Prakarana 2

Verse 21 (चौपाई)

एहि महँ रघुपति नाम उदारा। अति पावन पुरान श्रुति सारा।। मंगल भवन अमंगल हारी। उमा सहित जेहि जपत पुरारी।। भनिति बिचित्र सुकबि कृत जोऊ। राम नाम बिनु सोह न सोऊ।। बिधुबदनी सब भाँति सँवारी। सोन न बसन बिना बर नारी।। सब गुन रहित कुकबि कृत बानी। राम नाम जस अंकित जानी।। सादर कहहिं सुनहिं बुध ताही। मधुकर सरिस संत गुनग्राही।। जदपि कबित रस एकउ नाही। राम प्रताप प्रकट एहि माहीं।। सोइ भरोस मोरें मन आवा। केहिं न सुसंग बडप्पनु पावा।। धूमउ तजइ सहज करुआई। अगरु प्रसंग सुगंध बसाई।। भनिति भदेस बस्तु भलि बरनी। राम कथा जग मंगल करनी।।

ehi mahã̃ raghupati nāma udārā | ati pāvana purāna śruti sārā || maṅgala bhavana amaṅgala hārī | umā sahita jehi japata purārī || bhaniti bicitra sukabi kṛta joū | rāma nāma binu soha na soū || bidhu-badanī saba bhā̃ti saṁvārī | sona na basana binā bara nārī || saba guna rahita kukabi kṛta bānī | rāma nāma jasa aṅkita jānī || sādara kahahiṁ sunahiṁ budha tāhī | madhukara sarisa santa guna-grāhī || jadapi kabita rasa ekau nāhī | rāma pratāpa prakaṭa ehi māhī || soi bharosa moreṁ mana āvā | kehiṁ na susaṅga baḍappanu pāvā || dhūmau tajai sahaja karuāī | agaru prasaṅga sugandha basāī || bhaniti bhadesa bastu bhali baranī | rāma kathā jaga maṅgala karanī ||

ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ರಘುಪತಿಯ ನಾಮವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿದೆ, ಅತ್ಯಂತ ಪಾವನವಾಗಿದೆ, ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಶ್ರುತಿಗಳ ಸಾರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಂಗಳದ ನಿವಾಸ, ಅಮಂಗಳವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು; ಉಮೆಯೊಂದಿಗೆ ಪುರಾರಿಯೂ ಸಹ ಇದನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಿಚಿತ್ರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಒಳ್ಳೆಯ ಕವಿಯು ರಚಿಸಿದರೂ, ರಾಮನ ನಾಮವಿಲ್ಲದೆ ಏನೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರಮುಖಿಯಾದ ಸುಂದರಿಯು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದರೂ, ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರಗಳಿಲ್ಲದೆ ಉತ್ತಮ ಸ್ತ್ರೀಯೆಂದು ಗಣನೆಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಕುಕವಿಯ ವಾಣಿಯು ಗುಣರಹಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ರಾಮನಾಮದ ಯಶಸ್ಸು ಅಂಕಿತವಾದಾಗ ಒಳ್ಳೆಯದೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ವಿದ್ವಾಂಸರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಕೇಳುತ್ತಾರೆ; ಸಂತರು ಮಧುಕರರಂತೆ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾವ್ಯದ ರಸವು ಒಂದೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ರಾಮನ ಪ್ರತಾಪವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಈ ನಂಬಿಕೆಯು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಂದಿದೆ: ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಗತಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯದವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಹೊಗೆಯು ತನ್ನ ಸಹಜ ಕಹಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅಗರು ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಗ್ರಾಮೀಣನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ವಿಷಯವು ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ರಾಮಕಥೆಯು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಮಂಗಳವನ್ನು ಮಾಡುವುದು.

Verse 22 (छंद)

मंगल करनि कलि मल हरनि तुलसी कथा रघुनाथ की।। गति कूर कबिता सरित की ज्यों सरित पावन पाथ की।। प्रभु सुजस संगति भनिति भलि होइहि सुजन मन भावनी।। भव अंग भूति मसान की सुमिरत सुहावनि पावनी।।

maṅgala karani kali mala harani tulasī kathā raghunātha kī || gati kūra kabitā sarita kī jyoṃ sarita pāvana pātha kī || prabhu sujasa saṅgati bhaniti bhali hoihi sujana mana bhāvanī || bhava aṅga bhūti masāna kī sumirata suhāvani pāvanī ||

ತುಲಸೀದಾಸರು ಹಾಡಿದ ರಘುನಾಥನ ಈ ಕಥೆಯು ಮಂಗಳಕಾರಿ, ಕಲಿಯುಗದ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು. ಕವಿಯ ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹವು ಕಷ್ಟವಾಗಿ ಹರಿದರೂ, ಅದು ಪಾವನ ನದಿಯಂತೆ ಪವಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಭುವಿನ ಸುಯಶಸ್ಸಿನ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ವಾಣಿಯೂ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗುವುದು, ಸಜ್ಜನರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗುವುದು. ಸ್ಮಶಾನದ ಭಸ್ಮವು ಜಗತ್ತಿನ ನಾಶದ ಸಂಕೇತವಾದರೂ, ಸ್ಮರಿಸಿದಾಗ ಅದೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಿದೆ.

Verse 23 (दोहा/सोरठा)

प्रिय लागिहि अति सबहि मम भनिति राम जस संग। दारु बिचारु कि करइ कोउ बंदिअ मलय प्रसंग।।10(क)।।

priya lāgihi ati sabahi mama bhaṇiti rāma jasa saṅga | dāru bicāru ki karai kou bandia malaya prasaṅga ||10(ka)||

ರಾಮನ ಮಹಿಮೆಯೊಡನೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ನನ್ನ ವಾಣಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾಗುವುದು. ಮಲಯಗಿರಿಯ ಚಂದನದ ಸಂಗತಿಗೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ ‘ಮರ’ಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ವಿಶೇಷತೆ ತಾನೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ?

Verse 24 (चौपाई)

मनि मानिक मुकुता छबि जैसी। अहि गिरि गज सिर सोह न तैसी।। नृप किरीट तरुनी तनु पाई। लहहिं सकल सोभा अधिकाई।। तैसेहिं सुकबि कबित बुध कहहीं। उपजहिं अनत अनत छबि लहहीं।। भगति हेतु बिधि भवन बिहाई। सुमिरत सारद आवति धाई।। राम चरित सर बिनु अन्हवाएँ। सो श्रम जाइ न कोटि उपाएँ।। कबि कोबिद अस हृदयँ बिचारी। गावहिं हरि जस कलि मल हारी।। कीन्हें प्राकृत जन गुन गाना। सिर धुनि गिरा लगत पछिताना।। हृदय सिंधु मति सीप समाना। स्वाति सारदा कहहिं सुजाना।। जौं बरषइ बर बारि बिचारू। होहिं कबित मुकुतामनि चारू।।

mani mānika mukutā chabi jaisī | ahi giri gaja sira soha na taisī || nṛpa kirīṭa tarunī tanu pāī | lahahiṃ sakala sobhā adhikāī || taisehiṃ su-kabi kabita budha kahaḥīṃ | upajahiṃ anata-anata chabi lahahīṃ || bhagati hetu bidhi bhavana bihāī | sumirata sāradā āvati dhāī || rāma carita sara binu anhavāeṃ | so śrama jāi na koṭi upāeṃ || kabi kobida asa hṛdayã bicārī | gāvahiṃ hari jasa kali mala hārī || kīnhēṃ prākṛta jana guna gānā | sira dhuni girā lagata pachitānā || hṛdaya sindhu mati sīpa samānā | svāti sāradā kahahiṃ sujānā || jauṃ baraṣai bara bāri bicārū | hohiṃ kabita mukutāmani cārū ||

ಮಣಿ, ಮಾಣಿಕ್ಯ, ಮುತ್ತುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಛಾಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ; ಆದರೆ ಆ ಪ್ರಭಾವವು ಹಾವಿನ ಹೆಡೆಗೆ ಅಥವಾ ಆನೆಯ ತಲೆಗೆ ತಕ್ಕುದಲ್ಲ. ಆದರೆ ರಾಜನ ಕಿರೀಟದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ತರುಣಿಯ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದಾಗ ಅವು ಪೂರ್ಣ ಸೌಂದರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹೇಳುವಂತೆ, ನಿಜವಾದ ಕವಿಯ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾದ, ಇನ್ನೂ ಹೊಸದಾದ ಸೌಂದರ್ಯವು ಹುಟ್ಟಿ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಿಯ ನಿಮಿತ್ತ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಿವಾಸವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು, ಸ್ಮರಿಸಿದಾಗ ಸಾರದೆಯು ಓಡಿ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ರಾಮನ ಚರಿತ್ರೆಯ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸದೆ, ಕೋಟಿ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಆ ಶ್ರಮವು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಿಸಿ, ಕಲಿಯುಗದ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಹರಿಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಭಗವಂತನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಕೇವಲ ವಾಗ್ಮಿಗಳೂ ಸಹ ತಲೆ ಅಲ್ಲಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ವಾಣಿಯು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಹೃದಯವು ಸಾಗರ, ಬುದ್ಧಿಯು ಶಂಖ; ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹೇಳುವಂತೆ ಸಾರದೆಯು ಸ್ವಾತಿ ಮಳೆಯಂತೆ: ಆ ಉತ್ತಮ ನೀರು ಪ್ರತಿಬಿಂಬದೊಂದಿಗೆ ಬಿದ್ದರೆ, ಕಾವ್ಯವು ಸುಂದರ ಮುತ್ತು-ಮಣಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 25 (दोहा/सोरठा)

जुगुति बेधि पुनि पोहिअहिं रामचरित बर ताग। पहिरहिं सज्जन बिमल उर सोभा अति अनुराग।।11।।

juguti bedhi puni pohiahiṁ rāmacarita bara tāga | pahirahiṁ sajjana bimala ura sobhā ati anurāga ||11||

ಚಾತುರ್ಯದಿಂದ ತೋಡಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ರಾಮಚರಿತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೊರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಸದ್ಗುಣಿಗಳು ಅವನ್ನು ನಿರ್ಮಲ ಹೃದಯದ ಮೇಲೆ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ—ಅದು ಅತಿಶಯ ಸೌಂದರ್ಯವೂ ಪ್ರೇಮವೂ ತುಂಬಿದ ಅಲಂಕಾರ.

Verse 26 (चौपाई)

जे जनमे कलिकाल कराला। करतब बायस बेष मराला।। चलत कुपंथ बेद मग छाँड़े। कपट कलेवर कलि मल भाँड़ें।। बंचक भगत कहाइ राम के। किंकर कंचन कोह काम के।। तिन्ह महँ प्रथम रेख जग मोरी। धींग धरमध्वज धंधक धोरी।। जौं अपने अवगुन सब कहऊँ। बाढ़इ कथा पार नहिं लहऊँ।। ताते मैं अति अलप बखाने। थोरे महुँ जानिहहिं सयाने।। समुझि बिबिधि बिधि बिनती मोरी। कोउ न कथा सुनि देइहि खोरी।। एतेहु पर करिहहिं जे असंका। मोहि ते अधिक ते जड़ मति रंका।। कबि न होउँ नहिं चतुर कहावउँ। मति अनुरूप राम गुन गावउँ।। कहँ रघुपति के चरित अपारा। कहँ मति मोरि निरत संसारा।। जेहिं मारुत गिरि मेरु उड़ाहीं। कहहु तूल केहि लेखे माहीं।। समुझत अमित राम प्रभुताई। करत कथा मन अति कदराई।।

je janame kalikāla karālā | karataba bāyasa beṣa marālā || calata kupantha beda maga chāṃṛe | kapaṭa kalevara kali mala bhāṃṛe || baṃcaka bhagata kahāi rāma ke | kiṃkara kaṃcana koha kāma ke || tinha maham̐ prathama rekha jaga morī | dhīṃga dharamadhvaja dhaṃdhaka dhorī || jauṃ apane avaguna saba kahauṃ | bāṛhai kathā pāra nahiṃ lahauṃ || tāte maiṃ ati alapa bakhāne | thore mahuṃ jānihahiṃ sayāne || samujhi bibidhi bidhi binatī morī | kou na kathā suni deihi khorī || etehu para karihahiṃ je asaṃkā | mohi te adhika te jaṛa mati raṃkā || kabi na houṃ nahiṃ catura kahāvaũ | mati anurūpa rāma guna gāvaũ || kaham̐ raghupati ke carita apārā | kaham̐ mati mori nirata saṃsārā || jehiṃ māruta giri meru uṛāhīṃ | kahahu tūla kehi lekhe māhīṃ || samujhata amita rāma prabhutāī | karata kathā mana ati kadarāī ||

ಈ ಭಯಂಕರ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು ಕಾಗೆಯ ವೇಷದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ - ವಕ್ರ ಮತ್ತು ಕಠಿಣರಾಗಿ. ಅವರು ತಪ್ಪು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದು ವೇದಮಾರ್ಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ದೇಹವೇ ಕಪಟ, ಕಲಿಯ ಮಲಿನತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪಾತ್ರೆಗಳು. ವಂಚಕರು ತಮ್ಮನ್ನು ರಾಮನ ಭಕ್ತರೆಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಚಿನ್ನ, ಕೋಪ ಮತ್ತು ಕಾಮದ ದಾಸರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹವರಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು ನನಗೆ ತೋರಿಸುವ ಮೊದಲ ಗುರುತು ಧರ್ಮದ ಬ್ಯಾನರ್ ಹೊತ್ತ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ - ಹೊಗೆಯಿಂದ ಕಪ್ಪಾದ ಬಟ್ಟೆಯಂತೆ. ನಾನು ಅವರ ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ, ಕಥೆ ಮಾತ್ರ ಉದ್ದವಾಗುತ್ತದೆ, ಎಂದಿಗೂ ಅದರ ತೀರವನ್ನು ತಲುಪಲಾಗದು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಮಾತನಾಡುತ್ತೇನೆ; ಸ್ವಲ್ಪದಲ್ಲೇ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವರು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು, ನಾನು ಅನೇಕ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ: ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಯಾರೂ ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡದಿರಲಿ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಂಶಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವವರು ನನ್ನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮೂಢ ಮತ್ತು ಕಡೆಯವರು. ನಾನು ಕವಿಯಲ್ಲ, ಚತುರನೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರಾಮನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತೇನೆ. ರಘುಪತಿಯ ಅಪಾರ ಚರಿತ್ರೆಗಳು ಎಲ್ಲಿ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದೆ ಎಲ್ಲಿ? ಮೇರು ಪರ್ವತವನ್ನು ಎತ್ತಬಲ್ಲ ವಾಯು - ಹೇಳು, ಅದರ ಬಳಿ ಹತ್ತಿಯ ತೂಕವೇನು? ರಾಮನ ಅಳತೆಗೆ ಮೀರಿದ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯುವಾಗ, ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಲು ನನ್ನ ಹೃದಯ ಭಯದಿಂದ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ.

Verse 27 (दोहा/सोरठा)

सारद सेस महेस बिधि आगम निगम पुरान। नेति नेति कहि जासु गुन करहिं निरंतर गान।।12।।

sārada sesa mahesa bidhi āgama nigama purāna | neti neti kahi jāsu guna karahiṁ nirantara gāna ||12||

ಸರಸ್ವತಿ, ಶೇಷ, ಮಹೇಶ, ಬ್ರಹ್ಮ—ಆಗಮಗಳು, ನಿಗಮಗಳು (ವೇದಗಳು), ಪುರಾಣಗಳೊಡನೆ—ಅವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ; ಆದರೂ ‘ನೇತಿ, ನೇತಿ’ (‘ಇದಲ್ಲ, ಇದಲ್ಲ’) ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಅವರು ಅವನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲು ಅತೀತನೆಂದು ಸದಾ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 28 (चौपाई)

सब जानत प्रभु प्रभुता सोई। तदपि कहें बिनु रहा न कोई।। तहाँ बेद अस कारन राखा। भजन प्रभाउ भाँति बहु भाषा।। एक अनीह अरूप अनामा। अज सच्चिदानंद पर धामा।। ब्यापक बिस्वरूप भगवाना। तेहिं धरि देह चरित कृत नाना।। सो केवल भगतन हित लागी। परम कृपाल प्रनत अनुरागी।। जेहि जन पर ममता अति छोहू। जेहिं करुना करि कीन्ह न कोहू।। गई बहोर गरीब नेवाजू। सरल सबल साहिब रघुराजू।। बुध बरनहिं हरि जस अस जानी। करहि पुनीत सुफल निज बानी।। तेहिं बल मैं रघुपति गुन गाथा। कहिहउँ नाइ राम पद माथा।। मुनिन्ह प्रथम हरि कीरति गाई। तेहिं मग चलत सुगम मोहि भाई।।

sab jānat prabhu prabhutā soī | tadapi kahẽ binu rahā na koī || tahā̃ beda asa kārana rākhā | bhajana prabhāu bhā̃ti bahu bhāṣā || eka anīha arūpa anāmā | aja saccidānanda para dhāmā || byāpaka bisvarūpa bhagavānā | tehã dhari deha carita kṛta nānā || so kevala bhagatan hita lāgī | parama kṛpāla pranata anurāgī || jehi jana para mamatā ati choū | jehiṁ karunā kari kīnha na kohū || gaī bahora garība nevājū | sarala sabala sāhiba raghurājū || budha baranahiṁ hari jasa asa jānī | karahiṁ punīta suphala nija bānī || tehiṁ bala maiṁ raghupati guna gāthā | kahihauṁ nāi rāma pada māthā || muninha prathama hari kīrati gāī | tehiṁ maga calata sugama mohi bhāī ||

ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರಭುವಿನ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ; ಆದರೂ ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡದೆ ಇರಲು ಯಾರಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದವನ್ನು ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು: ಭಕ್ತಿಯ ಶಕ್ತಿಯು ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲ್ಪಡಲಿ. ಅವನು ಒಬ್ಬನೇ - ಇಚ್ಛೆಯಿಲ್ಲದ, ರೂಪವಿಲ್ಲದ, ನಾಮವಿಲ್ಲದ; ಅಜನ್ಮ, ಸಚ್ಚಿದಾನಂದದ ಪರಮ ಧಾಮ. ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ವಿಶ್ವವನ್ನು ತನ್ನ ರೂಪವಾಗಿ ಹೊಂದಿದ - ಆದರೆ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅನೇಕ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ. ಅದು ಕೇವಲ ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ: ಪರಮ ಕರುಣಾಳು, ಶರಣಾಗತರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೇಮವುಳ್ಳವನು. ಯಾರ ಮೇಲೆ ಅವನು ತನ್ನ ಮೃದು ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೋ - ಅಂತಹ ಕರುಣೆಯನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ತೋರಿಸಿಲ್ಲ. ಬಾರಂಬಾರ ಅವನು ಬಡವರ ಪೋಷಕ: ಸರಳ ಆದರೆ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ, ರಘುವಿನ ರಾಜ, ಸಾರ್ವಭೌಮ ಪ್ರಭು. ವಿದ್ವಾಂಸರು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಹರಿಯ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗೆ ತಮ್ಮ ವಾಣಿಯನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಫಲದಾಯಕವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಬಲದಿಂದ ನಾನೂ ರಘುಪತಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತೇನೆ, ರಾಮನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆ ಬಾಗಿ. ಮುನಿಗಳು ಮೊದಲು ಹರಿಯ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಡಿದರು; ಆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದು ನನಗೆ ಸುಲಭ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯ.

Verse 29 (दोहा/सोरठा)

अति अपार जे सरित बर जौं नृप सेतु कराहिं। चढि पिपीलिकउ परम लघु बिनु श्रम पारहि जाहिं।।13।।

ati apāra je sarita bara jaũ nr̥pa setu karāhĩ | caṛhi pipīlikaũ parama laghu binu śrama pārahi jāhĩ ||13||

ನದಿಗಳು ಎಷ್ಟೇ ವಿಶಾಲವೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೂ ಆಗಿರಲಿ; ರಾಜನು ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದಾಗ, ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ ಇರುವೆಯೂ ಅದನ್ನು ಏರಿ, ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ದಾಟಿಬಿಡುತ್ತದೆ. (13)

Verse 30 (चौपाई)

एहि प्रकार बल मनहि देखाई। करिहउँ रघुपति कथा सुहाई।। ब्यास आदि कबि पुंगव नाना। जिन्ह सादर हरि सुजस बखाना।। चरन कमल बंदउँ तिन्ह केरे। पुरवहुँ सकल मनोरथ मेरे।। कलि के कबिन्ह करउँ परनामा। जिन्ह बरने रघुपति गुन ग्रामा।। जे प्राकृत कबि परम सयाने। भाषाँ जिन्ह हरि चरित बखाने।। भए जे अहहिं जे होइहहिं आगें। प्रनवउँ सबहिं कपट सब त्यागें।। होहु प्रसन्न देहु बरदानू। साधु समाज भनिति सनमानू।। जो प्रबंध बुध नहिं आदरहीं। सो श्रम बादि बाल कबि करहीं।। कीरति भनिति भूति भलि सोई। सुरसरि सम सब कहँ हित होई।। राम सुकीरति भनिति भदेसा। असमंजस अस मोहि अँदेसा।। तुम्हरी कृपा सुलभ सोउ मोरे। सिअनि सुहावनि टाट पटोरे।।

ehi prakāra bala manahi dekhāī | karihaũ raghupati kathā suhāī || byāsa ādi kabi puṅgava nānā | jinha sādhara hari sujasa bakhānā || carana-kamala bandaũ tinh kere | puravahũ sakala manoratha mere || kali ke kabinha karaũ paranāmā | jinha barane raghupati guna-grāmā || je prākṛta kabi parama sayāne | bhāṣā̃ jinha hari carita bakhāne || bhae je ahahĩ je hoihahĩ āgẽ | pranavaũ sabahĩ kapaṭa saba tyāgẽ || hohu prasanna dehu baradānū | sādhu samāja bhaṇiti sanamānū || jo prabandha budha nahĩ ādarahī̃ | so śrama bādi bāla kabi karahī̃ || kīrati bhaṇiti bhūti bhali soī | surasari sama saba kahã hita hoī || rāma su-kīrati bhaṇiti bhadesā | asamañjasa asa mohi aṁdesā || tumharī kṛpā sulabha soũ more | sīa-ni suhāvani ṭāṭa paṭore ||

ಹೀಗೆ ನನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿ, ನಾನು ರಘುಪತಿಯ ಸುಂದರ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ವ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಇತರ ಕವಿಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅವರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹರಿಯ ಉತ್ತಮ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪದ್ಮಪಾದಗಳನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ: ಅವರು ನನ್ನ ಎಲ್ಲ ಮನೋಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲಿ. ಈ ಕಲಿಯುಗದ ಕವಿಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅವರು ರಘುಪತಿಯ ಗುಣಸಮೂಹವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು ಆ ಪರಮ ವಿದ್ವಾಂಸ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕವಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - ಇದ್ದವರು, ಇರುವವರು, ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ಇರುವವರು - ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಪಟವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ. ಕೃಪೆ ತೋರಿಸಿ; ನನಗೆ ವರದಾನ ನೀಡಿ; ಸಾಧುಗಳ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಈ ಉಕ್ತಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡಿ. ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಬಾಲಕವಿಯ ಶ್ರಮ, ವ್ಯರ್ಥ. ಆದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ವಾಣಿ - ಇದು ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದ ಲಾಭ; ಗಂಗೆಯಂತೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹಿತಕಾರಿ. ಆದರೂ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಶುದ್ಧ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಳುವುದು - ಇದು ನನ್ನ ಸಂದೇಹ ಮತ್ತು ಚಿಂತೆ. ಆದರೆ ನಿಮ್ಮ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಅದು ನನಗೆ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ: ಒರಟು ಹೊಲಿದ ಬಟ್ಟೆಯೂ ತೇವವಾಗಿ ಮೃದುವಾದಾಗ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು.

Verse 31 (चौपाई)

पुनि बंदउँ सारद सुरसरिता। जुगल पुनीत मनोहर चरिता।। मज्जन पान पाप हर एका। कहत सुनत एक हर अबिबेका।। गुर पितु मातु महेस भवानी। प्रनवउँ दीनबंधु दिन दानी।। सेवक स्वामि सखा सिय पी के। हित निरुपधि सब बिधि तुलसीके।। कलि बिलोकि जग हित हर गिरिजा। साबर मंत्र जाल जिन्ह सिरिजा।। अनमिल आखर अरथ न जापू। प्रगट प्रभाउ महेस प्रतापू।। सो उमेस मोहि पर अनुकूला। करिहिं कथा मुद मंगल मूला।। सुमिरि सिवा सिव पाइ पसाऊ। बरनउँ रामचरित चित चाऊ।। भनिति मोरि सिव कृपाँ बिभाती। ससि समाज मिलि मनहुँ सुराती।। जे एहि कथहि सनेह समेता। कहिहहिं सुनिहहिं समुझि सचेता।। होइहहिं राम चरन अनुरागी। कलि मल रहित सुमंगल भागी।।

puni bandaũ sārada sura-saritā | jugala punīta manohara caritā || majjana pāna pāpa-hara ekā | kahata sunata eka-hara abibekā || gur pitu mātu mahesa bhavānī | pranavaũ dīna-bandhu dina-dānī || sevaka svāmi sakhā siya-pī ke | hita nirupadhi saba bidhi tulasīke || kali biloki jaga-hita-hara girijā | sābara mantra-jāla jinha sirijā || anamil ākhar aratha na jāpū | pragaṭa prabhāu mahesa pratāpū || so umesa mohi para anukūlā | karihiṃ kathā muda maṅgala-mūlā || sumiri sivā siva pāi pasāū | barnaũ rāmacarita cita-cāū || bhaniti mori siva-kripā̃ bibhātī | sasi samāja mili manahũ surātī || je ehi kathahi saneha sametā | kahihahiṃ sunihahiṃ samujhi sacetā || hoihahiṃ rāma carana anurāgī | kali-mala rahita sumaṅgala-bhāgī ||

ಮತ್ತೆ ನಾನು ಶಾರದೆ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ನದಿ ಗಂಗೆಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ - ಎರಡು ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಮನೋಹರ ಪವಿತ್ರ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರವಾಹಗಳು. ಅವಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವಳ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಪಾಪವನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಅವಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಕೇಳುವುದು ಮಾತ್ರವೇ ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಗುರುಗಳಿಗೆ, ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳಿಗೆ, ಮತ್ತು ಭವಾನಿ ಸಹಿತ ಮಹೇಶನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ - ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದವರ ಸಹಾಯಕರು, ಬಡವರಿಗೆ ದಾನಿಗಳು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಧದಲ್ಲಿ, ತುಳಸಿಗೆ ಅವರು ಸೇವಕ, ಸ್ವಾಮಿ, ಮತ್ತು ಮಿತ್ರ; ಮತ್ತು ಮೇಲಾಗಿ, ಸೀತೆಯ ಪ್ರಿಯತಮನು ಅವನ ನಿರಪೇಕ್ಷ ಹಿತೈಷಿ. ಕಲಿಯುಗವನ್ನು ನೋಡಿ, ಶಿವ ಮತ್ತು ಗಿರಿಜೆ - ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಶಾಬರ ಮಂತ್ರಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ರಚಿಸಿದವರು - ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು: ಅಕ್ಷರಗಳು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಮತ್ತು ಅರ್ಥವು ಅರ್ಥವಾಗದಿದ್ದರೂ, ಪರಿಣಾಮವು ಮಹೇಶನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಉಮಾಪತಿಯು ನನಗೆ ಅನುಕೂಲಕರನಾಗಿರಲಿ, ಮತ್ತು ಈ ಕಥಾನಕವನ್ನು ಆನಂದ ಮತ್ತು ಮಂಗಳದ ಮೂಲವಾಗಿ ಮಾಡಲಿ. ಶಿವನ ಕೃಪೆಯನ್ನು ನೆನೆದು, ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆದು, ನಾನು ರಾಮನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ತುಂಬಿದ ಹೃದಯದಿಂದ ಹಾಡುತ್ತೇನೆ. ಶಿವನ ಕರುಣೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ - ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸಮೂಹದೊಂದಿಗೆ ಚಂದ್ರನಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ರಾತ್ರಿಯಂತೆ. ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವ ಮತ್ತು ಕೇಳುವವರು, ಜಾಗೃತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವವರು, ರಾಮನ ಪಾದಗಳ ಪ್ರೇಮಿಗಳಾಗುವರು - ಕಲಿಯ ಮಲಿನತೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಮಂಗಳಮಯ ಭಾಗ್ಯದ ವಾರಸುದಾರರಾಗುವರು.

Verse 32 (दोहा/सोरठा)

सपनेहुँ साचेहुँ मोहि पर जौं हर गौरि पसाउ। तौ फुर होउ जो कहेउँ सब भाषा भनिति प्रभाउ।।15।।

sapanehũ sacehũ mohi para jaũ hara gauri pasāu | tau phura hou jo kaheũ saba bhāṣā bhaṇiti prabhāu ||15||

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಾಗಲಿ, ಜಾಗೃತ ಸತ್ಯದಲ್ಲಾಗಲಿ, ಹೇ ಹರಾ-ಗೌರೀ, ನಿಮ್ಮ ಕೃಪೆ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ಮಾತೆಲ್ಲ ತಕ್ಷಣವೇ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುವುದು—ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಾಣಿ ಮತ್ತು ವಿನೀತ ಉಕ್ತಿಯೂ ಫಲಪ್ರದವಾಗುವುದು. ||15||

Verse 33 (चौपाई)

बंदउँ अवध पुरी अति पावनि। सरजू सरि कलि कलुष नसावनि।। प्रनवउँ पुर नर नारि बहोरी। ममता जिन्ह पर प्रभुहि न थोरी।। सिय निंदक अघ ओघ नसाए। लोक बिसोक बनाइ बसाए।। बंदउँ कौसल्या दिसि प्राची। कीरति जासु सकल जग माची।। प्रगटेउ जहँ रघुपति ससि चारू। बिस्व सुखद खल कमल तुसारू।। दसरथ राउ सहित सब रानी। सुकृत सुमंगल मूरति मानी।। करउँ प्रनाम करम मन बानी। करहु कृपा सुत सेवक जानी।। जिन्हहि बिरचि बड़ भयउ बिधाता। महिमा अवधि राम पितु माता।।

bandaũ avadha purī ati pāvani | sarajū sari kali kaluṣa nasāvani || pranavaũ pura nara nāri bahorī | mamatā jinha para prabhuhi na thorī || siya nindaka agha ogha nasāe | loka bisoka banāi basāe || bandaũ kausalayā disi prācī | kīrati jāsu sakala jaga mācī || pragaṭeu jahã raghupati sasi cārū | bisva sukhada khala kamala tusārū || dasaratha rāu sahita saba rānī | sukṛta sumaṅgala mūrati mānī || karaũ pranāma karama mana bānī | karahu kṛpā suta sevaka jānī || jinhahi biraci baṛa bhayau bidhātā | mahimā avadhi rāma pitu mātā ||

ನಾನು ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ನಗರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಮತ್ತು ಸರಯೂ ನದಿಗೆ, ಅವಳು ಕಲಿಯುಗದ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ತೊಳೆದುಹಾಕುವಳು. ಮತ್ತೆ ಆ ನಗರದ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುವಿನ ಕನಿಷ್ಠ ಪೋಷಕ ಅಂಟಿಕೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಅವರು ಸೀತೆಯನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವರ ಸಂಚಿತ ಪಾಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಶೋಕರಹಿತ ಲೋಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಣಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅವರೇ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕು, ಅವರಿಂದ ಕೀರ್ತಿಯು ಸಮಗ್ರ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ, ರಘುಪತಿ ಪ್ರಕಟನಾಗಿದ ಸ್ಥಳ - ಚಂದ್ರನಂತೆ ಸುಂದರ - ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಆನಂದದಾತ, ಮತ್ತು ದುಷ್ಟರ ಕಮಲ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಹಿಮ. ದಶರಥ ಮಹಾರಾಜ ಮತ್ತು ಅವನ ಎಲ್ಲ ರಾಣಿಯರೊಂದಿಗೆ, ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಮಂಗಳದ ಅವತಾರಗಳೆಂದು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವರು, ಕಾಯ, ಮನ, ಮತ್ತು ವಾಣಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ; ನನ್ನನ್ನು ಪುತ್ರನಂತೆ ಪ್ರಿಯ ಸೇವಕನೆಂದು ತಿಳಿದು ಕೃಪೆ ತೋರಿಸಿ. ವಿಧಾತನೂ ಸಹ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಮಹತ್ವಪಡೆದವರು - ಅಂತಹದ್ದು ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಮತ್ತು ರಾಮನ ಪೋಷಕರ ಮಹಿಮೆ.

Verse 34 (दोहा/सोरठा)

बंदउँ अवध भुआल सत्य प्रेम जेहि राम पद। बिछुरत दीनदयाल प्रिय तनु तृन इव परिहरेउ।।16।।

bandauṁ avadha bhuāla satya prema jehi rāma pada | bichurata dīnadayāla priya tanu tṛna iva parihareu ||16||

ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮದ ಆಸನವೇ ಆದ ಪಾದಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಅವಧರಾಜ ರಾಮನಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಪ್ರಿಯತಮೆಯಿಂದ ವಿರಹವಾದಾಗ, ಆ ಕರುಣಾಮಯನು ದರ್ಭೆಯ ತುದಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವಂತೆ ದೇಹವನ್ನೇ ತ್ಯಜಿಸಿದನಂತೆ ತೋರುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 35 (चौपाई)

प्रनवउँ परिजन सहित बिदेहू। जाहि राम पद गूढ़ सनेहू।। जोग भोग महँ राखेउ गोई। राम बिलोकत प्रगटेउ सोई।। प्रनवउँ प्रथम भरत के चरना। जासु नेम ब्रत जाइ न बरना।। राम चरन पंकज मन जासू। लुबुध मधुप इव तजइ न पासू।। बंदउँ लछिमन पद जलजाता। सीतल सुभग भगत सुख दाता।। रघुपति कीरति बिमल पताका। दंड समान भयउ जस जाका।। सेष सहस्त्रसीस जग कारन। जो अवतरेउ भूमि भय टारन।। सदा सो सानुकूल रह मो पर। कृपासिंधु सौमित्रि गुनाकर।। रिपुसूदन पद कमल नमामी। सूर सुसील भरत अनुगामी।। महावीर बिनवउँ हनुमाना। राम जासु जस आप बखाना।।

pranavaũ parijana sahita bidehū | jāhi rāma pada gūṛha sanehū || yoga bhoga maṁ rākhēu goī | rāma bilokata pragaṭēu soī || pranavaũ prathama bharata kē caranā | jāsu nema vrata jāi na baranā || rāma carana paṅkaja mana jāsū | lubudha madhupa iva tajai na pāsū || bandauṁ lachimana pada jalajātā | sītala subhaga bhagata sukha dātā || raghupati kīrati bimala patākā | daṇḍa samāna bhayau jasa jākā || sēṣa sahastra-sīsa jaga kārana | jō avatarēu bhūmi bhaya ṭārana || sadā sō sānukūla raha mō para | kṛpāsiṁdhu saumitri guṇākara || ripu-sūdana pada kamala namāmī | sūra susīla bharata anugāmī || mahāvīra binavaũ hanumānā | rāma jāsu jasa āpa bakhānā ||

ವಿದೇಹನಿಗೆ (ರಾಜ ಜನಕ) ಅವನ ಎಲ್ಲ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಪಾದಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ, ಗುಪ್ತ ಪ್ರೇಮವಿದೆ. ಯೋಗ ಮತ್ತು ರಾಜ ಭೋಗದ ನಡುವೆ ಅವನು ಅದನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿಟ್ಟಿದ್ದ; ಆದರೆ ರಾಮನ ಸಹಜ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅದು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಮೊದಲು ಭರತನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅವನ ಸ್ಥಿರ ನಿಯಮ ಮತ್ತು ವ್ರತವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗದು; ಅವನ ಮನಸ್ಸು ರಾಮನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ, ದಾಸವಾದ ಮಧುಮಕ್ಷಿಕೆಯಂತೆ ಕಮಲದ ಬಳಿ ಬಿಡದಿರುವಂತೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ - ಶೀತಲ, ಮಂಗಳಕರ, ಭಕ್ತರ ಆನಂದವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವವನು - ಅವನ ಕೀರ್ತಿಯು ರಘುವಿನ ನಿಷ್ಕಳಂಕ ಧ್ವಜವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ, ದಂಡದಂತೆ ನೇರ. ಅವನು ಸಹಸ್ರ ಶಿರಸ್ಸುಗಳ ಶೇಷ, ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ಭಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಅವತರಿಸಿದವನು. ಆ ಕರುಣಾ ಸಾಗರ - ಸೌಮಿತ್ರಿ, ಗುಣಾಕರ - ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಸದಾ ಅನುಕೂಲಕರನಾಗಿರಲಿ. ಶತ್ರುನಾಶಕನ, ಪದ್ಮಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಶೂರ ಮತ್ತು ಸೌಮ್ಯ, ಭರತನ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಅನುಯಾಯಿ. ಮತ್ತು ಹನುಮಂತನಿಗೆ, ಮಹಾವೀರನಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅವನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ರಾಮನೇ ಸ್ವತಃ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾನೆ.

Verse 36 (दोहा/सोरठा)

प्रनवउँ पवनकुमार खल बन पावक ग्यानधन। जासु हृदय आगार बसहिं राम सर चाप धर।।17।।

pranavauṁ pavanakumāra khala bana pāvaka gyānadhana | jāsu hṛdaya āgāra basahiṁ rāma sara cāpa dhara ||17||

ವಾಯುಪುತ್ರ ಹನುಮಾನನಿಗೆ ನಾನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ—ದುಷ್ಟರ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ, ಸತ್ಯಜ್ಞಾನದ ನಿಧಿಯಂತೆ; ಯಾರ ಹೃದಯಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಧನು-ಬಾಣಧಾರಿ ರಾಮನು ವಾಸಿಸುವನೋ.

Verse 37 (चौपाई)

कपिपति रीछ निसाचर राजा। अंगदादि जे कीस समाजा।। बंदउँ सब के चरन सुहाए। अधम सरीर राम जिन्ह पाए।। रघुपति चरन उपासक जेते। खग मृग सुर नर असुर समेते।। बंदउँ पद सरोज सब केरे। जे बिनु काम राम के चेरे।। सुक सनकादि भगत मुनि नारद। जे मुनिबर बिग्यान बिसारद।। प्रनवउँ सबहिं धरनि धरि सीसा। करहु कृपा जन जानि मुनीसा।। जनकसुता जग जननि जानकी। अतिसय प्रिय करुना निधान की।। ताके जुग पद कमल मनावउँ। जासु कृपाँ निरमल मति पावउँ।। पुनि मन बचन कर्म रघुनायक। चरन कमल बंदउँ सब लायक।। राजिवनयन धरें धनु सायक। भगत बिपति भंजन सुख दायक।।

kapipati rīcha nisācara rājā | aṅgadādi je kīsa samājā || bandauṁ saba ke carana suhāe | adhama sarīra rāma jinha pāe || raghupati carana upāsaka jete | khaga mṛga sura nara asura samete || bandauṁ pada saroja saba kere | je binu kāma rāma ke cere || suka sanakādi bhagata muni nārada | je munibara bigyāna bisārada || pranavauṁ sabahiṁ dharani dhari sīsā | karahu kṛpā jana jāni munīsā || janakasutā jaga janani jānakī | atisaya priya karunā nidhāna kī || tāke juga pada kamala manāvauṁ | jāsu kṛpā̃ niramala mati pāvauṁ || puni mana bacana karma raghunāyaka | carana kamala bandauṁ saba lāyaka || rājivanayana dhareṁ dhanu sāyaka | bhagata bipati bhañjana sukha dāyaka ||

ವಾನರಾಧಿಪತಿಗಳಿಗೆ, ಕರಡಿಗಳಿಗೆ, ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಸಂಚಾರಿಗಳ ರಾಜರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅಂಗದ ಮತ್ತು ವಾನರ ಸಮೂಹದ ಎಲ್ಲರಿಗೆ. ಎಲ್ಲರ ಸುಂದರ ಪಾದಗಳನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ - ಅವರ ನಮ್ರ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಭು ರಾಮ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ರಘುಪತಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಎಲ್ಲರಿಗೆ - ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೃಗಗಳು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರು, ಮತ್ತು ಅಸುರ ಸಮೂಹಗಳು - ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸ್ವಾರ್ಥ ಇಚ್ಛೆಯಿಲ್ಲದೆ ರಾಮನ ಸೇವಕರಾಗಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಪದ್ಮಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಶುಕ, ಸನಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಕ್ತರು, ಮತ್ತು ಮುನಿ ನಾರದ - ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮುನಿಗಳು, ಸತ್ಯ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು - ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ತಲೆ ಇಟ್ಟು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ: ನನ್ನನ್ನು ನಿಮ್ಮವನೆಂದು ತಿಳಿದು ಕೃಪೆ ತೋರಿಸಿ, ಮುನೀಶ್ವರರೇ. ಮತ್ತು ಜಾನಕಿ, ಜನಕನ ಪುತ್ರಿ, ಜಗನ್ಮಾತೆ - ಕರುಣಾ ನಿಧಾನನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯಳು - ಅವಳ ಪದ್ಮಪಾದಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅವಳ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನಿಷ್ಕಳಂಕ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆ. ನಂತರ ಮನ, ವಾಣಿ, ಮತ್ತು ಕರ್ಮದಿಂದ ರಘುನಾಯಕನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗೌರವಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ - ಪದ್ಮನಯನ, ಧನುಶ್ಯ ಮತ್ತು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು, ಭಕ್ತರ ಸಂಕಟವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು, ಆನಂದದಾತ.

Verse 38 (दोहा/सोरठा)

गिरा अरथ जल बीचि सम कहिअत भिन्न न भिन्न। बदउँ सीता राम पद जिन्हहि परम प्रिय खिन्न।।18।।

girā aratha jala bīci sama kahiyata bhinna na bhinna | badauṁ sītā rāma pada jinhahi parama priya khinna ||18||

ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಅರ್ಥವು ನೀರು ಮತ್ತು ಅದರ ಅಲೆಯಂತೆ—ಬೇರೆಯಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದರೂ ನಿಜವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಲೋಕದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದವರಿಗೂ ಶ್ರಮಿತರಾದವರಿಗೂ ಪರಮಪ್ರಿಯರಾದ ಸೀತಾ-ರಾಮರ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 39 (चौपाई)

बंदउँ नाम राम रघुवर को। हेतु कृसानु भानु हिमकर को।। बिधि हरि हरमय बेद प्रान सो। अगुन अनूपम गुन निधान सो।। महामंत्र जोइ जपत महेसू। कासीं मुकुति हेतु उपदेसू।। महिमा जासु जान गनराउ। प्रथम पूजिअत नाम प्रभाऊ।। जान आदिकबि नाम प्रतापू। भयउ सुद्ध करि उलटा जापू।। सहस नाम सम सुनि सिव बानी। जपि जेई पिय संग भवानी।। हरषे हेतु हेरि हर ही को। किय भूषन तिय भूषन ती को।। नाम प्रभाउ जान सिव नीको। कालकूट फलु दीन्ह अमी को।।

bandaū̃ nāma rāma raghuvara ko | hetu kṛsānu bhānu himakara ko || bidhi hari haramaya beda prāna so | aguna anūpama guna nidhāna so || mahāmantra joi japata mahesū | kāsī̃ mukuti hetu upadesū || mahimā jāsu jāna gaṇarāu | prathama pūjiata nāma prabhāū || jāna ādikabi nāma pratāpū | bhayau suddha kari ulaṭā jāpū || sahasa nāma sama suni siva bānī | japi jeī piya saṅga bhavānī || haraṣe hetu heri hara hī ko | kiya bhūṣana tiya bhūṣana tī ko || nāma prabhāu jāna siva nīko | kālakūṭa phalu dīnha amī ko ||

ರಾಮನ ನಾಮಕ್ಕೆ, ರಘುವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠನ ನಾಮಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ - ಅದು ಅಗ್ನಿ, ಸೂರ್ಯ, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಕಾರಣ. ಅದು ವೇದಗಳ ಪ್ರಾಣ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಮತ್ತು ಶಿವರಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಗುಣಾತೀತ, ನಿರಾಕಾರ, ಆದರೆ ಗುಣಗಳ ತುಲನೆಯಿಲ್ಲದ ನಿಧಾನ. ಅದು ಮಹೇಶ ಜಪಿಸುವ ಮಹಾಮಂತ್ರ, ಮತ್ತು ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷದ ಸಾಧನವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ಗಣರಾಜ (ಗಣೇಶ) ಮೊದಲು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ನಾಮದ ಶಕ್ತಿಯು ಅವನನ್ನು ಪ್ರಥಮವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಮದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಆದಿಕವಿ (ವಾಲ್ಮೀಕಿ) 'ವಿಲೋಮ' ಜಪದಿಂದ (ಮರದಿಂದ ರಮಕ್ಕೆ) ಶುದ್ಧನಾದನು. ಶಿವನ ಸ್ವಂತ ಓಷ್ಠಗಳಿಂದ ನಾಮವು ಸಹಸ್ರ ನಾಮಗಳಿಗೆ ಸಮವೆಂದು ಕೇಳಿ, ಭವಾನಿಯೂ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮನೊಂದಿಗೆ ಜಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆನಂದದಿಂದ, ಶಿವನ ಕಾರಣವನ್ನೇ ನೋಡಿ, ಅದು ಅವನ ಆಭರಣವಾಯಿತು - ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿಯ ಆಭರಣವೂ ಆಯಿತು. ಶಿವ ನಾಮದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದಾನೆ: ಅದು ಮಾರಕ ಕಾಲಕೂಟದ ಫಲವನ್ನು ಅಮೃತವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು.

Verse 40 (दोहा/सोरठा)

बरषा रितु रघुपति भगति तुलसी सालि सुदास॥ राम नाम बर बरन जुग सावन भादव मास॥19॥

baraṣā ritu raghupati bhagati tulasī sāli sudāsa. rāma nāma bara barana juga sāvana bhādava māsa..19..

ರಘುನಾಥನ ಭಕ್ತಿ ಮಳೆಗಾಲವೆಂದು, ತುಲಸಿದಾಸನು ಅದನ್ನು ಸಜ್ಜನ ಸೇವಕನಿಗೆ ಧಾನ್ಯದ ಬೆಳೆಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನಾಮದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಯುಗಯುಗಾಂತರಕ್ಕೂ ಸಾವನ್-ಭಾದೋನ ಮಾಸಗಳಂತೆ—ಕೃಪೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸುವುದು.

Verse 41 (चौपाई)

आखर मधुर मनोहर दोऊ। बरन बिलोचन जन जिय जोऊ।। सुमिरत सुलभ सुखद सब काहू। लोक लाहु परलोक निबाहू।। कहत सुनत सुमिरत सुठि नीके। राम लखन सम प्रिय तुलसी के।। बरनत बरन प्रीति बिलगाती। ब्रह्म जीव सम सहज सँघाती।। नर नारायन सरिस सुभ्राता। जग पालक बिसेषि जन त्राता।। भगति सुतिय कल करन बिभूषन। जग हित हेतु बिमल बिधु पूषन । स्वाद तोष सम सुगति सुधा के। कमठ सेष सम धर बसुधा के।। जन मन मंजु कंज मधुकर से। जीह जसोमति हरि हलधर से।।

ākhar madhura manohara doū | barana bilocana jana jiya joū || sumirata sulabha sukhada saba kāhū | loka lāhu paraloka nibāhū || kahata sunata sumirata suṭhi nīke | rāma lakhana sama priya tulasī ke || baranata barana prīti bilagātī | brahma jīva sama sahaja saṁghātī || nara nārāyana sarisa subhrātā | jaga pālaka biseṣi jana trātā || bhagati sutiya kala karana bibhūṣana | jaga hita hetu bimala bidhu pūṣana || svāda toṣa sama sugati sudhā ke | kamaṭha seṣa sama dhara basudhā ke || jana mana mañju kañja madhukara se | jīha jasomati hari haladhara se ||

ಮಧುರ ಮತ್ತು ಮನೋಹರವಾಗಿವೆ ಆ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳು; ಅವು ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಕಣ್ಣುಗಳಂತೆ - ಭಕ್ತನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯ. ನೆನೆದಾಗ, ಅವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ; ಅವು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಲಾಭವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದು, ಕೇಳುವುದು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಡುವುದು - ಇವು ಪರಮ ಒಳ್ಳೆಯದು; ತುಳಸಿಗೆ ಅವು ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರಂತೆ ಪ್ರಿಯ. ಅವುಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದಾಗ, ಅವು ಎರಡು ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ - ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಜೀವನಂತೆ, ಸಹಜವಾಗಿ ಸಂಯುಕ್ತ. ನರ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣರಂತೆ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಹೋದರರು: ಜಗತ್ತಿನ ಪಾಲಕರು, ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಮ್ಮವರ ರಕ್ಷಕರು. ಭಕ್ತಿಯು ಅವರ ಪುತ್ರಿ, ಶುಭ ಕೃತ್ಯಗಳು ಅವರ ಅಲಂಕಾರ; ಜಗತ್ತಿನ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ನಿಷ್ಕಳಂಕ ಚಂದ್ರ, ಪೋಷಕ. ಅವರು ರುಚಿ ಮತ್ತು ತೃಪ್ತಿ, ಶುಭಗತಿಯ ಅಮೃತದಂತೆ; ಅವರು ಕೂರ್ಮ ಮತ್ತು ಶೇಷನಂತೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅವರು ಸುಂದರ ಕಮಲಕ್ಕೆ ಮಧುಮಕ್ಷಿಕೆಯಂತೆ; ನಾಲಗೆಗೆ, ಯಶೋದೆಯಂತೆ - ಹರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸದಾ ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳವಳು - ಮತ್ತು ಹಲಧರ (ಬಲರಾಮ) ನಂತೆ, ಉಚ್ಚಾರದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಅವನನ್ನು ಹೊರತರುವವನು.