Opening the text

Sukta 1.6
Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional attribution for RV 1.1–1.11; for 1.6 commonly Vaiśvāmitra lineage)
Indra (with solar/rocanā imagery; the verse evokes the yoking of the radiant power in Indra’s cosmic action)
Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables; typical for early RV 1 hymns to Indra)
ઋગ્વેદ ૧.૬ ગાયત્રી છંદમાં રચાયેલ ઇન્દ્રસ્તુતિ છે, જેમાં ઇન્દ્રની વિજયી શક્તિને તેજસ્વી, સૂર્યસમાન “રોચના” પ્રકાશ સાથે જોડવામાં આવે છે—આ પ્રકાશને યોક્ત કરીને બ્રહ્માંડિય ક્રિયા માટે ગતિમાન કરવામાં આવે છે. કવિઓ પ્રેરિત વાણી દ્વારા ઇન્દ્રની પાસે આવે છે અને આકાશ, પૃથ્વી તથા વિશાળ મધ્યસ્થ અવકાશોના દરેક સ્તરથી “સાતિ” (જીત/વિજય) માગે છે, જેથી વિજયની શક્તિ તેમના જીવન અને યજ્ઞવિધિમાં પ્રગટ બને.
Mantra 1
युञ्जन्ति ब्रध्नमरुषं चरन्तं परि तस्थुषः । रोचन्ते रोचना दिवि ॥
તેઓ તામ્રવર્ણ, તેજસ્વી બળ (બ્રધ્ન) ને યોક્ત કરે છે—જે પરિભ્રમણ પથ પર ગતિમાન છે; તેની આસપાસ સ્થિર શક્તિઓ ઊભી રહે છે. દ્યૌમાં પ્રકાશમય લોકો પ્રકાશથી ઝળહળી ઊઠે છે.
Mantra 2
युञ्जन्त्यस्य काम्या हरी विपक्षसा रथे । शोणा धृष्णू नृवाहसा ॥
તે તેના માટે—આત્માની કામના રૂપે—બે હરિ (તામ્રવર્ણ) અશ્વોને રથમાં જોડે છે; તેઓ વિશાળ પાંખોવાળા ગતિમાન, શોણ (રુદ્રવર્ણ), ધૃષ્ણુ (બળવાન) અને નૃવાહસા (માનવને વહન કરનાર) છે—એવી શક્તિઓ જે સાધકને તેજસ્વી બળના સ્વામી ઇન્દ્ર તરફ લઈ જાય છે।
Mantra 3
केतुं कृण्वन्नकेतवे पेशो मर्या अपेशसे । समुषद्भिरजायथाः ॥
હે ઇન્દ્ર, અકેતવ (જેનામાં કેતુ નથી) માટે તું કેતુ—પ્રકાશમય વિવેક—ઉપજાવે છે, અને અપેશસ (રૂપહીન) સાધક માટે સુંદર પેશસ (રૂપ) પ્રગટ કરે છે; ઉષદ્-ભિઃ—ઉષા તરફ ઉઠતી ઉગ્ર અભિલાષાઓ સાથે—તું જન્મ્યો હતો।
Mantra 4
आदह स्वधामनु पुनर्गर्भत्वमेरिरे । दधाना नाम यज्ञियम् ॥
ત્યારે તેઓ પોતાની સ્વધા (જાતજ શક્તિ) અનુસાર ફરી ગર્ભત્વ—ભવિતવ્યતાની સ્થિતિ—માં પ્રવેશ્યા; યજ્ઞિય (યજ્ઞને યોગ્ય) પવિત્ર નામને ધારણ કરતા—એ જ શક્તિ જે આંતરિક યજ્ઞને શક્ય બનાવે છે।
Mantra 5
वीळु चिदारुजत्नुभिर्गुहा चिदिन्द्र वह्निभिः । अविन्द उस्रिया अनु ॥
હે ઇન્દ્ર, તું તારા પ્રચંડ બળોથી દૃઢ રીતે ગોઠવાયેલ અવરોધને પણ ભેદી નાખે છે; અને ગુહામાં છુપાયેલું હોય ત્યાંથી પણ તું શોધી કાઢે છે—અગ્નિમય શક્તિઓ દ્વારા ક્રમશઃ ઉસ્રિયા (પ્રકાશમય કિરણ-ગાયો)ને પ્રગટ કરી બહાર લાવે છે.
Mantra 6
देवयन्तो यथा मतिमच्छा विदद्वसुं गिरः । महामनूषत श्रुतम् ॥
દેવને ઇચ્છનારા તરીકે, અમારી પ્રેરિત ગિરઃ (સ્તુતિ-વાણી) સીધી જ તે જાગૃત મતિ તરફ જાય છે, જે સચ્ચું વસુ (ધન) શોધી કાઢે છે; તેઓએ મહાન—સુશ્રુત (સુવિખ્યાત, શ્રવણમાં સ્થિર) સત્યને ગાનરૂપે ઉચ્ચાર્યું છે.
Mantra 7
इन्द्रेण सं हि दृक्षसे संजग्मानो अबिभ्युषा । मन्दू समानवर्चसा ॥
ઇન્દ્ર સાથે જ તું સંયોગમાં દેખાય છે—અભિભ્યુષા (અનભય, અચળ) શક્તિ સાથે એકત્ર થયો છે; હે મન્દૂ, તું સમાન વર્ચસ (એક જ તેજ)માં ગતિ કરે છે.
Mantra 8
अनवद्यैरभिद्युभिर्मखः सहस्वदर्चति । गणैरिन्द्रस्य काम्यैः ॥
અનવદ્ય, દિવ્ય તરફ ધકેલતી શક્તિઓથી યુક્ત મખ (મખઃ) મહાબળમાં સ્તુતિ ગાય છે; ઇન્દ્રના ઇચ્છનીય ગણો સાથે (એકત્વ પામવા) અર્ચના કરે છે.
Mantra 9
अतः परिज्मन्ना गहि दिवो वा रोचनादधि । समस्मिन्नृञ्जते गिरः ॥
અતઃ, હે સર્વદિશા ગમનશીલ, અહીં આવ—દિવના રોચન લોકમાંથી કે તેના ઉપરના તેજોમય પ્રદેશમાંથી; આમાં અમારી પ્રેરિત વાણી (ગિરઃ) સમરસ થઈ તારા માટે સજ્જ થાય છે.
Mantra 10
इतो वा सातिमीमहे दिवो वा पार्थिवादधि । इन्द्रं महो वा रजसः ॥
અહીંથી અમે વિજય-પ્રાપ્તિ માગીએ છીએ—દિવના પ્રકાશમય લોકમાંથી કે પૃથ્વીના આધાર પરથી; અથવા મહાન રજસ (મધ્યલોક)માંથી—વિજયી બળના અધિપતિ ઇન્દ્રને અમે આહ્વાન કરીએ છીએ કે તે જીતને અમારા અસ્તિત્વમાં લાવે.
It praises Indra as the power of victory and illumination, using imagery of a radiant force being “yoked” and the heavenly light-realms (rocanā) shining. The hymn asks Indra to grant successful attainment (sāti) in life and ritual.
Rocanā points to luminous heavenly regions and the manifestation of light that accompanies Indra’s cosmic victories. Symbolically, it also suggests inner clarity that appears when obstacles are broken.
It can be recited as an Indra-stuti for strength, protection, and success—especially in morning worship or yajña contexts. The focus is on calling Indra’s victorious energy and aligning one’s thought and speech with that power.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.