Ramayana Bala Kanda Sarga 73
Bala KandaSarga 7341 Verses

Sarga 73

त्रिसप्ततितमः सर्गः (Sarga 73): Mithilā Vivāha · Kanyādāna and the Fourfold Marriage Rites

बालकाण्ड

ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮಿಥಿಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ನೆರವೇರಿದ ಕ್ರಮವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ದಿನ ಭರತನ ಮಾತುಲ ಯುಧಾಜಿತ್ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ; ದಶರಥನು ಆದರ್ಶ ಗೋದಾನ ಮಾಡಿ ರಾಜಧರ್ಮದ ದಾನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಶುಭಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತಿಥ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಃಕರ್ಮಗಳ ನಂತರ ರಾಮ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತರಾಗಿ, ವಿವಾಹಪೂರ್ವ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ವಶಿಷ್ಠಾದಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ದಶರಥನ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ವಶಿಷ್ಠನು ಕನ್ಯಾದಾತನಾದ ಜನಕನಿಗೆ ವಿವಾಹಕಾರ್ಯ ಮುಂದುವರಿಸಲು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜನಕನು ಹರ್ಷದಿಂದ—ಸ್ವಗೃಹದಲ್ಲಿ ಸಂಕುಚವೇನು, ನನ್ನ ಪುತ್ರಿಯರು ವೇದಿಯ ಬಳಿ ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ—ಎಂದು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜನಕನು ವಶಿಷ್ಠನಿಗೆ ವೈವಾಹಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುವ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ವಶಿಷ್ಠನು ವೇದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಜನಕನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ರಾಮನ ಸಮಕ್ಷಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದು ಕನ್ಯಾದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ಸೀತೆಯ ಕೈಯನ್ನು ರಾಮನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ‘ಸಹಧರ್ಮಚಾರಿಣಿ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ‘ಸಾಧು’ ಎಂಬ ದಿವ್ಯಘೋಷ, ದೇವದುಂದುಭಿಗಳ ನಾದ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದೈವಾನುಮೋದನೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಜನಕನು ಊರ್ಮಿಳೆಯನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ, ಮಾಂಡವಿಯನ್ನು ಭರತನಿಗೆ, ಶ್ರುತಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಶತ್ರುಘ್ನನಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ನಾಲ್ವರು ರಾಜಕುಮಾರರು ವಶಿಷ್ಠನ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಹಸ್ತಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ಅಗ್ನಿ-ವೇದಿಯನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ವಿವಾಹವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗಂಧರ್ವ-ಅಪ್ಸರೆಯರ ಗಾನವಾದ್ಯೋತ್ಸವದಿಂದ ಮಂಟಪ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗೂಂಜುತ್ತದೆ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದಂಪತಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸಗಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ, ದಶರಥ, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳು ಅವರನ್ನು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಸಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

Recitation with translationValmiki Ramayana 1.73

Shlokas

Verse 1

यस्मिंस्तु दिवसे राजा चक्रे गोदानमुत्तमम् ।तस्मिं स्तु दिवसे शूरो युधाजित्समुपेयिवान् ॥१॥

ರಾಜನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗೋಧಾನವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ ಅದೇ ದಿನ ಶೂರ ಯುಧಾಜಿತ್ ಅಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದನು.

Verse 2

पुत्रः केकयराजस्य साक्षाद्भरतमातुलः ।दृष्ट्वा पृष्ट्वा च कुशलं राजानमिदमब्रवीत् ॥२॥

ಕೇಕಯರಾಜನ ಪುತ್ರನೂ ಭರತನ ಮಾತುಲನೂ ಆದ ಯುಧಾಜಿತ್, ರಾಜ ದಶರಥರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಅವರನ್ನು ನೋಡಿ ಕ್ಷೇಮವಿಚಾರಿಸಿ, ನಂತರ ಹೀಗೆಂದನು.

Verse 3

केकयाधिपती राजा स्नेहात् कुशलमब्रवीत् ।येषां कुशलकामोऽसि तेषां सम्प्रत्यनामयम् ॥३॥

ಕೇಕಯದ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ರಾಜನು ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಕುಶಲವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ ಹೇಳಿದನು: “ನೀನು ಯಾರ ಕುಶಲವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೀಯೋ, ಅವರು ಈಗ ನಿರಾಮಯವಾಗಿ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾರೆ.”

Verse 4

स्वस्रीयं मम राजेन्द्र द्रष्टुकामो महीपतिः ।तदर्थमुपयातोऽहमयोध्यां रघुनन्दन ॥४॥

“ರಾಜೇಂದ್ರನೇ, ಕೇಕಯದೇಶದ ಮಹೀಪತಿಗೆ ನನ್ನ ಸಹೋದರಿಯ ಪುತ್ರನನ್ನು ನೋಡುವ ಆಸೆ ಇತ್ತು; ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಬಂದೆನು, ರಘುನಂದನನೇ.”

Verse 5

श्रुत्वा त्वहमयोध्यायां विवाहार्थं तवात्मजान् ।मिथिलामुपयातांस्तु त्वया सह महीपते ॥५॥त्वरयाभ्युपयातोऽहं द्रष्टुकाम स्स्वसुस्सुतम् ।

ಮಹೀಪತೇ, ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಕೇಳಿದೆನು—ನೀನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರ ವಿವಾಹಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಿಥಿಲೆಗೆ ಬಂದಿರುವೆ ಎಂದು; ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಸಹೋದರಿಯ ಪುತ್ರನನ್ನು ನೋಡುವ ಆಸೆಯಿಂದ ನಾನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದೆನು.

Verse 6

अथ राजा दशरथः प्रियातिथिमुपस्थितम् ॥६॥दृष्ट्वा परमसत्कारैः पूजार्हं समपूजयत् ।

ಆಗ ರಾಜ ದಶರಥನು ಆಗಮಿಸಿದ ಪ್ರಿಯ ಅತಿಥಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ಪೂಜ್ಯನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಪರಮ ಸತ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದನು.

Verses 7-8

ततस्तामुषितो रात्रिं सह पुत्रैर्महात्मभिः ॥७॥प्रभाते पुनरुत्थाय कृत्वा कर्माणि कर्मवित् ।ऋषींस्तदा पुरस्कृत्य यज्ञवाटमुपागमत् ॥८॥

ಮಹಾತ್ಮ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಳೆಯಿದ ನಂತರ, ಕರ್ತವ್ಯವಿಧಿ ತಿಳಿದ ರಾಜನು ಪ್ರಭಾತದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಋಷಿಗಳನ್ನು ಮುಂಚೆ ಇಟ್ಟು ಯಜ್ಞವಾಟಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

Verses 9-10

युक्ते मुहूर्ते विजये सर्वाभरणभूषितैः ।भ्रातृभिस्सहितो रामः कृतकौतुकमंगलः ॥९॥वसिष्ठं पुरतः कृत्वा महर्षीनपरानपि ।पितु स्समीपमाश्रित्य तस्थौ भ्रातृभिरावृतः ॥१०॥

ವಿಜಯ ಎಂಬ ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ, ಕೌತುಕ-ಮಂಗಳ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿ ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದ ರಾಮನು, ವಸಿಷ್ಠನನ್ನೂ ಇತರ ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನೂ ಮುಂಚೆ ಇಟ್ಟು, ತಂದೆಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸಹೋದರರಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ ನಿಂತನು.

Verse 11

वसिष्ठो भगवानेत्य वैदेहमिदमब्रवीत् ।राजा दशरथो राजन् कृतकौतुकमङ्गलैः ॥११॥पुत्रैर्नरवर श्रेष्ठ दातारमभिकाङ्क्षते ।

ಆಗ ಭಗವಾನ್ ವಸಿಷ್ಠನು ವೈದೇಹ ಜನಕನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹೀಗೆಂದನು: “ರಾಜನ್, ನರೇಶ್ವರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಕೌತುಕ-ಮಂಗಳ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ರಾಜ ದಶರಥನು ವಧೂದಾತನಾದ ನಿಮ್ಮನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.”

Verse 12

दातृप्रतिग्रहीतृभ्यां सर्वार्थाः प्रभवन्ति हि ॥१२॥स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व कृत्वा वैवाह्यमुत्तमम् ।

ದಾತನಿಂದಲೂ ಪ್ರತಿಗ್ರಾಹಕನಿಂದಲೂ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಾರ್ಥಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೈವಾಹಿಕ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿರಿ.

Verse 13

इत्युक्तः परमोदारो वसिष्ठेन महात्मना ॥१३॥प्रत्युवाच महातेजा वाक्यं परमधर्मवित् ।

ಮಹಾತ್ಮ ವಸಿಷ್ಠನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಪರಮೋದಾರನೂ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೂ ಪರಮಧರ್ಮವಿತನಾದ ಜನಕನು ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಚನಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡಿದನು.

Verse 14

कस्स्थितः प्रतिहारो मे कस्याज्ञा सम्प्रतीक्ष्यते ॥१४॥स्वगृहे को विचारोऽस्ति यथा राज्यमिदं तव ।

ನಾನು ಯಾರ ಪ್ರತಿಹಾರದಿಂದ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ? ಈಗ ನಾನು ಯಾರ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ? ಸ್ವಗೃಹದಲ್ಲೇ ಏಕೆ ಸಂಶಯ? ಈ ರಾಜ್ಯವು ನಿನ್ನದೇ ಆದಂತಿದೆ.

Verse 15

कृतकौतुकसर्वस्वा वेदिमूलमुपागताः ॥१५॥मम कन्या मुनिश्रेष्ठ दीप्ता वह्नेरिवार्चिषः ।

ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನನ್ನ ಪುತ್ರಿಯರು ಸಕಲ ಮಂಗಳ ಕೌತುಕ-ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ವೇದಿಯ ಮೂಲದ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ; ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಯ ಜ್ವಾಲೆಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

Verse 16

सज्जोऽहं त्वत्प्रतीक्षोऽस्मि वेद्यामस्यां प्रतिष्ठितः ॥१६॥अविघ्नं कुरुतां राजा किमर्थमवलम्बते ।

ರಾಜನೇ, ನಾನು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದು ಈ ವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ವಿಧಿಗಳು ಅವಿಘ್ನವಾಗಿ ನಡೆಯಲಿ—ರಾಜನು ಏಕೆ ತಡಮಾಡುತ್ತಾನೆ?

Verse 17

तद्वाक्यं जनकेनोक्तं श्रुत्वा दशरथस्तदा ।प्रवेशयामास सुतान् सर्वानृषिगणानपि ॥१७॥

ಜನಕನು ಹೇಳಿದ ಆ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆಗ ದಶರಥನು ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಪುತ್ರರನ್ನೂ ಹಾಗೂ ಸೇರಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಋಷಿಗಣರನ್ನೂ ಮಂಟಪದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಗೊಳಿಸಿದನು.

Verses 18-19

ततो राजा विदेहानां वसिष्ठमिदमब्रवीत् ॥१८॥कारयस्व ऋषे सर्वमृषिभिः सह धार्मिक ।रामस्य लोकरामस्य क्रियां वैवाहिकीं विभो ॥१९॥

ಆಮೇಲೆ ವಿದೇಹರ ರಾಜ ಜನಕನು ವಸಿಷ್ಠರಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು: “ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಋಷೇ, ವಿಭೋ! ಇತರ ಋಷಿಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿ ಲೋಕಾನಂದಕರನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನ ವೈವಾಹಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿರಿ.”

Verses 20-23

तथेत्युक्त्वा तु जनकं वसिष्ठो भगवानृषिः ।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य शतानन्दं च धार्मिकम् ॥२०॥प्रपामध्ये तु विधिवत्वेदिं कृत्वा महातपाः ।अलञ्चकार तां वेदिं गन्धपुष्पै स्समन्ततः ॥२१॥सुवर्णपालिकाभिश्च छिद्रकुम्भैश्च साङ्कुरैः ।अङ्कुराढ्यैश्शरावैश्च धूपपात्रै स्सधूपकैः ॥२२॥शङ्खपात्रै स्स्रुवै स्स्रुग्भिः पात्रैरर्घ्याभिपूरितैः ।लाजपूर्णैश्च पात्रीभिरक्षतैरभिसंस्कृतैः ॥२३॥

ಜನಕನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿ, ಭಗವಾನ್ ಋಷಿ ವಸಿಷ್ಠರು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರನ್ನೂ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಶತಾನಂದರನ್ನೂ ಮುಂಚಿಟ್ಟು, ಮಂಟಪದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಯಂತೆ ವೇದಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು; ಪುಷ್ಪಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಅಭಿಷಿಕ್ತ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಪಣಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮೂಹದಿಂದ ಅದನ್ನು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಅಲಂಕರಿಸಿದರು.

Verse 24

दर्भैस्समैस्समास्तीर्य विधिवन्मन्त्रपूर्वकम् ।अग्निमादाय वेद्यां तु विधिमन्त्रपुरस्कृतम् ॥२४॥जुहावाग्नौ महातेजा वसिष्ठो भगवानृषिः ।

ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಮವಾಗಿ ದರ್ಭೆಯನ್ನು ಹಾಸಿ, ಮಂತ್ರಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವೇದಿಯ ಮೇಲೆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು; ನಂತರ ವಿಧಿಮಂತ್ರಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಿಂದ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಭಗವಾನ್ ಋಷಿ ವಸಿಷ್ಠನು ಆ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು.

Verses 25-26

ततस्सीतां समानीय सर्वाभरणभूषिताम् ॥२५॥समक्षमग्ने स्संस्थाप्य राघवाभिमुखे तदा ।अब्रवीज्जनको राजा कौसल्यानन्दवर्धनम् ॥२६॥

ನಂತರ ಜನಕ ರಾಜನು ಸರ್ವಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತಳಾದ ಸೀತೆಯನ್ನು ಕರೆತಂದು, ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಯ ಸಮಕ್ಷದಲ್ಲಿ ರಾಘವನ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು; ಆಗ ಕೌಶಲ್ಯಾನಂದವರ್ಧನ ರಾಮನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 27

इयं सीता मम सुता सहधर्मचरी तव ।प्रतीच्छ चैनां भद्रं ते पाणिं गृह्णीष्व पाणिना ॥२७॥

“ಇವಳು ಸೀತಾ, ನನ್ನ ಪುತ್ರಿ; ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಸಹಚರಿಣಿಯಾಗುವಳು. ಅವಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು; ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ನಿನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಅವಳ ಕೈಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸು.”

Verse 28

पतिव्रता महाभागा छायेवानुगता सदा ।इत्युक्त्वा प्राक्षिपद्राजा मन्त्रपूतं जलं तदा ॥२८॥

“ಅವಳು ಪತಿವ್ರತೆ, ಮಹಾಭಾಗೆ; ನೆರಳಿನಂತೆ ಸದಾ ನಿನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಳು.” ಎಂದು ಹೇಳಿ ರಾಜನು ಆಗ ಮಂತ್ರಪೂತ ಜಲವನ್ನು ಛಿಂಡಿದನು.

Verse 29

साधु साध्विति देवाना मृषीणां वदतां तदा ।देवदुन्दुभिर्निर्घोषः पुष्पवर्षो महानभूत् ॥२९॥

ಆಗ ದೇವರೂ ಋಷಿಗಳೂ ಒಂದೇ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ “ಸಾಧು, ಸಾಧು!” ಎಂದು ಹೊಗಳಿದರು. ದೇವದುಂದುಭಿಗಳ ಘೋಷ ಮೊಳಗಿತು; ಮಹಾ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಸುರಿಯಿತು.

Verse 30

एवं दत्त्वा तदा सीतां मन्त्रोदकपुरस्कृताम् ।अब्रवीज्जनको राजा हर्षेणाभिपरिप्लुतः ॥३०॥

ಹೀಗೆ ಮಂತ್ರೋದಕವನ್ನು ಮುಂಚಿಟ್ಟು ಸೀತೆಯನ್ನು ದಾನಮಾಡಿ, ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುತ್ತಿದ್ದ ಜನಕ ರಾಜನು ಆನಂದಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡಿದನು; ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹರ್ಷಾಶ್ರುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು.

Verse 31

लक्ष्मणागच्छ भद्रं ते ऊर्मिलामुद्यतां मया ।प्रतीच्छ पाणिं गृह्णीष्व माभूत्कालस्य पर्ययः ॥३१॥

“ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಬಾ—ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ನಾನು ಉರ್ಮಿಳೆಯನ್ನು ನಿನಗಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಅವಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ಅವಳ ಕೈ ಹಿಡಿ; ಕಾಲವಿಲಂಬವಾಗದಿರಲಿ.”

Verse 32

तमेवमुक्त्वा जनको भरतं चाभ्यभाषत ।गृहाण पाणिं माण्डव्याः पाणिना रघुनन्दन ॥३२॥

ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಜನಕನು ಬಳಿಕ ಭರತನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದನು: “ರಘುನಂದನ, ನಿನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಮಾಂಡವಿಯ ಕೈಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸು.”

Verse 33

शत्रुघ्नं चापि धर्मात्मा अब्रवीज्जनकेश्वरः ।श्रुतकीर्त्या महाबाहो पाणिं गृह्णीष्व पाणिना ॥३३॥

ಮತ್ತೆ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಜನಕೇಶ್ವರನು ಶತ್ರುಘ್ನನಿಗೂ ಹೇಳಿದನು: “ಮಹಾಬಾಹೋ, ನಿನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಶ್ರುತಕೀರ್ತಿಯ ಕೈಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸು.”

Verse 34

सर्वे भवन्तस्सौम्याश्च सर्वे सुचरितव्रताः ।पत्नीभिस्सन्तु काकुत्स्था माभूत्कालस्य पर्ययः ॥३४॥

ಸೌಮ್ಯರಾದ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥರೇ! ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಮೃದುಸ್ವಭಾವಿಗಳು; ಎಲ್ಲರೂ ಸುಚರಿತ್ರ ವ್ರತಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರು. ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ಏಕವಾಗಿರಿ; ಕಾಲದ ವಿಳಂಬವಾಗಲಿ ಪರ್ಯಯವಾಗಲಿ ಉಂಟಾಗದಿರಲಿ.

Verse 35

जनकस्य वच श्शृत्वा पाणीन् पाणिभिरास्पृशन् ।चत्वारस्ते चतसृ़णां वसिष्ठस्य मते स्थिताः ॥३५॥

ಜನಕನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ವಸಿಷ್ಠನ ಸಲಹೆಯಂತೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಆ ನಾಲ್ವರು ರಾಜಕುಮಾರರು ನಾಲ್ಕು ಸಹೋದರಿಯರ ಕೈಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೈಗಳಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರು—ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಥವಾಗಿ.

Verse 36

अग्निं प्रदक्षिणीकृत्य वेदिं राजानमेव च ।ऋषींश्चैव महात्मानस्सभार्या रघुसत्तमाः ॥३६॥यथोक्तेन तदा चक्रुर्विवाहं विधिपूर्वकम् ।

ಆಮೇಲೆ ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ರಘುವಂಶದ ಮಹಾತ್ಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜಕುಮಾರರು ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿ, ವೇದಿ, ರಾಜ ಹಾಗೂ ಪೂಜ್ಯ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಹೇಳಿದಂತೆ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿವಾಹಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.

Verse 37

काकुत्स्थैश्च गृहीतेषु ललितेषु च पाणिषु ॥३७॥पुष्पवृष्टिर्महत्यासीदन्तरिक्षात्सुभास्वरा ।

ಕಾಕುತ್ಸ್ಥರು ವಧುಗಳ ಸೊಗಸಾದ ಕೋಮಲ ಕೈಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಾಗ, ಆಕಾಶದಿಂದ ಶುಭವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಮಹಾ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಸುರಿಯಿತು.

Verses 38-39

दिव्यदुन्दुभिनिर्घोषैर्गीतवादित्रनिस्वनैः ॥३८॥ननृतुश्चाप्सरस्सङ्घा गन्धर्वाश्च जगुः कलम् ।विवाहे रघुमुख्यानां तदद्भुतमदृश्यत ॥३९॥

ದಿವ್ಯ ದುಂದುಭಿಗಳ ಘೋಷ, ಗೀತ-ವಾದ್ಯಗಳ ನಾದದ ನಡುವೆ ಅಪ್ಸರಾಸಮೂಹಗಳು ನೃತ್ಯಮಾಡಿದವು; ಗಂಧರ್ವರು ಮಧುರ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದರು. ರಘುಕುಲದ ಅಗ್ರಣಿಗಳ ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ ಆ ಅದ್ಭುತ ದೃಶ್ಯ ಕಾಣಿಸಿತು.

Verse 40

ईदृशे वर्तमाने तु तूर्योद्घुष्टनिनादिते ।त्रिरग्निं ते परिक्रम्य ऊहुर्भार्यां महौजसः ॥४०॥

ಇಂತಹ ಸಂಭ್ರಮ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ತೂರ್ಯವಾದ್ಯಗಳ ಘೋಷದಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳು ನಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; ಆಗ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಕುಮಾರರು ತಮ್ಮ ವಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಮೂರ ಬಾರಿ ಪರಿಕ್ರಮಿಸಿ ವಿವಾಹಕರ್ಮವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.

Verse 41

अथोपकार्यां जग्मुस्ते सभार्या रघुनन्दनाः ।राजाऽप्यनुययौ पश्यंत्सर्षिसंघ स्सबान्धवः ॥४१॥

ನಂತರ ರಘುನಂದನರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮಿಗೆ ನಿಗದಿಯಾದ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳತ್ತ ತೆರಳಿದರು; ರಾಜನೂ ಋಷಿಸಮೂಹ ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ನೋಡುತ್ತಾ ಅವರ ಹಿಂದೆ ಹೋದನು.

Inside Sarga 73

Voices in this sarga

  • Yudhājit
  • Daśaratha
  • Vasiṣṭha
  • Janaka

Frequently Asked Questions

The pivotal action is the lawful transfer of responsibility through kanyādāna: Janaka, as dātā (giver), and Rāma, as pratigrahītā (receiver), complete a public, Veda-grounded act that frames marriage as an ethical institution rather than a private preference.

The sarga teaches that social bonds attain stability through dharma and rite: generosity (go-dāna), truthful consent (Vasiṣṭha’s sanction), and the declaration of sahadharmacāriṇī position marriage as a joint vocation of righteousness, not merely companionship.

Culturally central are the Mithilā marriage pavilion (yajñavāṭa/prapā), the vedi and Agni as witnesses, and the ritual objects (darbha, arghya vessels, akṣata, lāja) that map the Vedic wedding procedure; geographically, Ayodhyā–Mithilā and Kekaya are referenced through Yudhājit’s arrival and kinship ties.

Ask anything about Sarga 73 of the Valmiki Ramayana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play