Sukta 33
Rishi: Atharvanic tradition (specific ṛṣi not stated in the supplied excerpt)
Devata: Yákṣma (as disease-demon) / healing-extraction force of the Atharvan
Chandas: Noted in the Anukramaṇī for this hymn-cycle: mixed meters; this mantra is commonly treated as anuṣṭubh-like in cadence, but the excerpt indicates a metrical sequence across verses (5–7) and does not explicitly label v.1.
આ અથર્વવેદીય ઉપચાર-સૂક્ત યક્ષ્મા સામે—વિશિષ્ટ અંગો અને ધાતુઓમાં વસતો ક્ષયકારક રોગ-દૈત્ય તરીકે કલ્પિત—શસ્ત્રક્રિયા સમાન વાચિક-ઉખેડણ મંત્ર-ચર્મ છે. શરીરના અંગોનું ક્રમબદ્ધ શારીરિક સ્વીપ કરીને નામે નામે ઉલ્લેખ કરી, અને વારંવાર “અમે તેને ઉખેડી કાઢીએ છીએ/ફાડી કાઢીએ છીએ” (વિ વૃહ્) એવી ઘોષણા દ્વારા, આ મંત્ર ભૂતોત્સારક ઉપચાર તરીકે કાર્ય કરે છે—માથા અને ઇન્દ્રિયોથી લઈને ધડ અને ચામડી સુધીથી પીડાને ખસેડી બહાર કાઢે છે. અંતે, કાશ્યપ સાથે સંકળાયેલી અધિકૃત ઉપચાર-ધારા અને વીબર્હ (“મૂળથી ઉખેડનાર/ઉપસારી શક્તિ”)ના બળથી, સર્વાંગી દેહ-શુદ્ધિરૂપ પૂર્ણ નિષ્કાસન તરીકે સૂક્ત પરાકાષ્ઠાએ પહોંચે છે.
Mantras
Mantra 1
यक्ष्मविबर्हणम्। ५ उपरिष्टाद्विराड्बृहती, ६ उष्णिग्गर्भा निचृदनुष्टुप्, ७ पथ्यापङ्क्तिः। अ॒क्षीभ्यां॑ ते॒ नासि॑काभ्यां॒ कर्णा॑भ्यां छुबु॑का॒दधि॑ । यक्ष्मं॑ शीर्ष॒ण्यं ऽ म॒स्तिष्का॑ज्जि॒ह्वाया॒ वि वृ॑हामि ते
From thine eyes, from thy nostrils, from thine ears, from above the chin— The yákṣma that is head-ensconced, from the brain, from the tongue, I tear it forth from thee.
Mantra 2
ग्री॒वाभ्य॑स्त उ॒ष्णिहा॑भ्यः॒ कीक॑साभ्यो अनू॒क्याऽत्। यक्ष्मं॑ दोष॒ण्य॑१मंसा॑भ्यां बा॒हुभ्यां॒ वि वृ॑हामि ते
From thy neck, from thy shoulder-parts, from thy ribs, from thy spine,—the wasting-disease, the mischief-working one, with shoulders and with arms I rend away from thee, clean apart.
Mantra 3
हृद॑यात् ते॒ परि॑ क्लो॒म्नो हली॑क्ष्णात् पा॒र्श्वाभ्या॑म्। यक्ष्मं॒ मत॑स्नाभ्यां प्ली॒ह्नो य॒क्नस्ते॒ वि वृ॑हामसि
તારા હૃદયમાંથી—તારાથી દૂર; ક્લોમન (klóman)માંથી, હાલીક્ષ્ણ (hālīkṣṇa)માંથી, બંને પડખાંમાંથી—નીચલા ધડમાંથી, પ્લીહામાંથી, તારા યકૃતમાંથી—યક્ષ્માને અમે ફાડી, ઉપાડી બહાર કાઢીએ છીએ.
Mantra 4
आ॒न्त्रेभ्य॑स्ते॒ गुदा॑भ्यो वनि॒ष्ठोरु॒दरा॒दधि॑ । यक्ष्मं॑ कु॒क्षिभ्यां॑ प्ला॒शेर्नाभ्या॒ वि वृ॑हामि ते
From thine intestines, from thy rectum, from the bladder, from the belly—from off them—out of thy flanks, from the spleen, from the navel, I tear away the Yakṣma from thee.
Mantra 5
ऊ॒रुभ्यां॑ ते अष्ठी॒वद्भ्यां॒ पार्ष्णिभ्यां॒ प्रप॑दाभ्याम्। यक्ष्मं॑ भस॒द्यं॑१ श्रोणि॑भ्यां॒ भास॑दं॒ भंस॑सो॒ वि वृ॑हामि ते
તારા ઊરુઓમાંથી, તારા અસ્થિમય અંગોમાંથી, તારી એડીઓમાંથી, તારા પગના આગળના ભાગમાંથી— નિતંબમાં બેઠેલો યક્ષ્મા; કટિમાંથી, નિતંબાસનમાં બેઠેલો; નિતંબોમાંથી— તેને હું તારી પાસેથી ફાડી કાઢું છું.
Mantra 6
अ॒स्थिभ्य॑स्ते म॒ज्जभ्यः॒ स्नाव॑भ्यो ध॒मनि॑भ्यः । यक्ष्मं॑ पा॒णिभ्या॑म॒ङ्गुलि॑भ्यो न॒खेभ्यो॒ वि वृ॑हामि ते
તારા હાડકાંમાંથી, તારા મજ્જામાંથી, તારા સ્નાયુઓમાંથી, ધમનીઓમાંથી; તારા હાથમાંથી, તારી આંગળીઓમાંથી, તારા નખોમાંથી—તારો યક્ષ્મા હું ફાડી, ઉપાડી બહાર કાઢી, તારાથી દૂર કરું છું.
Mantra 7
अङ्गे॑अङ्गे॒ लोम्नि॑लोम्नि॒ यस्ते॒ पर्व॑णिपर्वणि । यक्ष्मं॑ त्वचस्य ऽ ते व॒यं क॒श्यप॑स्य वीब॒र्हेण॒ विष्व॑ञ्चं॒ वि वृ॑हामसि
અંગે અંગે, વાળે વાળે, અને તારા સાંધે સાંધે જે છે— ત્વચાનો યક્ષ્મા (ક્ષયરોગ) — તેને અમે કશ્યપના વીબર્હ વડે સર્વત્ર વ્યાપેલો એવો, ફાડી કાઢીએ છીએ, ચીરી દૂર કરીએ છીએ.
Frequently Asked Questions
Yakṣma is a wasting, debilitating illness treated as a demon-like presence that can lodge in organs, skin, joints, and the head. The hymn addresses it as something that can be forcibly removed.
It works like an exorcistic therapy: the verses name specific body locations and repeatedly declare “we tear it out,” using authoritative speech as the extracting instrument.
The cited verses do not require a plant medicine or object. The core method is recitation with focused attention on the body-parts named, often accompanied by a symbolic pulling-out gesture.
Ask anything about Sukta 33 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.