Sukta 33
Rishi: Atharvanic tradition
Devata: Yákṣma (as disease-demon) / healing-extraction force of the Atharvan
Chandas: Noted in the Anukramaṇī for this hymn-cycle: mixed meters; this mantra is commonly treated as anuṣṭubh-like in cadence.
हा अथर्ववैदिक उपचार-स्तोत्र यक्ष्माविरुद्ध—विशिष्ट अवयव व धातूंमध्ये घर करणारा क्षयकारी रोग-दैत्य म्हणून कल्पिलेल्या—शस्त्रक्रियेसारख्या वाचिक-उपसारण मंत्ररूप आकर्षण आहे. शरीराच्या भागांची क्रमबद्ध शारीर-स्वीप पद्धतीने नावे घेत, आणि “आम्ही ते उपटून काढतो/फाडून काढतो” (वि वृह्) अशी पुनःपुन्हा घोषणा करून, हा मंत्र भूतबाधा-निवारक उपचारासारखा कार्य करतो—डोके व इंद्रिये यांपासून धड व त्वचेपर्यंत रोगाला ढवळून बाहेर काढतो. शेवटी, कश्यपाशी निगडित अधिकारपूर्ण उपचार-प्रवाह आणि वीबर्ह (“मुळासकट उपटणारी/उपसारणारी” शक्ती) यांच्या बळावर, संपूर्ण देह-शुद्धीचा सर्वांगीन निष्कासन-विधी म्हणून हे स्तोत्र परिपूर्ण होते.
Mantras
Mantra 1
यक्ष्मविबर्हणम्। ५ उपरिष्टाद्विराड्बृहती, ६ उष्णिग्गर्भा निचृदनुष्टुप्, ७ पथ्यापङ्क्तिः। अ॒क्षीभ्यां॑ ते॒ नासि॑काभ्यां॒ कर्णा॑भ्यां छुबु॑का॒दधि॑ । यक्ष्मं॑ शीर्ष॒ण्यं ऽ म॒स्तिष्का॑ज्जि॒ह्वाया॒ वि वृ॑हामि ते
तुझ्या डोळ्यांतून, तुझ्या नाकपुड्यांतून, तुझ्या कानांतून, हनुवटीच्या वरून—जो यक्ष्मा मस्तकात बसलेला आहे, मेंदूतून, जिभेतून—तो यक्ष्मा मी तुझ्यातून उपटून बाहेर काढतो/काढते.
Mantra 2
ग्री॒वाभ्य॑स्त उ॒ष्णिहा॑भ्यः॒ कीक॑साभ्यो अनू॒क्याऽत्। यक्ष्मं॑ दोष॒ण्य॑१मंसा॑भ्यां बा॒हुभ्यां॒ वि वृ॑हामि ते
तुझ्या मानेतून, तुझ्या खांद्यांच्या भागांतून, तुझ्या बरगड्यांतून, तुझ्या पाठीच्या कण्यांतून—क्षय करणारा, अनिष्ट घडवणारा यक्ष्मा—खांदे व बाहूंसह—मी तुझ्यातून फाडून पूर्णपणे वेगळा करतो/करते.
Mantra 3
हृद॑यात् ते॒ परि॑ क्लो॒म्नो हली॑क्ष्णात् पा॒र्श्वाभ्या॑म्। यक्ष्मं॒ मत॑स्नाभ्यां प्ली॒ह्नो य॒क्नस्ते॒ वि वृ॑हामसि
तुझ्या हृदयापासून—तुझ्यापासून दूर; क्लोमन (klóman) पासून, हालीक्ष्ण (hālīkṣṇa) पासून, दोन्ही पार्श्वांपासून—खालच्या धडापासून, प्लीहापासून, तुझ्या यकृतापासून—यक्ष्मा आम्ही फाडून, उपटून बाहेर काढतो.
Mantra 4
आ॒न्त्रेभ्य॑स्ते॒ गुदा॑भ्यो वनि॒ष्ठोरु॒दरा॒दधि॑ । यक्ष्मं॑ कु॒क्षिभ्यां॑ प्ला॒शेर्नाभ्या॒ वि वृ॑हामि ते
तुझ्या आतड्यांतून, तुझ्या गुदातून, तुझ्या मूत्राशयातून, तुझ्या उदरातून—त्यांवरून दूर करून; तुझ्या कुक्षी/बाजूच्या भागातून, प्लीहा/तिल्लीमधून, नाभीतून—यक्ष्मा मी तुझ्यातून उपटून काढतो/काढते.
Mantra 5
ऊ॒रुभ्यां॑ ते अष्ठी॒वद्भ्यां॒ पार्ष्णिभ्यां॒ प्रप॑दाभ्याम्। यक्ष्मं॑ भस॒द्यं॑१ श्रोणि॑भ्यां॒ भास॑दं॒ भंस॑सो॒ वि वृ॑हामि ते
तुझ्या ऊरूंमधून, तुझ्या अस्थिमय अवयवांतून, तुझ्या टाचांतून, तुझ्या अग्रपादांतून— नितंबात बसलेला यक्ष्म मी तुझ्या श्रोणीमधून, नितंब-आसनातून, नितंबांतून वेगळा करून उपटून काढतो/काढते.
Mantra 6
अ॒स्थिभ्य॑स्ते म॒ज्जभ्यः॒ स्नाव॑भ्यो ध॒मनि॑भ्यः । यक्ष्मं॑ पा॒णिभ्या॑म॒ङ्गुलि॑भ्यो न॒खेभ्यो॒ वि वृ॑हामि ते
तुझ्या हाडांपासून, तुझ्या मज्जेपासून, तुझ्या स्नायूंपासून, धमन्यांपासून; तुझ्या हातांपासून, तुझ्या बोटांपासून, तुझ्या नखांपासून—तुझा यक्ष्मा मी फाडून, उपटून बाहेर काढून, तुझ्यापासून दूर करीत आहे.
Mantra 7
अङ्गे॑अङ्गे॒ लोम्नि॑लोम्नि॒ यस्ते॒ पर्व॑णिपर्वणि । यक्ष्मं॑ त्वचस्य ऽ ते व॒यं क॒श्यप॑स्य वीब॒र्हेण॒ विष्व॑ञ्चं॒ वि वृ॑हामसि
अंगाअंगात, लोमालोमात, आणि तुझ्या सांध्यासांध्यात जे (रोग) आहे— त्वचेत स्थित तुझा यक्ष्म; तो आम्ही कश्यपाच्या ‘वीबर्ह’ (उपाय/मंत्रबल) ने, सर्वत्र पसरलेला, उपटून बाहेर काढून फाडून दूर करतो.
Frequently Asked Questions
Yakṣma is a wasting, debilitating illness treated as a demon-like presence that can lodge in organs, skin, joints, and the head. The hymn addresses it as something that can be forcibly removed.
It works like an exorcistic therapy: the verses name specific body locations and repeatedly declare “we tear it out,” using authoritative speech as the extracting instrument.
The cited verses do not require a plant medicine or object. The core method is recitation with focused attention on the body-parts named, often accompanied by a symbolic pulling-out gesture.
Ask anything about Sukta 33 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.