
Sukta 1.50
Kaṇva (Kāṇva lineage; hymn RV 1.50 traditionally ascribed to Kaṇvas)
Sūrya (Sun)
Gāyatrī (probable for RV 1.50.1–4; verse-level metrical confirmation recommended)
ઋગ્વેદ 1.50 સૂર્યનું તેજસ્વી સ્તુતિગાન છે, જેમાં તેને જાતવેદસ—સર્વજ્ઞ અને સર્વપ્રકાશક શક્તિ—રૂપે વર્ણવવામાં આવે છે; જેના કિરણો તેને સર્વ પ્રાણીઓ માટે દૃશ્ય બનાવે છે. સ્તોત્ર તેના દૈનિક ઉદય અને સ્વર્ગ તથા અંતરિક્ષમાં વ્યાપક ગતિનું અનુસરણ કરે છે, અને તેને સમયનો માપક, જન્મોનો સાક્ષી તથા ચેતનાનો જાગૃતક તરીકે ચિતરે છે. અંતે રક્ષાપ્રાર્થના થાય છે: સર્વબળ સાથે ઉદિત થતો આ આદિત્ય શત્રુબળોને દમન કરે અને ઉપાસકને દ્વેષીજનની સત્તાથી સુરક્ષિત રાખે.
Mantra 1
उदु त्यं जातवेदसं देवं वहन्ति केतवः । दृशे विश्वाय सूर्यम् ॥
ઉપર તરફ તેઓ તે દેવ જાતવેદસને—સૂર્યને—વહન કરે છે; તેજસ્વી કેતવો (કિરણ-શક્તિઓ) તેને સર્વના દર્શન માટે પ્રગટ કરે છે, જેથી સમગ્ર સત્તા તેને જોઈ શકે.
Mantra 2
अप त्ये तायवो यथा नक्षत्रा यन्त्यक्तुभिः । सूराय विश्वचक्षसे ॥
અંધકારના તે લૂંટારુઓ દૂર ભાગે છે, જેમ રાત્રિઓ સાથે નક્ષત્રો વિદાય લે છે—સર્વદ્રષ્ટા સૂર્ય સામે; સત્ય-પ્રકાશ આવે ત્યારે અજ્ઞાન પાછું હટી જાય છે.
Mantra 3
अदृश्रमस्य केतवो वि रश्मयो जनाँ अनु । भ्राजन्तो अग्नयो यथा ॥
તેના પ્રકાશચિહ્નો (કેતવો) દૃશ્ય બન્યા છે; તેની કિરણરેખાઓ (રશ્મયો) જનસમુદાયોને અનુસરીને સર્વત્ર ફેલાય છે—અગ્નિઓ જેમ તેજે પ્રજ્વલિત થાય તેમ ઝળહળતા.
Mantra 4
तरणिर्विश्वदर्शतो ज्योतिष्कृदसि सूर्य । विश्वमा भासि रोचनम् ॥
હે સૂર્ય, તું સર્વેને દૃશ્ય એવો ગમનશીલ (તરણિ) છે; તું જ્યોતિનો કર્તા (જ્યોતિષ્કૃત્) છે. તું સમગ્ર રોચન—પ્રકાશમય લોકને પ્રકાશિત કરે છે.
Mantra 5
प्रत्यङ्देवानां विशः प्रत्यङ्ङुदेषि मानुषान् । प्रत्यङ्विश्वं स्वर्दृशे ॥
દેવોના સમૂહો (વિશઃ) તરફ વળી, અને માનવો તરફ વળી, તું ઉદય પામે છે; સર્વ તરફ વળી, તું સ્વર્—પરમ પ્રકાશને દૃષ્ટિ માટે પ્રગટ કરે છે.
Mantra 6
येना पावक चक्षसा भुरण्यन्तं जनाँ अनु । त्वं वरुण पश्यसि ॥
જે પાવક, શુદ્ધિકારક દૃષ્ટિથી તું ગતિમાન જનસમૂહોને અનુસરે છે, તે જ દૃષ્ટિથી, હે વરુણ, તું સર્વ આવરણોને ભેદી બધું જ નિહાળે છે.
Mantra 7
वि द्यामेषि रजस्पृथ्वहा मिमानो अक्तुभिः । पश्यञ्जन्मानि सूर्य ॥
તું આકાશ અને મધ્ય પ્રદેશોમાં વિશાળપણે ગમે છે; રાતો સાથે દિવસોને માપે છે; જન્મોને નિહાળતો, હે સૂર્ય, તું જ્ઞાન માટે જગાડે છે.
Mantra 8
सप्त त्वा हरितो रथे वहन्ति देव सूर्य । शोचिष्केशं विचक्षण ॥
સાત હરિત શક્તિઓ તને રથ પર વહન કરે છે, હે દેવ સૂર્ય—જ્વાલાકેશ, સર્વવિચક્ષણી; તેઓ પ્રકાશકને અમારી દૃષ્ટિમાં લાવે છે.
Mantra 9
अयुक्त सप्त शुन्ध्युवः सूरो रथस्य नप्त्यः । ताभिर्याति स्वयुक्तिभिः ॥
સૂર્યે સાત શુદ્ધિકારક શક્તિઓને—રથની સૂક્ષ્મ સંતતિને—યોજી છે; તે સ્વયં-યુક્ત ઊર્જાઓ દ્વારા જ તે યાત્રા કરે છે.
Mantra 10
उद्वयं तमसस्परि ज्योतिष्पश्यन्त उत्तरम् । देवं देवत्रा सूर्यमगन्म ज्योतिरुत्तमम् ॥
અમે અંધકારની પાર ઊભા થયા છીએ, ઊંચા પ્રકાશને જોતા; દેવને, દેવલોક તરફ, સૂર્ય પાસે અમે પહોંચ્યા છીએ—પરમ જ્યોતિ તરફ.
Mantra 11
उद्यन्नद्य मित्रमह आरोहन्नुत्तरां दिवम् । हृद्रोगं मम सूर्य हरिमाणं च नाशय ॥
આજે ઉદયમાન, હે મિત્ર-મહાન, ઊંચા સ્વર્ગે આરોહણ કરતો; હે સૂર્ય, મારા હૃદયનો રોગ અને હરિમાણ—પીળાશની છાયા—નાશ કર.
Mantra 12
शुकेषु मे हरिमाणं रोपणाकासु दध्मसि । अथो हारिद्रवेषु मे हरिमाणं नि दध्मसि ॥
હે હરિ (સૂર્ય), તેજસ્વી પ્રકાશોમાં તું મારી પીળાશની કલંકતા સ્થાપે છે; ઔષધીરૂપ ઉપચારક વનસ્પતિઓમાં તું તેને મૂકે છે; અને ફરી પીળા વર્ણવાળા જીવોમાં તું મારી પીળાશને નિહિત કરે છે—એ રીતે દોષ આત્માના સાધન (શરીર)માંથી દૂર ખસેડાય છે.
Mantra 13
उदगादयमादित्यो विश्वेन सहसा सह । द्विषन्तं मह्यं रन्धयन्मो अहं द्विषते रधम् ॥
ઉદય પામ્યો છે આ આદિત્ય, સર્વ બળ સાથે, એકસાથે; મારા માટે શત્રુભાવ ધરાવનારને તે વશ કરે—હું દ્વેષીજનના અધિકાર/ઇચ્છા હેઠળ ન પડું.
It is a hymn praising Sūrya (the Sun) as the universal light who becomes visible through his rays, orders time by day and night, witnesses all life, and grants protection.
Jātavedas means “the knower of all that is born.” The hymn treats sunlight as a power that reveals everything and ‘knows’ all beings by making them manifest to sight and awareness.
It is best recited at dawn or sunrise. The recitation supports clarity of mind and vision, strengthens inner resolve, and is used as a prayer for safety and the overcoming of hostile influences.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.