guha rāutahi johāre jāī ||

dekhi subhaṭa saba lāyaka jāne |lai lai nāma sakala sanamāne ||

ಬೇಗನೆ, ಸಹೋದರರೇ, ನಿಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿ; ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಯಾರೂ ಹಿಂಜರಿಯಬೇಡಿ. "ಒಳ್ಳೆಯದು, ಸ್ವಾಮಿ," ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೇಳಗಾ, ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರೂ ಇತರರ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು. ನಿಷಾದರು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ವಂದಿಸಿ ಹೊರಟರು; ಅವರೆಲ್ಲರೂ ವೀರರು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವವರು. ರಾಮನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳ ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ಬಾಣದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ, ಬಿಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಬಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದರು. ಕವಚಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ತಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಕೊಡಲಿಗಳು, ಬಿದಿರಿನ ಭರ್ಜಿಗಳು, ಭರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದರು. ಕೆಲವರು ಗಡ್ಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಖಡ್ಗಗಳಿಂದ ತಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿಪುಣರು; ಅವರು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ನೆಗೆದಾಗ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟಂತೆ ಕಾಣಿಸಿತು. ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಗುಂಪನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ತಮ್ಮ ನಾಯಕ ಗುಹನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ವಂದಿಸಿದರು. ವೀರ ಯೋಧರನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯರೆಂದು ತಿಳಿದು, ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರನ್ನು ಹೆಸರು ಹೇಳಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಗೌರವಿಸಿದನು.

ದೋಹಾ 191

भाइहु लावहु धोख जनि आजु काज बड़ मोहि।सुनि सरोष बोले सुभट बीर अधीर न होहि।।⁠191।।

bhāihu lāvahu dhokha jani āju kāja baṛa mohi |suni saroṣa bole subhaṭa bīra adhīra na hohi ||⁠191||

"ಸಹೋದರರೇ, ನನ್ನು ವಂಚಿಸಬೇಡಿ; ಇಂದಿನ ಕೆಲಸ ನನಗೆ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದು" ಎಂದು ಕೇಳಿ, ವೀರರು ಕೋಪದಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದರು: "ವೀರಾ, ಆತುರಪಡಬೇಡ."

ಚೌಪಾಯಿ 192.1-4

राम प्रताप नाथ बल तोरे।करहिं कटकु बिनु भट बिनु घोरे।।

जीवत पाउ न पाछें धरहीं।रुंड मुंडमय मेदिनि करहीं।।

दीख निषादनाथ भल टोलू।कहेउ बजाउ जुझाऊ ढोलू।।

एतना कहत छींक भइ बाँए।कहेउ सगुनिअन्ह खेत सुहाए।।

बूढ़ु एकु कह सगुन बिचारी।भरतहि मिलिअ न होइहि रारी।।

रामहि भरतु मनावन जाहीं।सगुन कहइ अस बिग्रहु नाहीं।।

सुनि गुह कहइ नीक कह बूढ़ा।सहसा करि पछिताहिं बिमूढ़ा।।

भरत सुभाउ सीलु बिनु बूझें।बड़ि हित हानि जानि बिनु जूझें।।

rāma pratāpa nātha bala tore |karahiṁ kaṭaku binu bhaṭa binu ghore ||

jīvata pāu na pācheṁ dharahīṁ |ruṁḍa muṁḍamaya medini karahīṁ ||

dīkha niṣādanātha bhala ṭolū |kaheu bajāu jujhāū ḍholū ||

etanā kahata chīṁka bhai bā̃e |kaheu sagunianha kheta suhāe ||

būṛhu eku kaha saguna bicārī |bharatahi milia na hoihi rārī ||

rāmahi bharatu manāvana jāhīṁ |saguna kahai asa bigrahu nāhīṁ ||

suni guha kahai nīka kaha būṛhā |sahasā kari pachitāhiṁ bimūṛhā ||

bharata subhāu sīlu binu būjheṁ |baṛi hita hāni jāni binu jūjheṁ ||

ರಾಮನ ಪ್ರತಾಪದಿಂದಲೂ ನಿಮ್ಮ ಬಲದಿಂದಲೂ, ಸ್ವಾಮಿ, ಅವರು ಒಬ್ಬ ಯೋಧನಿಲ್ಲದೆ, ಒಂದು ಕುದುರೆ ಇಲ್ಲದೆ ಶತ್ರುವಿನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವರು. ಬದುಕಿರುವವರೆಗೆ ಅವರು ಪಾದವನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಇಡಲಾರರು, ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲೆರಹಿತ ಧಡಗಳಿಂದಲೂ, ಕತ್ತರಿಸಿದ ತಲೆಗಳಿಂದಲೂ ತುಂಬಿದ್ದನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವರು. ನಿಷಾದರ ಒಡೆಯ ತನ್ನ ಒಳ್ಳೆಯ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ, "ಯುದ್ಧದ ಮೃದಂಗವನ್ನು ಬಾರಿಸಿ" ಎಂದನು. ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೀನೆ ಬಂತು. ಶಕುನ ನೋಡುವವರು ಯುದ್ಧಭೂಮಿ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಿರುವುದೆಂದು ಹೇಳಿದರು. ಒಬ್ಬ ಮುದುಕ ಶಕುನವನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಿ, "ಭರತನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವಿರಿ; ಜಗಳವಿರುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದನು. ಭರತ ರಾಮನನ್ನು ಒಲಿಸಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬರಲಿದ್ದಾನೆ; ಶಕುನ ಯುದ್ಧವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಗುಹ, "ಮುದುಕ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಮೂರ್ಖರು ಆತುರದಿಂದ ಮಾಡಿ ಆಮೇಲೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಡುವರು" ಎಂದನು. ಭರತನ ಸ್ವಭಾವ, ಗುಣವನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ತಿಳಿಯದೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವುದು ನಮ್ಮ ಒಳ್ಳೆಯದಕ್ಕೆ ಮಹಾ ನಷ್ಟ.

ದೋಹಾ 192

गहहु घाट भट समिटि सब लेउँ मरम मिलि जाइ।बूझि मित्र अरि मध्य गति तस तब करिहउँ आइ।।⁠192।।

gahahu ghāṭa bhaṭa samiṭi saba leũ marama mili jāi |būjhi mitra ari madhya gati tasa taba karihaũ āi ||⁠192||

ಯೋಧರೇ, ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ದಾಟಿದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಿ; ನಾನು ಹೋಗಿ ಅವನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಅವನ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಅವನು ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿ, ಶತ್ರುವಾಗಿ, ಅಥವಾ ನಿಷ್ಪಕ್ಷನಾಗಿ ಇದ್ದಾನೋ ಎಂದು ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ, ನಾನು ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬಂದು ಅದಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

ಚೌಪಾಯಿ 193.1-4

लखन सनेहु सुभायँ सुहाएँ।बैरु प्रीति नहिं दुरइँ दुराएँ।।

अस कहि भेंट सँजोवन लागे।कंद मूल फल खग मृग मागे।।

मीन पीन पाठीन पुराने।भरि भरि भार कहारन्ह आने।।

मिलन साजु सजि मिलन सिधाए।मंगल मूल सगुन सुभ पाए।।

देखि दूरि तें कहि निज नामू।कीन्ह मुनीसहि दंड प्रनामू।।

जानि रामप्रिय दीन्हि असीसा।भरतहि कहेउ बुझाइ मुनीसा।।

राम सखा सुनि संदनु त्यागा।चले उतरि उमगत अनुरागा।।

गाउँ जाति गुहँ नाउँ सुनाई।कीन्ह जोहारु माथ महि लाई।।

lakhana sanehu subhāyã suhāẽ |bairu prīti nahiṁ duraĩ durāẽ ||

asa kahi bheṁṭa sãjovana lāge |kaṁda mūla phala khaga mṛga māge ||

mīna pīna pāṭhīna purāne |bhari bhari bhāra kahāranha āne ||

milana sāju saji milana sidhāe |maṁgala mūla saguna subha pāe ||

dekhi dūri teṁ kahi nija nāmū |kīnha munīsahi daṁḍa pranāmū ||

jāni rāmapriya dīnhi asīsā |bharatahi kaheu bujhāi munīsā ||

rāma sakhā suni saṁdanu tyāgā |cale utari umagata anurāgā ||

gāũ jāti guhã nāũ sunāī |kīnha johāru mātha mahi lāī ||

ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಪ್ರೀತಿ ಅವನ ಸಹಜ ಸರಳತೆಯಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದದ್ದು; ವೈರವನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಮರೆಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಮರೆಮಾಡಲಾಗದು. ಹಾಗೆ ಹೇಳಿ, ಗುಹನು ಸಂದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಅವನು ಕಂದಮೂಲಗಳು, ಬೇರುಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಬೊಜ್ಜಾದ, ನನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಪಾಠೀನ ಮೀನುಗಳನ್ನೂ, ಹೊರೈಕರು ಹೊರೆ ಹೊರೆಯಾಗಿ ತಂದರು. ಸಂದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಭರತನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಹೊರಟನು, ಅವನು ಶುಭವಾದ ಒಳ್ಳೆಯ ಶಕುನಗಳನ್ನು ಪಡೆದನು, ಅವು ಎಲ್ಲ ಮಂಗಳಗಳಿಗೆ ಮೂಲವಾದವು. ದೂರದಿಂದ ಮುನಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು ನೋಡಿ, ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿ, ಅವನ ಮುಂದೆ ವೀಳ್ಯಂಗಿ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು. ಅವನು ರಾಮನಿಗೆ ಪ್ರಿಯನೆಂದು ತಿಳಿದು, ಮುನಿ ಅವನಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡಿದನು, ಮುನಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಭರತನಿಗೆ ಅವನು ಯಾರೆಂದು ವಿವರಿಸಿದನು. ಅವನು ರಾಮನ ಮಿತ್ರನೆಂದು ಕೇಳಿ, ಭರತನು ತನ್ನ ರಥವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು. ಗುಹನು ತನ್ನ ಊರನ್ನು, ತನ್ನ ಜಾತಿಯನ್ನು, ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿ, ಹಣೆಯನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ತಾಕಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.

ದೋಹಾ 193

करत दंडवत देखि तेहि भरत लीन्ह उर लाइ।मनहुँ लखन सन भेंट भइ प्रेम न हृदयँ समाइ।।⁠193।।

karata daṁḍavata dekhi tehi bharata līnha ura lāi |manahũ lakhana sana bheṁṭa bhai prema na hṛdayã samāi ||⁠193||

ಅವನು ದಂಡವತ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಭರತನು ಅವನನ್ನು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ತಗೆದುಕೊಂಡನು. ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನೇ ಭೇಟಿಯಾದಂತೆಯೂ, ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಅಡಗಲಿಲ್ಲ.

ಚೌಪಾಯಿ 194.1-4

भेंटत भरतु ताहि अति प्रीती।लोग सिहाहिं प्रेम कै रीती।।

धन्य धन्य धुनि मंगल मूला।सुर सराहि तेहि बरिसहिं फूला।।

लोक बेद सब भाँतिहिं नीचा।जासु छाँह छुइ लेइअ सींचा।।

तेहि भरि अंक राम लघु भ्राता।मिलत पुलक परिपूरित गाता।।

राम राम कहि जे जमुहाहीं।तिन्हहि न पाप पुंज समुहाहीं।।

यह तौ राम लाइ उर लीन्हा।कुल समेत जगु पावन कीन्हा।।

करमनास जलु सुरसरि परई।तेहि को कहहु सीस नहिं धरई।।

उलटा नामु जपत जगु जाना।बालमीकि भए ब्रह्म समाना।।

bheṁṭata bharatu tāhi ati prītī |loga sihāhiṁ prema kai rītī ||

dhanya dhanya dhuni maṁgala mūlā |sura sarāhi tehi barisahiṁ phūlā ||

loka beda saba bhā̃tihiṁ nīcā |jāsu chā̃ha chui leia sīṁcā ||

tehi bhari aṁka rāma laghu bhrātā |milata pulaka paripūrita gātā ||

rāma rāma kahi je jamuhāhīṁ |tinhahi na pāpa puṁja samuhāhīṁ ||

yaha tau rāma lāi ura līnhā |kula sameta jagu pāvana kīnhā ||

karamanāsa jalu surasari paraī |tehi ko kahahu sīsa nahiṁ dharaī ||

ulaṭā nāmu japata jagu jānā |bālamīki bhae brahma samānā ||

ಭರತನು ಅವನನ್ನು ಮಹತ್ತಾದ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು; ಜನರು ಆ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೊಗಳಿ ಅವನನ್ನು ಅಸೂಯೆಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. "ಧನ್ಯ, ಧನ್ಯ" ಎಂಬ ಧ್ವನಿ, ಎಲ್ಲ ಶುಭಗಳ ಮೂಲವಾದುದು, ಎದ್ದಿತು; ದೇವತೆಗಳು ಅವನನ್ನು ಹೊಗಳಿ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸುರಿಸಿದರು. ಲೋಕದ ಆಚಾರದಿಂದಲೂ ವೇದಗಳಿಂದಲೂ ಅವನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ನೀಚನಾಗಿದ್ದನು; ಅವನ ನೆರಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದವನು ನೀರನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಶುದ್ಧಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ರಾಮನ ತಮ್ಮನು ಅವನನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು; ಅವನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಾಗ ಅವನ ಇಡೀ ದೇಹ ಪುಳಕದಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಯಿತು. ಆಸ್ಮಗೆಯಲ್ಲಿಯೂ "ರಾಮ, ರಾಮ" ಎಂದು ಹೇಳುವವರಿಗೆ ಪಾಪಗಳ ರಾಶಿ ಎದುರಾಗಿ ಎದ್ದೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇವನನ್ನು ರಾಮನು ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅವನ ವಂಶದೊಂದಿಗೆ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದನು. ಕರ್ಮನಾಶ ನದಿಯ ನೀರು ದೇವನದಿ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದಾಗ, ಹೇಳಿ, ಯಾರು ತಲೆಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ? ನಾಮವನ್ನು ಹಿಂದುಮುಂದಾಗಿ ಜಪಿಸಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸಮಾನನಾದನು ಎಂದು ಜಗತ್ತು ತಿಳಿದಿದೆ.

ದೋಹಾ 194

स्वपच सबर खस जमन जड़ पावँर कोल किरात।रामु कहत पावन परम होत भुवन बिख्यात।।⁠194।।

svapaca sabara khasa jamana jaṛa pāvãra kola kirāta |rāmu kahata pāvana parama hota bhuvana bikhyāta ||⁠194||

ಶಬರ, ಖಶ, ಯವನ, ಮಂದಬುದ್ಧಿಯವರು, ಬಲಹೀನರು, ಕೋಲ ಮತ್ತು ಕಿರಾತರು, ರಾಮನ ನಾಮವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಪವಿತ್ರರಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಚೌಪಾಯಿ 195.1-4

नहिं अचिरजु जुग जुग चलि आई।केहि न दीन्हि रघुबीर बड़ाई।।

राम नाम महिमा सुर कहहीं।सुनि सुनि अवधलोग सुखु लहहीं।।

रामसखहि मिलि भरत सप्रेमा।पूँछी कुसल सुमंगल खेमा।।

देखि भरत कर सील सनेहू।भा निषाद तेहि समय बिदेहू।।

सकुच सनेहु मोदु मन बाढ़ा।भरतहि चितवत एकटक ठाढ़ा।।

धरि धीरजु पद बंदि बहोरी।बिनय सप्रेम करत कर जोरी।।

कुसल मूल पद पंकज पेखी।मैं तिहुँ काल कुसल निज लेखी।।

अब प्रभु परम अनुग्रह तोरें।सहित कोटि कुल मंगल मोरें।।

nahiṁ aciraju juga juga cali āī |kehi na dīnhi raghubīra baṛāī ||

rāma nāma mahimā sura kahahīṁ |suni suni avadhaloga sukhu lahahīṁ ||

rāmasakhahi mili bharata sapremā |pū̃chī kusala sumaṁgala khemā ||

dekhi bharata kara sīla sanehū |bhā niṣāda tehi samaya bidehū ||

sakuca sanehu modu mana bāṛhā |bharatahi citavata ekaṭaka ṭhāṛhā ||

dhari dhīraju pada baṁdi bahorī |binaya saprema karata kara jorī ||

kusala mūla pada paṁkaja pekhī |maiṁ tihũ kāla kusala nija lekhī ||

aba prabhu parama anugraha toreṁ |sahita koṭi kula maṁgala moreṁ ||

ಆಶ್ಚರ್ಯವಲ್ಲ; ಯುಗ ಯುಗದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ರಘುವೀರ ರಾಮನು ಯಾರಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಿಲ್ಲ? ದೇವತೆಗಳು ರಾಮನ ನಾಮದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದರು. ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿ ಅಯೋಧ್ಯಾ ಜನರು ಸಂತೋಷ ಪಡೆದರು. ಭರತನು ರಾಮನ ಸ್ನೇಹಿತನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಭೇಟಿಮಾಡಿ, ಅವನ ಕ್ಷೇಮ, ಮಂಗಳ, ಯೋಗಕ್ಷೇಮಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದನು. ಭರತನ ಸೌಮ್ಯ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ನಿಷಾದನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಮರೆತನು. ನಾಚಿಕೆ, ಪ್ರೀತಿ, ಮತ್ತು ಆನಂದ ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿತು; ಭರತನನ್ನು ಒಂದೇ ನೋಟದಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತ ನಿಂತನು. ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಅವನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ನಿನ್ನ ಪದ್ಮ ಪಾದಗಳನ್ನು, ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇಮದ ಮೂಲವಾದವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಮೂರು ಕಾಲಗಳಲ್ಲೂ ನನ್ನ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ನಿಜವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದೆನು. ಈಗ, ಪ್ರಭೂ, ನಿನ್ನ ಪರಮ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ, ನನಗೆ ಸಹಿತ ನನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಕೋಟಿ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ಮಂಗಳವಿದೆ.

ದೋಹಾ 195

समुझि मोरि करतूति कुलु प्रभु महिमा जियँ जोइ।जो न भजइ रघुबीर पद जग बिधि बंचित सोइ।।⁠195।।

samujhi mori karatūti kulu prabhu mahimā jiyã joi |jo na bhajai raghubīra pada jaga bidhi baṁcita soi ||⁠195||

ನನ್ನ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನೂ ಕುಲವನ್ನೂ ಯೋಚಿಸಿ, ಪ್ರಭುವಿನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸಿ, ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ರಘುವೀರನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಭಜಿಸದವನು, ವಿಧಿಯಿಂದ ವಂಚಿತನಾದವನು ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

ಚೌಪಾಯಿ 196.1-4

कपटी कायर कुमति कुजाती।लोक बेद बाहेर सब भाँती।।

राम कीन्ह आपन जबही तें।भयउँ भुवन भूषन तबही तें।।

देखि प्रीति सुनि बिनय सुहाई।मिलेउ बहोरि भरत लघु भाई।।

कहि निषाद निज नाम सुबानीं।सादर सकल जोहारीं रानीं।।

जानि लखन सम देहिं असीसा।जिअहु सुखी सय लाख बरीसा।।

निरखि निषादु नगर नर नारी।भए सुखी जनु लखनु निहारी।।

कहहिं लहेउ एहिं जीवन लाहू।भेंटेउ रामभद्र भरि बाहू।।

सुनि निषादु निज भाग बड़ाई।प्रमुदित मन लइ चलेउ लेवाई।।

kapaṭī kāyara kumati kujātī |loka beda bāhera saba bhā̃tī ||

rāma kīnha āpana jabahī teṁ |bhayaũ bhuvana bhūṣana tabahī teṁ ||

dekhi prīti suni binaya suhāī |mileu bahori bharata laghu bhāī ||

kahi niṣāda nija nāma subānīṁ |sādara sakala johārīṁ rānīṁ ||

jāni lakhana sama dehiṁ asīsā |jiahu sukhī saya lākha barīsā ||

nirakhi niṣādu nagara nara nārī |bhae sukhī janu lakhanu nihārī ||

kahahiṁ laheu ehiṁ jīvana lāhū |bheṁṭeu rāmabhadra bhari bāhū ||

suni niṣādu nija bhāga baṛāī |pramudita mana lai caleu levāī ||

ನಾನು ವಂಚಕ, ಹೇಡಿ, ಕೆಟ್ಟ ಮನಸ್ಸಿನವ, ಕೀಳು ಜನ್ಮದವ, ಲೋಕಕ್ಕೂ ವೇದಕ್ಕೂ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿರುವವ. ರಾಮನು ನನ್ನನ್ನು ತನ್ನವನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಕ್ಷಣದಿಂದ, ಆ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ನಾನು ಲೋಕದ ಅಲಂಕಾರವಾದೆನು. ಅವನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನ ಕೃಪೆಯುಳ್ಳ ವಿನಯವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಭರತನ ತಮ್ಮನಾದ ಶತ್ರುಘ್ನನು ಅವನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ನಿಷಾದನು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿ, ಎಲ್ಲ ರಾಣಿಯರಿಗೆ ಗೌರವದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಅವನನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಸಮಾನವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಅವರು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದರು: ನೂರು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳು ಸುಖದಿಂದ ಬಾಳಿ. ನಿಷಾದನನ್ನು ನೋಡಿದ ನಗರದ ಪುರುಷರು ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಂಬಂತೆ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: ಇವನು ಜೀವನದ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆದನು, ಏಕೆಂದರೆ ರಾಮಭದ್ರನು ಇವನನ್ನು ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ತನ್ನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕೇಳಿ, ನಿಷಾದನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು.

ದೋಹಾ 196

सनकारे सेवक सकल चले स्वामि रुख पाइ।घर तरु तर सर बाग बन बास बनाएन्हि जाइ।।⁠196।।

sanakāre sevaka sakala cale svāmi rukha pāi |ghara taru tara sara bāga bana bāsa banāenhi jāi ||⁠196||

ಸಂಕೇತವನ್ನು ನೋಡಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿಯ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಅರಿತ ಎಲ್ಲಾ ಸೇವಕರು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಮನೆಗಳು, ಮರಗಳ ಕೆಳಗೆ, ಕೆರೆಗಳ ಬಳಿ, ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗಾಗಿ ತಂಗುವ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು.

ಚೌಪಾಯಿ 197.1-4

सृंगबेरपुर भरत दीख जब।भे सनेहँ सब अंग सिथिल तब।।

सोहत दिएँ निषादहि लागू।जनु तनु धरें बिनय अनुरागू।।

एहि बिधि भरत सेनु सबु संगा।दीखि जाइ जग पावनि गंगा।।

रामघाट कहँ कीन्ह प्रनामू।भा मनु मगनु मिले जनु रामू।।

करहिं प्रनाम नगर नर नारी।मुदित ब्रह्ममय बारि निहारी।।

करि मज्जनु मागहिं कर जोरी।रामचंद्र पद प्रीति न थोरी।।

भरत कहेउ सुरसरि तव रेनू।सकल सुखद सेवक सुरधेनू।।

जोरि पानि बर मागउँ एहू।सीय राम पद सहज सनेहू।।

sṛṁgaberapura bharata dīkha jaba |bhe sanehã saba aṁga sithila taba ||

sohata diẽ niṣādahi lāgū |janu tanu dhareṁ binaya anurāgū ||

ehi bidhi bharata senu sabu saṁgā |dīkhi jāi jaga pāvani gaṁgā ||

rāmaghāṭa kahã kīnha pranāmū |bhā manu maganu mile janu rāmū ||

karahiṁ pranāma nagara nara nārī |mudita brahmamaya bāri nihārī ||

kari majjanu māgahiṁ kara jorī |rāmacaṁdra pada prīti na thorī ||

bharata kaheu surasari tava renū |sakala sukhada sevaka suradhenū ||

jori pāni bara māgaũ ehū |sīya rāma pada sahaja sanehū ||

ಭರತನು ಶೃಂಗಬೇರಪುರವನ್ನು ನೋಡಿದನು, ಆಗ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವನ ಎಲ್ಲ ಅಂಗಾಂಗಳು ಸಡಿಲವಾದವು. ನಿಷಾದನನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅವನ ಮೇಲೆ ಒಲವಿನಿಂದ, ವಿನಯವು ಪ್ರೀತಿಯು ದೇಹ ತಾಳಿದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದನು. ಈ ರೀತಿ ಭರತನು ತನ್ನ ಇಡೀ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವ ಗಂಗೆಯನ್ನು ನೋಡಿದನು. ರಾಮಘಾಟ್‌ಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು, ಅವನ ಮನಸು ಅಷ್ಟು ಮುಗ್ಧವಾಯಿತು, ರಾಮನನ್ನೇ ನೇರವಾಗಿ ಭೇಟಿಯಾದಂತೆ ಆಯಿತು. ನಗರದ ಪುರುಷರು ಸ್ತ್ರೀಯರು ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು, ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ತುಂಬಿದ ನೀರನ್ನು ಆನಂದದಿಂದ ನೋಡಿದರು. ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ರಾಮಚಂದ್ರನ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಾರದೆಂದು ಬೇಡಿದರು. ಭರತನು ಹೇಳಿದನು, "ದೇವತೆಗಳ ನದಿಯೇ, ನಿನ್ನ ಮರಳು ಎಲ್ಲ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ನಿನ್ನ ಸೇವಕರಿಗೆ ಕಾಮಧೇನುವಿನಂತಿದೆ." "ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಈ ವರವನ್ನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಬೇಡುತ್ತೇನೆ: ಸೀತಾ ರಾಮರ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಸಹಜವಾದ ಪ್ರೀತಿ."

ದೋಹಾ 197

एहि बिधि मज्जनु भरतु करि गुर अनुसासन पाइ।मातु नहानीं जानि सब डेरा चले लवाइ।।⁠197।।

ehi bidhi majjanu bharatu kari gura anusāsana pāi |mātu nahānīṁ jāni saba ḍerā cale lavāi ||⁠197||

ಹೀಗೆ ಭರತನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದನು; ಗುರುವಿನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ತನ್ನ ತಾಯಂದಿರೆಲ್ಲರೂ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರು ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅವರನ್ನು ಬೀಡುಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು.

ಚೌಪಾಯಿ 198.1-4

जहँ तहँ लोगन्ह डेरा कीन्हा।भरत सोधु सबही कर लीन्हा।।

सुर सेवा करि आयसु पाई।राम मातु पहिं गे दोउ भाई।।

चरन चाँपि कहि कहि मृदु बानी।जननीं सकल भरत सनमानी।।

भाइहि सौंपि मातु सेवकाई।आपु निषादहि लीन्ह बोलाई।।

चले सखा कर सों कर जोरें।सिथिल सरीर सनेह न थोरें।।

पूँछत सखहि सो ठाउँ देखाऊ।नेकु नयन मन जरनि जुड़ाऊ।।

जहँ सिय रामु लखनु निसि सोए।कहत भरे जल लोचन कोए।।

भरत बचन सुनि भयउ बिषादू।तुरत तहाँ लइ गयउ निषादू।।

jahã tahã loganha ḍerā kīnhā |bharata sodhu sabahī kara līnhā ||

sura sevā kari āyasu pāī |rāma mātu pahiṁ ge dou bhāī ||

carana cā̃pi kahi kahi mṛdu bānī |jananīṁ sakala bharata sanamānī ||

bhāihi sauṁpi mātu sevakāī |āpu niṣādahi līnha bolāī ||

cale sakhā kara soṁ kara joreṁ |sithila sarīra saneha na thoreṁ ||

pū̃chata sakhahi so ṭhāũ dekhāū |neku nayana mana jarani juṛāū ||

jahã siya rāmu lakhanu nisi soe |kahata bhare jala locana koe ||

bharata bacana suni bhayau biṣādū |turata tahā̃ lai gayau niṣādū ||

ಜನರು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದರು; ಭರತನು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ನೋಡಿಕೊಂಡನು. ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ರಾಮನ ತಾಯಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಪಾದಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿ, ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿ, ಭರತನು ಎಲ್ಲ ತಾಯಂದಿರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದನು. ತಾಯಂದಿರ ಸೇವೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಸಹೋದರನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ, ನಿಷಾದನನ್ನು ತನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದನು. ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೈಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹೊರಟನು; ಅವನ ದೇಹ ಅಲ್ಪವಲ್ಲದ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ದುರ್ಬಲವಾಗಿತ್ತು. ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನನ್ನು, ನನ್ನ ಕಣ್ಣು ಮನಸ್ಸುಗಳು ಸುಡುತ್ತಿವೆ, ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತೋರಿಸು, ಸ್ವಲ್ಪ ತಣ್ಣಗಾಗಲಿ ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ಆ ರಾತ್ರಿ ಸೀತೆ, ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಎಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದರೋ, ಆ ಸ್ಥಳ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳ ಮೂಲೆಗಳು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದವು. ಭರತನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ನಿಷಾದನು ವಿಷಾದದಿಂದ ತುಂಬಿದನು, ತಕ್ಷಣ ಅವನನ್ನು ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು.

ದೋಹಾ 198

जहँ सिंसुपा पुनीत तर रघुबर किय बिश्रामु।अति सनेहँ सादर भरत कीन्हेउ दंड प्रनामु।।⁠198।।

jahã siṁsupā punīta tara raghubara kiya biśrāmu |ati sanehã sādara bharata kīnheu daṁḍa pranāmu ||⁠198||

ಶಿಂಶುಪಾ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ವೃಕ್ಷದ ಕೆಳಗೆ ರಘುವರ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಭರತನು ಅತಿಯಾದ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಗೌರವದಿಂದ ದಂಡ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು.

ಚೌಪಾಯಿ 199.1-4

कुस साँथरीनिहारि सुहाई।कीन्ह प्रनामु प्रदच्छिन जाई।।

चरन रेख रज आँखिन्ह लाई।बनइ न कहत प्रीति अधिकाई।।

कनक बिंदु दुइ चारिक देखे।राखे सीस सीय सम लेखे।।

सजल बिलोचन हृदयँ गलानी।कहत सखा सन बचन सुबानी।।

श्रीहत सीय बिरहँ दुतिहीना।जथा अवध नर नारि बिलीना।।

पिता जनक देउँ पटतर केही।करतल भोगु जोगु जग जेही।।

ससुर भानुकुल भानु भुआलू।जेहि सिहात अमरावतिपालू।।

प्राननाथु रघुनाथ गोसाई।जो बड़ होत सो राम बड़ाई।।

kusa sā̃tharīnihāri suhāī |kīnha pranāmu pradacchina jāī ||

carana rekha raja ā̃khinha lāī |banai na kahata prīti adhikāī ||

kanaka biṁdu dui cārika dekhe |rākhe sīsa sīya sama lekhe ||

sajala bilocana hṛdayã galānī |kahata sakhā sana bacana subānī ||

śrīhata sīya birahã dutihīnā |jathā avadha nara nāri bilīnā ||

pitā janaka deũ paṭatara kehī |karatala bhogu jogu jaga jehī ||

sasura bhānukula bhānu bhuālū |jehi sihāta amarāvatipālū ||

prānanāthu raghunātha gosāī |jo baṛa hota so rāma baṛāī ||

ಕುಶ ಹುಲ್ಲಿನ ಸುಂದರವಾದ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಭರತನು ಅದನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ನಮಿಸಿದನು. ಪಾದಗಳ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಧೂಳನ್ನು ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ತಾಕಿಸಿಕೊಂಡನು; ಅವನ ಅಪಾರವಾದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗದು. ಎರಡು ನಾಲ್ಕು ಚಿನ್ನದ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ನೋಡಿದನು, ಅವನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡನು, ಸೀತೆಯೇ ಎಂದು ಎಣಿಸಿದನು. ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೋವಿನಿಂದ, ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನಿಗೆ ಮೃದುವಾದ ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು. ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಈ ಆಭರಣಗಳು ಕಾಂತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಮಸುಕಾಗಿವೆ, ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಪುರುಷರು ಸ್ತ್ರೀಯರು ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ಮುಳುಗಿದಂತೆ. ಅವಳ ತಂದೆ ಜನಕನನ್ನು: ಯಾರಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವೆ, ಅವನಿಗೆ ಲೋಕದ ಭೋಗಗಳು ಯೋಗ ಸಂಯಮದೊಂದಿಗೆ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದವಲ್ಲ. ಅವಳ ಮಾವ ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಸೂರ್ಯನಾದ ರಾಜ, ಅಮರಾವತಿಯ ಒಡೆಯನಾದ ಇಂದ್ರನೂ ಅಸೂಯೆಪಡುವಂತಹವರು. ಅವಳ ಪ್ರಾಣಪ್ರಿಯನಾದ ಒಡೆಯ ರಘುನಾಥನಾದ ರಾಮ ಗೋಸ್ವಾಮಿ, ಆತನ ಮಹತ್ವದಿಂದ ಯಾರು ದೊಡ್ಡವರೋ ಅವರು ದೊಡ್ಡವರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ದೋಹಾ 199

पति देवता सुतीय मनि सीय साँथरी देखि।बिहरत हृदउ न हहरि हर पबि तें कठिन बिसेषि।।⁠199।।

pati devatā sutīya mani sīya sā̃tharī dekhi |biharata hṛdau na hahari hara pabi teṁ kaṭhina biseṣi ||⁠199||

ಗಂಡನನ್ನು ತನ್ನ ದೇವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ, ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಂಗಡರಲ್ಲಿ ರತ್ನವಾದ ಸೀತೆಯ ಹುಲ್ಲಿನ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ನನ್ನ ಹೃದಯವು ನೋವಿನಿಂದ ಸಿಡಿದು ಒಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ; ಅದು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ವಜ್ರಾಯುಧಕ್ಕಿಂತ ಕಠಿಣವಾದದ್ದು.

Frequently Asked Questions

परंपरा में इस खंड का फल ‘भ्रातृ-प्रेम, वैर-शमन, और नाम-विश्वास की दृढ़ता’ कहा जाता है। विशेषतः ‘राम नाम महिमा’ (दोहा 194 के भाव) के पाठ से पाप-संस्कार क्षीण होते हैं और साधक में निष्कपट भक्ति (अहं-रहित स्नेह) जाग्रत होती है।

लोक-परंपरा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (नाम-संकीर्तन-सम्पुट) या ‘राम राम’ का जप-सम्पुट इस प्रसंग में जोड़ा जाता है, क्योंकि यहाँ नाम-महिमा और गंगा-तट-स्मरण प्रधान है। (क्षेत्र/सम्प्रदाय के अनुसार सम्पुट-रूप बदल सकता है।)

Ask anything about Prakarana 20 of the Ramcharitmanas

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Ramcharitmanas in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play