Prakarana 8

Verse 143 (चौपाई)

समाचार जब लछिमन पाए। ब्याकुल बिलख बदन उठि धाए।। कंप पुलक तन नयन सनीरा। गहे चरन अति प्रेम अधीरा।। कहि न सकत कछु चितवत ठाढ़े। मीनु दीन जनु जल तें काढ़े।। सोचु हृदयँ बिधि का होनिहारा। सबु सुखु सुकृत सिरान हमारा।। मो कहुँ काह कहब रघुनाथा। रखिहहिं भवन कि लेहहिं साथा।। राम बिलोकि बंधु कर जोरें। देह गेह सब सन तृनु तोरें।। बोले बचनु राम नय नागर। सील सनेह सरल सुख सागर।। तात प्रेम बस जनि कदराहू। समुझि हृदयँ परिनाम उछाहू।।

នៅពេលលក្ស្មណៈបានឮដំណឹងនេះ គាត់ក្រោកឡើងដោយទុក្ខវេទនា យំ ហើយរត់ទៅ។ រាងកាយរបស់គាត់ញាប់ញ័រ ហើយមានស្នែង ភ្នែករបស់គាត់ពfullទឹកភ្នែក។ គាត់បានកាន់ព្រះបាទដោយក្តីស្រឡាញ់គ្មានដែនកំណត់។ គាត់មិនអាចនិយាយអ្វីបានទេ ប៉ុន្តែឈរមើល។ ដូចត្រីក្រីក្រដែលត្រូវបានគេទាញចេញពីទឹក។ ចិត្តគិតអំពីអ្វីដែលជាបំណងនៃព្រះជាម្ចាស់។ ក្តីសុខទាំងអស់របស់យើងបានក្លាយទៅជាទុក្ខ។ តើខ្ញុំអាចនិយាយអ្វីទៅកាន់ព្រះអម្ចាស់នៃរាជវង្សរឃុទ្ប? តើគាត់នឹងទុកខ្ញុំនៅអយុធ្យា ឬយកខ្ញុំទៅជាមួយគាត់? ឃើញរាមា ប្អូនប្រុសរបស់គាត់បានផ្គុំដៃ។ រាងកាយ និងផ្ទះទាំងអស់ហាក់ដូចជាស្មៅសម្រាប់គាត់។ រាមាបាននិយាយពាក្យពេញទៅដោយការយកចិត្តទុកដាក់ ជាសមុទ្រនៃគុណធម៌ ក្តីស្រឡាញ់ ភាពសាមញ្ញ និងក្តីរីករាយ។ ប្អូនប្រុសអើយ កុំរំខានដោយក្តីស្រឡាញ់។ សូមយល់ក្នុងចិត្តអំពីលទ្ធផលពិតប្រាកដនៃក្តីរីករាយ។

Verse 144 (दोहा/सोरठा)

मातु पिता गुरु स्वामि सिख सिर धरि करहि सुभायँ। लहेउ लाभु तिन्ह जनम कर नतरु जनमु जग जायँ।।70।।

សូមយកការប្រឹក្សារបស់មាតា ឪពុក គ្រូ និងម្ចាស់ទុកលើក្បាលរបស់អ្នក ហើយអនុវត្តតាមដោយស្ម័គ្រចិត្ត។ ពួកគេបានទទួលប្រាក់ចំណេញពិតប្រាកដនៃជីវិតនេះ។ បើមិនដូច្នោះទេ ជីវិតនេះក្នុងលោកគឺឥតប្រយោជន៍។

Verse 145 (चौपाई)

अस जियँ जानि सुनहु सिख भाई। करहु मातु पितु पद सेवकाई।। भवन भरतु रिपुसूदन नाहीं। राउ बृद्ध मम दुखु मन माहीं।। मैं बन जाउँ तुम्हहि लेइ साथा। होइ सबहि बिधि अवध अनाथा।। गुरु पितु मातु प्रजा परिवारू। सब कहुँ परइ दुसह दुख भारू।। रहहु करहु सब कर परितोषू। नतरु तात होइहि बड़ दोषू।। जासु राज प्रिय प्रजा दुखारी। सो नृपु अवसि नरक अधिकारी।। रहहु तात असि नीति बिचारी। सुनत लखनु भए ब्याकुल भारी।। सिअरें बचन सूखि गए कैंसें। परसत तुहिन तामरसु जैसें।।

ដោយដឹងពីរឿងនេះក្នុងចិត្តរបស់អ្នក សូមស្តាប់ការប្រឹក្សារបស់ខ្ញុំ ប្អូនប្រុសអើយ។ សូមបម្រើនៅគ្រប់ព្រះបាទរបស់មាតា និងឪពុករបស់យើង។ ភរតាគឺម្ចាស់នៃគ្រួសារ ហើយអ្នកសម្លាប់សត្រូវមិនមាននៅទីនេះទៀតទេ។ ព្រះរាជាមានវ័យចំណាស់ ហើយទុក្ខពេញចិត្តរបស់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំនឹងទៅព្រៃ យកអ្នកទៅជាមួយខ្ញុំ។ ដោយព្រះហស្តនៃព្រះជាម្ចាស់ អយុធ្យាទាំងមូលនឹងក្លាយជាក្មេងកំព្រា។ គ្រូ ឪពុក មាតា ប្រជារាស្ត្រ គ្រួសារ។ លើពួកគេទាំងអស់នឹងធ្លាក់នូវទុក្ខដ៏ធ្ងន់ដែលមិនអាចទ្រាំបាន។ សូមនៅ ហើយនាំយកនូវការពេញចិត្តដល់ទាំងអស់គ្នា។ បើមិនដូច្នោះទេ ឪពុកអើយ នឹងមានកំហុសធំ។ ព្រះរាជាដែលការគ្រប់គ្រងរបស់គាត់នាំយកទុក្ខដល់ប្រជារាស្ត្រជាទីស្រឡាញ់របស់គាត់ ពិតជាសមស្របនឹងនរក។ សូមនៅ ឪពុកអើយ ដោយពិចារណាអំពីអ្វីដែលត្រឹមត្រូវ។ ឮដូច្នេះ លក្ស្មណៈក្លាយជាអ្នកមានទុក្ខវេទនាខ្លាំងណាស់។ នៅពេលឮពាក្យរបស់សីតា អវយវៈរបស់គាត់ស្ងួត ដូចផ្កាឈូកដែលត្រូវបានប៉ះដោយសារធ្រូង។

Verse 146 (दोहा/सोरठा)

उतरु न आवत प्रेम बस गहे चरन अकुलाइ। नाथ दासु मैं स्वामि तुम्ह तजहु त काह बसाइ।।71।।

ជាប់ស្នេហ៍នាងមិនអាចឆ្លើយតបបានទេ តែនាងបានក្រាបថ្វាយបង្គំទ្រង់ដោយសេចក្តីវិតក្ក។ ទ្រង់អើយ ខ្ញុំជាអ្នកបម្រើរបស់ទ្រង់ ហើយទ្រង់ជាម្ចាស់របស់ខ្ញុំ។ បើទ្រង់បោះបង់ខ្ញុំទៅ ខ្ញុំនឹងទៅស្វែងរកទីជ្រកកោនឯណាទៀត?

Verse 147 (चौपाई)

दीन्हि मोहि सिख नीकि गोसाईं। लागि अगम अपनी कदराईं।। नरबर धीर धरम धुर धारी। निगम नीति कहुँ ते अधिकारी।। मैं सिसु प्रभु सनेहँ प्रतिपाला। मंदरु मेरु कि लेहिं मराला।। गुर पितु मातु न जानउँ काहू। कहउँ सुभाउ नाथ पतिआहू।। जहँ लगि जगत सनेह सगाई। प्रीति प्रतीति निगम निजु गाई।। मोरें सबइ एक तुम्ह स्वामी। दीनबंधु उर अंतरजामी।। धरम नीति उपदेसिअ ताही। कीरति भूति सुगति प्रिय जाही।। मन क्रम बचन चरन रत होई। कृपासिंधु परिहरिअ कि सोई।।

ម្ចាស់របស់ខ្ញុំបានផ្តល់ឱ្យខ្ញុំនូវគន្លឹះល្អ ដោយចាត់ទុកខ្ញុំជាអ្នកដែលនៅក្រៅការទៅដល់។ ម្ចាស់ដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមមនុស្សទាំងឡាយ ដែលមានចិត្តស្ងៀម និងគោរពតាមធម៌ដ៏ខ្ពស់បំផុត។ ទ្រង់ជាអ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងគម្ពីរវេទ និងជាអ្នកមានប្រាជ្ញាខ្ពស់ក្នុងគ្រប់វិធីសាស្រ្ត។ ខ្ញុំជាកុមារម្នាក់ដែលត្រូវបានចិញ្ចឹមដោយសេចក្តីស្រឡាញ់របស់ទ្រង់។ តើភ្នំមណ្ឌរ ឬភ្នំមេរុអាចយកហង្សមកថែរក្សាទេ? ខ្ញុំមិនស្គាល់គ្រូ ព្រះបិតា ឬព្រះមាតាណាមួយក្រៅពីទ្រង់ទេ។ ខ្ញុំនិយាយអំពីសេចក្តីពិតតាមស្មារតីរបស់ខ្ញុំ ទ្រង់អើយ។ កម្លាំងនៃសេចក្តីស្រឡាញ់នៅក្នុងពិភពលោកនេះ គឺជាអ្វីដែលគម្ពីរវេទបានលើកឡើងអំពីសេចក្តីស្រឡាញ់ និងទំនុកចិត្ត។ សេចក្តីស្រឡាញ់ទាំងអស់របស់ខ្ញុំសម្រាប់តែទ្រង់ម្នាក់ឯង ទ្រង់អើយ។ មិត្តរបស់អ្នកក្រ ទ្រង់ជាអ្នកគ្រប់គ្រងនៅក្នុងបេះដូងរបស់ខ្ញុំ។ សូមទ្រង់បង្រៀនធម៌ និងប្រាជ្ញានៃការប្រព្រឹត្តដល់ខ្ញុំម្នាក់ឯង ព្រោះវានាំមកនូវកិត្តិយស ភាពរុងរឿង និងផ្លូវល្អ ហើយជាទីពេញចិត្តរបស់ទ្រង់។ ដោយចិត្ត សកម្មភាព សំដី និងភាពស្មោះត្រង់នៅចំពោះព្រះបាទរបស់ទ្រង់ ទ្រង់ជាសមុទ្រនៃសេចក្តីអាណិត តើទ្រង់អាចបោះបង់ខ្ញុំបានដោយរបៀបណា?

Verse 148 (दोहा/सोरठा)

करुनासिंधु सुबंध के सुनि मृदु बचन बिनीत। समुझाए उर लाइ प्रभु जानि सनेहँ सभीत।।72।।

បន្ទាប់ពីបានឮពាក្យសំលេងដ៏ស្រស់ស្អាត និងសមស្របរបស់នាង ព្រះអង្គដែលជាសមុទ្រនៃសេចក្តីអាណិត និងជាអ្នកមានទំនាក់ទំនងដ៏ប្រសើរ បានឱបនាងទុកក្នុងទ្រូងរបស់ទ្រង់ និងបានផ្តល់ការសង្កេតថែរក្សាដល់នាង ដោយយល់ថានាងត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់។

Verse 149 (चौपाई)

मागहु बिदा मातु सन जाई। आवहु बेगि चलहु बन भाई।। मुदित भए सुनि रघुबर बानी। भयउ लाभ बड़ गइ बड़ि हानी।। हरषित ह्दयँ मातु पहिं आए। मनहुँ अंध फिरि लोचन पाए। जाइ जननि पग नायउ माथा। मनु रघुनंदन जानकि साथा।। पूँछे मातु मलिन मन देखी। लखन कही सब कथा बिसेषी।। गई सहमि सुनि बचन कठोरा। मृगी देखि दव जनु चहु ओरा।। लखन लखेउ भा अनरथ आजू। एहिं सनेह बस करब अकाजू।। मागत बिदा सभय सकुचाहीं। जाइ संग बिधि कहिहि कि नाही।।

ចូរទៅលាព្រះមាតារបស់អ្នក ហើយមកវិញឆាប់ៗ បងប្អូនអើយ យើងនឹងទៅកាន់ព្រៃ។ បន្ទាប់ពីបានឮពាក្យរបស់អ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងរាជវង្សរាហូ លក្ស្មណ៍បានរីករាយយ៉ាងខ្លាំង។ អ្វីដែលហាក់ដូចជាការបាត់បង់ដ៏ធំបានក្លាយជាការទទួលបានដ៏ធំ។ ដោយមានចិត្តរីករាយ គាត់បានទៅកាន់ព្រះមាតារបស់គាត់។ វាហាក់ដូចជាមនុស្សខ្វាក់ម្នាក់បានទទួលសក់វិញ។ គាត់បានទៅក្រាបថ្វាយបង្គំនៅព្រះបាទព្រះមាតារបស់គាត់ ដោយមានចិត្តតាំងស្មើថានឹងទៅជាមួយរាម។ កាលបានឃើញចិត្តរបស់នាងមានការរំខាន ព្រះមាតារបស់គាត់បានសួរអំពីមូលហេតុ។ លក្ស្មណ៍បាននិយាយរឿងទាំងមូលដោយលម្អិត។ កាលបានឮពាក្យដ៏តឹងរ៉ឹងទាំងនោះ នាងត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយការភ័យខ្លាច ដូចជាក្ដាមឃើញគ្រោះថ្នាក់នៅគ្រប់ទិសទី។ លក្ស្មណ៍បានយល់ឃើញថាការបំផ្លាញបានមកដល់ថ្ងៃនេះ។ ក្រោមឥទ្ធិពលនៃសេចក្តីស្រឡាញ់នេះ គាត់នឹងមិនអាចធ្វើអ្វីបានទេ។ នាងបានសុំការអនុញ្ញាតក្នុងការចាកចេញ ដោយមានការភ័យខ្លាច និងការខ្មាសអៀន។ បើគាត់ទៅជាមួយនាង តើព្រះវិធីនឹងនិយាយអ្វី ឬមិននិយាយអ្វីទេ?

Verse 150 (दोहा/सोरठा)

समुझि सुमित्राँ राम सिय रूप सुसीलु सुभाउ। नृप सनेहु लखि धुनेउ सिरु पापिनि दीन्ह कुदाउ।।73।।

កាលបានយល់អំពីសេចក្តីពិតរបស់រាម និងសីតា រូបសម្បត្តិរបស់ពួកទ្រង់ ចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រសើរ និងវិធីសាស្រ្តដ៏ស្រស់ស្អាតរបស់ពួកទ្រង់ ហើយបានឃើញសេចក្តីស្រឡាញ់របស់ព្រះរាជា សុមិត្រាបានងក់ក្បាលនាង។ នាងបានផ្តល់ការរិះគន់ដ៏តឹងរ៉ឹងដល់អ្នកដែលបានធ្វើបាប។

Verse 151 (चौपाई)

धीरजु धरेउ कुअवसर जानी। सहज सुह्द बोली मृदु बानी।। तात तुम्हारि मातु बैदेही। पिता रामु सब भाँति सनेही।। अवध तहाँ जहँ राम निवासू। तहँइँ दिवसु जहँ भानु प्रकासू।। जौ पै सीय रामु बन जाहीं। अवध तुम्हार काजु कछु नाहिं।। गुर पितु मातु बंधु सुर साई। सेइअहिं सकल प्रान की नाईं।। रामु प्रानप्रिय जीवन जी के। स्वारथ रहित सखा सबही कै।। पूजनीय प्रिय परम जहाँ तें। सब मानिअहिं राम के नातें।। अस जियँ जानि संग बन जाहू। लेहु तात जग जीवन लाहू।।

ដោយដឹងថានេះជាពេលវេលាសំខាន់ នាងបានរក្សាការអត់ធ្មត់របស់នាង និងនិយាយពាក្យសំលេងដ៏ស្រស់ស្អាតក្នុងស្មារតីធម្មជាតិ និងមិត្តភាព។ ឪព្រះអើយ ព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គគឺជាព្រះរាជធីតានៃវិទេហៈ។ រាមគឺជាព្រះបិតារបស់ព្រះអង្គ ដែលស្រឡាញ់គ្រប់វិធីទាំងអស់។ អយោធ្យាគឺនៅទីណាដែលរាមគង់នៅ។ ថ្ងៃគឺនៅទីណាដែលព្រះអាទិត្យបំភ្លឺ។ បើសីតា និងរាមទៅកាន់ព្រៃ អយោធ្យាមិនមានគោលបំណងអ្វីសម្រាប់ព្រះអង្គទេ។ គ្រូ ព្រះបិតា ព្រះមាតា បងប្អូន និងព្រះទាំងឡាយគួរតែត្រូវបានគោរពដូចជាការគោរពជីវិតរបស់ខ្លួន។ រាមជាទីស្រឡាញ់ជាងជីវិតខ្លួនឯង ជាជីវិតពិតប្រាកដនៃអ្នកមានជីវិត។ ទ្រង់ជាមិត្តដែលគ្មានសេចក្តីស្រឡាញ់ខ្លួនឯងសម្រាប់គ្រប់គ្នា។ ទ្រង់ស័ក្តិសមនឹងការគោរពបូជា ជាទីស្រឡាញ់ និងជាអ្នកប្រសើរបំផុតលើសពីគ្រប់យ៉ាង។ ដូច្នេះសូមឱ្យគ្រប់គ្នាគោរពរាមតាមកិត្តិនាមរបស់ទ្រង់។ ដោយដឹងរឿងនេះក្នុងបេះដូងរបស់ព្រះអង្គ សូមទៅកាន់ព្រៃជាមួយពួកទ្រង់។ សូមទទួលយក ឪព្រះអើយ នូវផលប្រយោជន៍នៃជីវិតក្នុងពិភពលោកនេះ។

Verse 152 (दोहा/सोरठा)

भूरि भाग भाजनु भयहु मोहि समेत बलि जाउँ। जौम तुम्हरें मन छाड़ि छलु कीन्ह राम पद ठाउँ।।74।।

សំណាងរបស់ខ្ញុំគឺធំធេងណាស់។ ខ្ញុំត្រៀមខ្លួនរួចហើយក្នុងការបូជាខ្លួនឯងទាំងស្រុង។ បើព្រះអង្គបាន ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ បោះបង់ការបោកប្រាស់ទាំងអស់ ហើយធ្វើឱ្យព្រះបាទរបស់រាមក្លាយជាទីជ្រកកោនរបស់ព្រះអង្គ នោះខ្ញុំពិតជាមានសំណាងមែន។

Verse 153 (चौपाई)

पुत्रवती जुबती जग सोई। रघुपति भगतु जासु सुतु होई।। नतरु बाँझ भलि बादि बिआनी। राम बिमुख सुत तें हित जानी।। तुम्हरेहिं भाग रामु बन जाहीं। दूसर हेतु तात कछु नाहीं।। सकल सुकृत कर बड़ फलु एहू। राम सीय पद सहज सनेहू।। राग रोषु इरिषा मदु मोहू। जनि सपनेहुँ इन्ह के बस होहू।। सकल प्रकार बिकार बिहाई। मन क्रम बचन करेहु सेवकाई।। तुम्ह कहुँ बन सब भाँति सुपासू। सँग पितु मातु रामु सिय जासू।। जेहिं न रामु बन लहहिं कलेसू। सुत सोइ करेहु इहइ उपदेसू।।

នាងតែម្នាក់គត់ដែលជាព្រះមាតាពិតប្រាកដ ដែលមានបុត្រម្នាក់ស្មោះត្រង់ចំពោះព្រះអង្គម្ចាស់នៃរាជវង្សរាហូ។ បើមិនដូច្នោះទេ ស្ត្រីដែលគ្មានកូនគឺប្រសើរជាង ព្រោះនាងត្រូវបានគេស្គាល់ថាមានសេចក្តីសុខដោយគ្មានបុត្រដែលប្រឆាំងនឹងរាម។ នេះគឺជាសំណាងផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ព្រះអង្គដែលរាមទៅកាន់ព្រៃ។ មិនមានមូលហេតុផ្សេងទៀតសម្រាប់រឿងនេះទេ ឪព្រះអើយ។ នេះគឺជាផលដ៏ខ្ពស់បំផុតនៃការងារល្អទាំងអស់៖ សេចក្តីស្រឡាញ់ធម្មជាតិសម្រាប់ព្រះបាទរបស់រាម និងសីតា។ កុំឱ្យការភ្ជាប់ ការខឹងសម្បារ ការច្រណែន មោហៈ ឬសេចក្តីវង្វេងគ្រប់គ្រងព្រះអង្គសូម្បីតែក្នុងក្តីសុបិន។ ដោយបោះបង់ការបំពានផ្លូវចិត្តគ្រប់ប្រភេទ សូមបម្រើដោយចិត្ត សកម្មភាព និងសំដី។ ព្រះអង្គទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងពេញលេញគ្រប់វិធី។ ជាមួយព្រះអង្គ ព្រះបិតា ព្រះមាតា រាម និងសីតាក៏ទៅដែរ។ សូមបង្រៀនបុត្ររបស់ព្រះអង្គនូវការបង្រៀននេះ ដើម្បីឱ្យគាត់មិនទទួលរងការរងទុក្ខពេលរាមទៅកាន់ព្រៃ។

Verse 154 (छंद)

उपदेसु यहु जेहिं तात तुम्हरे राम सिय सुख पावहीं। पितु मातु प्रिय परिवार पुर सुख सुरति बन बिसरावहीं।। तुलसी प्रभुहि सिख देइ आयसु दीन्ह पुनि आसिष दई। रति होउ अबिरल अमल सिय रघुबीर पद नित नित नई।।

នេះគឺជាការបង្រៀន ឪព្រះអើយ ដែលដោយសារតែវា ព្រះអង្គ រាម និងសីតានឹងទទួលបានសេចក្តីសុខ។ ព្រះបិតា ព្រះមាតា គ្រួសារជាទីស្រឡាញ់ ទីក្រុង ការរីករាយ និងការចងចាំនឹងត្រូវបានបំភ្លេចចោលទាំងអស់នៅក្នុងព្រៃ។ តុលសីដាសបានផ្តល់គន្លឹះដល់ព្រះអង្គម្ចាស់ ទទួលបានពាក្យបញ្ជារបស់ទ្រង់ ហើយបន្ទាប់មកទទួលបានពររបស់ទ្រង់។ សូមឱ្យមានសេចក្តីស្រឡាញ់ដែលមិនដែលខកខាន និងស្អាតបរិសុទ្ធសម្រាប់ព្រះបាទនៃសីតា និងព្រះអង្គម្ចាស់នៃរាជវង្សរាហូ ដែលថ្មីជានិច្ច ថ្ងៃក្រោយថ្ងៃ។

Verse 155 (दोहा/सोरठा)

मातु चरन सिरु नाइ चले तुरत संकित हृदयँ। बागुर बिषम तोराइ मनहुँ भाग मृगु भाग बस।।75।।

ដោយងក់ក្បាលនៅព្រះបាទព្រះមាតារបស់គាត់ គាត់បានចាកចេញភ្លាមៗ ដោយមានបេះដូងពេញដោយការបារម្ភ។ វាហាក់ដូចជាក្ដាមមួយ ដែលមានអ្នកបរបាញ់ដ៏សាហាវតាមដេញ បានភៀសខ្លួនដើម្បីរក្សាជីវិតរបស់វា។

Verse 156 (चौपाई)

गए लखनु जहँ जानकिनाथू। भे मन मुदित पाइ प्रिय साथू।। बंदि राम सिय चरन सुहाए। चले संग नृपमंदिर आए।। कहहिं परसपर पुर नर नारी। भलि बनाइ बिधि बात बिगारी।। तन कृस दुखु बदन मलीने। बिकल मनहुँ माखी मधु छीने।। कर मीजहिं सिरु धुनि पछिताहीं। जनु बिन पंख बिहग अकुलाहीं।। भइ बड़ि भीर भूप दरबारा। बरनि न जाइ बिषादु अपारा।। सचिवँ उठाइ राउ बैठारे। कहि प्रिय बचन रामु पगु धारे।। सिय समेत दोउ तनय निहारी। ब्याकुल भयउ भूमिपति भारी।।

លក្សមណ៍ទៅកន្លែងដែលព្រះអម្ចាស់នៃកូនស្រីរបស់ព្រះជនកៈគង់នៅ ហើយព្រះហឫទ័យរបស់ទ្រង់មានសេចក្តីរីករាយនៅពេលបានជួបមិត្តជាទីស្រឡាញ់។ បន្ទាប់ពីក្រាបថ្វាយបង្គំនៅគ្រប់ព្រះបាទដ៏ល្អស្រស់ស្អាតរបស់ព្រះរាម និងព្រះនាងសីតា ទ្រង់បានដើរទៅជាមួយពួកគាត់រហូតដល់ព្រះរាជវាំងរបស់ព្រះរាជា។ បុរស និងស្ត្រីនៅក្នុងទីក្រុងបាននិយាយគ្នាថា ព្រះស្រមោលបានប្រែការល្អទៅជាការលំបាក។ រាងកាយរបស់ពួកគេស្គមកំព្រាដោយទុក្ខ មុខស្រពិន្ធភ្លេចភ្លាំង ហឫទ័យរបស់ពួកគេមានការរំខាន ដូចជាម៉ឺងដែលទឹកឃ្មុំរបស់វាត្រូវបានយកទៅ។ ពួកគេបានបត់ដៃ និងវាយក្បាលរបស់ពួកគេដោយការសោកស្តាយ ដូចជាបក្សីដែលហើរទៅមកដោយគ្មានស្លាប។ ការភ័យខ្លាចយ៉ាងខ្លាំងបានធ្លាក់មកលើព្រះរាជសំណាក់ ទុក្ខក្តីដែលគ្មានទីបញ្ចប់មិនអាចពណ៌នាបានទេ។ រដ្ឋមន្ត្រីបានលើកព្រះរាជាឡើង និងអង្គុយលើបល្ល័ង្គ ដោយនិយាយពាក្យស្រទន់ ព្រះរាមបានឈរនៅជើងរបស់ទ្រង់។ នៅពេលឃើញព្រះនាងសីតា និងព្រះរាជបុត្រទាំងពីររបស់ទ្រង់ជាមួយគ្នា ព្រះរាជាមានទុក្ខយ៉ាងខ្លាំង។

Verse 157 (दोहा/सोरठा)

सीय सहित सुत सुभग दोउ देखि देखि अकुलाइ। बारहिं बार सनेह बस राउ लेइ उर लाइ।।76।।

នៅពេលឃើញព្រះនាងសីតា និងព្រះរាជបុត្រទាំងពីរដ៏ប្រសើររបស់ទ្រង់ ហើយឃើញពួកគាត់ម្តងទៀត ទ្រង់ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយទុក្ខក្តី ម្តងហើយម្តងទៀត ក្រោមអំណាចនៃសេចក្តីស្រឡាញ់ ព្រះរាជាបានឱបពួកគាត់ទៅក្នុងព្រះហឫទ័យរបស់ទ្រង់។

Verse 158 (चौपाई)

सकइ न बोलि बिकल नरनाहू। सोक जनित उर दारुन दाहू।। नाइ सीसु पद अति अनुरागा। उठि रघुबीर बिदा तब मागा।। पितु असीस आयसु मोहि दीजै। हरष समय बिसमउ कत कीजै।। तात किएँ प्रिय प्रेम प्रमादू। जसु जग जाइ होइ अपबादू।। सुनि सनेह बस उठि नरनाहाँ। बैठारे रघुपति गहि बाहाँ।। सुनहु तात तुम्ह कहुँ मुनि कहहीं। रामु चराचर नायक अहहीं।। सुभ अरु असुभ करम अनुहारी। ईस देइ फलु ह्दयँ बिचारी।। करइ जो करम पाव फल सोई। निगम नीति असि कह सबु कोई।।

ព្រះរាជាមិនអាចនិយាយបានទេ ដោយសារទ្រង់ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយទុក្ខក្តីយ៉ាងខ្លាំង ការដុតក្តីដ៏រីករាលដាលដែលកើតចេញពីទុក្ខក្តីគង់នៅក្នុងព្រះហឫទ័យរបស់ទ្រង់។ ដោយងាកព្រះសិរសាដោយសេចក្តីស្រឡាញ់យ៉ាងជ្រាលជ្រៅនៅគ្រប់ព្រះបាទរបស់ពួកគាត់ វីរៈបុរសនៃរាជវង្សរគុបានក្រោកឡើង និងសុំការអនុញ្ញាតឱ្យចាកចេញ។ ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា បពិត្រព្រះបិតា សូមប្រទានពរ និងព្រះរាជឱង្ការដល់កូន។ ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គមានទុក្ខនៅពេលដែលគួរតែមានសេចក្តីរីករាយ? បពិត្រព្រះបិតាដ៏ជាទីស្រឡាញ់ តាមរយៈសេចក្តីស្រឡាញ់ និងការអាណិតអាសូរ ព្រះអង្គបានធ្វើអ្វីដែលនឹងនាំឱ្យមានការរិះគន់លើព្រះអង្គនៅក្នុងលោក។ បន្ទាប់ពីបានឮដូច្នេះ ព្រះរាជាបានក្រោកឡើងក្រោមអំណាចនៃសេចក្តីស្រឡាញ់ ហើយដោយកាន់ព្រះហស្ថនៃព្រះអម្ចាស់នៃរាជវង្សរគុ ទ្រង់បានឱ្យព្រះអង្គអង្គុយ។ បពិត្រកូនសំឡាញ់អើយ សូមស្តាប់ចុះ ពួកអ្នកប្រាជ្ញបាននិយាយថា អ្នកគឺជាព្រះអម្ចាស់នៃអ្វីៗទាំងអស់ដែលមានចលនា និងគ្មានចលនា។ ព្រះជាម្ចាស់ ដោយពិចារណានៅក្នុងព្រះហឫទ័យរបស់ទ្រង់ ប្រទានផលនៃការងារល្អ និងអាក្រក់តាមសកម្មភាពរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ។ អ្នកណាធ្វើសកម្មភាពមួយនឹងទទួលផលរបស់វា នេះគឺជាអ្វីដែលគម្ពីរ និងគ្រប់ការបង្រៀនសីលធម៌បានប្រកាស។

Verse 159 (दोहा/सोरठा)

औरु करै अपराधु कोउ और पाव फल भोगु। अति बिचित्र भगवंत गति को जग जानै जोगु।।77।।

មនុស្សម្នាក់ប្រព្រឹត្តកំហុស ហើយមនុស្សម្នាក់ទៀតទទួលផល និងទទួលរងវា។ មាគ៌ារបស់ព្រះជាម្ចាស់គឺចម្លែកខ្លាំងណាស់ នរណាអាចដឹងថាអ្វីគឺសមរម្យនៅក្នុងលោកនេះ?

Verse 160 (चौपाई)

रायँ राम राखन हित लागी। बहुत उपाय किए छलु त्यागी।। लखी राम रुख रहत न जाने। धरम धुरंधर धीर सयाने।। तब नृप सीय लाइ उर लीन्ही। अति हित बहुत भाँति सिख दीन्ही।। कहि बन के दुख दुसह सुनाए। सासु ससुर पितु सुख समुझाए।। सिय मनु राम चरन अनुरागा। घरु न सुगमु बनु बिषमु न लागा।। औरउ सबहिं सीय समुझाई। कहि कहि बिपिन बिपति अधिकाई।। सचिव नारि गुर नारि सयानी। सहित सनेह कहहिं मृदु बानी।। तुम्ह कहुँ तौ न दीन्ह बनबासू। करहु जो कहहिं ससुर गुर सासू।।

ព្រះរាជា ដោយសារសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះព្រះរាម បានខិតខំប្រឹងប្រែងរក្សាទ្រង់នៅក្រោយ ដោយបង្កើតយុទ្ធសាស្ត្រជាច្រើន បោះបង់ការបោកប្រាស់ទាំងអស់។ ព្រះរាមបានឃើញទុក្ខក្តីរបស់ព្រះរាជា ប៉ុន្តែទ្រង់មិននៅទេ ដោយជាប់ជំហរក្នុងធម៌ មានការសម្រេចចិត្ត និងសុភាវៈប្រាជ្ញា ទ្រង់បានឈរមាំ។ បន្ទាប់មកព្រះរាជាបានឱបព្រះនាងសីតាទៅក្នុងព្រះហឫទ័យរបស់ទ្រង់ និងប្រទានឱ្យនាងនូវការណែនាំជាច្រើនដោយវិធីផ្សេងៗ ជាមួយនឹងសេចក្តីស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំង។ ទ្រង់បាននិយាយអំពីទុក្ខក្តីដែលមិនអាចទ្រាំបាននៃព្រៃ និងរំលឹកនាងអំពីសេចក្តីសុខរបស់ព្រះស្រមៀត និងព្រះមាតាបិតាក្មេង។ ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះនាងសីតាមានភក្តីភាពចំពោះព្រះបាទរបស់ព្រះរាម នាងមិនមានភាពស្រួលនៅផ្ទះទេ ហើយព្រៃដ៏គួរឱ្យខ្លាចក៏មិនហាក់ដូចជាខ្លាំងដល់នាងដែរ។ នាងក៏បានណែនាំអ្នកដទៃទៀតដែរ ដោយនិយាយម្តងហើយម្តងទៀតអំពីគ្រោះថ្នាក់ជាច្រើននៃព្រៃ។ ភរិយារបស់រដ្ឋមន្ត្រី ភរិយារបស់គ្រូបុរោហិត ដែលជាស្ត្រីប្រាជ្ញា បាននិយាយពាក្យស្រទន់ពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់។ សូមឱ្យអ្នកធ្វើតាមអ្វីដែលព្រះស្រមៀត គ្រូបុរោហិត និងព្រះមាតាក្មេងរបស់អ្នកបង្គាប់ ដ្បិតការនិរទេសទៅព្រៃមិនត្រូវបានប្រទានឱ្យអ្នកទេ។

Verse 161 (दोहा/सोरठा)

-सिख सीतलि हित मधुर मृदु सुनि सीतहि न सोहानि। सरद चंद चंदनि लगत जनु चकई अकुलानि।।78।।

នៅពេលបានឮការណែនាំដ៏ផ្អែមល្ហែម និងស្រទន់សម្រាប់សេចក្តីសុខ និងសន្តិភាពរបស់នាង វាមិនបានធ្វើឱ្យព្រះនាងសីតាសប្បាយចិត្តទេ។ វាហាក់ដូចជាព្រះចន្ទនៃរដូវស្លឹកឈើជ្រុះបានប៉ះពាល់នាងដោយកាំរស្មីរបស់វា ហើយនាងមានទុក្ខដូចជាបក្សីចក្រា។

Verse 162 (चौपाई)

सीय सकुच बस उतरु न देई। सो सुनि तमकि उठी कैकेई।। मुनि पट भूषन भाजन आनी। आगें धरि बोली मृदु बानी।। नृपहि प्रान प्रिय तुम्ह रघुबीरा। सील सनेह न छाड़िहि भीरा।। सुकृत सुजसु परलोकु नसाऊ। तुम्हहि जान बन कहिहि न काऊ।। अस बिचारि सोइ करहु जो भावा। राम जननि सिख सुनि सुखु पावा।। भूपहि बचन बानसम लागे। करहिं न प्रान पयान अभागे।। लोग बिकल मुरुछित नरनाहू। काह करिअ कछु सूझ न काहू।। रामु तुरत मुनि बेषु बनाई। चले जनक जननिहि सिरु नाई।।

ដោយសារការខ្មាស ព្រះនាងសីតាមិនអាចបដិសេធបានទេ បន្ទាប់ពីបានឮដូច្នេះ ព្រះនាងកៃកេយីបានក្រោកឡើងដោយកំហឹង។ នាងបាននាំយកសំលៀកបំពាក់អ្នកតបស់ គ្រឿងអលង្ការ និងភាជន៍ ហើយដាក់វានៅចំពោះព្រះភក្តីព្រះរាជា នាងបាននិយាយពាក្យស្រទន់។ បពិត្រវីរៈបុរសនៃរាជវង្សរគុ អ្នកជាទីស្រឡាញ់ជាងជីវិតរបស់ព្រះរាជា អ្នកនឹងមិនបោះបង់គុណធម៌ និងសេចក្តីស្រឡាញ់របស់អ្នកទេ អ្នកដ៏ក្លាហានអើយ។ កុំបំផ្លាញគុណធម៌ កិត្តិយសដ៏ល្អ និងលោកបរលោករបស់អ្នក ដឹងថាគ្មាននរណានឹងនិយាយអំពីការទៅព្រៃរបស់អ្នកទេ។ ដោយគិតដូច្នេះ ធ្វើអ្វីដែលធ្វើឱ្យអ្នកសប្បាយចិត្ត បន្ទាប់ពីបានឮការណែនាំនេះ មាតារបស់ព្រះរាមបានទទួលសេចក្តីសុខ។ ព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះរាជាបានវាយប្រហារទ្រង់ដូចជាព្រះធនុ អ្នកដែលអាក្រក់វាសនាមិនអាចប្រមូលកម្លាំងដើម្បីរស់បានទេ។ ប្រជារាស្ត្រមានការរំខាន ព្រះរាជាធ្លាក់សន្លប់ តើអ្វីអាចធ្វើបាន? គ្មានអ្វីមកក្នុងចិត្តនរណាទេ។ ព្រះរាមបានស្លៀកពាក់សំលៀកបំពាក់អ្នកតបស់យ៉ាងរហ័ស ហើយចាកចេញ ដោយងាកព្រះសិរសាទៅកាន់ព្រះមាតារបស់ទ្រង់ ព្រះនាងជនកៈ។

Verse 163 (दोहा/सोरठा)

सजि बन साजु समाजु सबु बनिता बंधु समेत। बंदि बिप्र गुर चरन प्रभु चले करि सबहि अचेत।।79।।

បន្ទាប់ពីរៀបចំឧបករណ៍ព្រៃរួចរាល់ហើយ ជាមួយនឹងសភាទាំងអស់ ជាមួយនឹងស្ត្រី និងញាតិមិត្តរួមគ្នា ព្រះអម្ចាស់បានក្រាបថ្វាយបង្គំនៅគ្រប់ព្រះបាទរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍ និងគ្រូបុរោហិតរបស់ទ្រង់ ហើយចាកចេញ ដោយទុកឱ្យគ្រប់គ្នានឹងគ្មានស្មារតី។