Prakarana 1
सोपान-प्रवेश: ‘श्रद्धा–विश्वास’ की देहरी पर खड़े होकर साधक गुरु-वंदना, सत्संग-महिमा, और राम-नाम/राम-गुण के प्रति अनुराग से ‘मानस’ में अवगाहन करता है। यह काण्ड जन्म-कथा से पहले ‘भक्ति की जन्मभूमि’ बनाता है—चित्त-शुद्धि, विवेक-जागरण, और कथा-श्रवण की अधिकारिता का संस्कार।
កាចាខណ្ឌបាលចាប់ផ្តើមដោយមង្គលាចរណៈ និងការបញ្ជាក់អំពីសិទ្ធិល្អ (អធិការ-និរូបណៈ) មិនមែនជាទ្វារទៅកាន់រឿងរ៉ាវទេ ប៉ុន្តែជាទ្វារទៅកាន់សាធនាទេ។ នៅទីនេះអារម្មណ៍គ្រប់គ្រងគឺសាន្ត និងភក្តិ-រស (ជាពិសេសភក្តិស្ងប់ស្ងាត់របស់សាន្ត-ភក្តិ): ពីការគោរពគូរុកើតឡើងការត្រាស់ដឹង (ពោធ) ពីភាពរីករាយនៃសត្សង្គកើនឡើងការញែកញែន (វិវេក) និងពីការញែកដាច់រវាងអ្នកអាក្រក់ និងអ្នកល្អត្រូវបានដាំគ្រាប់ពូជនៃការមិនមានចំណង់ (វៃរាគ្យ)។ តុលសីទាសបានបង្កើតជាលំដាប់ទឹកព្រះ - វាណី និងវិនាយក - បន្ទាប់មកសិវ និងភវានី (ជំនឿ និងទុក្ខិត) បន្ទាប់មកគូរុ (ក្នុងរូបសង្ករ) និងចុងក្រោយហេតុផលសង្គ្រោះដ៏ខ្ពស់បំផុតរបស់រាម និងសីតា; លំដាប់នេះនាំចិត្តរបស់អ្នកស្វែងរកពីមង្គលខាងក្រៅទៅកាន់មង្គលខាងក្នុង។ ដោយហៅ "ព្រះដែលមាននាមថារាម" ថាជា "ហេតុផលដ៏ខ្ពស់បំផុតនៃហេតុផលទាំងអស់" គាត់បានផ្តល់ជាយោបល់នៅលើគោលការណ៍និរ្គុណ ខណៈពេលដែលក៏បញ្ចូលវាទៅក្នុងជំហានដូចគ្នានូវភាពផ្អែមល្ហែមសាគុណរបស់សីតា-រាម។ នៅក្នុងការបើកនេះ ការស្តាប់កថាតែមួយគត់ក្លាយជាទីរថ (ប្រយាគ): ការស្តាប់ ការយល់ដឹង និងការងូតទឹកក្នុងនោះដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ - នេះគឺជាជំហានដំបូងនៃផ្លូវទៅកាន់ការរំដោះ។
Verses
ស្លោក 1-7
वर्णानामर्थसंघानां रसानां छन्दसामपि।मङ्गलानां च कर्त्तारौ वन्दे वाणीविनायकौ।।1।।
भवानीशङ्करौ वन्दे श्रद्धाविश्वासरूपिणौ।याभ्यां विना न पश्यन्ति सिद्धाःस्वान्तःस्थमीश्वरम्।।2।।
वन्दे बोधमयं नित्यं गुरुं शङ्कररूपिणम्।यमाश्रितो हि वक्रोऽपि चन्द्रः सर्वत्र वन्द्यते।।3।।
सीतारामगुणग्रामपुण्यारण्यविहारिणौ।वन्दे विशुद्धविज्ञानौ कबीश्वरकपीश्वरौ।।4।।
उद्भवस्थितिसंहारकारिणीं क्लेशहारिणीम्।सर्वश्रेयस्करीं सीतां नतोऽहं रामवल्लभाम्।।5।।
यन्मायावशवर्तिं विश्वमखिलं ब्रह्मादिदेवासुरायत्सत्वादमृषैव भाति सकलं रज्जौ यथाहेर्भ्रमः।यत्पादप्लवमेकमेव हि भवाम्भोधेस्तितीर्षावतांवन्देऽहं तमशेषकारणपरं रामाख्यमीशं हरिम्।।6।।
नानापुराणनिगमागमसम्मतं यद्रामायणे निगदितं क्वचिदन्यतोऽपि।स्वान्तःसुखाय तुलसी रघुनाथगाथा-भाषानिबन्धमतिमञ्जुलमातनोति।।7।।
varṇānām arthasaṅghānāṁ rasānāṁ chandasām api |maṅgalānāṁ ca karttārau vande vāṇī-vināyakau ||1||
bhavānī-śaṅkarau vande śraddhā-viśvāsa-rūpiṇau |yābhyāṁ vinā na paśyanti siddhāḥ svāntaḥstham īśvaram ||2||
vande bodhamayaṁ nityaṁ guruṁ śaṅkara-rūpiṇam |yam āśrito hi vakro 'pi candraḥ sarvatra vandyate ||3||
sītā-rāma-guṇa-grāma puṇyāraṇya-vihāriṇau |vande viśuddha-vijñānau kabīśvara-kapīśvarau ||4||
udbhava-sthiti-saṁhāra-kāriṇīṁ kleśa-hāriṇīm |sarva-śreyas-karīṁ sītāṁ nato 'haṁ rāma-vallabhām ||5||
yan-māyā-vaśavartiṁ viśvam akhilaṁ brahmādi-deva-asurāyat-sattvād amṛṣaiva bhāti sakalaṁ rajjau yathāher-bhramaḥ |yat-pāda-plavam ekam eva hi bhavāmbhodhes titīrṣāvatāṁvande 'haṁ tam aśeṣa-kāraṇa-paraṁ rāmākhyam īśaṁ harim ||6||
nānā-purāṇa-nigamāgama-sammataṁ yadrāmāyaṇe nigaditaṁ kvacid anyato 'pi |svāntaḥ-sukhāya tulasī raghunātha-gāthā-bhāṣā-nibandham ati-mañjulam ātanoti ||7||
១) ខ្ញុំក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះវាណី (ព្រះសារស្វតី) និងព្រះវិនាយក (ព្រះគណេស) ដែលជាអ្នកនិពន្ធអក្សរ និងអត្ថនៃពាក្យ នៃរសជាតិនៃការសរសើរ និងជាអ្នកបង្កើតគ្រឿងសិរីមង្គល។ ២) ខ្ញុំក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះភវានី និងព្រះសង្ករ ដែលជារូបនៃជំនឿ និងទំនុកចិត្ត; បើគ្មានទ្វេបុគ្គលនេះ សូម្បីតែអ្នកប្រាជ្ញក៏មិនអាចឃើញព្រះជាម្ចាស់ដែលស្ថិតក្នុងដួងចិត្តបានឡើយ។ ៣) ខ្ញុំក្រាបថ្វាយបង្គំជានិច្ចចំពោះគ្រូ ដែលជាអ្នកត្រាស់ដឹង មានរូបជាព្រះសង្ករ; ដ្បិតសូម្បីតែព្រះចន្ទដែលមានទ្រង់ទ្រាយមិនស្អាត កាលបើពឹងពាក់លើទ្រង់ ក៏ក្លាយជាអ្នកគួរទទួលការគោរពគ្រប់ទីកន្លែង។ ៤) ខ្ញុំក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះប្រាជ្ញទាំងពីរដែលបរិសុទ្ធ ដែលត្រាច់ក្នុងព្រៃបរិសុទ្ធនៃគុណធម៌របស់ព្រះសីតា និងព្រះរាម គឺព្រះវាល្មីកិ អ្នកកាព្យ និងព្រះហនុមាន ម្ចាស់នៃសត្វស្វា។ ៥) ខ្ញុំក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះសីតា ជាទីស្រឡាញ់របស់ព្រះរាម ដែលជាអ្នកបង្កើត ថែរក្សា និងបំផ្លាញ ជាអ្នកកំចាត់ទុក្ខវេទនា និងប្រទានគ្រប់សុខមង្គលកំពូល។ ៦) ខ្ញុំក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះហរិ ដែលមានព្រះនាមថារាម ជាអ្នកខ្ពស់បំផុតលើសពីគ្រប់ហេតុទាំងពួង: ដោយមាយារបស់ព្រះអង្គ ចក្រវាឡ៍ទាំងមូល ព្រមទាំងព្រះ និងអសុរចាប់ផ្ដើមដោយព្រះព្រហ្ម ត្រូវបានគ្រប់គ្រង; ដោយសត្ដភាពរបស់ព្រះអង្គ គ្រប់យ៉ាងហាក់ដូចជាពិត ដូចការយល់ខុសពីខ្សែពួរថាជាពស់; និងព្រះបាទព្រះអង្គតែមួយគត់ជាទូកសម្រាប់អ្នកដែលចង់ឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រនៃការកើតការស្លាប់។ ៧) អ្វីដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយបុរាណជាច្រើន គម្ពីរវេទ និងអាគម និងត្រូវបាននិយាយក្នុងរាមាយណៈ និងកន្លែងផ្សេងទៀត ទូលាសីបានតាក់តែងជាការនិពន្ធដ៏ស្រស់ស្អាតបំផុតក្នុងភាសា ដើម្បីនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ និងការជម្រះចិត្តរបស់ទ្រង់។
សោរឋា 1-5
जो सुमिरत सिधि होइ गन नायक करिबर बदन॥
करउ अनुग्रह सोइ बुद्धि रासि सुभ गुन सदन॥1॥
मूक होइ बाचाल पंगु चढइ गिरिबर गहन॥
जासु कृपाँ सो दयाल द्रवउ सकल कलि मल दहन॥2॥
नील सरोरुह स्याम तरुन अरुन बारिज नयन॥
करउ सो मम उर धाम सदा छीरसागर सयन॥3॥
कुंद इंदु सम देह उमा रमन करुना अयन॥
जाहि दीन पर नेह करउ कृपा मर्दन मयन॥4॥
बंदउ गुरु पद कंज कृपा सिंधु नररूप हरि॥
महामोह तम पुंज जासु बचन रबि कर निकर॥5॥
jo sumirata sidhi hoi gaṇa-nāyaka karibara badana |karau anugraha soi buddhi-rāsi subha guna sadana ||1||
mūka hoi bācāla paṅgu caṛhai giribara gahana |jāsu kṛpā̃ so dayāla dravau sakala kali-mala dahana ||2||
nīla saroruh(a) syāma taruna aruna bārīja nayana |karau so mama ura dhāma sadā chīra-sāgara sayana ||3||
kuṁda iṁdu sama deha umā-ramana karuṇā ayana |jāhi dīna para neha karau kṛpā mardana mayana ||4||
baṁdau guru pada kaṁja kṛpā-siṁdhu nara-rūpa hari |mahā-moha tama puṁja jāsu bacana rabi kara nikara ||5||
ព្រះអង្គណាដែលដោយការរំលឹកដល់ព្រះអង្គនាំឲ្យបានជោគជ័យ គឺព្រះគណេស ម្ចាស់នៃគណៈ មានព្រះភក្ត្រជាដំរី សូមឲ្យព្រះអង្គនោះជាឃ្លាំងនៃប្រាជ្ញា ជាលំនៅនៃគុណធម៌ល្អ ប្រោសប្រណីដល់ខ្ញុំ។ (១) ដោយករុណារបស់ព្រះអង្គ អ្នកគ្មានការនិយាយក្លាយជាអ្នកនិយាយបាន និងអ្នកខ្វិនអាចឡើងកាន់ភ្នំដ៏ខ្ពស់បាន ហេតុនេះហើយ ជនដែលមានករុណា សូម្បីតែខ្ញុំដែលជាអ្នកបាបក៏សូមឲ្យព្រះអង្គប្រោសប្រណី ដូចជាការដុតកំចាត់ស្នាមប្រឡាក់នៃយុគកលី។ (២) ព្រះអង្គដែលមានព្រះកាយសម្បើមខ្មៅដូចផ្កាឈូកខៀវ និយាយជាយុវវ័យ មានព្រះនេត្រដូចផ្កាឈូកក្រហម សូមឲ្យព្រះអង្គដែលគង់លើសមុទ្រទឹកដោះគង់នៅក្នុងដួងចិត្តរបស់ខ្ញុំជានិច្ច។ (៣) ព្រះអង្គដែលមានព្រះកាយស្អាតដូចផ្ការំដួល និងព្រះចន្ទ ជាព្រះសិវ ដែលជាទីពេញព្រះទ័យរបស់ព្រះនាងឧមា មានព្រះនេត្រជាករុណា មានសេចក្ដីស្រឡាញ់ចំពោះជនក្រីក្រ សូមឲ្យព្រះអង្គប្រោសប្រណីដល់ខ្ញុំ ជាអ្នកកំចាត់កាមទេព។ (៤) ខ្ញុំក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះបាទផ្កាឈូករបស់គ្រូ ដែលជាសមុទ្រនៃករុណា ជាព្រះហរិក្នុងរូបមនុស្ស; ព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះអង្គដូចជាពន្លឺព្រះអាទិត្យជាច្រើន បំភាយភាពងងឹតនៃមោហៈដ៏ក្រាស់។ (៥)
ចៅបៃ 1.1-4
बंदउ गुरु पद पदुम परागा।सुरुचि सुबास सरस अनुरागा।।
अमिय मूरिमय चूरन चारू।समन सकल भव रुज परिवारू।।
सुकृति संभु तन बिमल बिभूती।मंजुल मंगल मोद प्रसूती।।
जन मन मंजु मुकुर मल हरनी।किएँ तिलक गुन गन बस करनी।।
श्रीगुर पद नख मनि गन जोती।सुमिरत दिब्य द्रृष्टि हियँ होती।।
दलन मोह तम सो सप्रकासू।बड़े भाग उर आवइ जासू।।
उघरहिं बिमल बिलोचन ही के।मिटहिं दोष दुख भव रजनी के।।
सूझहिं राम चरित मनि मानिक।गुपुत प्रगट जहँ जो जेहि खानिक।।
bandau guru pada paduma parāgā |suruci subāsa sarasa anurāgā ||
amiya mūrimaya cūrana cārū |samana sakala bhava ruja parivārū ||
sukṛti saṁbhu tana bimala bibhūtī |maṁjula maṁgala moda prasūtī ||
jana mana maṁju mukura mala haranī |kieṁ tilaka guna gana basa karanī ||
śrīgura pada nakha mani gana jotī |sumirata dibya dṛṣṭi hiyaṁ hotī ||
dalana moha tama so saprakāsū |baṛe bhāga ura āvai jāsū ||
ugharahiṁ bimala bilocana hī ke |miṭahiṁ doṣa dukha bhava rajanī ke ||
sūjhahiṁ rāma carita mani mānika |guputa pragata jahaṁ jo jehi khānika ||
ខ្ញុំក្រាបថ្វាយបង្គំផូសិកដីនៃផ្កាឈូកនៃព្រះបាទគុរុ ដែលមានក្លិនក្រអូបដ៏ស្រស់ស្អាត មានរសជាតិផ្អែមល្ហឹម និងរសជាតិនៃភក្តីភាព ជាគ្រឹះគ្រោះដ៏ស្អាតដែលធ្វើពីឫសនៃអមតៈ ដែលបំផ្លាញគ្រួសារនៃរោគទុក្ខក្នុងលោកទាំងអស់ ជាផេះសុទ្ធនៅលើរាងកាយនៃសម្ភូ ជាផលនៃកុសល ជាប្រភពនៃពរជ័យនិងអំណរសោមនស្សដ៏ស្រស់ស្អាត ជម្រះម្រងក្រអូបពីកញ្ចក់ស្អាតស្អំនៃចិត្តនៃអ្នកភក្ដិ ហើយពេលលាបជាសញ្ញានៅលើថ្ងាស នោះនាំមកនូវគុណធម៌ទាំងអស់ឱ្យស្ថិតក្នុងអំណាច ពន្លឺនៃគ្រាប់ពេជ្រដែលជាក្រចកនៃព្រះបាទគុរុដ៏បរិសុទ្ធ ពេលរំលឹក នោះផ្តល់នូវចក្ខុទិព្វដល់ចិត្ត ជាពន្លឺដែលបំបែកភាពងងឹតនៃការភ្លាត់ភ្លើង អ្នកណាដែលវាមកដល់ក្នុងព្រះហឫទ័យ គឺជាអ្នកមានភាពសំណាងដ៏ធំ ភ្នែកស្អាតស្អំនៃព្រះហឫទ័យត្រូវបានបើក ហើយទោសនិងទុក្ខនៃយប់នៃការវិលជាតិត្រូវរលត់បាត់ បន្ទាប់មកគ្រាប់ពេជ្រនិងត្បូងនៃរឿងរាមនឹងបង្ហាញឱ្យឃើញ ទោបានលាក់ឬបង្ហាញ នៅក្នុងរ៉ែណាក៏ដោយ
ទោហា 1
जथा सुअंजन अंजि दृग साधक सिद्ध सुजान॥
कौतुक देखत सैल बन भूतल भूरि निधान॥1॥
jathā su-añjana añji dṛga sādhaka siddha sujāna |kautuka dekhata saila bana bhūtala bhūri nidhāna ||1||
ដូចជាអ្នកស្វែងរកដែលមានប្រាជ្ញា ឬអ្នកសម្រេចផ្លូវធម៌ លាបថ្នាំពិសេសលើភ្នែក ហើយក៏មើលឃើញដោយការអស្ចារ្យនូវភ្នំ ព្រៃ ផ្ទៃផែនដី និងទ្រព្យសម្បត្តិដែលកំបាំងជាច្រើន
ចៅបៃ 2.1-7
गुरु पद रज मृदु मंजुल अंजन।नयन अमिअ दृग दोष बिभंजन।।
तेहिं करि बिमल बिबेक बिलोचन।बरनउँ राम चरित भव मोचन।।
बंदउँ प्रथम महीसुर चरना।मोह जनित संसय सब हरना।।
सुजन समाज सकल गुन खानी।करउँ प्रनाम सप्रेम सुबानी।।
साधु चरित सुभ चरित कपासू।निरस बिसद गुनमय फल जासू।।
जो सहि दुख परछिद्र दुरावा।बंदनीय जेहिं जग जस पावा।।
मुद मंगलमय संत समाजू।जो जग जंगम तीरथराजू।।
राम भक्ति जहँ सुरसरि धारा।सरसइ ब्रह्म बिचार प्रचारा।।
बिधि निषेधमय कलि मल हरनी।करम कथा रबिनंदनि बरनी।।
हरि हर कथा बिराजति बेनी।सुनत सकल मुद मंगल देनी।।
बटु बिस्वास अचल निज धरमा।तीरथराज समाज सुकरमा।।
सबहिं सुलभ सब दिन सब देसा।सेवत सादर समन कलेसा।।
अकथ अलौकिक तीरथराऊ।देइ सद्य फल प्रगट प्रभाऊ।।
guru pada raja mṛdu mañjula añjana |nayana amia dṛga doṣa bibhañjana ||
tēhiṁ kari bimala bibēka bilōcana |baranauṁ rāma carita bhava mōcana ||
bandauṁ prathama mahīsura caranā |mōha janita saṁsaya saba haranā ||
sujana samāja sakala guna khānī |karauṁ pranāma saprēma subānī ||
sādhu carita subha carita kapāsū |nirasa bisada gunamaya phala jāsū ||
jō sahi dukha parachidra durāvā |bandanīya jēhiṁ jaga jasa pāvā ||
muda maṅgalamaya santa samājū |jō jaga jaṅgama tīratharājū ||
rāma bhakti jahaṁ surasari dhārā |sarasai brahma bicāra pracārā ||
bidhi niṣēdhamaya kali mala haranī |karama kathā rabinandani baranī ||
hari hara kathā birājati bēnī |sunata sakala muda maṅgala dēnī ||
baṭu bisvāsa acala nija dharamā |tīratharāja samāja sukaramā ||
sabahiṁ sulabha saba dina saba dēsā |sēvata sādara samana kalēsā ||
akatha alaukika tīratharāū |dēi sadya phala pragaṭa prabhāū ||
ធុលីនៃព្រះបាទរបស់គ្រូគុរុគឺជាថ្នាំអាបតាមនុងស្រទន់និងស្អាតស្អំ ជាអមតៈនៃភ្នែក ដែលបំបែកការពិការភ្នែកទាំងអស់ បន្ទាប់ពីបានជម្រះភ្នែកនៃបញ្ញាដោយធុលីនោះ ខ្ញុំសូមពណ៌នាចរិយារបស់ព្រះរាម ដែលនាំឲ្យរួចផុតពីវដ្តសង្សារ ជាមុនសិន ខ្ញុំសូមថ្វាយបង្គំព្រះបាទរបស់ព្រាហ្មណ៍ ដែលជាទេវតាលើផែនដី ដែលបំបាត់សេចក្តីសង្ស័យទាំងអស់កើតចេញពីសេចក្តីវង្វេង ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់និងពាក្យសំដីដ៏ល្អ ខ្ញុំសូមថ្វាយបង្គំសភារបស់អ្នកដែលមានគុណ ដែលជារ៉ែនៃគុណធម៌ទាំងអស់ អាការកិរិយារបស់ពួកសាធុគឺជាអាការកិរិយាមង្គល ប្រៀបដូចជារុក្ខជាតិកបោក ផលរបស់វាស្ងួត ស និងពេញដោយសរសៃ ដូចជាជីវិតរបស់ពួកគាត់ដែលគ្មានការភ្លាញ់ផ្ទាល់ខ្លួន បរិសុទ្ធ និងពេញដោយគុណធម៌ ទទួលយកទុក្ខដោយខ្លួនឯង ហើយបិទបាំងរន្ធរបស់អ្នកដទៃ ដូច្នេះបានឈ្នះកិត្តិយសក្នុងពិភពលោក និងសមរម្យចំពោះការគោរព សភារបស់ពួកសាធុពេញដោយអានន្ទនិងមង្គល វាជាប្រយាគទំនើក ដែលជាស្តេចនៃទីសក្តិសិទ្ធិក្នុងពិភពលោកនេះ នៅទីនោះភក្តិភាពចំពោះព្រះរាមគឺជាខ្សែទឹកនៃទន្លេគង្គា ហើយការផ្សព្វផ្សាយការពិចារណាព្រះព្រហ្មគឺជាព្រះសរស្វតី ការបង្រៀនអំពីពិធីការ ដែលប្រកបដោយការហាមឃាត់និងការបញ្ញត្តិ ដែលបំបាត់មលិន្ទនៃកលិយុគ ត្រូវបានពណ៌នាថាជាព្រះយមុនា កូនស្រីរបស់ព្រះអាទិត្យ រឿងរ៉ាវរបស់ព្រះហរិនិងព្រះហរៈរុងរឿងជាកន្លែងប្រសព្វនៃខ្សែទឹកទាំងបី ប្រទានអានន្ទនិងមង្គលដល់អ្នកស្តាប់ទាំងអស់ សទ្ធាដែលមិនលំបាកក្នុងធម៌របស់ខ្លួនគឺជាដើមពោធិសក្តិសិទ្ធិ ហើយសភារបស់អ្នកធ្វើការល្អគឺជាដែនរបស់ស្តេចនៃទីសក្តិសិទ្ធិផ្ទាល់ វាចូលទៅកាន់បានដោយងាយស្រួលសម្រាប់គ្រប់គ្នា ក្នុងរាល់ថ្ងៃនិងគ្រប់ទីកន្លែង ហើយចំពោះអ្នកដែលបម្រើដោយសេចក្តីគោរព វានាំមកនូវទីបញ្ចប់នៃទុក្ខវេទនា ស្តេចនៃទីសក្តិសិទ្ធិនេះលើសពីការពណ៌នា និងមិនមែនជារបស់ពិភពលោកនេះទេ ប្រទានផលភ្លាមៗ ហើយអានុភាពរបស់វាច្បាស់ជាក់ច្បាស់
ទោហា 2
सुनि समुझहिं जन मुदित मन मज्जहिं अति अनुराग।लहहिं चारि फल अछत तनु साधु समाज प्रयाग।।2।।
suni samujhahiṁ jana mudita mana majjahiṁ ati anurāga |lahahiṁ cāri phala achata tanu sādhu samāja prayāga ||2||
អ្នកណាស្តាប់និងយល់ ដោយចិត្តរីករាយ ហិនចូលទៅក្នុងភាពជ្រាលជ្រៅ នឹងបានផលទាំងបួន ខណៈនៅក្នុងរូបកាយ ដូច្នេះគឺសភាអ្នកបរិសុទ្ធ គឺប្រយាគ
ចៅបៃ 3.1-6
मज्जन फल पेखिअ ततकाला।काक होहिं पिक बकउ मराला।।
सुनि आचरज करै जनि कोई।सतसंगति महिमा नहिं गोई।।
बालमीक नारद घटजोनी।निज निज मुखनि कही निज होनी।।
जलचर थलचर नभचर नाना।जे जड़ चेतन जीव जहाना।।
मति कीरति गति भूति भलाई।जब जेहिं जतन जहाँ जेहिं पाई।।
सो जानब सतसंग प्रभाऊ।लोकहुँ बेद न आन उपाऊ।।
बिनु सतसंग बिबेक न होई।राम कृपा बिनु सुलभ न सोई।।
सतसंगत मुद मंगल मूला।सोइ फल सिधि सब साधन फूला।।
सठ सुधरहिं सतसंगति पाई।पारस परस कुधात सुहाई।।
बिधि बस सुजन कुसंगत परहीं।फनि मनि सम निज गुन अनुसरहीं।।
बिधि हरि हर कबि कोबिद बानी।कहत साधु महिमा सकुचानी।।
सो मो सन कहि जात न कैसें।साक बनिक मनि गुन गन जैसें।।
majjan phala pekhi-a tatakālā |kāka hohiṃ pika bakau marālā ||
suni ācaraja karai jani koī |sat-saṅgati mahimā nahiṃ goī ||
bālmīka nārada ghaṭ-jonī |nija-nija mukhani kahī nija honī ||
jalacara thalacara nabhacara nānā |je jaṛa cetana jīva jahānā ||
mati kīrati gati bhūti bhalāī |jaba jehiṃ jatana jahāṃ jehiṃ pāī ||
so jānanba sat-saṅga prabhāū |lokahuṃ beda na āna upāū ||
binu sat-saṅga bibeka na hoī |rāma kṛpā binu sulabha na soī ||
sat-saṅgata muda maṅgala mūlā |soi phala sidhi saba sādhana phūlā ||
saṭha sudharahiṃ sat-saṅgati pāī |pāras parasa kudhāta suhāī ||
bidhi-basa sujana kusaṅgata parahīṃ |phani-mani sama nija guna anusarhīṃ ||
bidhi hari hara kabi kobida bānī |kahata sādhu mahimā sakucānī ||
so mo-sana kahi jāta na kaisēṃ |sāka-banik mani guna-gana jaisēṃ ||
ផលនៃការងូតទឹកបរិសុទ្ធត្រូវបានមើលឃើញភ្លាមៗ: ក្អែកក្លាយជាបក្សីកុក និងក្រសាបក្លាយជាហង្ស។ កុំឲ្យនរណាម្នាក់ភ្ញាក់ផ្អើលពេលស្ដាប់រឿងនេះ; ភាពអស្ចារ្យនៃសមាគមសន្តបុរសមិនត្រូវបានលាក់ទុកឡើយ។ ព្រះវាល្មីកិ ព្រះនារទ និងអ្នកប្រាជ្ញដែលកើតពីក្អែក នីមួយៗបាននិយាយពីបបូរមាត់របស់ខ្លួនអំពីប្រវត្តិរបស់ខ្លួន។ សត្វនៅក្នុងទឹក លើគោក និងលើមេឃ សត្វទាំងឡាយដែលគ្មានជីវិត និងមានជីវិតក្នុងលោកីយ៍នេះ ប្រាជ្ញា កិត្តិយស ផ្លូវត្រឹមត្រូវ វឌ្ឍនភាព និងសុខមង្គល: នរណាក៏ដោយទទួលបានរបស់ទាំងនេះដោយការខិតខំ និងទីកន្លែងដែលបានកំណត់។ ដឹងថានេះគឺជាអំណាចនៃសមាគមបរិសុទ្ធ; ក្នុងទំនៀមទម្លាប់ប្រជាជន និងក្នុងគម្ពីរវេទ គ្មានវិធីព្យាបាលផ្សេងទៀតឡើយ។ ដោយគ្មានសមាគមសន្តបុរស ប្រាជ្ញាមិនកើតឡើងទេ; ហើយសូម្បីតែរបស់នោះក៏មិនងាយស្រួលទទួលបានដោយគ្មានព្រះគុណរបស់ព្រះរាមដែរ។ សត្សងគឺជាឫសគល់នៃសេចក្ដីសុខ និងមង្គល; ពីវាផលនៃជោគជ័យមក និងគ្រប់វិធីសាស្រ្តទាំងអស់រីកដើមឡើង។ សូម្បីតែមនុស្សអាក្រក់ក៏ត្រូវបានកែប្រែដោយសមាគមសន្តបុរស ដូចជាលោហៈទាបត្រូវបានធ្វើឲ្យស្អាតដោយការប៉ះពាល់នៃរតនៈទិព្ធរបស់អ្នកប្រាជ្ញ។ ដោយព្រះវិធីសាស្រ្ត សូម្បីតែអ្នកល្អក៏អាចធ្លាក់ទៅក្នុងសមាគមអាក្រក់បាន ប៉ុន្តែដូចជារតនៈលើព្រះសិរសារបស់ពស់ ពួកគេនៅតែតាមគុណធម៌ធម្មជាតិរបស់ពួកគេ។ ព្រះព្រហ្ម ព្រះហរិ ព្រះហរ អ្នកកាព្យ និងអ្នកប្រាជ្ញ ពាក្យសំដីរបស់ពួកគេក្លាយជាអ្នកខ្មាសអៀនពេលព្យាយាមនិយាយអំពីភាពអស្ចារ្យនៃសន្តបុរស។ តើខ្ញុំដែលជាមនុស្សធម្មតាអាចនិយាយអំពីរឿងនេះបានដោយរបៀបណា ដូចជាអ្នកលក់បន្លែព្យាយាមរាប់គុណធម៌នៃរតនៈមួយ។
ទោហា 3(क)-(ख)
बंदउँ संत समान चित हित अनहित नहिं कोइ।अंजलि गत सुभ सुमन जिमि सम सुगंध कर दोइ।।3(क)।।
संत सरल चित जगत हित जानि सुभाउ सनेहु।बालबिनय सुनि करि कृपा राम चरन रति देहु।।3(ख)।।
bandaũ santa samāna citta hita anhita nahĩ koi |añjali-gata subha sumana jimi sama sugandha kara doi ||3(ka)||
santa sarala citta jagata hita jāni subhāu sanehu |bāla-binaya suni kari kṛpā rāma carana rati dehu ||3(kha)||
(៣ក) ខ្ញុំក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះសន្តបុរស ដែលមានចិត្តស្មើគ្នា គ្មាននរណាម្នាក់ជាមិត្ត ឬសត្រូវចំពោះពួកគេឡើយ។ ដូចជាពេលដែលផ្កាស្អាតត្រូវបានកាន់ក្នុងដៃទាំងពីរដែលបត់បែន ដៃទាំងពីរស្មើគ្នាត្រូវបានបំពេញដោយក្លិនក្រអូបដូចគ្នា។ (៣ខ) ហៃសន្តបុរសទាំងឡាយ ដែលមានចិត្តសាមញ្ញ និងដោយសភាពធម្មជាតិ និងសេចក្ដីស្រឡាញ់របស់ពួកគេបានបង្កើតឡើងសម្រាប់សុខមង្គលនៃលោកីយ៍ សូមពួកអ្នកស្ដាប់សំណូមពរដ៏តូចតាចរបស់កុមារ ហើយប្រោសប្រណី និងប្រទានសេចក្ដីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះបាទផ្កាឈូករបស់ព្រះរាមដល់ខ្ញុំ។
ចៅបៃ 4.1-6
बहुरि बंदि खल गन सतिभाएँ।जे बिनु काज दाहिनेहु बाएँ।।
पर हित हानि लाभ जिन्ह केरें।उजरें हरष बिषाद बसेरें।।
हरि हर जस राकेस राहु से।पर अकाज भट सहसबाहु से।।
जे पर दोष लखहिं सहसाखी।पर हित घृत जिन्ह के मन माखी।।
तेज कृसानु रोष महिषेसा।अघ अवगुन धन धनी धनेसा।।
उदय केत सम हित सबही के।कुंभकरन सम सोवत नीके।।
पर अकाजु लगि तनु परिहरहीं।जिमि हिम उपल कृषी दलि गरहीं।।
बंदउँ खल जस सेष सरोषा।सहस बदन बरनइ पर दोषा।।
पुनि प्रनवउँ पृथुराज समाना।पर अघ सुनइ सहस दस काना।।
बहुरि सक्र सम बिनवउँ तेही।संतत सुरानीक हित जेही।।
बचन बज्र जेहि सदा पिआरा।सहस नयन पर दोष निहारा।।
bahuri bandi khala gana satibhāẽ.je binu kāja dāhinehu bāẽ..
para hita hāni lābha jinha kerẽ.ujarẽ haraṣa biṣāda baserẽ..
hari hara jasa rākeśa rāhu se.para akāja bhaṭa sahasa-bāhu se..
je para doṣa lakhahiṁ sahasākhī.para hita ghṛta jinha ke mana mākhī..
teja kṛsānu roṣa mahiṣesā.agha avaguna dhana dhanī dhanesā..
udaya keta sama hita sabahī ke.kuṁbhakarana sama sovat nīke..
para akāju lagi tanu pariharahīṁ.jimi hima upala kṛṣī dali garahīṁ..
bandauṁ khala jasa śeṣa sa-roṣā.sahasa badana baranai para doṣā..
puni pranavauṁ pṛthu-rāja samānā.para agha sunai sahasa dasa kānā..
bahuri sakra sama binavauṁ tehī.santata sura-anīka hita jehī..
bacana bajra jehi sadā piārā.sahasa nayana para doṣa nihārā..
ម្តងទៀតខ្ញុំនមស្ការចំពោះពួកមនុស្សអាក្រក់ ដែលដោយគ្មានមូលហេតុ ត្រឡប់ជាសត្រូវទៅនឹងអ្នកដែលជាមិត្តចំពោះខ្លួន ប្រយោជន៍របស់អ្នកដទៃគឺជាការបាត់បង់របស់ពួកគេ ហើយការបានប្រយោជន៍របស់អ្នកដទៃគឺជាការខូចខាតរបស់ពួកគេ ពួកគេរីករាយនឹងការវិនាសរបស់អ្នកដទៃ ហើយរស់នៅក្នុងទុក្ខសោកព្រោះភាពរុងរឿងរបស់អ្នកដទៃ ចំពោះកិត្តិយសរបស់ព្រហរិនិងព្រហរៈ ពួកគេដូចជារាហូចំពោះព្រះច័ន្ទពេញវង្ស ក្នុងការធ្វើបាបអ្នកដទៃ ពួកគេជាយុទ្ធជនដូចសហស្រ្រពាហុដែលមានដៃពាន់ ពួកគេមើលឃើញកំហុសរបស់អ្នកដទៃដោយភ្នែកពាន់ ហើយក្នុងចិត្តរបស់ពួកគេ ប្រយោជន៍របស់អ្នកដទៃដូចជាប្រេងឆា ហើយពួកគេដូចជាសត្វផ្ទះដែលធ្លាក់ចូលទៅដើម្បីបំផ្លាញវា ក្នុងភាពក្តៅក្រហាយពួកគេដូចជាភ្លើង ក្នុងការខឹងដូចជាព្រះយម្ព្យាក្សត្រនៃក្របី ក្នុងបាបនិងទោសពួកគេជាអ្នកមានទ្រព្យ ដូចជាព្រះកុពេរាជាម្ចាស់នៃទ្រព្យសម្បត្តិ ដូចការឡើងនៃផ្កាយព្រះកុម្ភៈ ការលេចឡើងរបស់ពួកគេនាំឲ្យមានភ័យដល់អ្នកទាំងពួង ដូចកុម្ភករណៈ ពួកគេគេងលក់យ៉ាងស្ងប់ ដែលជារឿងល្អបំផុតសម្រាប់អ្នកដទៃ ដើម្បីការវិនាសរបស់អ្នកដទៃ ពួកគេបោះបង់រាងកាយរបស់ខ្លួន ដូចជាគ្រាប់ពងស្តីដែលបំផ្លាញដំណាំហើយរលត់ខ្លួនឯង ខ្ញុំនមស្ការចំពោះមនុស្សអាក្រក់ ដែលដូចនាគសេសៈដែលមានកំហឹង ដែលនិយាយពីកំហុសរបស់អ្នកដទៃដោយមាត់ពាន់ ម្តងទៀតខ្ញុំសំពះពួកគេដែលស្មើនឹងស្តេចឫតុ ដែលស្តាប់បាបរបស់អ្នកដទៃដោយត្រចៀកមួយម៉ឺន បន្ទាប់មកខ្ញុំអង្វរករចំពោះអ្នកដែលដូចព្រះឥន្ទ្រ ដែលពួកទេវតាជាទីស្រឡាញ់ស្រីរឿយៗ ហើយសុរាក៏ជាទីស្រឡាញ់ស្រីរឿយៗដែរ ពាក្យដែលដូចជាវជ្រៈជាទីស្រឡាញ់របស់ពួកគេស្រីរឿយៗ ដូចព្រះឥន្ទ្រ ហើយដោយភ្នែកពាន់ពួកគេមើលឃើញកំហុសរបស់អ្នកដទៃ
ទោហា 4
उदासीन अरि मीत हित सुनत जरहिं खल रीति।जानि पानि जुग जोरि जन बिनती करइ सप्रीति।।4।।
udāsīna ari mīta hita sunata jarahiṁ khala rīti |jāni pāni juga jori jana binatī karai sa-prīti ||4||
នេះគឺជាធម្មជាតិអាក្រក់នៃមនុស្សអាក្រក់: កាលបើស្ដាប់អំពីសុខមង្គលរបស់អ្នកដទៃ ទោះបីជាគាត់ជាអ្នកអើតមើល សត្រូវ មិត្ត ឬអ្នកប្រាថ្នាល្អក៏ដោយ ពួកគេឆេះក្នុងដួងចិត្ត។ ដោយដឹងរឿងនេះ មនុស្សល្អបត់ដៃទាំងពីរចូលគ្នា ហើយថ្វាយសំណូមពររបស់គាត់ដោយការគោរពស្រឡាញ់។
ចៅបៃ 5.1-5
मैं अपनी दिसि कीन्ह निहोरा।तिन्ह निज ओर न लाउब भोरा।।
बायस पलिअहिं अति अनुरागा।होहिं निरामिष कबहुँ कि कागा।।
बंदउँ संत असज्जन चरना।दुखप्रद उभय बीच कछु बरना।।
बिछुरत एक प्रान हरि लेहीं।मिलत एक दुख दारुन देहीं।।
उपजहिं एक संग जग माहीं।जलज जोंक जिमि गुन बिलगाहीं।।
सुधा सुरा सम साधू असाधू।जनक एक जग जलधि अगाधू।।
भल अनभल निज निज करतूती।लहत सुजस अपलोक बिभूती।।
सुधा सुधाकर सुरसरि साधू।गरल अनल कलिमल सरि ब्याधू।।
गुन अवगुन जानत सब कोई।जो जेहि भाव नीक तेहि सोई।।
maiṁ āpanī disi kīnh nihorā |tinh nija or na lāuba bhorā ||
bāyasa pali-ahiṁ ati anurāgā |hohiṁ nirāmiṣ kabahuṁ ki kāgā ||
bandaũ santa asajjana caranā |dukha-prada ubhaya bīca kachu baranā ||
bichurata eka prāna hari lehīṁ |milata eka dukha dāruna dehīṁ ||
upajahiṁ eka saṅga jaga māhīṁ |jalaja joṅka jimi guna bilagāhīṁ ||
sudhā surā sama sādhū asādhū |janaka eka jaga jaladhi agādhū ||
bhala anabhala nija nija karatūtī |lahata sujasa apaloka bibhūtī ||
sudhā sudhākara surasari sādhū |garala anala kalimala sari byādhū ||
guna avaguna jānata saba koī |jo jehi bhāva nīka tehi soī ||
ខ្ញុំបានធ្វើការអង្វរតាមភារកិច្ចរបស់ខ្លួនហើយ តែពួកគេនឹងមិនភ្លេចសភាវៈរបស់ខ្លួន និងវង្វេងទៅតាមផ្លូវរបស់ពួកគេទេ ក្អវាអាចត្រូវបានចិញ្ចឹមដោយសេចក្ដីស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំង តែតើវានឹងក្លាយជាសត្វស៊ីពោះវេជ្ជមួយថ្ងៃណាឬ? ខ្ញុំក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះបាទរបស់ពួកសន្តបុរស និងរបស់អ្នកអាក្រក់ ទាំងពីរផ្ដល់នូវទុក្ខ ទោះបីមានភាពខុសគ្នាខ្លះរវាងគ្នាដូចដែលខ្ញុំនឹងពណ៌នា មួយយកជីវិតទៅពេលចាកចេញ មួយផ្ដល់នូវទុក្ខដ៏ភ័យខ្លាចពេលជួបគ្នា ទាំងពីរកើតរួមគ្នាក្នុងពិភពលោក តែខុសគ្នាក្នុងគុណធម៌ ដូចផ្កាឈូកនិងប្រជ្រុយដែលកើតពីទឹកតែមួយ អ្នកល្អនិងអ្នកអាក្រក់ដូចអាម្រិតនិងសុរា ទាំងពីរមានបិតាតែមួយគឺមហាសមុទ្រនៃពិភពលោកដែលមិនអាចវាស់បាន កាន់តាមកិរិយារបស់ខ្លួន អ្នកល្អនិងអ្នកអាក្រក់ តែងទទួលផលរបស់ខ្លួន អ្នកល្អទទួលកិត្តិស័ព្ធល្អ អ្នកអាក្រក់ទទួលការអាម៉ាស់និងការវិនាស អាម្រិត ព្រះច័ន្ទ ទន្លេគង្គា និងពួកសន្តបុរសគឺអ្នកល្អ សំពាធភ្លើង បាបនៃកលិយុគ ទន្លេកម្មនាស និងពួកអ្នកបាញ់សត្វគឺអ្នកអាក្រក់ អ្នកទាំងអស់គ្នាតែងដឹងគុណនិងទោស តែអ្វីដែលពេញចិត្តរបស់នរណាម្នាក់ អ្វីនោះហាក់ដូចជាល្អចំពោះគេ
ទោហា 5
भलो भलाइहि पै लहइ लहइ निचाइहि नीचु।सुधा सराहिअ अमरताँ गरल सराहिअ मीचु।।5।।
bhalo bhalāihi pai lahai lahai nicāihi nīcu |sudhā sarāhi'a amaratā̃ garala sarāhi'a mīcu ||5||
ដោយសារគុណធម៌ អ្នកល្អទទួលបាននូវអ្វីដែលល្អ ដោយសារអំពើទាប អ្នកអាក្រក់ទទួលបានតែអំពើទាប។ អំរឹតត្រូវបានសរសើរថាជាអ្នកផ្តល់នូវអមតភាព ជាតិពិសត្រូវបានសរសើរតែថាជាអ្នកនាំមកនូវមរណៈ។
ចៅបៃ 6.1-5
खल अघ अगुन साधू गुन गाहा।उभय अपार उदधि अवगाहा।।
तेहि तें कछु गुन दोष बखाने।संग्रह त्याग न बिनु पहिचाने।।
भलेउ पोच सब बिधि उपजाए।गनि गुन दोष बेद बिलगाए।।
कहहिं बेद इतिहास पुराना।बिधि प्रपंचु गुन अवगुन साना।।
दुख सुख पाप पुन्य दिन राती।साधु असाधु सुजाति कुजाती।।
दानव देव ऊँच अरु नीचू।अमिअ सुजीवनु माहुरु मीचू।।
माया ब्रह्म जीव जगदीसा।लच्छि अलच्छि रंक अवनीसा।।
कासी मग सुरसरि क्रमनासा।मरु मारव महिदेव गवासा।।
सरग नरक अनुराग बिरागा।निगमागम गुन दोष बिभागा।।
khala agha aguṇa sādhū guṇa gāhā |ubhaya apāra udadhi avagāhā ||
tēhi tēṁ kachu guṇa dōṣa bakhānē |saṅgraha tyāga na binu pahicānē ||
bhalēu pōca saba bidhi upajāē |gani guṇa dōṣa bēda bilagāē ||
kahahiṁ bēda itihāsa purānā |bidhi prapañcu guṇa avaguṇa sānā ||
dukha sukha pāpa punya dina rātī |sādhu asādhu sujāti kujātī ||
dānava dēva ū̃ca aru nīcū |amia sujīvanu māhuru mīcū ||
māyā brahma jīva jagadīsā |lacchi alacchi raṅka avanīsā ||
kāsī maga surasari kramanāsā |maru mārava mahidēva gavāsā ||
saraga naraka anurāga birāgā |nigamāgama guṇa dōṣa bibhāgā ||
អំពើបាបនិងទោសកម្មរបស់អ្នកអាក្រក់ និងគុណធម៌របស់អ្នកល្អ ទាំងពីរមិនមានទីបញ្ចប់និងមិនអាចវាស់បាន ដូចសមុទ្រ។ ដូច្នេះហើយទើបខ្ញុំបានពណ៌នាអំពីគុណធម៌និងទោសកម្មមួយចំនួន ដ្បិតបើគ្មានការស្គាល់វាទេ នោះមិនអាចទទួលឬបដិសេធបានទេ។ ព្រះបរមសត្វបានបង្កើតអ្នកល្អនិងអ្នកអាក្រក់ទាំងអស់គ្នា ហើយគម្ពីរវេទបានបែងចែកវាដោយរាប់គុណធម៌និងទោសកម្ម។ គម្ពីរវេទ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងបុរាណកថាបានពោលថា ពិភពលោករបស់ព្រះបរមសត្វគឺជាការលាយបញ្ចូលគ្នានៃគុណធម៌និងទោសកម្ម។ ទុក្ខនិងសុខ បាបនិងបុណ្យ ថ្ងៃនិងយប់ អ្នកបរិសុទ្ធនិងអ្នកបាប អ្នកកំណើតខ្ពស់និងអ្នកកំណើតទាប។ អសុរនិងទេវតា ខ្ពស់និងទាប អាម្រតនិងជីវិតល្អ ថ្នាំពិសនិងមរណៈ។ មាយា និងព្រហ្ម វិញ្ញាណនិងព្រះអម្ចាស់នៃពិភពលោក លក្ឝមីនិងអវលក្ឝមី អ្នកសូមនិងស្តេច។ កាសី និងមគធៈ គង្គា និងករ្មនាស វាលខ្សាច់មរវរ និងដែនមលវា ព្រាហ្មណ៍ និងអ្នកសម្លាប់សត្វ។ ឋានសួគ៌និងនរក ការជាប់ជំពាក់និងការផ្តាច់ចោល គម្ពីរវេទនិងអាគមបានបញ្ជាក់ពីការបែងចែកគុណធម៌និងទោសកម្មនេះ។
ទោហា 6
जड़ चेतन गुन दोषमय बिस्व कीन्ह करतार।संत हंस गुन गहहिं पय परिहरि बारि बिकार।।6।।
jaṛa cetana guna doṣamaya bisva kīnha karatāra |santa haṃsa guna gahahiṃ paya parihari bāri bikāra ||6||
ព្រះបរមបុរុបានបង្កើតចក្រវាឡ៍ទាំងមូលជាការលាយបញ្ចូលគ្នានៃអ្វីដែលគ្មានជីវិត និងអ្វីដែលមានជីវិត នៃគុណធម៌ និងទោសធម៌។ ប៉ុន្តែអ្នកបរិសុទ្ធ ដូចជាសត្វហង្ស យកគុណធម៌គឺទឹកដោះ ហើយបោះបង់ទឹកដែលមានមនុស្សអាក្រក់ចោល។
ចៅបៃ 7.1-6
अस बिबेक जब देइ बिधाता।तब तजि दोष गुनहिं मनु राता।।
काल सुभाउ करम बरिआई।भलेउ प्रकृति बस चुकइ भलाई।।
सो सुधारि हरिजन जिमि लेहीं।दलि दुख दोष बिमल जसु देहीं।।
खलउ करहिं भल पाइ सुसंगू।मिटइ न मलिन सुभाउ अभंगू।।
लखि सुबेष जग बंचक जेऊ।बेष प्रताप पूजिअहिं तेऊ।।
उधरहिं अंत न होइ निबाहू।कालनेमि जिमि रावन राहू।।
किएहुँ कुबेष साधु सनमानू।जिमि जग जामवंत हनुमानू।।
हानि कुसंग सुसंगति लाहू।लोकहुँ बेद बिदित सब काहू।।
गगन चढ़इ रज पवन प्रसंगा।कीचहिं मिलइ नीच जल संगा।।
साधु असाधु सदन सुक सारीं।सुमिरहिं राम देहिं गनि गारी।।
धूम कुसंगति कारिख होई।लिखिअ पुरान मंजु मसि सोई।।
सोइ जल अनल अनिल संघाता।होइ जलद जग जीवन दाता।।
asa bibeka jaba dei bidhātā |taba taji doṣa gunahiṃ manu rātā ||
kāla subhāu karama bariāī |bhaleu prakṛti basa cukai bhalāī ||
so sudhāri harijana jimi lehīṃ |dali dukha doṣa bimala jasu dehīṃ ||
khalau karahiṃ bhala pāi susaṅgū |miṭai na malina subhāu abhaṅgū ||
lakhi subeṣa jaga baṃcaka jeū |beṣa pratāpa pūji’ahiṃ teū ||
udharahiṃ anta na hoi nibāhū |kālanemi jimi rāvan rāhū ||
kiehuṃ kubeṣa sādhu sanamānū |jimi jaga jāmavaṃta hanumānū ||
hāni kusaṅga susaṅgati lāhū |lokahuṃ beda bidita saba kāhū ||
gagana caṛhai raja pavana prasaṅgā |kīcahiṃ milai nīca jala saṅgā ||
sādhu asādhu sadana suka sārīṃ |sumirahiṃ rāma dehiṃ gani gārī ||
dhūma kusaṅgati kārikha hoī |likhia purāna maṃju masi soī ||
soi jala anala anila saṅghātā |hoi jalada jaga jīvana dātā ||
កាលព្រះអាទិការប្រទានបញ្ញាដឹងល្អអាក្រក់ដូច្នេះ ចិត្តក៏លះបង់ទោសហើយស៊ប់នៅក្នុងគុណធម៌ តែដោយអានុភាពនៃកាល សភាព និងកម្ម សូម្បីអ្នកល្អក្រោមអំណាចនៃប្រកৃតិ ក៏ខ្វះការល្អក្នុងខ្លះកាល ដូចដែលភក្ដិរបស់ព្រះហរិទ្រកែប្រែការខ្វះនោះ ហើយបំបែកសោកនិងទោស ប្រទានកិត្តិយសបរិសុទ្ធដល់ពួកគេ សូម្បីអ្នកអាក្រក់ក៏ធ្វើល្អពេលបានគ្នាល្មមសហាយ តែសភាពមិនស្អាតដែលមិនដាច់នោះ មិនអាចលុបបាត់បាន ពេលឃើញសំលៀកបំបាតល្អ ពិភពលោកក៏គោរពសូម្បីអ្នកបោកបញ្ឆោត ដោយអំណាចនៃសំលៀកបំបាតនោះ នៅទីបញ្ចប់ពួកគេត្រូវបើកបង្ហាញហើយមិនអាចបន្តការបន្លំបាន ដូចកាលនេមី រាពណ៍ និងរាហូ សូម្បីក្នុងរូបមិនល្អ អ្នកល្អក៏ទទួលការគោរព ដូចជាជម្ពាវ័ន និងហនុមានក្នុងលោក សហាយអាក្រក់គឺការបាត់បង់ សហាយល្អគឺការបានប្រយោជន៍ រឿងនេះអ្នកទាំងពួងស្គាល់ទាំងក្នុងលោកនិងក្នុងវេទ ក្នុងសហាយនៃខ្យល់ ធូលីឡើងទៅមេឃ តែពេលផ្សំនឹងទឹកដែលហូរចុះ ធូលីក៏លាយនឹងភក់ បក្សីស្លាបនិងសារិកាក្នុងផ្ទះអ្នកល្អនិងអ្នកអាក្រក់ តែងសូត្រនាមព្រះរាម ឬស្ដីបន្ទោសអស់គ្មានសល់ ក្នុងសហាយអាក្រក់ ក្រមុំក្លាយជាព្រីង តែព្រីងនោះឯងក្លាយជាខ្មៅដ៏ស្អាតដែលគេសរសេរបុរាណ ហើយក្រមុំនោះឯង ពេលផ្សំនឹងទឹក ភ្លើង និងខ្យល់ ក្លាយជាពពកដែលប្រទានជីវិតដល់លោក
ទោហា 7(क)-(घ)
ग्रह भेषज जल पवन पट पाइ कुजोग सुजोग।होहि कुबस्तु सुबस्तु जग लखहिं सुलच्छन लोग।।7(क)।।
सम प्रकास तम पाख दुहुँ नाम भेद बिधि कीन्ह।ससि सोषक पोषक समुझि जग जस अपजस दीन्ह।।7(ख)।।
जड़ चेतन जग जीव जत सकल राममय जानि।बंदउँ सब के पद कमल सदा जोरि जुग पानि।।7(ग)।।
देव दनुज नर नाग खग प्रेत पितर गंधर्ब।बंदउँ किंनर रजनिचर कृपा करहु अब सर्ब।।7(घ)।।
graha bheṣaja jala pavana paṭa pāi kujoga sujoga |hohi kubastu subastu jaga lakhahi sulacchana loga ||7(ka)||
sama prakāsa tama pākha duhũ nāma bheda bidhi kīnh |sasi soṣaka poṣaka samujhi jaga jasa apajasa dīnha ||7(kha)||
jaṛa cetana jaga jīva jata sakala rāma-maya jāni |bandaũ saba ke pada kamala sadā jori juga pāni ||7(ga)||
deva danuja nara nāga khaga preta pitara gandharba |bandaũ kĩnara rajanicara kṛpā karahu aba sarba ||7(gha)||
គ្រាក ឱសថ ទឹក ខ្យល់ និងក្រណាត់ នៅពេលជាប់ជំនាញមិនល្អ ឬល្អ ក្លាយជាអាក្រក់ ឬល្អក្នុងលោកីយ៍ អ្នកមានវិចារណញ្ញាណស្គាល់ភាពខុសគ្នា។ ពន្លឺ និងងងឹតគឺដូចគ្នាដោយខ្លួនវា ព្រះបរមបុរុបានបំបែកភាគពីររបស់វាដោយឈ្មោះ។ ដូចគ្នាដែរ ហៅព្រះចន្ទថាជាអ្នកស្ងួត ឬអ្នកចិញ្ចឹម លោកីយ៍ប្រទានកិត្តិយស ឬអាប់ឱន។ ដោយដឹងថាទាំងអស់ ទោះជាគ្មានជីវិត ឬមានជីវិត និងសត្វទាំងអស់ក្នុងលោកីយ៍ ត្រូវបានព្រះរាមគ្រប់គ្រងយ៉ាងពេញលេញ ខ្ញុំក្រាបថ្វាយដោយដៃទាំងពីរចូលគាល់ព្រះបាទដ៏បរិសុទ្ធរបស់ទាំងអស់គ្នាជានិច្ច។ ទេវតា អសុរ មនុស្ស ពស់ សត្វស្លាប វិញ្ញាណ បុព្វបុរស គន្ធព្វ ខ្ញុំក្រាបថ្វាយដល់កិន្នរ និងអ្នកដើរយប់ទាំងនោះដែរ សូមមេត្តាករុណាយើងខ្ញុំទាំងអស់គ្នាឥឡូវនេះ។
ចៅបៃ 8.1-7
आकर चारि लाख चौरासी।जाति जीव जल थल नभ बासी।।
सीय राममय सब जग जानी।करउँ प्रनाम जोरि जुग पानी।।
जानि कृपाकर किंकर मोहू।सब मिलि करहु छाड़ि छल छोहू।।
निज बुधि बल भरोस मोहि नाहीं।तातें बिनय करउँ सब पाही।।
करन चहउँ रघुपति गुन गाहा।लघु मति मोरि चरित अवगाहा।।
सूझ न एकउ अंग उपाऊ।मन मति रंक मनोरथ राऊ।।
मति अति नीच ऊँचि रुचि आछी।चहिअ अमिअ जग जुरइ न छाछी।।
छमिहहिं सज्जन मोरि ढिठाई।सुनिहहिं बालबचन मन लाई।।
जौ बालक कह तोतरि बाता।सुनहिं मुदित मन पितु अरु माता।।
हँसिहहि कूर कुटिल कुबिचारी।जे पर दूषन भूषनधारी।।
निज कवित केहि लाग न नीका।सरस होउ अथवा अति फीका।।
जे पर भनिति सुनत हरषाही।ते बर पुरुष बहुत जग नाहीं।।
जग बहु नर सर सरि सम भाई।जे निज बाढ़ि बढ़हिं जल पाई।।
सज्जन सकृत सिंधु सम कोई।देखि पूर बिधु बाढ़इ जोई।।
ākara cāri lākh caurāsī |jāti jīva jala thala nabha bāsī ||
sīya rāma-maya saba jaga jānī |karauṁ pranāma jori juga pānī ||
jāni kṛpākara kiṅkara mohū |saba mili karahu chāḍi chala chohū ||
nija budhi bala bharosa mohi nāhīṁ |tāteṁ binaya karauṁ saba pāhīṁ ||
karana cahauṁ raghupati guna gāhā |laghu mati mori carita avagāhā ||
sūjha na ekau aṅga upāū |mana-mati raṅka manoratha rāū ||
mati ati nīca ūṁci ruci āchī |cahi-a amia jaga jurai na chāchī ||
chamihahiṁ sajjana mori ḍhiṭhāī |sunihahiṁ bāla-bacana mana lāī ||
jau bālaka kaha totari bātā |sunahiṁ mudita mana pitu aru mātā ||
haṁsihahi kura kuṭila kubicārī |je para dūṣana bhūṣana-dhārī ||
nija kavita kehi lāga na nīkā |sarasa hou athavā ati phīkā ||
je para bhaniti sunata haraṣāhī |te bara puruṣa bahuta jaga nāhīṁ ||
jaga bahu nara sara sari sama bhāī |je nija bāṛhi baṛhahiṁ jala pāī ||
sajjana sakṛta siṅdhu sama koī |dekhi pūra bidhu bāṛhai joī ||
សត្វលោកទាំងឡាយមានប្រាំបីសិបបួនសែនពូជ កើតក្នុងកំណើតបួនយ៉ាង ស្ថិតនៅក្នុងទឹក លើដី និងលើអាកាស ដឹងថាពិភពលោកទាំងមូលពេញដោយព្រះនាងសីតា និងព្រះរាម ខ្ញុំក្រាបថ្វាយបង្គំទាំងអស់ដោយដៃប្រកបគ្នា ឱអ្នកមានករុណា សូមដឹងថាខ្ញុំក៏ជាអ្នកបម្រើរបស់អ្នកដែរ សូមអ្នកទាំងអស់គ្នាចោលការបោកប្រាស់ ហើយបង្ហាញសេចក្ដីស្រលាញ់ចំពោះខ្ញុំ ខ្ញុំមិនមានទំនុកចិត្តលើប្រាជ្ញា និងកម្លាំងរបស់ខ្លួន ដូច្នេះទើបខ្ញុំនិយាយអង្វរករទាំងអស់គ្នា ប្រាថ្នាចង់ច្រៀងគុណធម៌របស់ព្រះអង្គម្ចាស់នៃរាហូ តែប្រាជ្ញារបស់ខ្ញុំតូច និងព្រះកិរិយារបស់ព្រះអង្គជ្រាលជ្រៅពន្លឹក មិនអាចមើលឃើញឧបាយ ឬធនធានណាមួយឡើយ ចិត្ត និងប្រាជ្ញារបស់ខ្ញុំជាអ្នកក្រ ចំណែកសេចក្ដីប្រាថ្នាវិញជាស្តេច ប្រាជ្ញាទាបណាស់ តែសេចក្ដីប្រាថ្នាវិញខ្ពស់ល្អ ខ្ញុំប្រាថ្នាទឹកអមតៈ ទោះបីក្នុងលោកនេះសូម្បីតែទឹកដោះជូរក៏មិនអាចរកបាន អ្នកមានចិត្តល្អនឹងអភ័យទោសការហ៊ានរបស់ខ្ញុំ ហើយស្តាប់ពាក្យកុមាររបស់ខ្ញុំដោយតាំងចិត្ត ដូចដែលកុមារនិយាយរៀងរាល់ពាក្យ បិតានិងមាតាស្តាប់ដោយចិត្តរីករាយ អ្នកសាហាវ អ្នកក្បាលក្រញ៉ាំ និងអ្នកមានគំនិតអាក្រក់នឹងសើចចំអក គឺអ្នកដែលយកការខុសរបស់អ្នកដទៃមកប្រដាប់ជាគ្រឿងតុបតែងរបស់ខ្លួន កំណាព្យរបស់ខ្លួនឯងមិនសប្បាយចិត្តនឹងនរណាទេ ទោះជាមានរសជាតិ ឬគ្មានរសជាតិក៏ដោយ អ្នកដែលត្រេកអរនៅពេលស្តាប់ពាក្យរបស់អ្នកដទៃ គឺជាមនុស្សអង្គល ហើយមិនមានច្រើនក្នុងលោកនេះទេ ក្នុងលោកនេះមានមនុស្សច្រើនដូចបឹង និងទន្លេ ឱបងប្អូន ដែលឡើងទឹកដោយទឹករបស់ខ្លួនឯងនៅពេលទទួលបានទឹក កម្រនឹងបាននូវអ្នកមានចិត្តល្អដូចមហាសមុទ្រ ដែលឡើងទឹកនៅពេលឃើញព្រះច័ន្ទពេញបន្ទាប
ទោហា 8
भाग छोट अभिलाषु बड़ करउँ एक बिस्वास।पैहहिं सुख सुनि सुजन सब खल करहहिं उपहास।।8।।
bhāga choṭa abhilāṣu baṛa karauṁ eka bisvāsa |païhahiṁ sukha suni sujana saba khala karahahiṁ upahāsa ||8||
ចំណែករបស់ខ្ញុំតូច ប៉ុន្តែការប្រាថ្នារបស់ខ្ញុំធំធេង ទោះបីដូច្នោះក្តី ខ្ញុំនៅតែប្រកាន់ខ្ជាប់នឹងជំនឿមួយគត់ នៅពេលស្តាប់វា អ្នកល្អនឹងរីករាយដោយសេចក្តីសុខ ខណៈដែលអ្នកទុច្ចរិតនឹងតែធ្វើការកំប្លែង និងចំអកឡើង។
ចៅបៃ 9.1-6
खल परिहास होइ हित मोरा।काक कहहिं कलकंठ कठोरा।।
हंसहि बक दादुर चातकही।हँसहिं मलिन खल बिमल बतकही।।
कबित रसिक न राम पद नेहू।तिन्ह कहँ सुखद हास रस एहू।।
भाषा भनिति भोरि मति मोरी।हँसिबे जोग हँसें नहिं खोरी।।
प्रभु पद प्रीति न सामुझि नीकी।तिन्हहि कथा सुनि लागहि फीकी।।
हरि हर पद रति मति न कुतरकी।तिन्ह कहुँ मधुर कथा रघुवर की।।
राम भगति भूषित जियँ जानी।सुनिहहिं सुजन सराहि सुबानी।।
कबि न होउँ नहिं बचन प्रबीनू।सकल कला सब बिद्या हीनू।।
आखर अरथ अलंकृति नाना।छंद प्रबंध अनेक बिधाना।।
भाव भेद रस भेद अपारा।कबित दोष गुन बिबिध प्रकारा।।
कबित बिबेक एक नहिं मोरें।सत्य कहउँ लिखि कागद कोरे।।
khala parihāsa hoi hita morā |kāka kahahiṁ kalakaṇṭha kaṭhorā ||
haṁsahi baka dādura cātaka-hī |haṁsahiṁ malina khala bimala bataka-hī ||
kabita rasika na rāma-pada nehū |tinh kahaṁ sukhada hāsa-rasa ehū ||
bhāṣā bhaṇiti bhori mati morī |haṁsibe joga haṁseṁ nahiṁ khorī ||
prabhu-pada prīti na sāmuji nīkī |tinhahi kathā suni lāgahi phīkī ||
hari-hara pada rati mati na kutarakī |tinh kahuṁ madhura kathā raghuvara kī ||
rāma bhagati bhūṣita jiyaṁ jānī |sunihahiṁ sujana sarāhi subānī ||
kabi na houṁ nahiṁ bacana prabīnū |sakala kalā saba bidyā hīnū ||
ākhara aratha alaṅkṛti nānā |chaṁda prabaṁdha aneka bidhānā ||
bhāva-bheda rasa-bheda apārā |kabita doṣa guna bibidha prakārā ||
kabita bibeka eka nahiṁ moreṁ |satya kahauṁ likhi kāgada kore ||
ការចំអករបស់អ្នកអាក្រក់នឹងជាប្រយោជន៍ដល់ខ្ញុំ ដ្បិតក្អែកហៅថាសំឡេងរបស់បក្សីកាក់កើតគឺស្រួចស្រាវ ក្ងោកចំអកហង្ស និងកង្កែបចំអកបក្សីចាតកៈ ដូច្នេះអ្នកអាក្រក់ដែលមានចិត្តស្រអាតចំអកពាក្យពេចន៍ដ៏បរិសុទ្ធ អ្នកណាដែលគ្មានរសជាតិក្នុងកំណាព្យ និងគ្មានសេចក្ដីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះបាទរបស់ព្រះរាម សម្រាប់អ្នកទាំងនោះនិទាននេះគឺជាប្រភពនៃសំណើចដ៏ពេញចិត្ត កំណាព្យរបស់ខ្ញុំជាភាសាធម្មតា និងបញ្ញារបស់ខ្ញុំសាមញ្ញ សមរម្យនឹងត្រូវចំអក ហើយគ្មានទោសក្នុងការដែលគេចំអកឡើយ អ្នកណាដែលគ្មានសេចក្ដីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះបាទនៃព្រះអម្ចាស់ និងគ្មានការយល់ដឹងដ៏ត្រឹមត្រូវ នឹងឃើញនិទាននេះគ្មានរសជាតិពេលស្ដាប់ អ្នកណាដែលស្រឡាញ់ព្រះបាទនៃព្រះហរិ និងព្រះហរ ហើយមានចិត្តគ្មានការជជែកដែលបែកផ្គាល់ នឹងឃើញរឿងរបស់ព្រះរាមគឺផ្អែមល្ហែម ដឹងថារឿងនេះត្រូវបានតុបតែងដោយភាពស្មោះត្រង់ចំពោះព្រះរាមក្នុងដួងចិត្ត អ្នកល្អនឹងស្ដាប់ហើយសរសើរពាក្យពេចន៍ដ៏ល្អ ខ្ញុំមិនមែនជាកវីទេ ហើយមិនមែនជាអ្នកចេះដឹងក្នុងវាចាឡើយ ខ្ញុំខ្វះក្នុងរាល់សិល្បៈ និងរាល់វិទ្យាសាស្ត្រ អក្សរ អត្ថន័យ និងអលង្ការជាច្រើនប្រភេទ ឆន្ទៈ និងទម្រង់នៃការតែងនិពន្ធជាច្រើនយ៉ាង ភាពផ្សេងគ្នានៃអារម្មណ៍ និងភាពផ្សេងគ្នានៃរសជាតិដ៏មិនអស់ និងទោស និងគុណដែលមានច្រើនប្រភេទក្នុងកំណាព្យ ក្នុងការញែកញែនកំណាព្យ ខ្ញុំគ្មានសូម្បីតែមួយ ខ្ញុំនិយាយការពិត ដោយសរសេរលើក្រដាសទទេ
ទោហា 9
भनिति मोरि सब गुन रहित बिस्व बिदित गुन एक।सो बिचारि सुनिहहिं सुमति जिन्ह कें बिमल बिवेक।।9।।
bhaniti mori saba guna rahita bisva bidita guna eka |so bicāri sunihahiṁ sumati jinha keṁ bimala biveka ||9||
ការនិយាយរបស់ខ្ញុំគ្មានគុណសម្បត្តិទាំងឡាយណាទេ លើកលែងតែគុណសម្បត្តិមួយដែលគេស្គាល់ទូទាំងលោកីយ៍។ សូមអ្នកមានប្រាជ្ញា ដែលមានវិចារណញ្ញាណបរិសុទ្ធ ពិចារណាឱ្យបានល្អហើយបន្ទាប់មកទើបពួកគេព្រមស្តាប់វា។
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में यह प्रस्तावना ‘अधिकार-शुद्धि’ करती है: गुरु-वंदना और सत्संग-महिमा के श्रवण से विवेक जागता है, कलि-मल क्षीण होता है, और ‘चारि फल’ (धर्म-अर्थ-काम-मोक्ष) की सिद्धि का हेतु बनता है—विशेषतः राम-भक्ति की दृढ़ता और कथा-रस में स्थिरता।
प्रस्तावना/मंगलाचरण के साथ अनेक परंपराएँ ‘राम नाम’ का संकीर्तन-सम्पुट रखती हैं—सामान्यतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम राम’ (नाम-जप) को प्रत्येक दोहा/चौपाई के अंत में जोड़ा जाता है; गुरु-वंदना खण्ड में ‘गुरु’ स्मरण-सम्पुट भी (जैसे ‘गुरु चरण सरोज रज…’) प्रचलित है, पर यह स्थानीय-सम्प्रदायानुसार बदलता है।
Ask anything about Prakarana 1 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
