Rig Veda Sukta 40
Mandala 8Sukta 4012 Mantras

Sukta 40

Sukta 8.40

Rishi

Nabhāka (as indicated by the refrain/epithet nabhāka-vat in the hymn; traditional attribution)

Devata

Indrāgnī (dual deity: Indra and Agni conjoint)

Chandas

Jagatī (probable; requires full metrical count verification against pada lengths)

এই সূক্তত ইন্দ্ৰ-অগ্নিক একেলগে বিজয় আৰু ৰক্ষাৰ একত্ৰ শক্তি হিচাপে আহ্বান কৰা হৈছে। “দৃঢ়-স্থাপিত” সংঘাতত ধৈৰ্য আৰু জয় আনিব পৰা ৰয়ি (সমৃদ্ধি/ধন) দান কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়। পুনঃপুনঃ ই অনুৰোধ কৰে যে একেই যুদ্ধ-মৈদানত প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকল ছিটিকি পৰক, আৰু অন্তৰৰ অগ্নি (অগ্নি) বনাঞ্চলত বতাহৰ দৰে বাধা ভেদি আগবাঢ়ক। শেষত বৰ্তমানৰ স্তুতিক পূৰ্বজ ঋষিসকলৰ সৈতে সংযোগ কৰি “ত্ৰি-আধাৰিত” শান্তি আৰু সমৃদ্ধিৰ বহুতা (plenitudes) ওপৰত অধিপত্য বিচাৰে।

Mantras

Mantra 1

इन्द्राग्नी युवं सु नः सहन्ता दासथो रयिम् । येन दृळ्हा समत्स्वा वीळु चित्साहिषीमह्यग्निर्वनेव वात इन्नभन्तामन्यके समे ॥

হে ইন্দ্ৰাগ্নি, তোমালোক দুয়ো বিজয়ী; আমাক ৰয়ি—অন্তৰ-ঐশ্বৰ্যৰ পূৰ্ণতা—দান কৰা, যাৰ দ্বাৰা দৃঢ় স্থাপিত সমৰত আমি ভেদ-অভেদ্যকো জয় কৰিব পাৰোঁ। অৰণ্যত বতাহৰ দৰে অন্তৰৰ অগ্নি অন্যসকলক একে যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা খেদি দিয়ক।

Mantra 2

नहि वां वव्रयामहेऽथेन्द्रमिद्यजामहे शविष्ठं नृणां नरम् । स नः कदा चिदर्वता गमदा वाजसातये गमदा मेधसातये नभन्तामन्यके समे ॥

আমি তোমালোকক বাধা দিব নোখোজোঁ; বৰং নৰাণাং নর, অতি-শক্তিমান ইন্দ্ৰকেই যজন কৰোঁ। সি কেতিয়াবা অশ্বসহ আমাৰ ওচৰলৈ আহক—বাজ-সাতিৰ বাবে, বল-সম্পূৰ্ণতাৰ জয়ৰ বাবে; আৰু মেধা-সাতিৰ বাবে, দীপ্ত বুদ্ধিৰ জয়ৰ বাবে; একে ক্ষেত্ৰত অন্যসকল খেদি দিয়া হওক।

Mantra 3

ता हि मध्यं भराणामिन्द्राग्नी अधिक्षितः । ता उ कवित्वना कवी पृच्छ्यमाना सखीयते सं धीतमश्नुतं नरा नभन्तामन्यके समे ॥

সেই দুজন—ইন্দ্ৰ-অগ্নি—আঘাত-ধাৱন আৰু ভাৰ-বহনসমূহৰ মাজভাগত অধিষ্ঠিত। কাব্যশক্তিৰে কৱি সেই দুজন, পৰস্পৰে সখা হৈ, প্ৰশ্ন কৰি, সংযুক্ত ধী (ধ্যান-প্ৰজ্ঞা) লাভ কৰে। হে নৰবীৰসকল, একে ক্ষেত্ৰতে আনসকল ছিটিকি পৰক।

Mantra 4

अभ्यर्च नभाकवदिन्द्राग्नी यजसा गिरा । ययोर्विश्वमिदं जगदियं द्यौः पृथिवी मह्युपस्थे बिभृतो वसु नभन्तामन्यके समे ॥

নভাকৰ দৰে যজ্ঞীয় গিৰা (স্তোত্ৰ-বাণী)ৰে ইন্দ্ৰ-অগ্নিক অভ্যৰ্চনা কৰা। কিয়নো এই দুজনৰ ভিতৰতে এই সমগ্ৰ চলমান জগত ধাৰিত—এই দ্যৌ (আকাশ) আৰু এই মহৎ পৃথিৱী—যাৰ উপস্থে (কোলত) তেওঁলোকে বসু (ধন-সম্পদ) বহন কৰে। একে ক্ষেত্ৰতে আনসকল ছিটিকি পৰক।

Mantra 5

प्र ब्रह्माणि नभाकवदिन्द्राग्निभ्यामिरज्यत । या सप्तबुध्नमर्णवं जिह्मबारमपोर्णुत इन्द्र ईशान ओजसा नभन्तामन्यके समे ॥

নভাকৰ দৰে ইন্দ্ৰ-অগ্নিৰ বাবে ব্ৰহ্মাণি (পবিত্ৰ স্তোত্ৰ) প্ৰেৰণ কৰা। যিসকলে সাত-বুধ্ন অৰ্ণৱ (সাত-ভিত্তিৰ সাগৰ) উন্মোচন কৰিলে, জিহ্ম-বাৰ (বাঁকা-দণ্ডেৰে ৰুদ্ধ) আবৰণ ফালি দিলে—ওজসাৰে ঈশান ইন্দ্ৰ—একেই ক্ষেত্ৰতে আনসকল ছিটিকি পৰক।

Mantra 6

अपि वृश्च पुराणवद्व्रततेरिव गुष्पितमोजो दासस्य दम्भय । वयं तदस्य सम्भृतं वस्विन्द्रेण वि भजेमहि नभन्तामन्यके समे ॥

পুৰণি কালৰ দৰে গাঁঠি-পৰা বলকো কাটি পেলোৱা—যেনেকৈ ব্ৰতভংগকাৰীৰ ব্ৰতৰ বন্ধন কাটি দিয়া হয়; দাসৰ শক্তি চূর্ণ কৰা। তেতিয়া ইন্দ্ৰৰ সৈতে আমি তাৰ সঞ্চিত ধন-সম্পদ ভাগ কৰি লওঁ; একে ক্ষেত্ৰতে আনসকল ছিন্নভিন্ন হৈ পৰক।

Mantra 7

यदिन्द्राग्नी जना इमे विह्वयन्ते तना गिरा । अस्माकेभिर्नृभिर्वयं सासह्याम पृतन्यतो वनुयाम वनुष्यतो नभन्तामन्यके समे ॥

যদি এই জনসমূহ নিজ কণ্ঠৰ গীতৰে ইন্দ্ৰ-অগ্নিক আহ্বান কৰে, তেন্তে আমাৰ নৰসমূহৰ সৈতে আমি সহিষ্ণু হৈ জয়ী হওঁ; যুদ্ধ কৰা সকলৰ বিৰুদ্ধে আৰু জয় বিচৰা সকলৰ বিৰুদ্ধে আমি জয় লাভ কৰোঁ; একে ক্ষেত্ৰতে আনসকল ছিন্নভিন্ন হৈ পৰক।

Mantra 8

या नु श्वेताववो दिव उच्चरात उप द्युभिः । इन्द्राग्न्योरनु व्रतमुहाना यन्ति सिन्धवो यान्त्सीं बन्धादमुञ्चतां नभन्तामन्यके समे ॥

যি দুজন উজ্জ্বলজন আকাশৰ পৰা উঠি আহে আৰু নিজৰ দীপ্তিৰে ওচৰলৈ আহে—ইন্দ্ৰ-অগ্নিৰ বিধান অনুসৰি নদীসমূহ গতি কৰে, জল বহন কৰি। সিহঁতে সিহঁতক বন্ধনৰ পৰা মুক্ত কৰক; একে ক্ষেত্ৰতে আনসকল ছিন্নভিন্ন হৈ পৰক।

Mantra 9

पूर्वीष्ट इन्द्रोपमातयः पूर्वीरुत प्रशस्तयः सूनो हिन्वस्य हरिवः । वस्वो वीरस्यापृचो या नु साधन्त नो धियो नभन्तामन्यके समे ॥

হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ পূৰ্বৰ বহু সহায় আছে; বহুতো তোমাৰ প্ৰশংসা—হে শক্তিৰ পুত্ৰ, হে হৰিবাহন (হৰিবঃ)। বীৰৰ ধনৰ সৈতে যুক্ত এই সংযোগসমূহে এতিয়া আমাৰ ধী (প্ৰেৰিত বুদ্ধি) সিদ্ধ কৰক; একে ক্ষেত্ৰতে আনবোৰ ছিটিকি-ভাঙি পৰক।

Mantra 10

तं शिशीता सुवृक्तिभिस्त्वेषं सत्वानमृग्मियम् । उतो नु चिद्य ओजसा शुष्णस्याण्डानि भेदति जेषत्स्वर्वतीरपो नभन्तामन्यके समे ॥

সু-গঠিত স্তোত্ৰবাণীৰে তাক তীক্ষ্ণ কৰা—তাক, তীব্ৰ, বলৱান, ঋগ্মিয় (স্তোত্ৰযোগ্য) জনক। কিয়নো এতিয়াও যি নিজৰ ওজসাৰে শুষ্ণৰ ডিম (আণ্ড) ভাঙে, সি স্বৰ-ধাৰী (দীপ্ত আকাশবাহী) জলসমূহ জয় কৰিব; একে ক্ষেত্ৰতে আনবোৰ ছিটিকি পৰক।

Mantra 11

तं शिशीता स्वध्वरं सत्यं सत्वानमृत्वियम् । उतो नु चिद्य ओहत आण्डा शुष्णस्य भेदत्यजैः स्वर्वतीरपो नभन्तामन्यके समे ॥

সু-ধ্বৰ (সু-নিয়োজিত যজ্ঞবল) সেই সত্য, ঋত্বিয় (ঋতু-সময়ে কৰ্মকাৰী) শক্তিক তীক্ষ্ণ কৰি সাজু কৰা। কিয়নো সি নিশ্চিতভাৱে নিজৰ ওহত/বলৰে শুষ্ণৰ আণ্ড ভাঙে; তেতিয়া স্বৰ-ধাৰী জলসমূহ উথলি উঠে দীপ্ত হয়—একে সত্তাৰ উচ্চতৰ স্তৰত।

Mantra 12

एवेन्द्राग्निभ्यां पितृवन्नवीयो मन्धातृवदङ्गिरस्वदवाचि । त्रिधातुना शर्मणा पातमस्मान्वयं स्याम पतयो रयीणाम् ॥

এৱে ইন্দ্ৰাগ্নিভ্যাং পিতৃৱন্নৱীয়ো মন্ধাতৃৱদ্ অঙ্গিৰস্বদ্ বচন উচ্চাৰিত হ’ল। ত্ৰিধাতুনা শর্মণা অস্মান্ পাহতং; ৱয়ং স্যাম ৰয়ীণাম্ পতয়ঃ।

Frequently Asked Questions

Indrāgnī means Indra and Agni praised as a single allied power. Indra brings conquering force and breakthrough, while Agni is the igniting, purifying fire that carries offerings—together they grant protection, success, and abundance.

It asks for rayi (wealth/inner plenitude), the strength to endure and win in contests, and the scattering of hostile forces in the same field of struggle.

It is a request for stable, well-established protection and well-being on three levels—often understood as firm security in body, life-force, and mind (or in earth, midspace, and heaven), so prosperity can endure.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App