
Sukta 1.49
Praskaṇva Kāṇva (Kāṇva lineage)
Uṣas (Dawn)
Gāyatrī (probable for RV 1.49; verse-level metrical confirmation recommended)
આ સંક્ષિપ્ત ઉષસ્-સૂક્તમાં પ્રભાતને તેજસ્વી ઊંચાઈઓમાંથી પોતાના શુભ બળો સાથે આવવા આમંત્રણ આપવામાં આવે છે—જાગૃતિ, વ્યવસ્થા અને જીવનના યોગ્ય લયો લઈને. તેમાં દર્શાવવામાં આવે છે કે ઋત (બ્રહ્માંડિય સત્ય) અનુસાર તેના કિરણો સમગ્ર પ્રકાશમાન જગતને ઉજાળે છે ત્યારે પંખીધારી, દ્વિપદ અને ચતુષ્પદ સર્વ પ્રાણી ગતિમાં પ્રવર્તે છે. અંતે કાણ્વો પ્રેરિત વાણીથી તેને સ્પષ્ટ રીતે આહ્વાન કરે છે અને સત્ય સંપત્તિ તથા આંતરિક સ્પષ્ટતા માટે પ્રાર્થના કરે છે.
Mantra 1
उषो भद्रेभिरा गहि दिवश्चिद्रोचनादधि । वहन्त्वरुणप्सव उप त्वा सोमिनो गृहम् ॥
હે ઉષા, શુભ શક્તિઓ સાથે આવ; દ્યૌના તેજસ્વી લોકમાંથી પણ અહીં આવ. અરુણ-પ્રભાસમાન તેજો તને સોમિનના ગૃહ—અમારા અંતરમાં વસતા સોમ-સાધકના ધામ—સુધી નજીક વહન કરે.
Mantra 2
सुपेशसं सुखं रथं यमध्यस्था उषस्त्वम् । तेना सुश्रवसं जनं प्रावाद्य दुहितर्दिवः ॥
હે ઉષા, સુઘડ અને સુખદ રથ પર તું આરુઢ થાય છે. એ રથ દ્વારા આજે મનુષ્યજનને સુશ્રવસ—સારા શ્રવણ અને સાચી કીર્તિ—તરફ આગળ લાવ; હે દ્યૌની દુહિતા, અમને રક્ષા કર અને આગળ દોરી જા.
Mantra 3
वयश्चित्ते पतत्रिणो द्विपच्चतुष्पदर्जुनि । उषः प्रारन्नृतूँरनु दिवो अन्तेभ्यस्परि ॥
હે અર્જુની—પ્રકાશમય ઉષા, તારા પતત્રિ પ્રાણીઓ પણ—દ્વિપદ અને ચતુષ્પદ—આગળ વધે છે. ઉષા, તેઓ ઋતુઓ/ઋતના તાલને અનુસરી, દ્યૌના અંતિમ સીમાઓથી પરિભ્રમણ કરતાં આગળ પ્રસરતા જાય છે.
Mantra 4
व्युच्छन्ती हि रश्मिभिर्विश्वमाभासि रोचनम् । तां त्वामुषर्वसूयवो गीर्भिः कण्वा अहूषत ॥
હે ઉષા, તું જ્યારે કિરણો સાથે વ્યાપીને ઉદય પામે છે, ત્યારે સમગ્ર તેજોમય લોકને પ્રકાશિત કરે છે. તેથી સત્યધનના શોધક કણ્વોએ તને પ્રેરિત ગીરો (સ્તુતિ-વચનો) વડે આહ્વાન કર્યું છે.
Uṣas is the Dawn, praised as a radiant, auspicious power who reveals the shining world and begins the day’s rightful movement and activity.
As Dawn rises, she brings light and order: all beings awaken and move according to ṛta (cosmic truth), and the seers call her with inspired words for true prosperity and clarity.
It is best recited at dawn, especially in a morning ritual setting, to invoke auspicious awakening, mental brightness, and right timing for work, prayer, and sacrifice.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.