Prakarana 2

Verse 21 (चौपाई)

एहि महँ रघुपति नाम उदारा। अति पावन पुरान श्रुति सारा।। मंगल भवन अमंगल हारी। उमा सहित जेहि जपत पुरारी।। भनिति बिचित्र सुकबि कृत जोऊ। राम नाम बिनु सोह न सोऊ।। बिधुबदनी सब भाँति सँवारी। सोन न बसन बिना बर नारी।। सब गुन रहित कुकबि कृत बानी। राम नाम जस अंकित जानी।। सादर कहहिं सुनहिं बुध ताही। मधुकर सरिस संत गुनग्राही।। जदपि कबित रस एकउ नाही। राम प्रताप प्रकट एहि माहीं।। सोइ भरोस मोरें मन आवा। केहिं न सुसंग बडप्पनु पावा।। धूमउ तजइ सहज करुआई। अगरु प्रसंग सुगंध बसाई।। भनिति भदेस बस्तु भलि बरनी। राम कथा जग मंगल करनी।।

ehi mahã̃ raghupati nāma udārā | ati pāvana purāna śruti sārā || maṅgala bhavana amaṅgala hārī | umā sahita jehi japata purārī || bhaniti bicitra sukabi kṛta joū | rāma nāma binu soha na soū || bidhu-badanī saba bhā̃ti saṁvārī | sona na basana binā bara nārī || saba guna rahita kukabi kṛta bānī | rāma nāma jasa aṅkita jānī || sādara kahahiṁ sunahiṁ budha tāhī | madhukara sarisa santa guna-grāhī || jadapi kabita rasa ekau nāhī | rāma pratāpa prakaṭa ehi māhī || soi bharosa moreṁ mana āvā | kehiṁ na susaṅga baḍappanu pāvā || dhūmau tajai sahaja karuāī | agaru prasaṅga sugandha basāī || bhaniti bhadesa bastu bhali baranī | rāma kathā jaga maṅgala karanī ||

ក្នុងគម្ពីរនេះមាននាមឧត្តមរបស់ព្រះអធិបតីនៃរាជវង្សរឃុ, ជាអ្នកបរិសុទ្ធបំផុត ជាសារធាតុនៃបុរាណគម្ពីរនិងព្រះវេទ។ នេះជាលំនៅនៃសេចក្តីល្អ ជាអ្នកដកចេញនៃសេចក្តីអាក្រក់; ព្រះសិវៈជាមួយនឹងព្រះនាងឧមា តែងតែសូត្រនាមនេះមិនដែលឈប់។ ព្រះបិតានៃភាពអស្ចារ្យទើបនិយាយថា: ទោះបីកវីពូកែតែងតែនិពន្ធ បើគ្មាននាមព្រះរាមាទេ គ្មានអ្វីពិតជាភ្លឺថ្លាទេ។ ដូចស្រីស្រស់ដែលមុខដូចព្រះចន្ទ ត្រូវបានតុបតែងគ្រប់យ៉ាង ប៉ុន្តែគ្មានមាសនិងសំលៀកបំពាក់ មិនត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្រីដ៏ស្រស់បំផុតទេ, ដូចគ្នាដែរ ពាក្យដែលបានតែងដោយកវីក្រីក្រ ទោះបីគ្មានគុណធម៌អ្វីទេ ត្រូវបានគេស្គាល់ថាមានព្រះគុណនៅពេលដែលកិត្តិយសនៃនាមព្រះរាមាត្រូវបានចារឹកនៅក្នុងនោះ។ អ្នកប្រាជ្ញសូត្រនិងស្តាប់វាដោយគោរព; ពួកសន្តៈ ដូចជាម្រឹគី ជាអ្នកទទួលយកអម្រឹត, ជាអ្នកប្រមូលគុណធម៌។ ទោះបីគ្មានទឹករសជាតិកវិនិច្ឆ័យទេ នៅតែមហិទ្ធិរបស់ព្រះរាមាបង្ហាញខ្លួននៅទីនេះ។ ទំនុកចិត្តនេះបានចូលទៅក្នុងចិត្តរបស់ខ្ញុំ: នរណាម្នាក់មិនបានទទួលភាពអស្ចារ្យតាមរយៈការរួមសហការជាមួយអ្នកប្រសើរទេ? ក្លិនផ្សែងបោះបង់ចោលការឡើងជូរចត់ធម្មជាតិរបស់វា; នៅក្នុងការរួមសហការជាមួយឈើក្លិនក្រអូប វាទទួលយកក្លិនក្រអូប។ ដូច្នេះអ្នកស្រុកស្រែចំការនិយាយថា: រឿងនេះត្រូវបានពន្យល់យ៉ាងល្អ, រឿងព្រះរាមាជាអ្នកបង្កើតសេចក្តីល្អនៃលោកីយ៍។

Verse 22 (छंद)

मंगल करनि कलि मल हरनि तुलसी कथा रघुनाथ की।। गति कूर कबिता सरित की ज्यों सरित पावन पाथ की।। प्रभु सुजस संगति भनिति भलि होइहि सुजन मन भावनी।। भव अंग भूति मसान की सुमिरत सुहावनि पावनी।।

maṅgala karani kali mala harani tulasī kathā raghunātha kī || gati kūra kabitā sarita kī jyoṃ sarita pāvana pātha kī || prabhu sujasa saṅgati bhaniti bhali hoihi sujana mana bhāvanī || bhava aṅga bhūti masāna kī sumirata suhāvani pāvanī ||

ប្រសិទ្ធិល្អនោះឯងជារឿងនៃព្រះអធិបតីនៃរាជវង្សរឃុ ដែលត្រូវបានច្រៀងដោយតុលសីទាស, ជាអ្នកធ្វើសេចក្តីល្អ ជាអ្នកជម្រះស្នាមប្រឡាក់នៃយុគកលី។ ទោះបីចរន្តទឹកនៃទន្លេកវីអាចហូរកោងនិងលំបាក វាដូចជាទន្លេបរិសុទ្ធដែលទឹកនៅតែមានអំណាចជម្រះ។ នៅក្នុងការរួមសហការជាមួយកិត្តិយសដ៏ស្រស់ស្អាតរបស់ព្រះអម្ចាស់ សូម្បីតែពាក្យសំដីតូចតាចរបស់ខ្ញុំនឹងក្លាយជាអ្វីដែលសក្តិសម ធ្វើឲ្យចិត្តរបស់អ្នកល្អពេញចិត្ត។ ហើយចុះធ្យូងយ៉ាងណាពីទីវាលបូជាភ្លើង, និមិត្តសញ្ញានៃការសាបរលាបរបស់លោកីយ៍? នៅពេលដែលត្រូវបានរំលឹក វាក៏អាចហាក់ដូចជាល្អ ដ្បិតវាមានអំណាចជម្រះ។

Verse 23 (दोहा/सोरठा)

प्रिय लागिहि अति सबहि मम भनिति राम जस संग। दारु बिचारु कि करइ कोउ बंदिअ मलय प्रसंग।।10(क)।।

priya lāgihi ati sabahi mama bhaṇiti rāma jasa saṅga | dāru bicāru ki karai kou bandia malaya prasaṅga ||10(ka)||

ពាក្យសំដីរបស់ខ្ញុំនឹងជាទីស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំងដល់គ្រប់គ្នា ដ្បិតវាផ្សំជាមួយនឹងភាពរុងរឿងរបស់ព្រះរាមា។ តើឈើធម្មតាមានតម្លៃអ្វីដើម្បីទាមទារកិត្តិយស នៅពេលដែលវាបានមកក្នុងការរួមសហការជាមួយឈើចន្ទន៍មលយ?

Verse 24 (चौपाई)

मनि मानिक मुकुता छबि जैसी। अहि गिरि गज सिर सोह न तैसी।। नृप किरीट तरुनी तनु पाई। लहहिं सकल सोभा अधिकाई।। तैसेहिं सुकबि कबित बुध कहहीं। उपजहिं अनत अनत छबि लहहीं।। भगति हेतु बिधि भवन बिहाई। सुमिरत सारद आवति धाई।। राम चरित सर बिनु अन्हवाएँ। सो श्रम जाइ न कोटि उपाएँ।। कबि कोबिद अस हृदयँ बिचारी। गावहिं हरि जस कलि मल हारी।। कीन्हें प्राकृत जन गुन गाना। सिर धुनि गिरा लगत पछिताना।। हृदय सिंधु मति सीप समाना। स्वाति सारदा कहहिं सुजाना।। जौं बरषइ बर बारि बिचारू। होहिं कबित मुकुतामनि चारू।।

mani mānika mukutā chabi jaisī | ahi giri gaja sira soha na taisī || nṛpa kirīṭa tarunī tanu pāī | lahahiṃ sakala sobhā adhikāī || taisehiṃ su-kabi kabita budha kahaḥīṃ | upajahiṃ anata-anata chabi lahahīṃ || bhagati hetu bidhi bhavana bihāī | sumirata sāradā āvati dhāī || rāma carita sara binu anhavāeṃ | so śrama jāi na koṭi upāeṃ || kabi kobida asa hṛdayã bicārī | gāvahiṃ hari jasa kali mala hārī || kīnhēṃ prākṛta jana guna gānā | sira dhuni girā lagata pachitānā || hṛdaya sindhu mati sīpa samānā | svāti sāradā kahahiṃ sujānā || jauṃ baraṣai bara bāri bicārū | hohiṃ kabita mukutāmani cārū ||

ត្បូង, ពេទ្យហ្សីនិងមុក្តា, មានពន្លឺផ្ទាល់ខ្លួន; ប៉ុន្តែពន្លឺបែបនេះមិនសមរម្យនឹងក្បាលពស់ដែលមានពពាយ ឬក្បាលដំរីទេ។ ប៉ុន្តែនៅពេលដាក់លើមកុដរបស់ស្តេច ឬលើរាងកាយរបស់ស្រីស្រស់ ពួកវាត្រូវបានគេមើលឃើញនូវភាពស្រស់ស្អាតពេញលេញ។ ដូចគ្នាដែរ អ្នកប្រាជ្ញប្រកាសថា នៅក្នុងកំណាព្យរបស់កវីពិតប្រាកដ: ភាពស្រស់ស្អាតថ្មីគ្រប់យ៉ាងតែងកើតឡើងនិងត្រូវបានយល់ឃើញ។ ដើម្បីជាហេតុនៃភក្ដីភាព ដោយចាកចេញពីលំនៅរបស់ព្រះព្រហ្មទេវតា ព្រះនាងសារស្វតីមកយ៉ាងរហ័សនៅពេលដែលត្រូវបានរំលឹក។ ដោយគ្មានការងូតទឹកចិត្តនៅក្នុងបឹងនៃកិរិយារបស់ព្រះរាមា ការខ្សត់ខ្សោយរបស់មនុស្សគឺសូន្យទៅ, មិនថាប្រើឧបាយប្រាកដណាក៏ដោយ។ ដូច្នេះកវីដែលមានប្រាជ្ញាឆ្លាតវៃ ដោយពិចារណាដូច្នេះនៅក្នុងចិត្តរបស់ពួកគេ ច្រៀងសរសើរព្រះហរី ជាអ្នកជម្រះស្នាមប្រឡាក់នៃយុគកលី។ នៅពេលដែលមនុស្សធម្មតាចាប់ផ្តើមច្រៀងសរសើរគុណធម៌របស់ព្រះអម្ចាស់ សូម្បីតែអ្នកដែលមានពាក្យសំដីពូកែក៏គ្រវីក្បាល ដោយពាក្យសំដីរបស់ពួកគេធ្លាក់ចូលទៅក្នុងការសោកស្តាយ។ ចិត្តគឺជាមហាសមុទ្រ ប្រាជ្ញាគឺជារនាំង; អ្នកប្រាជ្ញនិយាយថាព្រះនាងសារស្វតីគឺជាទឹកភ្លៀងស្វាតី: ប្រសិនបើទឹកបរិសុទ្ធនោះធ្លាក់ចុះដោយការពិចារណា នោះកំណាព្យក្លាយជាត្បូងមុក្តាដ៏ស្រស់ស្អាត។

Verse 25 (दोहा/सोरठा)

जुगुति बेधि पुनि पोहिअहिं रामचरित बर ताग। पहिरहिं सज्जन बिमल उर सोभा अति अनुराग।।11।।

juguti bedhi puni pohiahiṁ rāmacarita bara tāga | pahirahiṁ sajjana bimala ura sobhā ati anurāga ||11||

ដោយបានខ្ចីដោយជំនាញ ពួកវាត្រូវបានខ្សែស្រឡាយលើខ្សែស្រឡាយដ៏ឧត្តមនៃកិរិយារបស់ព្រះរាមា; ហើយអ្នកធម៌ស្លៀកពាក់ពួកវាលើចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ, ជាគ្រឿងតុបតែងនៃភាពស្រស់ស្អាតនិងសេចក្តីស្រឡាញ់ដែលគ្មានអ្វីប្រៀប។

Verse 26 (चौपाई)

जे जनमे कलिकाल कराला। करतब बायस बेष मराला।। चलत कुपंथ बेद मग छाँड़े। कपट कलेवर कलि मल भाँड़ें।। बंचक भगत कहाइ राम के। किंकर कंचन कोह काम के।। तिन्ह महँ प्रथम रेख जग मोरी। धींग धरमध्वज धंधक धोरी।। जौं अपने अवगुन सब कहऊँ। बाढ़इ कथा पार नहिं लहऊँ।। ताते मैं अति अलप बखाने। थोरे महुँ जानिहहिं सयाने।। समुझि बिबिधि बिधि बिनती मोरी। कोउ न कथा सुनि देइहि खोरी।। एतेहु पर करिहहिं जे असंका। मोहि ते अधिक ते जड़ मति रंका।। कबि न होउँ नहिं चतुर कहावउँ। मति अनुरूप राम गुन गावउँ।। कहँ रघुपति के चरित अपारा। कहँ मति मोरि निरत संसारा।। जेहिं मारुत गिरि मेरु उड़ाहीं। कहहु तूल केहि लेखे माहीं।। समुझत अमित राम प्रभुताई। करत कथा मन अति कदराई।।

je janame kalikāla karālā | karataba bāyasa beṣa marālā || calata kupantha beda maga chāṃṛe | kapaṭa kalevara kali mala bhāṃṛe || baṃcaka bhagata kahāi rāma ke | kiṃkara kaṃcana koha kāma ke || tinha maham̐ prathama rekha jaga morī | dhīṃga dharamadhvaja dhaṃdhaka dhorī || jauṃ apane avaguna saba kahauṃ | bāṛhai kathā pāra nahiṃ lahauṃ || tāte maiṃ ati alapa bakhāne | thore mahuṃ jānihahiṃ sayāne || samujhi bibidhi bidhi binatī morī | kou na kathā suni deihi khorī || etehu para karihahiṃ je asaṃkā | mohi te adhika te jaṛa mati raṃkā || kabi na houṃ nahiṃ catura kahāvaũ | mati anurūpa rāma guna gāvaũ || kaham̐ raghupati ke carita apārā | kaham̐ mati mori nirata saṃsārā || jehiṃ māruta giri meru uṛāhīṃ | kahahu tūla kehi lekhe māhīṃ || samujhata amita rāma prabhutāī | karata kathā mana ati kadarāī ||

អ្នកទាំងឡាយដែលកើតក្នុងយុគកលីដ៏សាហាវនេះ ប្រព្រឹត្តកិច្ចទាំងពួងក្នុងរូបក្អែក គឺកោង និងរឹងរូស។ ពួកគេដើរលើផ្លូវខុស បោះបង់ផ្លូវវេទ រូបកាយរបស់ពួកគេជាការបន្លំ ជាឆ្នាំងពេញដោយសារសំណាក់យុគកលី។ អ្នកបន្លំហៅខ្លួនថាជាអ្នកក្រុមរបស់រាម ប៉ុន្តែជាអ្នកបម្រើមាស កំហឹង និងតម្រេក។ ក្នុងចំណោមពួកនោះ ស្នាមដំបូងដែលពិភពលោកបង្ហាញខ្ញុំគឺអ្នកទ្រទ្រង់ទង់ជ័យធម៌ដោយអាកប្បកិរិយា ដូចជាសំពត់អ្នកបោកគក់ដែលខ្មៅដោយផ្សែង។ បើខ្ញុំនិយាយពីទោសទាំងអស់របស់ពួកគេ រឿងនេះនឹងតែប៉ះពាល់ និងមិនដល់ច្រាំងនោះទេ។ ហេតុនេះខ្ញុំនិយាយតិចតួចប៉ុណ្ណោះ ក្នុងចំណោមតិចតួច អ្នកឈ្លាសវៃនឹងយល់។ ដោយដឹងច្បាស់ ខ្ញុំសូមនិមន្តតាមវិធីជាច្រើនថា កុំឲ្យមានអ្នកណាស្តាប់រឿងនេះហើយស្វែងរកទោស។ ទោះបីជាយ៉ាងណា អ្នកដែលនៅតែសង្ស័យគឺល្ងង់ និងក្រីក្រជាងខ្ញុំ។ ខ្ញុំមិនមែនជាកវីទេ ក៏មិនទាមទារភាពឈ្លាសវៃដែរ តែតាមកម្រិតនៃការយល់ដឹងរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំច្រៀងគុណធម៌របស់រាម។ តើកិច្ចដ៏មិនមានទីបញ្ចប់របស់អ្នកគ្រងរាជវង្សរឃុនៅទីណា និងតើចិត្តរបស់ខ្ញុំដែលជាប់ជំពាក់ក្នុងលោកីយ៍នៅទីណា? ខ្យល់ដែលអាចលើកភ្នំមេរុ ប្រាប់ខ្ញុំថា តើប៉ាត់គោមានទម្ងន់ប៉ុន្មាននៅជិតវា? នៅពេលខ្ញុំយល់ពីអធិបតេយ្យភាពដែលមិនអាចវាស់បានរបស់រាម ចិត្តរបស់ខ្ញុំរួញតូចដោយការគោរពនៅពេលព្យាយាមរៀបរាប់រឿងនេះ។

Verse 27 (दोहा/सोरठा)

सारद सेस महेस बिधि आगम निगम पुरान। नेति नेति कहि जासु गुन करहिं निरंतर गान।।12।।

sārada sesa mahesa bidhi āgama nigama purāna | neti neti kahi jāsu guna karahiṁ nirantara gāna ||12||

ព្រះសារស្វតី ព្រះសេស ព្រះមហេស និងព្រះព្រហ្ម រួមជាមួយអាគម និគម និងបុរាណ ច្រៀងគុណធម៌របស់ព្រះអង្គដោយមិនដែលឈប់ ប៉ុន្តែដោយនិយាយថា 'នេទិ នេទិ' ពួកទ្រង់ទទួលស្គាល់ថាព្រះអង្គនៅលើសពីការបញ្ចេញមតិពេញលេញ។

Verse 28 (चौपाई)

सब जानत प्रभु प्रभुता सोई। तदपि कहें बिनु रहा न कोई।। तहाँ बेद अस कारन राखा। भजन प्रभाउ भाँति बहु भाषा।। एक अनीह अरूप अनामा। अज सच्चिदानंद पर धामा।। ब्यापक बिस्वरूप भगवाना। तेहिं धरि देह चरित कृत नाना।। सो केवल भगतन हित लागी। परम कृपाल प्रनत अनुरागी।। जेहि जन पर ममता अति छोहू। जेहिं करुना करि कीन्ह न कोहू।। गई बहोर गरीब नेवाजू। सरल सबल साहिब रघुराजू।। बुध बरनहिं हरि जस अस जानी। करहि पुनीत सुफल निज बानी।। तेहिं बल मैं रघुपति गुन गाथा। कहिहउँ नाइ राम पद माथा।। मुनिन्ह प्रथम हरि कीरति गाई। तेहिं मग चलत सुगम मोहि भाई।।

sab jānat prabhu prabhutā soī | tadapi kahẽ binu rahā na koī || tahā̃ beda asa kārana rākhā | bhajana prabhāu bhā̃ti bahu bhāṣā || eka anīha arūpa anāmā | aja saccidānanda para dhāmā || byāpaka bisvarūpa bhagavānā | tehã dhari deha carita kṛta nānā || so kevala bhagatan hita lāgī | parama kṛpāla pranata anurāgī || jehi jana para mamatā ati choū | jehiṁ karunā kari kīnha na kohū || gaī bahora garība nevājū | sarala sabala sāhiba raghurājū || budha baranahiṁ hari jasa asa jānī | karahiṁ punīta suphala nija bānī || tehiṁ bala maiṁ raghupati guna gāthā | kahihauṁ nāi rāma pada māthā || muninha prathama hari kīrati gāī | tehiṁ maga calata sugama mohi bhāī ||

ទាំងអស់គ្នាដឹងពីអធិបតេយ្យភាពរបស់ព្រះអម្ចាស់ ប៉ុន្តែគ្មានអ្នកណាអាចនៅស្ងៀមដោយមិននិយាយពីព្រះអង្គបានទេ។ ហេតុនេះវេទត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីឲ្យអំណាចនៃការគោរពបូជាត្រូវបានច្រៀងក្នុងទម្រង់ និងភាសាជាច្រើន។ ព្រះអង្គគឺជាអង្គតែមួយ គ្មានតម្រេក គ្មានរូប លើសពីឈ្មោះ មិនកើត ជាលំនៅដ៏ខ្ពស់បំផុតនៃអត្ថិភាព ស្មារតី និងសុភមង្គល។ ព្រះអង្គជាអ្នកគ្រប់គ្រងទូទៅ មានចក្រវាលជារូបរបស់ព្រះអង្គ ប៉ុន្តែព្រះអង្គបានទទួលរូបកាយ និងបានបំពេញកិច្ចការជាច្រើន។ នោះគឺដើម្បីផលប្រយោជន៍របស់អ្នកក្រុមរបស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គជាអ្នកមេត្តាករុណាដ៏ខ្ពស់បំផុត ជាអ្នកស្រឡាញ់អ្នកដែលថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ។ លើអ្នកដែលព្រះអង្គដាក់សេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏លើកលែងរបស់ព្រះអង្គ គ្មានអ្នកណាបានបង្ហាញការអាណិតដូចព្រះអង្គទេ។ ម្តងហើយម្តងទៀតព្រះអង្គជាអ្នកឧបត្ថម្ភអ្នកក្រ សាមញ្ញប៉ុន្តែមានអំណាច ជាអ្នកគ្រងរាជ្យ ជាស្តេចនៃរាជវង្សរឃុ។ អ្នកឈ្លាសវៃដោយដឹងពីរឿងនេះ ពណ៌នាពីរឿងរាយដ៏រឹទ្ធជ្រៅរបស់ហរី និងធ្វើឲ្យសុន្ទរកថារបស់ពួកគេបរិសុទ្ធ និងមានផល។ ដោយកម្លាំងនោះខ្ញុំក៏នឹងច្រៀងគុណធម៌របស់រឃុបតិ ដោយថ្វាយបង្គំក្បាលនៅជើងរបស់រាម។ អ្នកសីលទាំងឡាយបានច្រៀងរឿងរាយរបស់ហរីជាមុន ការដើរលើផ្លូវនោះងាយស្រួល និងជាទីស្រឡាញ់សម្រាប់ខ្ញុំ។

Verse 29 (दोहा/सोरठा)

अति अपार जे सरित बर जौं नृप सेतु कराहिं। चढि पिपीलिकउ परम लघु बिनु श्रम पारहि जाहिं।।13।।

ati apāra je sarita bara jaũ nr̥pa setu karāhĩ | caṛhi pipīlikaũ parama laghu binu śrama pārahi jāhĩ ||13||

ទន្លេទាំងឡាយ ទោះបីជាធំ និងមានអំណាចយ៉ាងណា នៅពេលដែលស្តេចបានកសាងស្ពានឆ្លងកាត់ពួកវា សូម្បីតែសត្វកន្ទុយខ្មៅតូចបំផុត ដោយឡើងលើវា អាចឆ្លងកាត់ដោយមិនមានការលំបាក។

Verse 30 (चौपाई)

एहि प्रकार बल मनहि देखाई। करिहउँ रघुपति कथा सुहाई।। ब्यास आदि कबि पुंगव नाना। जिन्ह सादर हरि सुजस बखाना।। चरन कमल बंदउँ तिन्ह केरे। पुरवहुँ सकल मनोरथ मेरे।। कलि के कबिन्ह करउँ परनामा। जिन्ह बरने रघुपति गुन ग्रामा।। जे प्राकृत कबि परम सयाने। भाषाँ जिन्ह हरि चरित बखाने।। भए जे अहहिं जे होइहहिं आगें। प्रनवउँ सबहिं कपट सब त्यागें।। होहु प्रसन्न देहु बरदानू। साधु समाज भनिति सनमानू।। जो प्रबंध बुध नहिं आदरहीं। सो श्रम बादि बाल कबि करहीं।। कीरति भनिति भूति भलि सोई। सुरसरि सम सब कहँ हित होई।। राम सुकीरति भनिति भदेसा। असमंजस अस मोहि अँदेसा।। तुम्हरी कृपा सुलभ सोउ मोरे। सिअनि सुहावनि टाट पटोरे।।

ehi prakāra bala manahi dekhāī | karihaũ raghupati kathā suhāī || byāsa ādi kabi puṅgava nānā | jinha sādhara hari sujasa bakhānā || carana-kamala bandaũ tinh kere | puravahũ sakala manoratha mere || kali ke kabinha karaũ paranāmā | jinha barane raghupati guna-grāmā || je prākṛta kabi parama sayāne | bhāṣā̃ jinha hari carita bakhāne || bhae je ahahĩ je hoihahĩ āgẽ | pranavaũ sabahĩ kapaṭa saba tyāgẽ || hohu prasanna dehu baradānū | sādhu samāja bhaṇiti sanamānū || jo prabandha budha nahĩ ādarahī̃ | so śrama bādi bāla kabi karahī̃ || kīrati bhaṇiti bhūti bhali soī | surasari sama saba kahã hita hoī || rāma su-kīrati bhaṇiti bhadesā | asamañjasa asa mohi aṁdesā || tumharī kṛpā sulabha soũ more | sīa-ni suhāvani ṭāṭa paṭore ||

ដោយរបៀបនេះខ្ញុំបានពង្រឹងចិត្តរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងនិទានរឿងដ៏ស្រស់ស្អាតរបស់រឃុបតិ។ ខ្ញុំថ្វាយបង្គំព្រះវ្យាស និងអ្នកនាំពាក្យកវីជាច្រើនទៀត ដែលបានច្រៀងរឿងរាយដ៏ឧត្តមរបស់ហរីដោយគោរព។ ខ្ញុំគោរពជើងផ្កាឈូករបស់ពួកទ្រង់ សូមឲ្យពួកទ្រង់បំពេញគោលបំណងទាំងអស់របស់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំសូមថ្វាយបង្គំកវីទាំងឡាយនៃយុគកលីនេះ ដែលបានពណ៌នាគុណធម៌ជាច្រើនរបស់រឃុបតិ។ និងអ្នកកវីជាតិពាល្យដ៏ឈ្លាសវៃបំផុតទាំងឡាយ ដែលបាននិទានកិច្ចការរបស់ព្រះអម្ចាស់ក្នុងភាសាធម្មតា។ អ្នកដែលបានកើតមក ដែលកំពុងមាន និងដែលនឹងកើតមកទៀត ខ្ញុំថ្វាយបង្គំទាំងអស់ ដោយបោះបង់ការបន្លំទាំងស្រុង។ សូមឲ្យមានការអនុគ្រោះ ប្រគល់ជំនូនដល់ខ្ញុំ និងកោតក្រែងរឿងនេះក្នុងក្រុមអ្នកសីល។ បើអ្នកប្រាជ្ញមិនគោរពស្នាដៃនេះ នោះវាគ្រាន់តែជាការខ្សត់ខ្សោយរបស់កវីក្មេងប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែកិត្តិយសល្អ និងសុន្ទរកថាបរិសុទ្ធនេះជាផលប្រយោជន៍ពិតប្រាកដ ដូចទន្លេគង្គា វាផ្តល់ផលដល់ទាំងអស់គ្នា។ ទោះជាយ៉ាងណា ការនិយាយពីរឿងរាយដ៏បរិសុទ្ធរបស់រាមក្នុងភាសាក្នុងស្រុកនេះ គឺជាការសង្ស័យ និងការព្រួយបារម្ភរបស់ខ្ញុំ។ ប៉ុន្តែដោយព្រះគុណរបស់អ្នកទាំងឡាយ វាក្លាយជារឿងងាយស្រួលសម្រាប់ខ្ញុំ សូម្បីតែសំពត់ដែលបានជ្រលក់ទឹក និងធ្វើឲ្យទន់ហើយក៏អាចបង្ហាញឲ្យស្អាតបានដែរ។

Verse 31 (चौपाई)

पुनि बंदउँ सारद सुरसरिता। जुगल पुनीत मनोहर चरिता।। मज्जन पान पाप हर एका। कहत सुनत एक हर अबिबेका।। गुर पितु मातु महेस भवानी। प्रनवउँ दीनबंधु दिन दानी।। सेवक स्वामि सखा सिय पी के। हित निरुपधि सब बिधि तुलसीके।। कलि बिलोकि जग हित हर गिरिजा। साबर मंत्र जाल जिन्ह सिरिजा।। अनमिल आखर अरथ न जापू। प्रगट प्रभाउ महेस प्रतापू।। सो उमेस मोहि पर अनुकूला। करिहिं कथा मुद मंगल मूला।। सुमिरि सिवा सिव पाइ पसाऊ। बरनउँ रामचरित चित चाऊ।। भनिति मोरि सिव कृपाँ बिभाती। ससि समाज मिलि मनहुँ सुराती।। जे एहि कथहि सनेह समेता। कहिहहिं सुनिहहिं समुझि सचेता।। होइहहिं राम चरन अनुरागी। कलि मल रहित सुमंगल भागी।।

puni bandaũ sārada sura-saritā | jugala punīta manohara caritā || majjana pāna pāpa-hara ekā | kahata sunata eka-hara abibekā || gur pitu mātu mahesa bhavānī | pranavaũ dīna-bandhu dina-dānī || sevaka svāmi sakhā siya-pī ke | hita nirupadhi saba bidhi tulasīke || kali biloki jaga-hita-hara girijā | sābara mantra-jāla jinha sirijā || anamil ākhar aratha na jāpū | pragaṭa prabhāu mahesa pratāpū || so umesa mohi para anukūlā | karihiṃ kathā muda maṅgala-mūlā || sumiri sivā siva pāi pasāū | barnaũ rāmacarita cita-cāū || bhaniti mori siva-kripā̃ bibhātī | sasi samāja mili manahũ surātī || je ehi kathahi saneha sametā | kahihahiṃ sunihahiṃ samujhi sacetā || hoihahiṃ rāma carana anurāgī | kali-mala rahita sumaṅgala-bhāgī ||

ម្តងទៀតខ្ញុំថ្វាយបង្គំព្រះសារទា និងទន្លេសួគ៌ គឺទន្លេគង្គា ជាស្ទឹងពីរដ៏បរិសុទ្ធ និងស្រស់ស្អាតនៃរឿងព្រះ។ ការងូតទឹក និងផឹកទឹករបស់នាងទាំងពីរលាងបាបកម្ម ហើយសូម្បីតែការនិយាយ ឬស្តាប់ពីនាងតែមួយក៏បណ្តេញភាពងងឹតនៃការមិនយល់ដឹងបានដែរ។ ខ្ញុំថ្វាយបង្គំគ្រូរបស់ខ្ញុំ ឪពុក និងម្តាយ និងព្រះមហេសជាមួយព្រះនាងភវានី ជាអ្នកជួយអ្នកក្រីក្រ ជាអ្នកឲ្យទានដល់អ្នកក្រ។ គ្រប់វិធីទាំងអស់ ចំពោះតុលសី ពួកទ្រង់ជាអ្នកបម្រើ ជាម្ចាស់ និងជាមិត្ត ហើយជាអ្នកស្រឡាញ់របស់នាងសីតា គឺជាអ្នកប្រាថ្នាល្អដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ។ ដោយឃើញយុគកលី ព្រះសិវ និងព្រះនាងគិរិជា ដែលបានបង្កើតជួរមន្ត្រសាបរដើម្បីផលប្រយោជន៍លោកីយ៍ បានបង្ហាញអំណាចរបស់ពួកទ្រង់ ទោះបីជាអក្សរមិនត្រូវគ្នា និងអត្ថន័យមិនត្រូវបានយល់ក៏ដោយ ផលប៉ះពាល់បង្ហាញដោយអំណាចរបស់ព្រះមហេស។ សូមឲ្យព្រះស្វាមីរបស់ព្រះនាងឧមាមានព្រះទ័យទន់ភ្លន់ចំពោះខ្ញុំ និងធ្វើឲ្យរឿងនេះជាឫសគល់នៃភាពរីករាយ និងសុភមង្គល។ ដោយចងចាំព្រះនាងសិវា និងទទួលព្រះគុណរបស់ព្រះសិវ ខ្ញុំច្រៀងកិច្ចការរបស់ព្រះរាមដោយបេះដូងដែលហូរច្រោះ។ ដោយការអាណិតរបស់ព្រះសិវ ព្រះអរុណរបស់ខ្ញុំរះឡើង ដូចពេលយប់ដែលស្រស់ស្អាតដោយព្រះច័ន្ទនៅក្នុងចំណោមផ្កាយជាច្រើន។ អ្នកណាដែលនឹងនិយាយ និងស្តាប់រឿងនេះដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ដោយយល់ដឹងដោយចិត្តដែលភ្ញាក់រលឹក នឹងក្លាយជាអ្នកស្រឡាញ់ជើងរបស់ព្រះរាម ដោយរួចពីសារសំណាងយុគកលី និងជាអ្នកស្នងមរតកនៃសុភមង្គលល្អ។

Verse 32 (दोहा/सोरठा)

सपनेहुँ साचेहुँ मोहि पर जौं हर गौरि पसाउ। तौ फुर होउ जो कहेउँ सब भाषा भनिति प्रभाउ।।15।।

sapanehũ sacehũ mohi para jaũ hara gauri pasāu | tau phura hou jo kaheũ saba bhāṣā bhaṇiti prabhāu ||15||

បើទោះបីជានៅក្នុងគេង ឬនៅក្នុងភាពភ្ញាក់រលឹក នៅពេលដែលព្រះគុណរបស់ព្រះអង្គ ហរ និងព្រះនាងគោរី ចុះមកលើខ្ញុំ នៅពេលនោះជាក់ស្តែង ទាំងអស់ដែលខ្ញុំបាននិយាយនឹងបានសម្រេច សុន្ទរកថាទាំងស្រុង និងការនិយាយដ៏តូចតាចរបស់ខ្ញុំនឹងនាំផលប្រាកដ។

Verse 33 (चौपाई)

बंदउँ अवध पुरी अति पावनि। सरजू सरि कलि कलुष नसावनि।। प्रनवउँ पुर नर नारि बहोरी। ममता जिन्ह पर प्रभुहि न थोरी।। सिय निंदक अघ ओघ नसाए। लोक बिसोक बनाइ बसाए।। बंदउँ कौसल्या दिसि प्राची। कीरति जासु सकल जग माची।। प्रगटेउ जहँ रघुपति ससि चारू। बिस्व सुखद खल कमल तुसारू।। दसरथ राउ सहित सब रानी। सुकृत सुमंगल मूरति मानी।। करउँ प्रनाम करम मन बानी। करहु कृपा सुत सेवक जानी।। जिन्हहि बिरचि बड़ भयउ बिधाता। महिमा अवधि राम पितु माता।।

bandaũ avadha purī ati pāvani | sarajū sari kali kaluṣa nasāvani || pranavaũ pura nara nāri bahorī | mamatā jinha para prabhuhi na thorī || siya nindaka agha ogha nasāe | loka bisoka banāi basāe || bandaũ kausalayā disi prācī | kīrati jāsu sakala jaga mācī || pragaṭeu jahã raghupati sasi cārū | bisva sukhada khala kamala tusārū || dasaratha rāu sahita saba rānī | sukṛta sumaṅgala mūrati mānī || karaũ pranāma karama mana bānī | karahu kṛpā suta sevaka jānī || jinhahi biraci baṛa bhayau bidhātā | mahimā avadhi rāma pitu mātā ||

ខ្ញុំថ្វាយបង្គំទីក្រុងអយុធ្យាដ៏បរិសុទ្ធខ្ពស់បំផុត និងទន្លេសរយុ ដែលលាងបានភាពស្មោះថ្លៃនៃយុគកលី។ ម្តងទៀតខ្ញុំថ្វាយបង្គំបុរស និងស្ត្រីនៃទីក្រុងនោះ ដែលលើពួកគេគ្មានសារសំណាងនៃការជាប់ជំពាក់ដោយកម្មសិទ្ធិរបស់ព្រះអម្ចាស់ទេ។ ពួកគេបានបំផ្លាញបាបកម្មដែលប្រមូលផ្តុំរបស់អ្នកដែលតិះដៀលនាងសីតា ហើយបានបង្កើត និងតាំងទីលំនៅលោកីយ៍ដែលរួចពីទុក្ខ។ ខ្ញុំថ្វាយបង្គំព្រះនាងកោសល្យា ដែលជាទិសបូព៌ាខ្លួនឯង ដែលពីនាងកិត្តិយសបានរីករាលដាលពាសពេញពិភពលោក។ នៅទីនោះ ដែលព្រះអម្ចាស់នៃរាជវង្សរឃុបានបង្ហាញខ្លួន ដ៏ស្រស់ស្អាតដូចព្រះច័ន្ទ ជាអ្នកផ្តល់ភាពរីករាយដល់ចក្រវាល និងជាសារសំណាងដល់គល់ឈូកនៃអ្នកអាក្រក់។ ជាមួយព្រះបាទទសរថ និងព្រះមហេសីទាំងអស់របស់ព្រះអង្គ ដែលគោរពថាជារូបភាពនៃគុណធម៌ និងសុភមង្គល ខ្ញុំថ្វាយបង្គំដោយកាយ ចិត្ត និងវាចា សូមឲ្យមានការអាណិត ដោយដឹងថាខ្ញុំជាអ្នកបម្រើជាទីស្រឡាញ់ដូចកូន។ អ្នកដែលព្រះព្រហ្មបានក្លាយជាអ្នកធំដោយបង្កើតឡើង នោះគឺជាតឹកតាងនៃភាពអស្ចារ្យរបស់អយុធ្យា និងឪពុកម្តាយរបស់ព្រះរាម។

Verse 34 (दोहा/सोरठा)

बंदउँ अवध भुआल सत्य प्रेम जेहि राम पद। बिछुरत दीनदयाल प्रिय तनु तृन इव परिहरेउ।।16।।

bandauṁ avadha bhuāla satya prema jehi rāma pada | bichurata dīnadayāla priya tanu tṛna iva parihareu ||16||

ខ្ញុំថ្វាយបង្គំព្រះរាម ជាស្តេចនៃអវធ ដែលជើងផ្កាឈូករបស់ព្រះអង្គជាលំនៅដ៏ពិតប្រាកដនៃសច្ចធម៌ និងសេចក្តីស្រឡាញ់។ នៅពេលដែលបែកគ្នាពីអ្នកដែលព្រះអង្គស្រឡាញ់ មហាសមុទ្រនៃការអាណិតនោះហាក់ដូចជាបោះបង់រូបកាយដូចជាការបោះបង់ស្មៅមួយដើម។

Verse 35 (चौपाई)

प्रनवउँ परिजन सहित बिदेहू। जाहि राम पद गूढ़ सनेहू।। जोग भोग महँ राखेउ गोई। राम बिलोकत प्रगटेउ सोई।। प्रनवउँ प्रथम भरत के चरना। जासु नेम ब्रत जाइ न बरना।। राम चरन पंकज मन जासू। लुबुध मधुप इव तजइ न पासू।। बंदउँ लछिमन पद जलजाता। सीतल सुभग भगत सुख दाता।। रघुपति कीरति बिमल पताका। दंड समान भयउ जस जाका।। सेष सहस्त्रसीस जग कारन। जो अवतरेउ भूमि भय टारन।। सदा सो सानुकूल रह मो पर। कृपासिंधु सौमित्रि गुनाकर।। रिपुसूदन पद कमल नमामी। सूर सुसील भरत अनुगामी।। महावीर बिनवउँ हनुमाना। राम जासु जस आप बखाना।।

pranavaũ parijana sahita bidehū | jāhi rāma pada gūṛha sanehū || yoga bhoga maṁ rākhēu goī | rāma bilokata pragaṭēu soī || pranavaũ prathama bharata kē caranā | jāsu nema vrata jāi na baranā || rāma carana paṅkaja mana jāsū | lubudha madhupa iva tajai na pāsū || bandauṁ lachimana pada jalajātā | sītala subhaga bhagata sukha dātā || raghupati kīrati bimala patākā | daṇḍa samāna bhayau jasa jākā || sēṣa sahastra-sīsa jaga kārana | jō avatarēu bhūmi bhaya ṭārana || sadā sō sānukūla raha mō para | kṛpāsiṁdhu saumitri guṇākara || ripu-sūdana pada kamala namāmī | sūra susīla bharata anugāmī || mahāvīra binavaũ hanumānā | rāma jāsu jasa āpa bakhānā ||

ខ្ញុំថ្វាយបង្គំព្រះវិទេហជាមួយគ្រួសារទាំងអស់របស់ព្រះអង្គ ដែលក្នុងបេះដូងរបស់ព្រះអង្គមានសេចក្តីស្រឡាញ់ជ្រៅ និងកំបាំងចំពោះជើងរបស់ព្រះរាម។ នៅក្នុងចំណោមយោគ និងការរីករាយរាជវង្ស ព្រះអង្គបានរក្សាវាឲ្យកំបាំង ប៉ុន្តែនៅពេលដែលឃើញព្រះរាម វាបានបង្ហាញចេញជាក់ស្តែង។ ជាមុនខ្ញុំថ្វាយបង្គំជើងរបស់ព្រះភរត ដែលច្បាប់ និងការសូត្រមន្តសច្ចធម៌របស់ព្រះអង្គមិនអាចពណ៌នាបានទាំងស្រុងទេ។ ចិត្តរបស់ព្រះអង្គជាប់ជំពាក់នឹងជើងផ្កាឈូករបស់ព្រះរាមដូចសត្វឃ្មុំដែលល្ងង់ល្ងើដែលមិនចង់ចាកចេញពីជ្រុងឈូក។ ខ្ញុំគោរពជើងផ្កាឈូករបស់ព្រះលក្ស្មណ ដែលត្រជាក់ សុភមង្គល និងផ្តល់ភាពរីករាយដល់អ្នកក្រុម។ កិត្តិយសរបស់ព្រះអង្គឈរជាទង់ជ័យដ៏បរិសុទ្ធរបស់រាជវង្សរឃុ ត្រង់ដូចឈើប្រអប់។ ព្រះអង្គគឺជាព្រះសេសដែលមានក្បាលជាច្រើន ដើម្បីហេតុផលលោកីយ៍ ដែលបានយាងចុះមកដើម្បីកម្ចាត់ការភ័យខ្លាចរបស់ផែនដី។ សូមឲ្យមហាសមុទ្រនៃការអាណិតនោះ សូមិត្រី ជារ៉ែនៃគុណធម៌ នៅតែមានព្រះទ័យទន់ភ្លន់ចំពោះខ្ញុំជានិច្ច។ ខ្ញុំថ្វាយបង្គំជើងផ្កាឈូករបស់អ្នកបំផ្លាញសត្រូវ ដែលក្លាហាន និងស្លូតបូត ជាអ្នកដើរតាមព្រះភរត។ និងខ្ញុំសូមនិមន្តដល់ព្រះហនុមាន វីរបុរសដ៏មហិមា ដែលរឿងរាយរបស់ព្រះអង្គព្រះរាមផ្ទាល់បានប្រកាស។

Verse 36 (दोहा/सोरठा)

प्रनवउँ पवनकुमार खल बन पावक ग्यानधन। जासु हृदय आगार बसहिं राम सर चाप धर।।17।।

pranavauṁ pavanakumāra khala bana pāvaka gyānadhana | jāsu hṛdaya āgāra basahiṁ rāma sara cāpa dhara ||17||

ខ្ញុំក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះហនុមាន បុត្ររបស់ខ្យល់ ដែលជាភ្លើងដុតកម្ទេចព្រៃនៃអ្នកទុច្ចរិត និងជាឃ្លាំងនៃប្រាជ្ញាពិតប្រាកដ។ នៅក្នុងប្រាសាទនៃចិត្តរបស់ទ្រង់ ស្ថិតនៅព្រះរាម អ្នកកាន់ធ្នូនិងព្រួញ។

Verse 37 (चौपाई)

कपिपति रीछ निसाचर राजा। अंगदादि जे कीस समाजा।। बंदउँ सब के चरन सुहाए। अधम सरीर राम जिन्ह पाए।। रघुपति चरन उपासक जेते। खग मृग सुर नर असुर समेते।। बंदउँ पद सरोज सब केरे। जे बिनु काम राम के चेरे।। सुक सनकादि भगत मुनि नारद। जे मुनिबर बिग्यान बिसारद।। प्रनवउँ सबहिं धरनि धरि सीसा। करहु कृपा जन जानि मुनीसा।। जनकसुता जग जननि जानकी। अतिसय प्रिय करुना निधान की।। ताके जुग पद कमल मनावउँ। जासु कृपाँ निरमल मति पावउँ।। पुनि मन बचन कर्म रघुनायक। चरन कमल बंदउँ सब लायक।। राजिवनयन धरें धनु सायक। भगत बिपति भंजन सुख दायक।।

kapipati rīcha nisācara rājā | aṅgadādi je kīsa samājā || bandauṁ saba ke carana suhāe | adhama sarīra rāma jinha pāe || raghupati carana upāsaka jete | khaga mṛga sura nara asura samete || bandauṁ pada saroja saba kere | je binu kāma rāma ke cere || suka sanakādi bhagata muni nārada | je munibara bigyāna bisārada || pranavauṁ sabahiṁ dharani dhari sīsā | karahu kṛpā jana jāni munīsā || janakasutā jaga janani jānakī | atisaya priya karunā nidhāna kī || tāke juga pada kamala manāvauṁ | jāsu kṛpā̃ niramala mati pāvauṁ || puni mana bacana karma raghunāyaka | carana kamala bandauṁ saba lāyaka || rājivanayana dhareṁ dhanu sāyaka | bhagata bipati bhañjana sukha dāyaka ||

ខ្ញុំក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះស្តេចនៃសត្វស្វា របស់ខ្លាឃ្មុំ និងស្តេចនៃអ្នកដើរពេលយប់។ ចំពោះអង្គទនិងក្រុមសត្វស្វាទាំងអស់។ ខ្ញុំថ្វាយបង្គំនូវព្រះបាទដ៏ល្អរបស់ទាំងអស់គ្នា ដែលនៅក្នុងរាងកាយតូចទាបរបស់ពួកគេ ព្រះរាមបានគង់នៅ។ អ្នកដែលថ្វាយបង្គំព្រះបាទនៃព្រះអម្ចាស់នៃរាជវង្សរឃុ ទោះជាសត្វស្លាបឬសត្វបសុមាល័យ ទេវតាឬមនុស្ស និងទោះជាបិសាចទាំងឡាយ ខ្ញុំសូមថ្វាយបង្គំចំពោះទាំងអស់គ្នា។ ខ្ញុំក្រាបថ្វាយបង្គំនូវព្រះបាទដ៏បរិសុទ្ធរបស់អ្នកទាំងឡាយដែលគ្មានការប្រាថ្នាអាក្រក់ ហើយជាអ្នកបម្រើរបស់ព្រះរាម។ សុក សនកនិងពួកគេ អ្នកក្លាហានទាំងឡាយ និងអ្នកប្រាជ្ញនារទៈ ដែលជាអ្នកប្រាជ្ញដ៏ចំណាន ជាអ្នកមានជំនាញក្នុងចំណេះដឹងពិត។ ចំពោះទាំងអស់គ្នាខ្ញុំក្រាបថ្វាយបង្គំ ដាក់ក្បាលលើផែនដីថា សូមមេត្តាករុណាចំពោះខ្ញុំដែលជាអ្នកបម្រើរបស់អ្នកទាំងឡាយ។ និងព្រះនាងជានកី បុត្រីរបស់ព្រះជនក មាតានៃលោក ដែលជាទីស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំងរបស់ព្រះអង្គដែលជាឃ្លាំងនៃករុណា។ ខ្ញុំថ្វាយបង្គំនូវព្រះបាទទាំងគូរបស់ព្រះនាង ដែលដោយព្រះគុណរបស់ព្រះនាង ខ្ញុំនឹងបាននូវប្រាជ្ញាដ៏បរិសុទ្ធ។ បន្ទាប់មកដោយចិត្ត វាចា និងកាយ ខ្ញុំក្រាបថ្វាយបង្គំនូវព្រះបាទរបស់ព្រះអម្ចាស់នៃរាជវង្សរឃុ ដែលស័ក្តិសមនឹងការថ្វាយបង្គំទាំងអស់។ ព្រះអង្គដែលមានភ្នែកដូចផ្កាឈូក កាន់ធ្នូនិងព្រួញ ជាអ្នកទំលាយទុក្ខរបស់អ្នកក្លាហាន និងជាអ្នកប្រទាននូវសេចក្តីសុខ។

Verse 38 (दोहा/सोरठा)

गिरा अरथ जल बीचि सम कहिअत भिन्न न भिन्न। बदउँ सीता राम पद जिन्हहि परम प्रिय खिन्न।।18।।

girā aratha jala bīci sama kahiyata bhinna na bhinna | badauṁ sītā rāma pada jinhahi parama priya khinna ||18||

វាចានិងអត្ថន័យរបស់វាត្រូវបាននិយាយថាដូចជាទឹកនិងរលករបស់វា ហាក់ដូចជាខុសគ្នា ប៉ុន្តែពិតមិនដែលផ្តាច់ចេញពីគ្នាទេ។ ខ្ញុំក្រាបថ្វាយបង្គំនូវព្រះបាទរបស់ព្រះនាងសីតានិងព្រះរាម ដែលជាទីស្រឡាញ់បំផុតចំពោះអ្នកដែលមានទុក្ខវេទនា។

Verse 39 (चौपाई)

बंदउँ नाम राम रघुवर को। हेतु कृसानु भानु हिमकर को।। बिधि हरि हरमय बेद प्रान सो। अगुन अनूपम गुन निधान सो।। महामंत्र जोइ जपत महेसू। कासीं मुकुति हेतु उपदेसू।। महिमा जासु जान गनराउ। प्रथम पूजिअत नाम प्रभाऊ।। जान आदिकबि नाम प्रतापू। भयउ सुद्ध करि उलटा जापू।। सहस नाम सम सुनि सिव बानी। जपि जेई पिय संग भवानी।। हरषे हेतु हेरि हर ही को। किय भूषन तिय भूषन ती को।। नाम प्रभाउ जान सिव नीको। कालकूट फलु दीन्ह अमी को।।

bandaū̃ nāma rāma raghuvara ko | hetu kṛsānu bhānu himakara ko || bidhi hari haramaya beda prāna so | aguna anūpama guna nidhāna so || mahāmantra joi japata mahesū | kāsī̃ mukuti hetu upadesū || mahimā jāsu jāna gaṇarāu | prathama pūjiata nāma prabhāū || jāna ādikabi nāma pratāpū | bhayau suddha kari ulaṭā jāpū || sahasa nāma sama suni siva bānī | japi jeī piya saṅga bhavānī || haraṣe hetu heri hara hī ko | kiya bhūṣana tiya bhūṣana tī ko || nāma prabhāu jāna siva nīko | kālakūṭa phalu dīnha amī ko ||

ខ្ញុំក្រាបថ្វាយបង្គំនូវព្រះនាមរបស់ព្រះរាម ដែលជាអ្នកប្រសើរបំផុតនៃរាជវង្សរឃុ ដែលជាហេតុនៃភ្លើង ព្រះអាទិត្យ និងព្រះចន្ទ។ ព្រះនាមនេះជាជីវិតនៃគម្ពីរវេទ ហើយពេញដោយព្រះព្រហ្ម ព្រះវិស្ណុ និងព្រះសិវ។ ព្រះនាមនេះគ្មានរូបរាង ហើយលើសពីគុណទាំងឡាយ ប៉ុន្តែជាឃ្លាំងនៃគុណដ៏អស្ចារ្យ។ នេះជាមន្តដ៏អស្ចារ្យដែលព្រះមហេសវរៈសូត្រ ហើយព្រះអង្គបានបង្រៀននៅក្នុងកាសីថាជាមធ្យោបាយនៃការរួចរំដោះ។ ដោយដឹងនូវភាយសក្តិរបស់ព្រះនាម ព្រះគណេសត្រូវបានគេថ្វាយបង្គំមុនគេ ដោយសារអំណាចនៃព្រះនាម។ ដោយដឹងនូវអំណាចនៃព្រះនាម អ្នកនិពន្ធដំបូងគេគឺព្រះវាល្មីគី បានបរិសុទ្ធដោយការសូត្រត្រឡប់ពីមរទៅរាម។ បានឮពីព្រះឱស្ឋរបស់ព្រះសិវថាព្រះនាមស្មើនឹងព្រះនាមមួយពាន់ ព្រះនាងភវនីក៏សូត្រវាជាមួយនឹងព្រះស្វាមីរបស់ព្រះនាង។ ដោយមានចិត្តរីករាយ ព្រះនាមបានក្លាយជាគ្រឿងតុបតែងរបស់ព្រះសិវ និងជាគ្រឿងតុបតែងរបស់ព្រះមហេសីរបស់ព្រះអង្គ។ ព្រះសិវដឹងច្បាស់នូវអំណាចនៃព្រះនាម ដែលបានប្រែក្លាយផ្លែឈើពិសទៅជាអាម្រត។

Verse 40 (दोहा/सोरठा)

बरषा रितु रघुपति भगति तुलसी सालि सुदास॥ राम नाम बर बरन जुग सावन भादव मास॥19॥

baraṣā ritu raghupati bhagati tulasī sāli sudāsa. rāma nāma bara barana juga sāvana bhādava māsa..19..

រដូវភ្លៀងគឺជាភក្តីភាពចំពោះព្រះអម្ចាស់នៃរាជវង្សរឃុ។ ទុលសីទាសបាននិយាយថាវាជាប្រផ្នូលស្រូវសាលីសម្រាប់អ្នកបម្រើដ៏ប្រសើរ។ ការប្រកាសដ៏បរិសុទ្ធនៃព្រះនាមរបស់ព្រះរាមគឺជាខែសាវននិងភាទនក្នុងគ្រប់យុគសម័យ ដែលហូរច្រោះនូវភ្លៀងនៃព្រះគុណយ៉ាងពេញលេញ។

Verse 41 (चौपाई)

आखर मधुर मनोहर दोऊ। बरन बिलोचन जन जिय जोऊ।। सुमिरत सुलभ सुखद सब काहू। लोक लाहु परलोक निबाहू।। कहत सुनत सुमिरत सुठि नीके। राम लखन सम प्रिय तुलसी के।। बरनत बरन प्रीति बिलगाती। ब्रह्म जीव सम सहज सँघाती।। नर नारायन सरिस सुभ्राता। जग पालक बिसेषि जन त्राता।। भगति सुतिय कल करन बिभूषन। जग हित हेतु बिमल बिधु पूषन । स्वाद तोष सम सुगति सुधा के। कमठ सेष सम धर बसुधा के।। जन मन मंजु कंज मधुकर से। जीह जसोमति हरि हलधर से।।

ākhar madhura manohara doū | barana bilocana jana jiya joū || sumirata sulabha sukhada saba kāhū | loka lāhu paraloka nibāhū || kahata sunata sumirata suṭhi nīke | rāma lakhana sama priya tulasī ke || baranata barana prīti bilagātī | brahma jīva sama sahaja saṁghātī || nara nārāyana sarisa subhrātā | jaga pālaka biseṣi jana trātā || bhagati sutiya kala karana bibhūṣana | jaga hita hetu bimala bidhu pūṣana || svāda toṣa sama sugati sudhā ke | kamaṭha seṣa sama dhara basudhā ke || jana mana mañju kañja madhukara se | jīha jasomati hari haladhara se ||

ព្យញ្ជនៈទាំងពីរគឺផ្អែមល្ហែមនិងគួរឱ្យស្រឡាញ់។ ពួកគេដូចជាភ្នែកនៃអក្សរទាំងឡាយ ជាទីស្រឡាញ់នៃចិត្តអ្នកក្លាហាន។ នៅពេលនឹកឃើញពួកគេ ងាយស្រួលក្នុងការទទួលបាន ហើយនាំមកនូវសេចក្តីសុខដល់ទាំងអស់គ្នា។ ពួកគេនាំផលប្រយោជន៍ក្នុងលោកនេះ និងគាំទ្រនៅក្នុងលោកបរលោក។ ការនិយាយ ការស្តាប់ និងការនឹកឃើញពួកគេគឺល្អប្រសើរខ្លាំងណាស់។ ចំពោះទុលសី ពួកគេស្រឡាញ់ដូចព្រះរាមនិងព្រះលក្ស្មណ៍។ នៅពេលពិពណ៌នាពួកគេ ហាក់ដូចជាពីរ ប៉ុន្តែក្នុងសេចក្តីស្រឡាញ់ពួកគេមិនបែកគ្នាទេ ដូចព្រហ្មនិងវិញ្ញាណរស់ ដែលភ្ជាប់គ្នាដោយធម្មជាតិ។ ដូចនរនិងនារាយណ៍ បងប្អូនដ៏ប្រសើរទាំងពីរ ជាអ្នកការពារលោក ហើយជាអ្នកសង្គ្រោះពិសេសរបស់ប្រជារាស្ត្ររបស់ពួកគេ។ ភក្តីភាពគឺជាបុត្រីរបស់ពួកគេ ការងារល្អគឺជាគ្រឿងតុបតែងរបស់ពួកគេ។ ដើម្បីផលប្រយោជន៍នៃលោក ពួកគេជាព្រះចន្ទដ៏បរិសុទ្ធដែលចិញ្ចឹមលោក។ ពួកគេជារសជាតិនិងការពេញចិត្ត ដូចនឹងអាម្រតនៃការរួចរំដោះដ៏បរិសុទ្ធ។ ពួកគេទ្រទ្រង់ផែនដីដូចកូរ្មនិងសេស។ ចំពោះចិត្តអ្នកក្លាហាន ពួកគេដូចជាសត្វឃ្មុំទៅនឹងផ្កាឈូកដ៏ស្រស់បរិសុទ្ធ។ ចំពោះអណ្តាត ពួកគេដូចជាយសោធដែលស្រឡាញ់ព្រះហរិជានិច្ច និងដូចហលធរដែលនាំយកព្រះអង្គចេញមកក្នុងវាចាជានិច្ច។