Sukta 33
Rishi: Atharvanic tradition (specific ṛṣi not stated in the supplied excerpt)
Devata: Yákṣma (as disease-demon) / healing-extraction force of the Atharvan
Chandas: Noted in the Anukramaṇī for this hymn-cycle: mixed meters; this mantra is commonly treated as anuṣṭubh-like in cadence, but the excerpt indicates a metrical sequence across verses (5–7) and does not explicitly label v.1.
এই অথৰ্ববেদীয় চিকিৎসা-সূক্তটি যক্ষ্মাৰ বিৰুদ্ধে এক শল্য-সদৃশ মৌখিক ‘উপড়াই পেলোৱা’ মন্ত্র; যক্ষ্মাক ক্ষয়কাৰী ৰোগ-দৈত্য বুলি ধৰা হৈছে, যি নিৰ্দিষ্ট অংগ আৰু ধাতুত আশ্ৰয় লয়। দেহ-অংগসমূহক পদ্ধতিগত শাৰীৰস্থানীয় ক্ৰমত নাম ধৰি, আৰু বাৰে বাৰে “আমি ইয়াক উপড়াই পেলাওঁ” (vi vṛh-) বুলি ঘোষণা কৰি, মন্ত্রটোৱে ভূত-নিষ্কাসনধর্মী চিকিৎসা হিচাপে কাম কৰে—মূৰ আৰু ইন্দ্ৰিয়ৰ পৰা ধড় আৰু ছাললৈকে ৰোগক উচলাই/খেদাই দিয়ে। শেষত সমগ্ৰ দেহৰ এক সৰ্বাঙ্গ শোধন-নিষ্কাসন সম্পন্ন হয়, যি কশ্যপ-সম্পৰ্কীয় অধিকাৰসম্পন্ন চিকিৎসা-ধাৰা আৰু vībarha (“মূলসহ উপড়াই পেলোৱা/নিষ্কাসক” শক্তি) দ্বাৰা বলৱান হয়।
Mantras
Mantra 1
यक्ष्मविबर्हणम्। ५ उपरिष्टाद्विराड्बृहती, ६ उष्णिग्गर्भा निचृदनुष्टुप्, ७ पथ्यापङ्क्तिः। अ॒क्षीभ्यां॑ ते॒ नासि॑काभ्यां॒ कर्णा॑भ्यां छुबु॑का॒दधि॑ । यक्ष्मं॑ शीर्ष॒ण्यं ऽ म॒स्तिष्का॑ज्जि॒ह्वाया॒ वि वृ॑हामि ते
তোৰ চকুদুটা, নাসাৰন্ধ্ৰদুটা, কাণদুটা, থুতনিৰ ওপৰৰ ভাগৰ পৰা— মূৰত আশ্ৰিত যক্ষ্মাক, মস্তিষ্কৰ পৰা, জিভাৰ পৰা— মই তোৰ পৰা ছিঙি উলিয়াই দিছোঁ।
Mantra 2
ग्री॒वाभ्य॑स्त उ॒ष्णिहा॑भ्यः॒ कीक॑साभ्यो अनू॒क्याऽत्। यक्ष्मं॑ दोष॒ण्य॑१मंसा॑भ्यां बा॒हुभ्यां॒ वि वृ॑हामि ते
তোৰ গৰ্দনৰ পৰা, কান্ধৰ অংশসমূহৰ পৰা, পাঁজৰৰ পৰা, মেৰুদণ্ডৰ পৰা— ক্ষয়কাৰী, অনিষ্টকাৰী যক্ষ্মাক, কান্ধ আৰু বাহুৰে মই তোৰ পৰা সম্পূৰ্ণকৈ ছিঙি পৃথক কৰিছোঁ।
Mantra 3
हृद॑यात् ते॒ परि॑ क्लो॒म्नो हली॑क्ष्णात् पा॒र्श्वाभ्या॑म्। यक्ष्मं॒ मत॑स्नाभ्यां प्ली॒ह्नो य॒क्नस्ते॒ वि वृ॑हामसि
তোৰ হৃদয়ৰ পৰা—তোৰ পৰা আঁতৰাই; ক্লোমন্ৰ পৰা, হালীক্ষ্ণাত্ৰ পৰা, দুয়োটা পাৰ্শ্বৰ পৰা— তলৰ ধড়ৰ পৰা, প্লীহাৰ পৰা, তোৰ যকৃতৰ পৰা যক্ষ্মাক আমি ছিঙি উলিয়াই বাহিৰলৈ টানি লৈ যাওঁ।
Mantra 4
आ॒न्त्रेभ्य॑स्ते॒ गुदा॑भ्यो वनि॒ष्ठोरु॒दरा॒दधि॑ । यक्ष्मं॑ कु॒क्षिभ्यां॑ प्ला॒शेर्नाभ्या॒ वि वृ॑हामि ते
তোৰ অন্ত্ৰসমূহৰ পৰা, গুদৰ পৰা, মূত্ৰাশয়ৰ পৰা, উদৰৰ পৰা— তাৰ পৰা; দুয়ো কাষৰ পৰা, প্লীহাৰ পৰা, নাভিৰ পৰা— যক্ষ্মাক মই তোৰ পৰা ছিঙি আঁতৰাই দিছোঁ।
Mantra 5
ऊ॒रुभ्यां॑ ते अष्ठी॒वद्भ्यां॒ पार्ष्णिभ्यां॒ प्रप॑दाभ्याम्। यक्ष्मं॑ भस॒द्यं॑१ श्रोणि॑भ्यां॒ भास॑दं॒ भंस॑सो॒ वि वृ॑हामि ते
তোৰ উৰুৰ পৰা, তোৰ অস্থিময় অঙ্গসমূহৰ পৰা, তোৰ গোড়ালিৰ পৰা, তোৰ আগ-পদৰ পৰা—নিতম্বত বহি থকা যক্ষ্মা; কঁকালৰ পৰা, পাছাৰ আসনত বহি থকা; পাছাৰ পৰা—সেইটো মই তোৰ পৰা ছিঙি উলিয়াই দিওঁ।
Mantra 6
अ॒स्थिभ्य॑स्ते म॒ज्जभ्यः॒ स्नाव॑भ्यो ध॒मनि॑भ्यः । यक्ष्मं॑ पा॒णिभ्या॑म॒ङ्गुलि॑भ्यो न॒खेभ्यो॒ वि वृ॑हामि ते
তোৰ অস্থিৰ পৰা, মজ্জাৰ পৰা, স্নায়ুৰ পৰা, ধমনীবোৰৰ পৰা; তোৰ হাতৰ পৰা, আঙুলিৰ পৰা, নখৰ পৰা—তোৰ ক্ষয়কাৰী যক্ষ্মাক মই ছিঙি তোৰ পৰা উলিয়াই বাহিৰলৈ টানি লৈ যাওঁ।
Mantra 7
अङ्गे॑अङ्गे॒ लोम्नि॑लोम्नि॒ यस्ते॒ पर्व॑णिपर्वणि । यक्ष्मं॑ त्वचस्य ऽ ते व॒यं क॒श्यप॑स्य वीब॒र्हेण॒ विष्व॑ञ्चं॒ वि वृ॑हामसि
অঙ্গৰ পিছত অঙ্গত, লোমৰ পিছত লোমত, তোৰ গাঁঠিৰ পিছত গাঁঠিত যি আছে—তোৰ চামড়াৰ যক্ষ্মা-ক্ষয়; সেই সৰ্বব্যাপী ৰোগক আমি কশ্যপৰ ‘ৱীবৰ্হ’ (vībarha) দ্বাৰা ছিঙি উলিয়াই, চিৰি আঁতৰাই দিওঁ।
Frequently Asked Questions
Yakṣma is a wasting, debilitating illness treated as a demon-like presence that can lodge in organs, skin, joints, and the head. The hymn addresses it as something that can be forcibly removed.
It works like an exorcistic therapy: the verses name specific body locations and repeatedly declare “we tear it out,” using authoritative speech as the extracting instrument.
The cited verses do not require a plant medicine or object. The core method is recitation with focused attention on the body-parts named, often accompanied by a symbolic pulling-out gesture.
Ask anything about Sukta 33 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.