Avadhuta

Verse 1

अथ ह सांकृतिः भगवन्तम् अवधूतं दत्तात्रेयं परिसमेत्य पप्रच्छ—भगवन्, कोऽवधूतस्य? का स्थितिः? किं लक्ष्म? किं संसरणम्? इति। तं होवाच भगवो दत्तात्रेयः परमकारुणिकः॥१॥

さてまことに、サーンクリティは、福徳なるアヴァドゥータ・ダッタートレーヤに近づいて問うた。「世尊よ、誰がアヴァドゥータと呼ばれるのですか。彼の境地とは何ですか。識別のしるしは何ですか。いかなる行住坐臥・遊行のあり方ですか。」すると、最上の慈悲を具えた世尊ダッタートレーヤが答えた。

Verse 2

अक्षरत्वाद्वरेण्यत्वाद्धृतसंसारबन्धनात् । तत्त्वमस्यादिलक्ष्यत्वादवधूत इतीर्यते॥२॥

不滅なるもの（アクシャラ）を悟ったゆえに、最上として選び取られるにふさわしいゆえに、輪廻（サンサーラ）の束縛を断ち捨てたゆえに、また「汝はそれなり（タット・トヴァム・アシ）」等の大句の指し示す当体であるゆえに、彼はアヴァドゥータと称される。

Verse 3

यो विलङ्घ्याश्रमान्वर्णानात्मन्येव स्थितः सदा । अतिवर्णाश्रमी योगी अवधूतः स कथ्यते॥३॥

四住期（アーシュラマ）と四姓（ヴァルナ）を超え、つねにただ自己（アートマン）にのみ安住する者—そのヴァルナとアーシュラマを越えたヨーギーこそ、アヴァドゥータと呼ばれる。

Verse 4

तस्य प्रियं शिरः कृत्वा मोदो दक्षिणपक्षकः । प्रमोद उत्तरः पक्ष आनन्दो गोष्पदायते॥४॥

「プリヤ」を頭とし、「モーダ」を右の翼、「プラモーダ」を左の翼とするならば、「アーナンダ」は彼にとって牛の蹄の跡のごとく、きわめて小さきものとなる。

Verse 5

गोपालसदृशां शीर्षे नापि मध्ये न चाप्यधः । ब्रह्मपुच्छं प्रतिष्ठेति पुच्छाकारेण कारयेत्॥५॥

上でもなく、中でもなく、下でもない。基底として「ブラフマンの尾」を観想し、その観想を尾の形として成就させよ。

Verse 6

एवं चतुष्पथं कृत्वा ते यान्ति परमां गतिम् । न कर्मणा न प्रजया धनेन त्यागेनैके अमृतत्वमानशुः ॥६॥

かくして四つの道を成し遂げた者たちは、至上の境地へと至る。祭式の行為によってでも、子孫によってでも、財によってでもない。離欲（放棄）によってのみ、ある者は不死を得た。

Verse 7

स्वैरं स्वैरविहरणं तत्संसरणम् । सांबरा वा दिगंबरा वा । न तेषां धर्माधर्मौ न मेध्यामेधौ । सदा सांग्रहण्येष्ट्यश्वमेधान्तयागं यजते । स महामखो महायोगः ॥७॥

その遊行は自在であり、その歩みは自ずからの遍歴である。衣をまとう者であれ、天衣無縫（裸）の者であれ。彼らにはダルマとアダルマの区別も、清浄と不浄の区別もない。常に彼は、アシュヴァメーダに至り最後の供養に結ぶ祭祀を行う。彼は大いなる祭主、大いなるヨーギーである。

Verse 8

कृत्स्नमेतच्चित्रं कर्म । स्वैरं न विगायेत् तन्महाव्रतम् । न स मूढवल्लिप्यते ॥८॥

この一切の行為は、彩り多き幻のような示現である。みだりにそれを歌い上げ、誇示してはならない――それが大誓戒である。彼は迷妄の者のように汚されない。

Verse 9

यथा रविः सर्वरसान् प्रभुङ्क्ते हुताशनश्चापि हि सर्वभक्षः । तथैव योगी विषयान् प्रभुङ्क्ते न लिप्यते पुण्यपापैश्च शुद्धः ॥९॥

太陽があらゆる精髄を吸い上げ、火がまことに万物を食らうように、同じくヨーギーは諸対象を受け尽くす。清浄なるがゆえに、福徳と罪過によって汚されない。

Verse 10

आपूर्यमाणम् अचलप्रतिष्ठं समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत् । तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे स शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥१०॥

水が海に流れ入り、満ちてなおその基は動かぬように、あらゆる欲望は彼のうちに入り来たる。彼は寂静を得る――欲を欲する者ではない。

Verse 11

न निरोधो न चोत्पत्तिर्न बद्धो न च साधकः । न मुमुक्षुर्न वै मुक्त इत्येषा परमार्थता॥११॥

滅もなく、また生起もない。縛られた者も修行者もいない。解脱を求める者も、真に解脱した者もない――これこそ究竟の真理である。

Verse 12

ऐहिकामुष्मिकव्रातसिद्धै मुक्तेश्च सिद्धये । बहुकृत्यं पुरा स्यान्मे तत्सर्वमधुना कृतम्॥१२॥

この世と来世における諸成就の集まりを得るため、また解脱を得るために、かつては私に多くのなすべきことがあった。しかし今、それらはすべて成し遂げられた。

Verse 13

तदेव कृतकृत्यत्वं प्रतियोगिपुरःसरम् । अनुसन्दधदेवायमेवं तृप्यति नित्यशः॥१३॥

それこそが「なすべきことを成し終えた境地」（kṛtakṛtyatva）であり、その対立する相関を先に置いて省察する。かく思惟する者は常に満ち足りる。

Verse 14

दुःखिनोऽज्ञाः संसरन्तु कामं पुत्राद्यपेक्षया । परमानन्दपूर्णोऽहं संसरामि किमिच्छया॥१४॥

苦しむ無知の者たちは、子らなどに依存して、望むままに輪廻（saṃsāra）をさまよえばよい。私は至上の歓喜に満ちている――いかなる欲によって輪廻をさまようのか。

Verse 15

अनुतिष्ठन्तु कर्माणि परलोकयियासवः । सर्वलोकात्मकः कस्मादनुतिष्ठामि किं कथम्॥१५॥

他界へ行こうと願う者たちは行為をなせばよい。私は一切世界の本性である――なぜ行為するのか、何のために、いかにして。

Verse 16

व्याचक्षतां ते शास्त्राणि वेदानध्यापयन्तु वा । येऽत्राधिकारिणो मे तु नाधिकारोऽक्रियत्वतः ॥१६॥

ここでその資格ある者たちは、論書を説き、あるいはヴェーダを教えるがよい。だが私にはその権利はない。私は行為者ではなく、行為の遂行もないからである。

Verse 17

निद्राभिक्षे स्नानशौचे नेच्छामि न करोमि च । द्रष्टारश्चेत्कल्पयन्तु किं मे स्यादन्यकल्पनात् । गुञ्जापुञ्जादि दह्येत नान्यारोपितवह्निना । नान्यारोपितसंसारधर्मा नैवमहं भजे ॥१७॥

眠りと托鉢、沐浴と清浄——私はそれを望まず、また行わない。もし見る者が別様に想像しても、他人の想像が私に何を成そうか。グンジャーの実の山などは、ただ心に仮託された火では焼けない。同様に、他者が重ね合わせるサンサーラの属性を、私は決して受け取らない。

Verse 18

शृण्वन्त्वज्ञाततत्त्वास्ते जानन्कस्माञ्छृणोम्यहम् । मन्यन्तां संशयापन्ना न मन्येऽहमसंशयः ॥१८॥

真理を知らぬ者たちは聞くがよい。私はすでに知ったのだから、なぜ聞こうか。疑いに落ちた者は思量すればよい。私は思量しない——疑いを離れている。

Verse 19

विपर्यस्तो निदिध्यासे किं ध्यानमविपर्यये । देहात्मत्वविपर्यासं न कदाचिद्भजाम्यहम् ॥१९॥

誤りに転倒した者はニディディヤーサナに励む。転倒なき者に、いかなる瞑想が要ろうか。私は決して、身体を自己（アートマン）とみなす転倒に与しない。

Verse 20

अहं मनुष्य इत्यादिव्यवहारो विनाप्यमुम् । विपर्यासं चिराभ्यस्तवासनातोऽवकल्पते ॥२०॥

この誤りがなくとも、「私は人間だ」といった世俗の言い回しは成り立つ。転倒は、久しく培われた潜在印象（ヴァーサナー）から起こるのである。

Verse 21

आरब्धकर्मणि क्षीणे व्यवहारो निवर्तते । कर्मक्षये त्वसौ नैव शाम्येद्ध्यानसहस्रतः ॥२१॥

すでに始動したカルマ（プララブダ）が尽きると、世間の営みは止む。だがそれは幾千の瞑想によって鎮まるのではなく、カルマの尽滅によってのみ終わる。

Verse 22

विरलत्वं व्यवहृतेरिष्टं चेद्ध्यानमस्तु ते । बाधिकर्मव्यवहृतिं पश्यन्ध्यायाम्यहं कुतः ॥२२॥

行為が希薄になることを望むなら、あなたには瞑想があるとよい。だが私は、カルマの取引的な働きがすでに止揚されたと見ているのに、どうして瞑想できようか。

Verse 23

विक्षेपो नास्ति यस्मान्मे न समाधिस्ततो मम । विक्षेपो वा समाधिर्वा मनसः स्याद्विकारिणः । नित्यानुभवरूपस्य को मेऽत्रानुभवः पृथक् ॥२३॥

私には散乱がないゆえ、私にはサマーディもない。散乱であれサマーディであれ、それは変化する心に属する。常住の覚知そのものなる私に、ここで別個の「経験」がいったい何であろうか。

Verse 24

कृतं कृत्यं प्रापणीयं प्राप्तमित्येव नित्यशः । व्यवहारो लौकिको वा शास्त्रीयो वान्यथापि वा । ममाकर्तुरलेपस्य यथारब्धं प्रवर्तताम् ॥२४-२५॥

「なすべきことはなされた。得るべきものは得られた」—まことに常にそのとおり。世俗であれ聖典に基づくものであれ、いかなる営みであれ、すでに始まったものに従って進めばよい。行為者ならず、汚れなき私において。

Verse 25

कृतं कृत्यं प्रापणीयं प्राप्तमित्येव नित्यशः । व्यवहारो लौकिको वा शास्त्रीयो वान्यथापि वा । ममाकर्तुरलेपस्य यथारब्धं प्रवर्तताम् ॥२४-२५॥

「なすべきことはなされた。得るべきものは得られた」—まことに常にそのとおり。世俗であれ聖典に基づくものであれ、いかなる営みであれ、すでに始まったものに従って進めばよい。行為者ならず、汚れなき私において。

Verse 26

अथवा कृतकृत्येऽपि लोकानुग्रहकाम्यया । शास्त्रीयेणैव मार्गेण वर्तेऽहं मम का क्षतिः ॥२६॥

あるいは、なすべきことを成し終えた者であっても、世を憐れみ益せんとの願いから、ただ聖典の道にのみ従って歩む。わたしに何の損失があろうか。

Verse 27

देवार्चनस्नानशौचभिक्षादौ वर्ततां वपुः । तारं जपतु वाक् तद्वत् पठत्वाम्नायमस्तकम् ॥२७॥

身は神々の礼拝、沐浴、清浄、托鉢などに従事せよ。言葉はターラカの真言をジャパとして唱え、同じくヴェーダの頂（要義）を誦せよ。

Verse 28

विष्णुं ध्यायतु धीः यद्वा ब्रह्मानन्दे विलीयताम् । साक्ष्यहं किंचिदप्यत्र न कुर्वे नापि कारये ॥२८॥

知性はヴィシュヌを観想せよ、あるいはブラフマンの歓喜に溶け入れ。わたしは証人である。ここにおいて、わたしは何ひとつ行わず、また行わせもしない。

Verse 29

कृतकृत्यतया तृप्तः प्राप्तप्राप्यतया पुनः । तृप्यन्नेवं स्वमनसा मन्यतेऽसौ निरन्तरम् ॥२९॥

なすべきことを成し終えたという境地に満ち足り、また得るべきものを得たという境地に満ち足りて、かくして安らぎつつ、彼は自らの心において絶えず思惟する。

Verse 30

धन्योऽहं धन्योऽहं नित्यं स्वात्मानमञ्जसा वेद्मि । धन्योऽहं धन्योऽहं ब्रह्मानन्दो विभाति मे स्पष्टम् ॥३०॥

幸いなるかな、幸いなるかな。わたしは常に、まっすぐに自己の真我を知る。幸いなるかな、幸いなるかな。ブラフマンの歓喜が、わたしに明らかに輝きわたる。

Verse 31

धन्योऽहं धन्योऽहं दुःखं सांसारिकं न वीक्षेऽद्य । धन्योऽहं धन्योऽहं स्वस्याज्ञानं पलायितं क्वापि ॥३१॥

幸いなるかな、幸いなるかな。今日、世の苦しみをもはや見ない。幸いなるかな、幸いなるかな。我が無明はどこかへと逃れ去った。

Verse 32

धन्योऽहं धन्योऽहं कर्तव्यं मे न विद्यते किंचित् । धन्योऽहं धन्योऽहं प्राप्तव्यं सर्वमत्र सम्पन्नम् ॥३२॥

幸いなるかな、幸いなるかな。我にはなすべき義務は何ひとつない。幸いなるかな、幸いなるかな。得るべきすべてはここに成就している。

Verse 33

धन्योऽहं धन्योऽहं तृप्तेर्मे कोपमा भवेल्लोके । धन्योऽहं धन्योऽहं धन्यो धन्यः पुनः पुनर्धन्यः ॥३३॥

幸いなるかな、幸いなるかな。我が満ち足りに世のいかなる比べがあろうか。幸いなるかな、幸いなるかな。幸い、幸い、幾度も幸い。

Verse 34

अहो पुण्यमहो पुण्यं फलितं फलितं दृढम् । अस्य पुण्यस्य सम्पत्तेरहो वयमहो वयम् ॥३४॥

ああ、功徳よ、ああ、功徳よ。確かに実を結んだ、実を結んだ。 この功徳の成就に、ああ我ら、ああ我ら。

Verse 35

अहो ज्ञानमहो ज्ञानमहो सुखमहो सुखम् । अहो शास्त्रमहो शास्त्रमहो गुरुरहो गुरुः ॥३५॥

ああ、智慧よ、ああ、智慧よ。ああ、至福よ、ああ、至福よ。ああ、シャーストラよ、ああ、シャーストラよ。ああ、グルよ、ああ、グルよ。

Verse 36

इति य इदमधीते सोऽपि कृतकृत्यो भवति। सुरापानात्पूतो भवति। स्वर्णस्तेयात्पूतो भवति। ब्रह्महत्यात्पूतो भवति। कृत्याकृत्यात्पूतो भवति। एवं विदित्वा स्वेच्छाचारपरो भूयाद् ॐ सत्यमित्युपनिषत्॥३६॥

かくして、この教えを学ぶ者は、なすべきことを成し遂げた者となる。酒などの酩酊物を飲む罪より清められ、黄金を盗む罪より清められ、バラモンを殺す罪より清められ、呪術に由来する罪と、なすべからざる行為の罪より清められる。かく知って、己が意のままの行に専心すべし。オーム—真実：これぞウパニシャッドである。