Sukta 6
Sukta 1.6
Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional attribution for RV 1.1–1.11; for 1.6 commonly Vaiśvāmitra lineage)
Indra (with solar/rocanā imagery; the verse evokes the yoking of the radiant power in Indra’s cosmic action)
Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables; typical for early RV 1 hymns to Indra)
ऋग्वेद १.६ हे गायत्री छंदातील इंद्रस्तवन असून, इंद्राच्या विजयी पराक्रमाला तेजस्वी, सौर ‘रोचना’ (दीप्ती/प्रकाश) याच्याशी जोडते—जी विश्वकर्मासाठी जू लावून गतिमान केली जाते. कवी प्रेरित वाणीने इंद्राजवळ येतात आणि स्वर्ग, पृथ्वी व विस्तीर्ण अंतरिक्ष—या सर्व स्तरांवरून ‘साती’ (विजय/प्राप्ती) मागतात, जेणेकरून विजयशक्ती त्यांच्या जीवनात व यज्ञकर्मात सन्निहित होईल.
Mantras
Mantra 1
युञ्जन्ति ब्रध्नमरुषं चरन्तं परि तस्थुषः । रोचन्ते रोचना दिवि ॥
ते परिभ्रमण करत चालणाऱ्या अरुण, दीप्तिमान ‘ब्रध्न’ (तेजस्वी शक्ती)ला जुंपतात; त्याच्या भोवती स्थिर शक्ती उभ्या राहतात. द्युलोकातील प्रकाशमय लोक तेजाने उजळून निघतात.
Mantra 2
युञ्जन्त्यस्य काम्या हरी विपक्षसा रथे । शोणा धृष्णू नृवाहसा ॥
त्याच्यासाठी—काम्या—दोन हरि (तांबूसवर्ण) अश्व रथाला जुंपले जातात; ते विपक्षसा (विस्तृत-पक्ष/विस्तृत-गतीचे), शोण (रक्तिम), धृष्णु (प्रबळ) आणि नृवाहस (मनुष्याला वहाणारे) आहेत.
Mantra 3
केतुं कृण्वन्नकेतवे पेशो मर्या अपेशसे । समुषद्भिरजायथाः ॥
अकेतव (केतु नसलेल्यासाठी) केतु (प्रकाश-चिन्ह/विवेक) घडवीत, आणि अपेशस (रूपहीनासाठी) पेशस् (सुंदर रूप) देत—हे इंद्रा—तू समुषद्भिः (उत्कट आकांक्षांसह) जन्मलास.
Mantra 4
आदह स्वधामनु पुनर्गर्भत्वमेरिरे । दधाना नाम यज्ञियम् ॥
मग ते स्वधा (स्व-शक्ती) अनुसरून, पुन्हा गर्भत्व (अंतर्भाव/उद्भव-स्थिती) कडे प्रवृत्त झाले; यज्ञिय (यज्ञास योग्य) नाम धारण करून.
Mantra 5
वीळु चिदारुजत्नुभिर्गुहा चिदिन्द्र वह्निभिः । अविन्द उस्रिया अनु ॥
हे इंद्रा! तू आपल्या प्रचंड शक्तींनी दृढ बसलेला अडथळाही फोडून टाकतोस; आणि गुप्त गुहेतही तू शोधून, क्रमाने उष्रिया—दीप्त किरणे (गायी)—यांना अग्निमय वह्नींनी प्रकट करून बाहेर आणतोस।
Mantra 6
देवयन्तो यथा मतिमच्छा विदद्वसुं गिरः । महामनूषत श्रुतम् ॥
देवयंत—देवाच्या शोधात रत—आमची प्रेरित गिरः (स्तोत्रवाणी) सत्य-धन शोधून काढणाऱ्या जागृत मतीकडे सरळ धावतात; त्यांनी ‘महान्’—विस्तीर्ण, ‘श्रुत’—सुप्रसिद्ध सत्य—याचे गान केले आहे।
Mantra 7
इन्द्रेण सं हि दृक्षसे संजग्मानो अबिभ्युषा । मन्दू समानवर्चसा ॥
इंद्रासोबतच तू संयुक्त रूपाने दिसतोस—अभिभ्युषा, न डगमगणाऱ्या (आत्मशक्ती)सह एकत्र येऊन; हे मन्दू! तू समानवर्चसा—एकाच तेजात, समदीप्तीत—गतिमान होतोस।
Mantra 8
अनवद्यैरभिद्युभिर्मखः सहस्वदर्चति । गणैरिन्द्रस्य काम्यैः ॥
अनवद्य, अभिद्युभि (स्वर्गाला प्रेरित/दाबून उंचावणाऱ्या) शक्तींनी युक्त मख (यज्ञबल) परिपूर्ण सामर्थ्यात स्तोत्र गातो; इंद्राच्या काम्य (इच्छित) गणांशी (जुळून उन्नत होण्यासाठी) अभिलाषा करतो.
Mantra 9
अतः परिज्मन्ना गहि दिवो वा रोचनादधि । समस्मिन्नृञ्जते गिरः ॥
म्हणून, हे परिज्मन् (सर्वदिशांनी संचार करणाऱ्या), इथे ये—दिवाच्या रोचन (दीप्तिमान) लोकातून, किंवा त्याच्या वरच्या प्रकाशमय प्रदेशातून; इथे (आमच्या यज्ञात) प्रेरित वाणी (गिरः) समस्वर होऊन तुझ्यासाठी सज्ज केल्या जात आहेत.
Mantra 10
इतो वा सातिमीमहे दिवो वा पार्थिवादधि । इन्द्रं महो वा रजसः ॥
इथूनच आम्ही साती (विजय) मागतो—दिवाच्या प्रकाशमय लोकातून, किंवा पार्थिव आधारातून; किंवा महो रजसः (विशाल अंतरिक्ष-लोकां) मधून इंद्राला हाक देतो—तो विजय आमच्यात स्थापन करो.
Frequently Asked Questions
It praises Indra as the power of victory and illumination, using imagery of a radiant force being “yoked” and the heavenly light-realms (rocanā) shining. The hymn asks Indra to grant successful attainment (sāti) in life and ritual.
Rocanā points to luminous heavenly regions and the manifestation of light that accompanies Indra’s cosmic victories. Symbolically, it also suggests inner clarity that appears when obstacles are broken.
It can be recited as an Indra-stuti for strength, protection, and success—especially in morning worship or yajña contexts. The focus is on calling Indra’s victorious energy and aligning one’s thought and speech with that power.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.