Śumbha–Niśumbha-pīḍā and Devastuti to Durgā/Śivā (Names and Forms of the Devī)

Verse 1

ऋषिरुवाच । आसीच्छुम्भासुरो दैत्यो निशुंभश्च प्रतापवान् । त्रैलोक्यमोजसा क्रान्तं भ्रातृभ्यां सचराचरम्

賢者は言った。「シュンバという名のダイティヤ（魔族）と、その強力な弟ニシュンバがいた。彼らの力の勢いにより、動くものも動かないものもすべてを含む三界は、その二人の兄弟によって侵略された。」

Verse 2

ताभ्याम्प्रपीडिता देवा हिमवन्तं समाययुः । जननीं सर्वभूतानां कामदात्रीं ववन्दिरे

その二人に虐げられた神々（デーヴァ）は、ヒマヴァーン（ヒマラヤ）へ向かった。彼らは万物の母であり、望む恩恵を授けるお方にひれ伏し、恭しく礼拝を捧げた。

Verse 3

देवा ऊचुः । जय दुर्गे महेशानि जयात्मीयजनप्रिये । त्रैलोक्यत्राणकारिण्यै शिवायै ते नमोनमः

神々は言った。「ドゥルガーよ、あなたに勝利を。マヘーシャーニーよ、勝利を。自らの信徒に愛されるあなたに勝利を。三界の守護者であり救済者であるシヴァー（吉祥なる御方）よ、あなたに幾度も礼拝を捧げます。」

Verse 4

नमो मुक्तिप्रदायिन्यै पराम्बायै नमोनमः । नमः समस्तसंसारोत्पत्तिस्थित्यन्तकारिके

解脱を授ける至高 of 母に、幾度も礼拝を捧げます。全世界の生成、維持、そして消滅をもたらすお方に礼拝を捧げます。

Verse 5

कालिकारूपसंपन्नो नमस्काराकृते नमः । छिन्नमस्तास्वरूपायै श्रीविद्यायै नमोस्तु ते

カーリカーの御姿を具えたまう御方よ、汝に礼拝。恭しく五体投地するそのものの化身たる御方よ、汝に礼拝。チンナマスターの御相を示したまう御方よ、汝に礼拝。聖なる智慧と力なるシュリーヴィディヤーよ、汝に帰依し奉る。

Verse 6

भुवनेशि नमस्तुभ्यं नमस्ते भैरवाकृते । नमोस्तु बगलामुख्यै धूमावत्यै नमोनमः

ああ、諸世界の主宰たる女神ブヴァネーシーよ、我は汝に礼拝する。バイラヴァの御相を帯びた汝に敬礼。まことにバガラームキーに帰依し、重ね重ねドゥーマーヴァティーに礼拝す。

Verse 7

नमस्त्रिपुरसुन्दर्य्यै मातङ्गयै ते नमोनमः । अजितायै नमस्तुभ्यं विजयायै नमोनमः

幾度も幾度も、トリプラースンダリーとしての御身に礼拝いたします。マータンギーとしての御身にも礼拝いたします。征服されざるアジターなる御身に礼拝し、勝利なるヴィジャヤーとしての御身に幾度も礼拝いたします。

Verse 8

जयायै मंगलायै ते विलासिन्यै नमोनमः । दोग्ध्रीरूपे नमस्तुभ्यं नमो घोराकृतेऽस्तु ते

幾度も幾度も、ジャヤー（勝利）として、マンガラー（吉祥）として、そして聖なるリーラーに戯れる遊戯の女主として御身に礼拝いたします。恩寵を乳のごとく「搾り出す」養育の母（ドーグドリー）の御姿に礼拝し、また畏怖を起こさせる峻厳なる御姿にも礼拝いたします。

Verse 9

मनोऽपराजिताकारे नित्याकारे नमोनमः । शरणागतपालिन्यै रुद्राण्यै ते नमोनमः

幾度も幾度も、心さえも征し得ぬ不敗の御姿、常住不滅の御姿に礼拝いたします。幾度も幾度も、帰依する者を守護するルドラーニーなる御身に礼拝いたします。

Verse 10

नमो वेदान्तवेद्यायै नमस्ते परमात्मने । अनन्तकोटिब्रह्माण्डनायिकायै नमोनमः

ヴェーダーンタによって知られ得る御方に礼拝いたします。至上の自己（パラマートマン）なる御身に礼拝いたします。無量無数、無尽のコーティの宇宙を統べる女主宰に、幾度も幾度も礼拝いたします。

Verse 11

इति देवैः स्तुता गौरी प्रसन्ना वरदा शिवा । प्रोवाच त्रिदशान्सर्वान्युष्माभिः स्तूयतेऽत्र का

かくして神々に讃えられ、慈悲深く恩寵を与える功徳の女神ガウリーは歓喜された。ついで吉祥なる女神は三十三神すべてに告げられた。「ここで汝らが讃歌を捧げているのは、いったい誰なのか。」

Verse 12

ततो गौरीतनोरेका प्रादुरासीत्कुमारिका । सोवाच मिषतां तेषां शिवशक्तिं परादरात्

そのとき、ガウリーの御身より一人の乙女が忽然と現れた。皆が驚き見守る中、彼女は至上の勅命により、シヴァの力（シャクティ）を宣言した。

Verse 13

स्तोत्रं मे क्रियते मातः समस्तैः स्वर्गवासिभिः । निशुंभशुंभदैत्याभ्यां प्रबलाभ्यां प्रपीडितैः

「母よ、天界に住まう者たち皆が、わたしに讃歌を捧げております。強大なる二人のダイティヤ、ニシュンバとシュンバにより、ひどく圧迫されているゆえです。」

Verse 14

शरीरकोशाद्यत्तस्या निर्गता तेन कौशिकी । नाम्ना सा गीयते साक्षाच्छुंभासुरनिबर्हिणी

彼女は自らの身体の鞘（kośa）より現れ出たゆえに、「カウシキー」との名で讃えられる――まさにシュンバなる阿修羅を討ち滅ぼす者として直に名高い。

Verse 15

चैवोग्रतारिका प्रोक्ता महोग्रतारिकापि च । प्रादुर्भूता यतः सा वै मातंगीत्युच्यते भुवि

また彼女は「ウグラターリカー」、さらに「マホーグラターリカー」とも宣言される。しかもその源より顕現したがゆえに、世においてまことに「マーターンギー」と呼ばれる。

Verse 16

बभाषे निखिलान्देवान्यूयं तिष्ठत निर्भयाः । कार्यं वः साधयिष्यामि स्वतन्त्राहं विनाश्रयम्

彼はすべての神々に告げた。「汝らは恐れずに留まれ。汝らの務めは我が成し遂げよう。我は自在にして独立、誰の支えも要さぬ。」

Verse 17

इत्युक्त्वा सा तदा देवी तरसान्तर्हिताऽभवत् । चाण्डमुण्डौ तु तान्देवीमद्राष्टां सेवकौ तयोः

そう言い終えるや、女神はたちまち視界から速やかに姿を消した。だがチャンダとムンダという二人の従者は、その女神を目にした。

Verse 18

दृष्ट्वा मनोहरं तस्या रूपं नेत्रसुखावहम् । पेततुस्तौ धरामध्ये नष्टसंज्ञौ विमोहितौ

彼女の目を喜ばせるほどに麗しい姿を見て、二人は地に倒れた――惑乱し、意識を失い、迷妄に呑まれたのである。

Verse 19

गत्वा व्याजह्रतुः सर्वं राज्ञे वृत्तान्तमादितः । दृष्टा काचिन्मया पूर्वा नारी राजन्मनोरमा

そこへ赴いた彼らは、初めからの一切を王に奏上した。「大王よ、先に私はある女人を見ました。心を奪うほどに麗しい者でした。」

Verse 20

हिमवच्छिखरे रम्ये संस्थिता सिंहवाहिनी । समन्ताद्देवकन्याभिः सेविता बद्धपाणिभिः

麗しきヒマラヤの峰に、獅子に乗る女神はお立ちになり、四方より天女たちが合掌して恭しく仕え奉っていた。

Verse 21

कुरुते पादसंवाहं काचित्संस्कुरुते कचान् । पाणिसंवाहनं काचित्काचिन्नेत्राञ्जनं न्यधात्

ある侍女は御足を揉み、ある者は髪を整え飾った。ある者は御手をやさしく摩り、またある者は御目にアンジャナ（眼の黒粉）を施した。

Verse 22

काचिद् गृहीत्वा हस्तेनादर्शं दर्शयते मुखम् । नागवल्लीं ददात्येका लवंगैलादिसंयुताम्

ある女は手に鏡を取り、その顔を映して見せる。別の者は丁子や小豆蔻などの香料を和えたナガヴァリー（檳榔の葉）を差し出した。

Verse 23

पतद्ग्रहं करे कृत्वा स्थिता काचित्सखी पुरः । भूषयत्यखिलांगानि काचिद्भूषाम्बरादिभिः

ある友は衣を手にして前に立ち、別の者は宝飾や麗しき衣などで全身の肢体を飾り立てた。

Verse 24

कदलीस्तंभजंघोरुः कीरनासाऽहिदौर्लता । रणन्मञ्जीरचरणा रम्यमेखलया युता

彼女の脛と腿は滑らかな芭蕉の茎のごとく、鼻は鸚鵡の嘴のようであった。腕は優美な蔓草のごとくしなやかで、足には鈴鳴る足環が飾られて柔らかく響き、愛らしい腰帯がその美をいよいよ際立たせていた。

Verse 25

लसत्कस्तूरिकामोदमुक्ताहारचलस्तनी । ग्रैवेयकलसद्ग्रीवा ललन्तीदाममण्डिता

輝く麝香の香を帯びた真珠の首飾りが胸に憩い、そのため乳房はやわらかに揺れた。頸は見事な頸飾りに照り映え、さらに額には美しい花鬘が垂れて飾られていた。

Verse 26

अर्द्धचन्द्रधरा देवी मणिकुण्डलधारिणी । रम्यवेणिर्विंशालाक्षी लोचनत्रयभूषिता

女神は半月を戴き、宝玉の耳飾りを垂れる。美しく結い上げた髪、広く輝く眼を備え、さらに第三の眼で荘厳されて、シヴァの吉祥なる顕現の力（サグナ）として光り映える。

Verse 27

साक्षरा मालिकोपेता पणिराजितकंकणा । स्वर्णोर्मिकांगुलिर्भ्राजत्पारिहार्य्यलसत्करा

その御手は吉祥の文字を連ねた花鬘により輝き、手首には光り映える腕輪が飾られた。指には黄金の指輪がきらめき、ふさわしい装身具がいっそうの荘厳を添えた。

Verse 28

शुभवस्त्रावृता गौरी पद्मासनविराजिता । काश्मीरबिन्दुतिलका चन्द्रालंकृतमस्तका

ガウリーは吉祥の衣をまとい、蓮華の座に坐して光り輝いた。額にはサフランの点を添えたティラカを戴き、頭上は月で飾られている――母なる女神が観想され礼拝される、その慈愛に満ちた顕現の栄光（サグナ）を示して。

Verse 29

तडिद्द्युतिर्महामूल्याम्बर चोलोन्नमत्कुचा । भुजैरष्टाभिरुत्तुंगैर्धारयन्ती वरायुधान्

彼女は稲妻の光のごとく輝き、貴き衣と胸当ては高く気高い胸をいよいよ際立たせた。八本の腕を高く掲げ、勝れた武器を携えて、畏るべくも守護する女神の神相を現した。

Verse 30

तादृशी नासुरी नागी न गन्धर्वी न दानवी । विद्यते त्रिषु लोकेषु यादृशी सा मनोरमा

三界のうちに、アスリーもナーギーも、ガンダルヴィーもダーナヴィーも、あの心を奪う美女マノーラマーに比ぶべき者はない。

Verse 31

तस्मात्संभोगयोग्यत्वं तस्यास्त्वय्येव शोभते । नारीरत्नं यतः सा वै पुंरत्नं च भवान्प्रभो

ゆえに、彼女の聖なる結合にふさわしき輝きは、ただ汝と共にあってこそ現れる。彼女はまことに女の宝珠、そして汝、主よ、男の宝珠である。

Verse 32

इत्युक्तं चण्डमुण्डाभ्यां निशम्य स महासुरः । दूतं सुग्रीवनामानं प्रेषयामास तां प्रति

チャンダとムンダの言葉を聞くや、その大アスラはスグリーヴァという名の使者を彼女のもとへ遣わした。

Verse 33

गच्छ दूत तुषाराद्रौ तत्रास्ते कापि सुन्दरी । सा नेतव्या प्रयत्नेन कथयित्वा वचो मम

「行け、使者よ、トゥシャーラの山へ。そこに一人の麗しき乙女が住んでいる。わが言葉を告げたのち、力を尽くして彼女をここへ連れて来い。」

Verse 34

इति विज्ञापितस्तेन सुग्रीवो दानवोत्तमः । गत्वा हिमाचलं प्राह जगदम्बां महेश्वरीम्

かくして彼より告げられたダーナヴァの最勝スグリーヴァは、ヒマーチャラへ赴き、世界の母ジャガダンバー、偉大なる女神マヘーシュヴァリーに恭しく語りかけた。

Verse 35

दूत उवाच । देवि शुंभासुरो दैत्यो निशुंभस्तस्य चानुजः । विख्यातस्त्रिषु लोकेषु महा बलपराक्रमः

使者は言った。「女神よ、ダイティヤのシュンバースラと、その弟ニシュンバは、計り知れぬ力と武勇により三界に名高い。」

Verse 36

चारोहं प्रेषितस्तेन सन्निधिन्ते समागमम् । स यज्जगौ सुरेशानि तत्समाकर्णयाधुना

「私は彼によって遣わされた密偵であり、あなたがたの御前に参上した。神々の主たちよ、いま彼が語ったことを私から聞きなさい。」

Verse 37

इन्द्रादीन्समरे जित्वा तेषां रत्नान्यपाहरम् । देवभागं स्वयं भुञ्जे यागे दत्तं सुरादिभिः

戦いにおいてインドラや他の神々を征服し、私は彼らの宝石を奪った。私は自ら神々の分け前、すなわち犠牲式で捧げられ、デーヴァ神たちや他の者たちによって与えられた部分を享受している。

Verse 38

स्त्रीरत्नं त्वामहं मन्ये सर्वरत्नोपरि स्थितम् । सा त्वं ममानुजं मां वा भजतात्कामजै रसैः

私はあなたを、あらゆる宝物の上に立つ、女性の中の宝石であると考えている。それゆえ、あなたの望みに従い、私の弟か私のどちらかを受け入れ、愛から生まれる悦びを享受してほしい。

Verse 39

इति दूतोक्तमाकर्ण्य वचनं शुंभभाषितम् । जगाद सा महामाया भूतेशप्राणवल्लभा

使者の言葉、すなわちシュンバの名において語られた言葉を聞いて、ブーテーシャ（主シヴァ）の最愛の人である大いなるマーヤー（女神）は答えた。

Verse 40

देव्युवाच । सत्यं वदसि भो दूत नानृतं किंचिदुच्यते । परन्त्वेका कृता पूर्वं प्रतिज्ञा तान्निबोध मे

女神は言った。「おお、使者よ、あなたは真実を語っている。いささかの虚偽も語られてはいない。しかし、以前に私は一つの誓いを立てた。今、それを私から聞きなさい。」

Verse 41

यो मे दर्पं विधुनुते यो मां जयति संगरे । उत्सहे तमहं कर्तुं पतिं नान्यमिति ध्रुवम्

「わが驕りを打ち払う者、戦場にて我に勝つ者——その者のみを夫として受け入れよう。他にはない、これは確かである。」

Verse 42

स त्वं कथय शुंभाय निशुंभाय वचो मम । यथा युक्तं भवेदेवं विदधातु तथाऽत्र सः

ゆえに、我が言葉をシュンバとニシュンバに伝えよ。ここでの事は、道理にかなう相応しいかたちに整えるがよい。

Verse 43

इत्थं देवीवचः श्रुत्वा सुग्रीवो नाम दानवः । राज्ञे विज्ञापयामास गत्वा तत्र सविस्तरम्

かくして女神の言葉を聞くや、スグリーヴァという名のダーナヴァは王のもとへ赴き、そこで事の次第を余すところなく詳しく奏上した。

Verse 44

अथ दूतोक्तमाकर्ण्य शुंभो भैरवशासनः । धूम्राक्षं प्राह सक्रोधः सेनान्यं बलिनां वरम्

そのとき、恐るべきバイラヴァの命により統べるシュンバは、使者の報告を聞くや怒り、軍勢の総将にして勇力の第一たるドゥームラークシャに告げた。

Verse 45

हे धूम्राक्ष तुषाराद्रौ वर्तते कापि सुन्दरी । तामानय द्रुतं गत्वा यथा यास्यति सात्र वै

「ドゥームラークシャよ、トゥサーラ山に、ある麗しき乙女が住んでいる。直ちに赴き、速やかにここへ連れて来い。彼女がまことにこの地へ来るように。」

Verse 46

तस्या आनयने भीतिर्न कार्य्याऽसुरसत्तम । युद्धं कार्यं प्रयत्नेन यदि सा योद्धुमिच्छति

阿修羅の中の最勝者よ、彼女をここへ連れて来ることを恐れるな。もし彼女が戦いを望むなら、力の限りを尽くして戦え。

Verse 47

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां धूम्रलोचन चण्डमुण्डरक्तबीजवधो नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第五巻「ウマーサンヒター」において、「ドゥームラローチャナ、チャンダ＝ムンダ、ならびにラクタビージャの討伐」と題する第四十七章はここに終わる。

Verse 48

भर्तुर्ममान्तिकं गच्छ नोचेत्त्वां घातयाम्यहम् । पुष्ट्याऽसुराणां सहितः सहस्राणां नितंबिनि

「ただちに我が夫君の御前へ行け。さもなくば、汝を討たせよう。おお、麗しき腰つきの者よ、我にはプシュティ（Puṣṭi）と、幾千のアスラが伴っている。」

Verse 49

देव्युवाच । दैत्यराट्प्रेषितो वीर हंसि चेत्किं करोमि ते । परन्त्वसाध्यं गमनं मन्ये संग्राममन्तरा

女神は言われた。「勇士よ、もし汝がダイティヤの王に遣わされ、我を殺さんとするなら、我に汝のため何ができようか。されど我は思う、戦いなくしてここを去ることは不可能である。」

Verse 50

इत्युक्तस्तामन्वधावद्दानवो धूम्रलोचनः । हुंकारोच्चारणेनैव तन्ददाह महेश्वरी

かく告げられるや、ダーナヴァのドゥームラローチャナは彼女を追って駆けた。だがマヘーシュヴァリーは、ただ「フーン（Huṃ）」の一音を発するのみで彼を灰燼に帰した。

Verse 51

ततः प्रभृति सा देवी धूमावत्युच्यते भुवि । आराधिता स्वभक्तानां शत्रुवर्गनिकर्तिनी

その時より、この女神は地上において「ドゥーマーヴァティー」と称される。彼女が礼拝されるとき、自らの帰依者の敵の群れを断ち滅ぼす者となる。

Verse 52

धूम्राक्षे निहते देव्या वाहनेनातिकोपिना । चर्वितास्तद्गणास्सर्वेऽपलायन्तावशेषिताः

ドゥームラークシャが女神に討たれると、彼女の乗り物は激怒して、その従者の群れをことごとく踏み砕き、呑み尽くした。わずかに残った者らは逃げ散った。

Verse 53

इत्थं देव्या हतं दैत्यं श्रुत्वा शुंभः प्रतापवान् । चकार बहुलं कोपं सन्दष्टोष्ठपुटद्वयः

女神によってその魔がかくも討たれたと聞くや、勇猛なるシュンバ（Śumbha）は激しい憤怒にとらわれ、両の唇を固く噛み締めた。

Verse 54

चण्डं मुंडं रक्तबीजं प्रैषयत्क्रमतोऽ सुरान् । तेपि चाज्ञापिता दैत्या ययुर्यत्राम्बिका स्थिता

彼は次々に阿修羅—チャンダ（Caṇḍa）、ムンダ（Muṇḍa）、ラक्तビージャ（Raktabīja）—を差し向けた。命を受けたダイティヤたちは、アンビカーの在す所へ赴いた。

Verse 55

सिंहारूढा भगवतीमणिमादिभिराश्रिताम् । भासयंती दिशो भासा दृष्ट्वोचुर्द्दानवर्षभाः

宝玉などの飾りに身を寄せ、獅子に乗り、光輝もって四方を照らす福徳の女神を見て、ダーナヴァの雄たちは口を開いた。

Verse 56

हे देवि तरसा मूलं याहि शुंभनिशुंभयोः । अन्यथा घातयिष्यामः सगणां त्वां सवाहनाम्

「おお女神よ、ただちに根源へ赴け――シュンバとニシュンバのもとへ。さもなくば、従者も乗り物もろとも汝を討つ」と彼らは言った。

Verse 57

वृणीष्व तं पतिं वामे लोकपालादिभिः स्तुतम् । प्रपत्स्यसे महानंदं देवानामपि दुर्लभम्

おお優しき者よ、ローカパーラら諸天に讃えられるその主を夫として選べ。彼に帰依すれば、天ですら得がたい大いなる歓喜（アーナンダ）に到るであろう。

Verse 58

इत्युक्तमाकलय्याम्बा स्मयित्वा परमेश्वरी । उदाजहार सा देवी सूनृतं रसवद्वचः

かく語られたことを悟った母ウマー――至上の女神は微笑み、そしてそのデーヴィーは真実にして甘美、味わい深い言葉を発した。

Verse 59

देव्युवाच । अद्वितीयो महेशानः परब्रह्म सदाशिवः । यत्तत्त्वन्न विदुर्वेदा विष्ण्वादीनां च का कथा

女神は言われた。「マヘーシャーナ、サダーシヴァは二つと無き御方――至上のブラフマンである。ヴェーダでさえその真実のタットヴァを知らぬのなら、ヴィシュヌや他の神々について何を語れようか。」

Verse 60

तस्याहं प्रकृतिः सक्ष्मा कथमन्यं पतिम्वृणे । सिंही कामातुरा नैव जम्बुकं वृणुते क्वचित्

「わたしは御方の微妙なるプラクリティ（本有の力にして伴侶）である。どうして他の夫を選べようか。雌獅子は、たとえ欲に燃えようとも、決してジャッカルを選ばぬ。」

Verse 61

करेणुर्गर्दभं नैव द्वीपिनी शशकं न वा । मृषा वदत भो दैत्यो मृत्युव्यालनियंत्रिताः

雌象は決して驢馬と交わらず、雌虎もまた兎とは交わらぬ。おおダイティヤよ、汝は虚言を吐く—汝の言葉は死の蛇に制せられ、真実として立つ力はない。

Verse 62

यूयं प्रयात पातालं युध्यध्वं शक्तिरस्ति चेत् । इति क्रोधकरं वाक्यं श्रुत्वोचुस्ते परस्परम्

「ならばパーターラへ赴き、戦え—真に力があるならば！」この怒りを煽る言葉を聞いて、彼らは互いに語り合った。

Verse 63

अबलां मनसि ज्ञात्वा न हन्मो भवतीं वयम् । अथो स्थिरैहि पञ्चास्ये युद्धेच्छा मानसेऽस्ति चेत्

汝が女であり（打つべきではない）と我らは心に知るゆえ、汝を討たぬ。されど、五つの御面をもつ御方よ、もし戦いの欲がなお胸に残るなら、堅く立て。

Verse 64

तेषामेवं विवदतां कलहः समवर्द्धत । ववृषु समरे बाणा उभयोर्द्दलयोश्शिताः

彼らがそのように言い争ううち、争いは次第に激しくなった。やがて戦場のただ中で、両軍から鋭い矢が雨のごとく降り注いだ。

Verse 65

एवं तैः समरं कृत्वा लीलया परमेश्वरी । जघान चण्डमुण्डाभ्यां रक्तबीजं महासुरम्

かくして彼らと戦いを交えた至上の女神は、まるで戯れのリーラーのごとく、チャンダとムンダをもって大阿修羅ラクタビーシャを討ち滅ぼした。

Verse 66

द्वेषबुद्धिं विधायापि त्रिदशस्थितयोऽप्यमी । अन्तेऽप्रापन्परं लोकं यंल्लोकं यान्ति तज्जनाः

たとえ彼らが天衆の位にありながら憎しみの心を抱いたとしても、ついには至上の世界に到った—それはまさに、彼に帰依する者たちが至る住処である。