Rig Veda Sukta 48
Mandala 1Sukta 4816 Mantras

Sukta 48

Sukta 1.48

Rishi

Kaṇva

Devata

Uṣas (Dawn)

Chandas

Gāyatrī (probable for RV 1.48; verse-level not independently verified here)

આ સૂક્ત ઉષા (પ્રભાત) માટેનું પ્રાતઃ-આહ્વાન છે, જેમાં તેણીને મધુરતા, વિશાળ પ્રકાશ અને ઉદાર ધન સાથે ઉદય થવા વિનંતી કરવામાં આવે છે, જેથી માનવજીવન જાગૃત થઈ સ્પષ્ટતા અને યોગ્ય કર્મમાં પ્રવર્તે. શ્લોકોમાં ઉષાની સ્તુતિ પ્રકાશ-પ્રકટક તરીકે થાય છે—જે અંધકાર દૂર કરે છે, મંગળતા અને બળ લાવે છે, અને ઉપાસકને પૂર્ણતા, તેજસ્વિતા તથા પોષણની ધારક શક્તિઓ સાથે સુસંગત કરે છે.

Mantras

Mantra 1

सह वामेन न उषो व्युच्छा दुहितर्दिवः । सह द्युम्नेन बृहता विभावरि राया देवि दास्वती ॥

હે ઉષા, દિવની દુહિતર, તારા પ્રિય મધુર્ય સાથે અમારા માટે પ્રકાશિત થા; હે વિશાળ-પ્રભાસ્વરી દેવી, તારા મહાન દ્યુમ્ન સાથે—અને દાનશીલ રાય સાથે—આવ.

Mantra 2

अश्वावतीर्गोमतीर्विश्वसुविदो भूरि च्यवन्त वस्तवे । उदीरय प्रति मा सूनृता उषश्चोद राधो मघोनाम् ॥

અશ્વસમૃદ્ધ, ગોસમૃદ્ધ, સર્વ શુભનો શોધક—નિવાસ માટે બહુ દાન પ્રગટ કરતી—હે ઉષા, મારી તરફ સુનૃતાના (સત્ય-મધુર) વચનો ઉદ્ભવાવ; અને મઘવાનાં (ઉદાર દાતાઓનાં) રાધસ્—સમૃદ્ધિ—ને પ્રેરિત કર.

Mantra 3

उवासोषा उच्छाच्च नु देवी जीरा रथानाम् । ये अस्या आचरणेषु दध्रिरे समुद्रे न श्रवस्यवः ॥

ઉષા અમારી વચ્ચે વસે છે; હવે દેવી ઉષા ઉદય પામી છે—રથોમાં ઝડપી. જે તેના ગમનો (આચરણ)માં અડગ રહ્યા, તેઓ સમુદ્ર પાસે શોધક જેમ, આત્માની તેજસ્વી કીર્તિના અભિલાષી બને છે.

Mantra 4

उषो ये ते प्र यामेषु युञ्जते मनो दानाय सूरयः । अत्राह तत्कण्व एषां कण्वतमो नाम गृणाति नृणाम् ॥

હે ઉષા, તારા પ્રગતિમય યામોમાં જે સૂરીઓ દાન માટે મનને જોડે છે—અહીં જ કણ્વ, એમમાં કણ્વતમ, આ પુરુષોના નામનું ગાન કરે છે; કારણ કે પ્રકાશમાં અર્પણથી આત્મા વધે છે.

Mantra 5

आ घा योषेव सूनर्युषा याति प्रभुञ्जती । जरयन्ती वृजनं पद्वदीयत उत्पातयति पक्षिणः ॥

હવે ઉષા—પ્રકાશમય કૌશલ્યથી સમૃદ્ધ—યુવતી વધૂની જેમ આગળ વધે છે, પોતાની વિશાળતાનો સ્વચ્છંદ ભોગ લેતી. તે વાંકાં-સાંકાં, સંકુચિત માર્ગને ક્ષીણ કરે છે; પાંખવાળી જેવી ગતિ કરે છે અને આત્માના પક્ષીઓને ઉડાન માટે જગાડે છે.

Mantra 6

वि या सृजति समनं व्यर्थिनः पदं न वेत्योदती । वयो नकिष्टे पप्तिवांस आसते व्युष्टौ वाजिनीवति ॥

જે સામાન્ય ક્ષેત્રને વિસ્તારે છે અને શોધનારાઓને અલગ કરે છે—પ્રકાશિત થઈ—તે માર્ગને ઓળખી શકાય એવો બનાવે છે. અને પક્ષીઓની જેમ, કોઈ પણ નિષ્ક્રિય રહેતું નથી; ઉડાન માટે તૈયાર રહેલા જીવ બેઠકો લે છે અને પૂર્ણ પ્રભાતે હલચલ કરે છે, હે સમૃદ્ધિ-વાહિની (વાજિનીવતિ) ઉષા.

Mantra 7

एषायुक्त परावतः सूर्यस्योदयनादधि । शतं रथेभिः सुभगोषा इयं वि यात्यभि मानुषान् ॥

તે દૂર પરાવતમાંથી, સૂર્યના ઉદયસ્થાન પરથી, પોતાની ગતિઓને જોડે છે. આ શુભ ઉષા પ્રકાશના સો રથો સાથે પ્રગટે છે અને માનવો તરફ આગળ વધે છે—મર્ત્યને સૌર સત્યમાં જગાડવા.

Mantra 8

विश्वमस्या नानाम चक्षसे जगज्ज्योतिष्कृणोति सूनरी । अप द्वेषो मघोनी दुहिता दिव उषा उच्छदप स्रिधः ॥

તેના દર્શન માટે સર્વ જગત નમ્ર બને છે; કુશળ ઉષા (પ્રભાત) ચલિત સૃષ્ટિને જ્યોતિમય કરે છે. દાનશીલ, દ્યૌની પુત્રી ઉષા ઉગે છે અને અમારા માર્ગમાંથી દ્વેષ તથા વાંકા-કુટિલ શત્રુબળોને દૂર હાંકી દે છે.

Mantra 9

उष आ भाहि भानुना चन्द्रेण दुहितर्दिवः । आवहन्ती भूर्यस्मभ्यं सौभगं व्युच्छन्ती दिविष्टिषु ॥

હે ઉષા, હે દ્યૌની પુત્રી, તારા ભાનુ અને ચંદ્રસમાન નિર્મળ તેજથી અમ પર પ્રકાશ પાડ. અમને માટે બહુવિધ સૌભાગ્ય વહન કરતી, દેવિક પ્રયત્નોમાં વિશાળ રીતે પ્રગટ થઈને ઉદય થા.

Mantra 10

विश्वस्य हि प्राणनं जीवनं त्वे वि यदुच्छसि सूनरि । सा नो रथेन बृहता विभावरि श्रुधि चित्रामघे हवम् ॥

હે સુંનરી (કુશળ) ઉષા, જ્યારે તું ઉદય થાય છે ત્યારે સર્વનું શ્વાસ અને જીવન તારા અંદર જ છે. તેથી હે વિશાળ તેજવાળી, મહાન રથવાળી વિભાવરી, હે ચિત્રમઘે (પ્રકાશમય ધનવાળી), અમારી આહ્વાન સાંભળ.

Mantra 11

उषो वाजं हि वंस्व यश्चित्रो मानुषे जने । तेना वह सुकृतो अध्वराँ उप ये त्वा गृणन्ति वह्नयः ॥

હે ઉષા, માનવજનોમાં જે ચિત્ર (પ્રકાશમય) છે એવો બળનો વાજ (સમૃદ્ધિ) અમારે માટે જીત; એના દ્વારા સુકૃત (સુસંપન્ન) અધ્વર-યજ્ઞોના અર્પણો નજીક લાવ—જે તને ગાય છે તે વહ્નયઃ (અગ્નિ-વાહક યાજકો) છે.

Mantra 12

विश्वान्देवाँ आ वह सोमपीतयेऽन्तरिक्षादुषस्त्वम् । सास्मासु धा गोमदश्वावदुक्थ्यमुषो वाजं सुवीर्यम् ॥

હે ઉષા, અંતરિક્ષમાંથી સોમપાન માટે સર્વ દેવોને અહીં લાવ; અને અમામાં ગોમદ્-અશ્વાવત્ (પ્રકાશ-ગાયો અને બળ-ઘોડાઓથી સમૃદ્ધ) ઉકથ્ય (સ્તુત્ય) વાજ, સુવીર્ય (વિજયી વીર્ય) સ્થાપિત કર.

Mantra 13

यस्या रुशन्तो अर्चयः प्रति भद्रा अदृक्षत । सा नो रयिं विश्ववारं सुपेशसमुषा ददातु सुग्म्यम् ॥

જેણે પ્રતિ (પ્રતિઉત્તરમાં) તેજસ્વી અર્ચયઃ (જ્વાલાઓ) ભદ્ર અને શુભ રૂપે જોયા—એવી ઉષા અમને વિશ્વવાર (સર્વ રીતે ઇચ્છનીય), સુપેશસ (સુંદર આકારવાળી) અને સુગ્મ્ય (સીધી, વિજયી ગતિ માટે યોગ્ય) રયિ (ધન-સમૃદ્ધિ) આપે.

Mantra 14

ये चिद्धि त्वामृषयः पूर्व ऊतये जुहूरेऽवसे महि । सा नः स्तोमाँ अभि गृणीहि राधसोषः शुक्रेण शोचिषा ॥

જે પ્રાચીન ઋષિઓ પણ સહાય અને મહાન રક્ષણ માટે તને આહ્વાન કરતા, હે ઉષા; તેથી તું અમારી સ્તુતિઓને સ્વીકારીને આશીર્વાદ આપ—હે દાનશીલ ઉષા, તારા શુદ્ધ અને જ્વલંત તેજથી.

Mantra 15

उषो यदद्य भानुना वि द्वारावृणवो दिवः । प्र नो यच्छतादवृकं पृथु च्छर्दिः प्र देवि गोमतीरिषः ॥

હે ઉષા, જ્યારે આજે તું તારા તેજથી સ્વર્ગના દ્વારોને વિશાળપણે ખોલે છે, ત્યારે અમને વિશાળ અને નિર્દોષ આશ્રય આપ; અને હે દેવી, પ્રકાશ-કિરણોથી સમૃદ્ધ પ્રેરણાઓ (ગોમતી ઇષઃ) પ્રસરાવ.

Mantra 16

सं नो राया बृहता विश्वपेशसा मिमिक्ष्वा समिळाभिरा । सं द्युम्नेन विश्वतुरोषो महि सं वाजैर्वाजिनीवति ॥

અમને સર્વરૂપસમૃદ્ધ, વિશાળ રાયાથી એકત્ર કર; ઇળાના બળોથી તેને અમામાં મિશ્રિત કર. હે મહાન, સર્વદિશાથી વિજયી ઉષા, અમને દ્યુમ્ન (પ્રકાશમય યશ) સાથે એક કર; અને હે વાજિનીવતી, વાજો—બળની પૂર્ણતાઓ—સાથે પણ.

Frequently Asked Questions

Uṣas is the Vedic goddess of Dawn, praised as the “daughter of Heaven” who arrives daily with light, awakening, and blessings such as prosperity and good fortune.

It asks Dawn to rise for us with radiant power, dispel darkness, and bring auspiciousness, wealth, and strength so the day begins in clarity and right action.

It is traditionally suited to dawn recitation: read or chant a few verses at first light, reflect on awakening and clarity, and set an intention for an orderly, fortunate day.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App