Sukta 33
Rishi: Atharvanic tradition
Devata: Yákṣma (as disease-demon) / healing-extraction force of the Atharvan
Chandas: Noted in the Anukramaṇī for this hymn-cycle: mixed meters; this mantra is commonly treated as anuṣṭubh-like in cadence.
આ અથર્વવેદીય ઉપચાર-સૂક્ત યક્ષ્મા સામે—વિશિષ્ટ અંગો અને ધાતુઓમાં વસતો ક્ષયકારક રોગ-દૈત્ય તરીકે કલ્પિત—શસ્ત્રક્રિયા સમાન વાચિક-ઉખેડણ મંત્ર-ચર્મ છે. શરીરના અંગોનું ક્રમબદ્ધ શારીરિક સ્વીપ કરીને નામે નામે ઉલ્લેખ કરી, અને વારંવાર “અમે તેને ઉખેડી કાઢીએ છીએ/ફાડી કાઢીએ છીએ” (વિ વૃહ્) એવી ઘોષણા દ્વારા, આ મંત્ર ભૂતોત્સારક ઉપચાર તરીકે કાર્ય કરે છે—માથા અને ઇન્દ્રિયોથી લઈને ધડ અને ચામડી સુધીથી પીડાને ખસેડી બહાર કાઢે છે. અંતે, કાશ્યપ સાથે સંકળાયેલી અધિકૃત ઉપચાર-ધારા અને વીબર્હ (“મૂળથી ઉખેડનાર/ઉપસારી શક્તિ”)ના બળથી, સર્વાંગી દેહ-શુદ્ધિરૂપ પૂર્ણ નિષ્કાસન તરીકે સૂક્ત પરાકાષ્ઠાએ પહોંચે છે.
Mantras
Mantra 1
यक्ष्मविबर्हणम्। ५ उपरिष्टाद्विराड्बृहती, ६ उष्णिग्गर्भा निचृदनुष्टुप्, ७ पथ्यापङ्क्तिः। अ॒क्षीभ्यां॑ ते॒ नासि॑काभ्यां॒ कर्णा॑भ्यां छुबु॑का॒दधि॑ । यक्ष्मं॑ शीर्ष॒ण्यं ऽ म॒स्तिष्का॑ज्जि॒ह्वाया॒ वि वृ॑हामि ते
તમારા આંખોમાંથી, તમારા નાસિકાઓમાંથી, તમારા કાનોમાંથી, ડાયના ઉપરથી - જે યક્ષ્મ રોગ મસ્તકમાં વેરાયેલો છે, મગજમાંથી, જીભમાંથી, હું તેને તમારી બાજુથી ફાડીને દૂર કરું છું.
Mantra 2
ग्री॒वाभ्य॑स्त उ॒ष्णिहा॑भ्यः॒ कीक॑साभ्यो अनू॒क्याऽत्। यक्ष्मं॑ दोष॒ण्य॑१मंसा॑भ्यां बा॒हुभ्यां॒ वि वृ॑हामि ते
તમારા ગળામાંથી, તમારા ખભાના ભાગોમાંથી, તમારી પાંસળીઓમાંથી, તમારી કરોડરજ્જુમાંથી - આ ક્ષય રોગ, આ અનિષ્ટ કરનાર, ખભા અને બાહુઓ સાથે હું તમારી બાજુથી સંપૂર્ણપણે ફાડીને દૂર કરું છું.
Mantra 3
हृद॑यात् ते॒ परि॑ क्लो॒म्नो हली॑क्ष्णात् पा॒र्श्वाभ्या॑म्। यक्ष्मं॒ मत॑स्नाभ्यां प्ली॒ह्नो य॒क्नस्ते॒ वि वृ॑हामसि
તારા હૃદયમાંથી—તારાથી દૂર; ક્લોમન (klóman)માંથી, હાલીક્ષ્ણ (hālīkṣṇa)માંથી, બંને પડખાંમાંથી—નીચલા ધડમાંથી, પ્લીહામાંથી, તારા યકૃતમાંથી—યક્ષ્માને અમે ફાડી, ઉપાડી બહાર કાઢીએ છીએ.
Mantra 4
आ॒न्त्रेभ्य॑स्ते॒ गुदा॑भ्यो वनि॒ष्ठोरु॒दरा॒दधि॑ । यक्ष्मं॑ कु॒क्षिभ्यां॑ प्ला॒शेर्नाभ्या॒ वि वृ॑हामि ते
તમારા આંતરડામાંથી, તમારા ગુદામાંથી, મૂત્રાશયમાંથી, પેટમાંથી - તેમાંથી - તમારી બાજુઓમાંથી, પ્લીહામાંથી, નાભિમાંથી, હું યક્ષ્મ રોગને તમારી બાજુથી ફાડીને દૂર કરું છું.
Mantra 5
ऊ॒रुभ्यां॑ ते अष्ठी॒वद्भ्यां॒ पार्ष्णिभ्यां॒ प्रप॑दाभ्याम्। यक्ष्मं॑ भस॒द्यं॑१ श्रोणि॑भ्यां॒ भास॑दं॒ भंस॑सो॒ वि वृ॑हामि ते
તારા ઊરુઓમાંથી, તારા અસ્થિમય અંગોમાંથી, તારી એડીઓમાંથી, તારા પગના આગળના ભાગમાંથી— નિતંબમાં બેઠેલો યક્ષ્મા; કટિમાંથી, નિતંબાસનમાં બેઠેલો; નિતંબોમાંથી— તેને હું તારી પાસેથી ફાડી કાઢું છું.
Mantra 6
अ॒स्थिभ्य॑स्ते म॒ज्जभ्यः॒ स्नाव॑भ्यो ध॒मनि॑भ्यः । यक्ष्मं॑ पा॒णिभ्या॑म॒ङ्गुलि॑भ्यो न॒खेभ्यो॒ वि वृ॑हामि ते
તારા હાડકાંમાંથી, તારા મજ્જામાંથી, તારા સ્નાયુઓમાંથી, ધમનીઓમાંથી; તારા હાથમાંથી, તારી આંગળીઓમાંથી, તારા નખોમાંથી—તારો યક્ષ્મા હું ફાડી, ઉપાડી બહાર કાઢી, તારાથી દૂર કરું છું.
Mantra 7
अङ्गे॑अङ्गे॒ लोम्नि॑लोम्नि॒ यस्ते॒ पर्व॑णिपर्वणि । यक्ष्मं॑ त्वचस्य ऽ ते व॒यं क॒श्यप॑स्य वीब॒र्हेण॒ विष्व॑ञ्चं॒ वि वृ॑हामसि
અંગે અંગે, વાળે વાળે, અને તારા સાંધે સાંધે જે છે— ત્વચાનો યક્ષ્મા (ક્ષયરોગ) — તેને અમે કશ્યપના વીબર્હ વડે સર્વત્ર વ્યાપેલો એવો, ફાડી કાઢીએ છીએ, ચીરી દૂર કરીએ છીએ.
Frequently Asked Questions
Yakṣma is a wasting, debilitating illness treated as a demon-like presence that can lodge in organs, skin, joints, and the head. The hymn addresses it as something that can be forcibly removed.
It works like an exorcistic therapy: the verses name specific body locations and repeatedly declare “we tear it out,” using authoritative speech as the extracting instrument.
The cited verses do not require a plant medicine or object. The core method is recitation with focused attention on the body-parts named, often accompanied by a symbolic pulling-out gesture.
Ask anything about Sukta 33 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.